Иврит

Иврит хэлэн (ивридээр עִבְרִית) гээшэ Афро-Азиин хэлэнэй бүлэгэй семидэй бүлэдэ багтаадаг хэлэн юм. Эртэ үеын палестинэшүүдэй нютагта ажамидарһан еврейнүүдэй түрэлхи хэлэн байһан эртын иврит (тус хэлээр библиин эхэ үндэһэн танах бэшэгдэһэн дээрэһээ арюун номой иврит гэнэ) болон мүнөө үеын Израилиин албан ёһоной хэлэн болохо мүнөө үеын иврит хоёрые илгаарна. Арюун ном бэшэгдэһэн ивридые «арюун хөөрэн» гэһэн удхатайгаар «лашон а-кодеш» (לשון הקודשלשון הקודש) гэжэ нэрлэнэ.

Эртын иврит хэлэн еврейнүүдэй дэлхэйн ондоо газар нютагаар тархан һуурижажа (диаспора) эхилһээр аажам аажамаар үгы болгожо, хожомдо еврейнүүдэй ажаһуудаг нютаг бүридэ ивридэй орондо араб, сефард, идиш гэхэ мэтэ хэлэнүүдые үдэр бүри ажамидаралда хэрэглэжэ эхилбэ. Ушар дээрэһээ 2000 шахуу жэлэй үлүү иудаизмын хэлэн байһан иврит миин лэ библи (танах), мишна, залбарал ба еврейнүүдэй хоорондо харилсаанда хэрэглэгдэжэ байһан. Хариншье һаа, XX зуун жэлдэ иврит хэлэн Израиль улас байгуулһан хада мүнөө үеын иврит боложо дахин һэргэбэ.

Тус хэлэниие нэрлэхэдээ хэрэглэдэг «иври» хадаа манай ээрын үмэнэ Евфрат мүрэниие гаталжа Палестинэдэ һуурижажа ерэһэн «еврей» арад зоной нэрэһээ гараба гээшэ. МЭҮ 3000 оной шахуу Халдей нютагай Урһаа (мүнөө Иракай Телль-Эль-Мукайяр) Ханаан газараар (мүнөөгэй Израиль ба Палестинэ) нүүдэжэ ерэһэн Авраамай зон еврейнүүд гээд, тэрэнэй хэлэн иврит болоно.

Араб хэлэн мэтэ баруунһаа зүүн тээ бэшэхэ дүримтэй, хашалган үзэг байдаг аад, аялган хэрэггүй бэшэгтэй. «Некудот» гэжэ аялганай тэмдэг (аялуулга) байдагшье һаа, тус үзэгүүд юрэдөө хэрэглэгдэдэггүй аад, хари үгэнүүдые гү, али маша тодорхой бэшэбэл хэрэглэгдэнэ.

Иврит хэлэн араб хэлэнһээ, герман хэлэнһээ абтаһан  үгэнүүд олон байна.

Еврей
עִבְרִית
Ivrit
Өөрын нэрэ Израиль: [(ʔ)ivˈʁit] - [(ʔ)ivˈɾit],
Сефард): [ʕivˈɾit],
Ирагай: [ʕibˈriːθ],
Йеменэй: [ʕivˈriːθ],
Ашкенази: [ˈivʀis]
Тараалга Израиль
Дэлхэй иудаизмын сүмын хэлэн, Баруун эрье[1]
Түрэлхи хэлэтнэй тоо

Хэлэгшэд < 10 000 000
 Израиль
Түрэлхи хэлэн 5 300 000 (2009);[2]
Хоёрдогшо хэлэн 2 000 000 - 2 200 000 (2009)
 Америкын Нэгэдэһэн Улас
Гэр бүлын хэлэн 200 000 (бараг) Америкын Нэгэдэһэн Уласта гэртээ ивридээр хэлэгшэд 1
1United States Census 2000 PHC-T-37. Ability to Speak English by Language Spoken at Home: 2000. Table 1a.PDF (11.8 KB)

Загбар:Country data Палестинэ
Хоёрдогшо хэлэн 500 000 - 1 000 000
Хэлэнэй ангилал
Афро-Ази
  • Семит
    • Баруун семит
      • Түб семит
        • Баруун-хойто семит
          • Ханаанай хэлэнүүд
            • Еврей
Үзэг бэшэг Еврей бэшэг
Албан ёһоной хэрэглээ
Улас  Израиль
Тохируулагша байгууллага Иврит хэлэнэй академи
האקדמיה ללשון העברית (HaAkademia LaLashon Ha‘Ivrit)
Томьёолбори
ISO 639-1 he
ISO 639-2 heb
ISO 639-3 Either
heb – Мүнөө үеын иврит
hbo – Эртын иврит

