Zametak

Zametak, embrij ili embrion (grčki: ἔμβρυον, množina ἔμβρυα) je višećelijski diploidni eukariot u najranijem stadiju razvoja, od prve diobe ćelija do rođenja, izlijeganja ili klijanja. Kod ljudi se naziva embrijem od trenutka oplodnje do kraja 8. sedmice trudnoće, nakon čega se naziva fetus.

Nauka koja proučava zametke se naziva embriologija.

Wrinkledfrog embryos
Embriji (i jedan punoglavac) nabranih žaba (Rana rugosa)

Također pogledajte

Vanjski linkovi

Amnion

Amnion (grč. ἀμνίον - amnion = posuda za skupljanje krvi žrtava) ili vodenjak je embrionska ovojnica (plodova opna). Ispunjena je plodnom vodom (amnionskom tekućinom), koja utiče na širenje amniona i njegovo pretvaranje u amnionsku kesu. Uloga te kese je u osiguravanju podobne okoline embrionu. Amnionsku ovojnicu imaju amnioti u koje spadaju gmizavci, ptice i sisari. Razvija se iz vanembrionskog somatskog mezoderma s vanjske strane i iz vanembrionskog ektoderma, s unutrašnje strane.

Blastocist

Blastocist je struktura koja se formira u ranom embrionskom razvoju sisara. Posjeduje unutrašnju ćelijsku masu (ICM) koja naizgled stvara embrion, a izvor je embrionskih matičnih ćelija. Vanjski sloj blastocista se sastoji od ćelija koje se zajednički nazivaju trofoblast. Ovaj sloj okružuje unutrašnju ćelijsku masu i šupljinu ispunjenu tekućinom, tj. blastocel. Trofoblast podržava stvaranje posteljice.Kod ljudi, oblikovanje blastocista počinje otprilike oko 5. dana nakon oplodnje, kada se u moruli (skupu više malih, jednakih ćelija) pojavi tekućinom ispunjena šupljina. Promjer blastocista je oko 0,1-0,2 mm, a ouhvata oko 200-300 ćelija koje se brzo uključuju u brazdanje – blastulaciju. Nakon otprilike oko jedan dan, blastocist se ugnježđuje (nidacija) u endometrij zida maternice i takva ostaje u daljnjim fazama razvoja, u kojima prvo dolazi gastrulacija.

Upotreba blastocista u vanmaterničnoj in vitro oplodnji uključuje kulturu zigota, pet dana prije implantacije u maternicu.

Blastomera

Blastomere (lat. blastula = mala klica, od grč. βλαστός - blastós klica, zametak) grade slloj ćelija oko je šuplje sferne tvorevina, koja okružuje unutrašnju – tekućinom ispunjenu – šupljinu zvanu blastocel, formiran u ranom stadiju embrionskog razvoja u životinja.

Blastomera je, dakle, ćelija koja nastaje tokom segmentacije, (ćelijske diobe po prst). U zavisnosti od distribucije žumanceta u zigotu, u blastomere može biti različite veličine. Ove ćelije u početku ne rastu i postaju sve manje sa svakomm daljom podjelom. Zigot, od koje počinje segmentacija, u odnosu na druge ćelije je relativno veliki.U segmentaciji oplođenih izolecitnih jaja (kod morskog ježa, naprimjer) u kojoj se javlja radijalno razdanje nastaju različite veličine blastomera. Izolecitna jaje sadrže malo ravnomjerno raspoređenog žumanceta, tako da ovo ne predstavlja nikakvu prepreku za brazdanje

Jedna od podjela blastomernih ćelija je po njihovoj veličini:

Mikromere su male blastomere. Važne su za indukciju osi embriona i u određivanju sudbine ćelija u susjednim blastomerama. Pritom su posebno značajni faktor transkripcije i β-katenin. Nalaze se u jedru mikromeram i susjednih ćelija. Mikromere su definirane visokim koncentracijama ovih supstanci, koje im daju inducirajući kapacitet. Koncentracija beta-katenina je određensa jedarnim genima, čija transkripcija utiče na daljnji razvoj.

Mezomere su srednje velike blastomere.

Makromere je oznaka za najveće blastomere.