Ивридэй үзэглэл

Үзэгүүд (хашалган)

Алеф Бет Гимель Далет Һэ Вав Зайн Хэт Тэт Йуд Каф
א א ב ב ג ג ד ד ה ה ו ו ז ז ח ח ט ט י י כ כ
ך ך
Ламед Мем Нун Самэх Айн Пэ Цади Коф Рэш Шин Тав
ל ל מ מ נ נ ס ס ע ע פ פ צ צ ק ק ר ר ש ש ת ת
ם ם ן ן ף ף ץ ץ

Зүүлтэ

  1. CIA's World Fact Book
  2. Ethnologue: Statistical Summaries
Израиль

Израиль (Иврит хэлэн: יִשְרָאֵל‎, Yisra'el; арабаар إسرائيل‎, Isrā'īl‎‎), албан ёһоор Израиль улас (Иврит хэлэн: מְדִינַת יִשְרָאֵל‎ , Medinat Yisra'el; арабаар دَوْلَةْ إِسْرَائِيل‎, Dawlat Isrā'īl‎‎) — Газар дундада тэнгисэй зүүн эрэг дээрэ оршохо баруун азиин орон юм. Хойто талаараа Ливан, зүүн хойто талаараа Сири, зүүн талаараа Йордан, баруун урда талаараа Египет оронуудтай хилэлдэг болон өөрын харисангуй жажаг нютагиинь газар зүйн хубида өөр өөр тусхай онсологтой. Баруун эрэг болон Газын хэлтэсшье мүн зэргэлдээ оршоно. Израилиин хүн зон ехэнхи хубинь Еврей үндэһэтэн болон үүгээрээ дэлхэйн сорын ганса Еврей орон юм. Еврейшуудһээ гадна Арабын Лалын шажантад, Христосой шажантад, Друзе, Самари зэрэг үндэһэтэн, шажантанууд оршодог.

Мүнөөнэй Израиль улас гурбан мянга гаруй жэлэй турша Иудын шажанай хамагай шухал ухагдахуунуудай нэгэ "Израилиин нютаг" (Eretz Yisrael)-һаа үндэһэтэй юм. Дэлхэйн нэгэдүгээр дайнай дараа Үндэһэтэнүүдэй Лигэнь "Еврей үндэһэтэндэ өөһэдын гэһэн орон" бүтээхэ зорилгоор Британиин Палестин дахи мандатые баталба. 1947 ондо НҮБ Палестинын мандатые Еврей, Араб хоёр уласта хубаахые баталһан байна. Арабын Барилдалгань энэ түлэблэлгые эсэргүүсэһэн болобош 1948 оной 5 һарын 14-ндэ Еврейн түрэ зуурын засагай газар Израилиие тусгаар тогтоноһоные мэдэгдэбэ. Дараань болоһон Араб-Израилиин дайнда Израиль илалта байгуулһанаар энэ уласай хилэ хизгаарые НҮБ-н хубааха түлэблэлгэдэ зааһанһаашье илүүгээр һунгаба. Энэ ябадалһаа хойшо зэргэлдээ оршохо олон Араб оронтой мүргэлдэжэ, үрэ дүндэнь олон томо дайн боложо үндэрлэжэ байгаа болон энэнь мүнөө хүрэтэр үргэлжэлһээр байна. Израиль улас анха байгуулагдаһанһаа хойшо, илангаяа зэргэлдээ оршохо Араб оронуудһаа түүнэй хилэ хизгаар болон бүри оршон тоготнхо эрхэнь хүрэтэр зүршэлтэй тулгарша байна. Харин Израилиинь Египет, Йордан оронуудтай энхэ тайбанай хэрээ байгуулжа, Палестиншуудтай бүри мүһэн зохисолдохо хэлэлсээр ябуулһаар байна.

Шажан

Шажан (ᠱᠠᠰᠢᠨ, самгардяар शासिन्, śāsin — «һургаал») — хүмүүнэй үйлэдэдэг, алибаа номлолые дахадаг һүзэг бэшэрэл, ёһо суртахуунуудые хэлэнэ. Энэнь дотороо юртэмсые үзэхэ үзэл, соёл болон этигэлэй системые агуулжа өөрын гэһэн ёһо зүй тэрэнһээ үүдэһэн ёһо суртахуунай үнэтэ зүйл, дахажа мүрдэхэ ёһотой хуули дүримые агуулжа байдаг.

Бусад хэлээр

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.