Blastula

Blastula (lat. blastula = mala klica, od grč. βλαστός - blastós klica, zametak) je šuplja sferna tvorevina, koja okružuje unutrašnju – tekućinom ispunjenu – šupljinu zvanu blastocel koji se formira u ranom stadiju embrionskog razvoja u životinja.Razvoj embrija počinje kada spermatozoid oplodi jaje, kada nastaje zigot koji prolazi mnogo brazdanja da bi se razvila u kuglasta, dudolika grupa ćelija zvana morula. Tek nakon formiranja blastocela rani embrion postaje blastula. Blastula prethodi formiranju gastrule u kojoj se formiraju klicini listovi embriona.Opće obilježje blastule kičmenjaka je da se sastoji od sloja blastomera, zvanog blastoderm, koji okružuje blastocel. Kod sisara, blastula se naziva blastocist. Blastocist sadrži embrioblast ili unutrašnju ćelijsku masu, koja se kasnije razvija u konačne strukture fetusa, te trofoblast, koji nastavlja formiranje vanembrionskih tkiva.Tokom razvoja blastule, u ranom embriju se odvijajaju brojnez aktivnosti koje uspostavljaju ćelijsku polarnost, ćelijske specifikacije, formiranje osi i regulaciju genske ekspresije. U mnogim vrstama poput Drosophile i Xenopusa midblastularna tranzicija (MBT) jest presudan korak u razvoju tijekom kojeg se maternalna mRNA degradira, a kontrolu nad razvojem preuzima embrij. Mnoge interakcije između blastomera ovise o ekspresiji kaderina, naročito E-kaderina u sisara i EP-hadherina u vodozemaca.

ž

U oblasti istraživanja matičnih ćelija, istraživanje blastule i ćelijske specifikacije ima mnogo implikacija, a kontinuirano poboljšava liječenje plodnosti. Embrionalnske matične ćelije formiraju polje koje, iako kontroverzno, ima ogroman potencijal u liječenju bolesti. Kod pripadnika roda Xenopus blastomere se ponašaju kao ćelijski multipotentne (tzv. totipotentnost) matične ćelije koje mogu migrirati po nekoliko puteva, ovisno o ćelijskoj signalizaciji. Manipuliranjem ćelijskim signalima tokom razvoja blastule mogu se formirati razna tkiva. Ovaj potencijal može biti primijenjen u regenerativnoj medicini za liječenje bolesti i ozljeda. Fertilizacija in vitro uključuje implantaciju blastule u majčinu maternicu. Implantacija stanica blastule može služiti u eliminaciji neplodnosti.

Brazdanje

Brazdanje – blastomerizacija ili segmentacija – u embriologiji – je proces niza mitotskih dioba u oplođenom jajetu, tj. zigotu. U zigotu mnogih vrsta odvijaju se brzi ćelijski ciklusi, ali bez rasta ćelija, što znači da se broj ćelija povećava pri praktično istoj zapremini začetka ploda. Rezultat tih dioba je grozdasta nakupina ćelija jednake ukupne veličine kao i zigot.Ćelije koje nastaju brazdanjem nazivaju se [[blastomera|blastomere, a njihova nakupina je dudolika morula. Brazdanje završava formiranjem blastule.Zavisno od količina žumanceta, u zigotu brazdanje može biti holoblastično (potpuno) ili meroblastično (nepotpuno, djelomično). Dio oplođeno jajeta s većom koncentracijom žumanjka je vegetativni pol, dok je drugi dio animalni pol.Dakle, glavna razlika između brazdanja i ostalih ćelijskih dioba je u tome što se pri brazdanju povećava broj ćelija, ali ne i njihova masa. To znači da sa svakom uzastopnom diobom količina jedarne tvari nadmašuje količinu citoplazmatske.

Golosjemenjače

Golosjemenjače (lat. Gymnospermae) odomaćena tuđica i gimnosperme je grupa sjemenjača koja ovuhvata četinare (Pinophyta), cikade (Cycadophyta i ginko (Ginkgophyta). Ime im portiče od grčkog γυμνός – gimnos = golo sjeme, gymnospermos. Ova grupa može, dvojbeno, uključivati i podgrupu Gnetophyta.Suglasno općem nazivu, imaju gole sjemenke, za razliku od sjemens ili ovula cvjetnica (Angiospermae), koje su u prilogu tokom oprašivanja. Sjeme gimnospermi se razvija ili na površini kao krljušti, u listasto-čunjastim dodacima šišarkama, ili na kraju kratkih drški (Ginkgo ).

Golosemenjače i cvjetnice zajedno čine Spermatophyta ili sjemenjače. Do sada najveća grupa postojećih golosemenjača su četinari (borovi, čempresi i njihovi srodnici), zatim cikade, gnetali (Gnetum, Ephedra i Welwitschia) i Ginkgo (jedna današnja vrsta).

Fosilne gimnosperme obuhvataju mnoge koje ne pripadahju recentnim grupama, uključujući tzv.

"sjemene paprati" (Pteridospermatophyta) ili pteridosperme) i "Cycadeoidea" (Bennettitales). Većina golosemenjača je izumrla u kenozoiku, od prije 65 miliona godina do danas.

Halačija

Halačija ili cvakija (lat. Halacsya sendtneri (Boiss.) Dorfler – sinonimi: Moltkia aurea Sendtn., non Boiss.; M. sendtneri Boiss.; Zwackhia aurea Sendtn. in Reichenb.; M. serbica Janka) je biljka porodice Boraginaceae: oštrolisti. Diploidna hromosomska garnitura sadrži 2n = 22.

Iliri

Iliri je zbirno ime za plemena indoevropske jezičke porodice, nastanjenih nekada u područjima od Panonske nizije pa do obala Jadranskog mora i južne Italije.

In utero

In utero (lat. = u maternici) je latinski izraz za pojave, procese i/ili opise u/o maternici. U biologiji, ovaj pojam se odnosi na stadije razvoja jedinke koji se označavaju kao zametak, embrion i fetus.

In utero faza ontogeneze čovjeka (najčešće tri prva mjeseca trudnoće), u suvremenoj biomedicini se koristi za biohemijske, molekulskogenetičke, citogenetičke i ultrazvučne analize plodove vode (amnionske tečnosti). Takvi zahvati se poduzimaju u postupku koji se označava kao amniocenteza, a u obično u cilju procjene rizika od nasljednih bolesti kod indiciranih slučajeva. Potreba takvih procjena se utvrđuje u postupku genetičke konsultacije.U pravnom kontekstu, izraz se koristi kada se odnosi na nerođenu djecu. Po običajnom pravu, nerođena djeca se i dalje smatraju da postoji za potrebe prijenosa naslijeđene imovine.

Muški reproduktivni sistem

Muški reproduktivni sistem je sistem organa koji je smješten u zdjelici i izvan nje, a služi za razmnožavanje.

Čine ga sljedeći organi:

testisi (lat. testis)

pasjemenik (lat. epididymis)

sjemenovod (lat. ductus deferens)

sjemeni mjehurići (lat. vesiculae seminales)

mlaznični vod (lat. ductus ejaculatorius)

prostata (lat. prostata)

gomoljno-crijevne žlijezde (lat. glandulae bulbo-urethrales)

penis (lat. penis)Testisi, pasjemenici, sjemenovodi, sjemenski mjehurići, mlaznični vodovi i bulbouretralne žlijezde su parni organi. Dio spolnog sistema su i mokraćna cijev (koja je i dio mokraćnog sistema) i skrotum.

Novi Brunswick

Novi Brunswick (engleski: New Brunswick; francuski: Nouveau-Brunswick / izgovor/) jedna je od četiri prvobitne kanadske provincije. Nalazi se na istoku Kanade, na obalama Atlantika. Glavni grad provincije je Fredericton. Ova provincija je jedina provincija u Kanadi gdje je omjer anglofonog i frankofonog stanovništva takav da je provincija zakonski ali i činjenično dvojezična.

Oplodnja

Oplodnja ili singamija je fenomen seksualne reprodukcije, koji se sastoji od spajanja dva gameta različitog spola, uz pajanje njihovih jedara. Rezultat oplodnje je nova ćelija, jedinstvena u svojoj vrsti, pod nazivom zigot.

Prenatalni rast i razvoj čovjeka

Prenatalni ili unutarmaterični razvoj prosječno traje oko deset lunarnih perioda (“pravih” mjeseci), tj. 280 dana (= 40 sedmica). Praćenje vremenskog slijeda događaja tokom tog perioda obično polazi od podataka o “postmenstrualnoj starosti”, koja se računa od prvog dana nakon posljednje menstruacije pred oplodnju. Ovo razdoblje ontogeneze prolazi kroz germinalnu, embrionalnu i fetalnu fazu.

Unutrašnja ćelijska masa

Unutrašnja ćelijska masa ili embrioblast i pluralist – u embriologiji – je nakupina ćelija u ranom embrionu većine placentalnih sisara, koja se kasnije, tokom embriogeneze, razvija u konačne strukture ploda. Stvara se u najranijim stadijima razvoja, prije implantacije zametka u endometrij maternice. Ova ćelijska struktura nalazi se u blastocelu ( unutar blastocistne šupljine) i potpuno je okružena slojem ćelija koji se označava kao trofoblast.

Visoko

Visoko je grad i središte istoimene općine u središnjem dijelu Bosne i Hercegovine u Zeničko-dobojskom kantonu. Prirodna sredina općine je određena dolinama rijeka Bosne i Fojnice. Po popisu iz 2013. godine u Visokom je živi 39.838 stanovnika.

Područje Visokog je bilo naseljeno od 5. milenijuma pr. n. e., dok je Okolište reprezentativni primjer Butmirske kulture, i jedno od najvećih neolitskih naselja u južnoistočnoj Evropi. Visočka dolina bila je rani centar srednjovjekovne države Bosne. U Milima je bilo bansko sjedište i centar državnog života, gdje se održavao stanak, te krunidbeno mjesto prvog bosanskog kralja Tvrtka Kotromanića. Stari grad Visoki koji se nalazi na brdu Visočica je bio politički važna tvrđava, a njegovo podgrađe Podvisoki je bio jedno od najranijih primjera srednjovjekovne urbane sredine na užem području Bosne. U prvoj polovini 14. stoljeća, je u obližnjim Moštrima bila kuća krstjanaOd srednjovjekovnog grada, Visoko će izrasti u naselje osmanskog tipa. U okvirima ovog novog tipa grada historijsku ulogu imao je bosanski namjesnik Ajas-paša 11. novembra 1911, u zadnjim godinama Austrougarske uprave, grad je skoro potpuno izgorio u požaru koji je slučajno započet.Prije rata u Bosni i Hercegovini najveći izvoznik tekstila i kože u Jugoslaviji, dok su danas nosioci privrednog razvoja i dalje kožarsko-tekstilna industrija, ali i auto-industrijska. Od 2006. Visoko posjećuju desetine hiljada turista, najviše zbog hipoteze Semira Osmanagića.

Visoko u srednjem vijeku

Za današnje područje Visočkog polja se pretpostavlja da je u 10. vijeku predstavljalo zametak u razvoju srednjovjekovne bosanske države koju spominje Bizantski car Konstantin Porfirogenit. Proširena dolina rijeke Bosne oko današnjeg Visokog je bila središte najvećeg poljoprivrednog regiona u srednjoj Bosni, stoga je prostrano i plodno visočko polje bilo idealno za razvoj političkog centra.Naselje smješteno u Visočkom polju i njegovoj okolini, dugo je imalo naziv Bosna što je predstavljao najstariji i najuži sadržaj pojma Bosne. Visočka dolina je imala više kraljevskih dvorova, i bila je jedno od najvažnijih političkih centara srednjovjekovne države Bosne. U Milima se krunisao prvi bosanski kralj Tvrtko Kotromanić. Stari grad Visoki koji se nalazi na brdu Visočica je bio politički važna tvrđava, a njegovo podgrađe Podvisoki je bio jedan od najranijih primjera srednjovjekovne urbane sredine na užem području Bosne.

Čovječija oplodnja

Oplodnja kod čovjeka, kao i kod ostalih životinja, je stapanje muške i ženske spolne ćelije (spermatozoida i jajne ćelije).

Oplodnja počinje spajanjem haploidnih spolnih ćelija-spermija i jajne ćelije koje se uglavnom odvija u jajovodima. Spermij prodire kroz membranu jajne ćelije. Iz glave spermija koji je ušao u jajnu ćeliju oslobađa se predjezgra s haploidnim brojem hromosoma. Predjezgra se udružuje u jajnoj stanici s haploidnom predjezgrom jajne ćelije te nastaje prava jezgra oplođene ćelije - zigote s potpunim brojem hromosoma (2n=46). U nastavku slijedi niz mitotičkih dioba, koji prelazi iz dvoćelijskog oblika u četveroćelijski oblik, pa dalje u rani zametak sa 8,16, 32, 64,128 itd. ćelija.Nakon otprilike 72 sata nastaje zametni mjehurić sastavljen od većeg broja ćelija. Mjehurić se sastoji od vanjskog sloja ćelija i unutarnje mase ćelija - embrioblasta, iz kojih se intenzivnom diobom razvija zametak čovjeka. Obložnim ćelijama mjehurića rani zametak će se za 7 do 8 dana ugnijezditi u dobro prokrvljenu sluznicu maternice. Ovdje se zametak hrani iz podloge sluznice maternice, dok se ne izgradi posteljica. Zametni razvoj teče postepeno s razvojem zametnih listića iz kojih će se u zametku razvijati pojedini organi i organski sistemi (probavni, jetra, pluća, srce, krvne žile, kosti, mišići, mokraćni i spolni organi te živčani sistem s čulima). Kada se jajna ćelija oplodi jednom nije moguće da se oplodi ponovo. Jednojajčani blizanci nastaju kada se oplođena jajna ćelija podijeli na 2 zasebne koje su genetički identične, a dvojajčani kada se u jajnicima stvore 2 jajne ćelije i bivaju oplođene dvama spermatozoidima.

Drugi jezici

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.