Varšavski pakt

Varšavski pakt (ponekad nazivan i Varšavski ugovor; službeni naziv je bio Sporazum o prijateljstvu, saradnji i međusobnoj pomoći) je bio vojni savez država istočnog bloka koje su ga organizirale kao odgovor na stvaranje Sjevernoatlantskog pakta na Zapadu, godine 1949. Kao izgovor za osnivanje Varšavskog pakta je poslužilo ponovno naoružavanje Zapadne Njemačke i njeno primanje u NATO, preko ratifikacije pariskih sporazuma. Varšavski ugovor je sastavio Nikita Hruščov godine 1955., i bio je potpisan u Varšavi (odatle naziv) 14. maja 1955.

Varšavski pakt
Logo The Warsaw Pact
Skraćenica WAPPA
Datum osnivanja 14. maj 1955.
Datum gašenja 1. juli 1991.
Vrsta Vojna alijansa
Glavno sjedište Moskva, SSSR
Članstvo Albanija
Bugarska
Čehoslovačka
Istočna Njemačka
Mađarska
Poljska
Rumunija
Sovjetski Savez
Komadant Ivan Konjev (prvi)
Pjort Lušev (zadnji)

Članice

Vanjski linkovi

21. august

21. august / kolovoz (21. 8) jest 233. dan godine po gregorijanskom kalendaru (234. u prestupnoj godini). Do kraja godine ima još 132 dana.

Augusto Pinochet

Augusto Pinochet Ugarte bivši je čileanski diktator.

Bio je vođa četveročlane vojne hunte koja je s vlasti svrgnula socijalističkog predsjednika Allendea. Hunta je trajala sve do 1990. Rođen je u Valparaísu, a zbog svoje je vojne službe često putovao po zemlji. Imao je petero djece. Optužen je za brojne zločine počinjene u vrijeme njegove vladavine.

Predsjednik Čilea bio je od 1973. do 1990. Njegov Čile i Argentina Jorgea Videle bile su na rubu otvorenog rata zbog pograničnih otoka. Ipak, sukob se smirio razumnim dogovorima. Miru je najviše pridonio izaslanik pape Ivana Pavla II.

Pinochet je preminuo u 91. godini u bolnici u Santiagu, gdje se oporavljao od posljedica srčanog udara.

Nedovršeni članak Augusto Pinochet koji govori o biografijama treba dopuniti. Dopunite ga prema pravilima Wikipedije.

Centralna obavještajna agencija

Centralna obavještajna agencija (engleski: Central Intelligence Agency, CIA; često samo i Agency ili Langley) jedna je od američkih obavještajnih službi. Njen zadatak nije samo špijunaža, nabavka i analiza informacija o inostranim vladama, udruženjima i osobama, već i izvođenje tajnih operacija širom svijeta.

David Ben-Gurion

David (hebrejski:דוד בן גוריון) rođen kao David Grün u Poljskoj, bio je izraelski političar, jedan od osnivača Awoda socijaldemokratske radničke partije Izraela. Kao jedan od najznačajnih političara i istaknuti vođa borbe za stvaranje Izraela, bio je i prvi premijer jevrejske države od 1948. do 1953. i ponovo od 1955. do 1963. Iz rodne Poljske otišao je 1906. u Palestinu i bio među pionirima seljačkog kolektivizma i radničkog pokreta. Osnovao je 1920. Histadrut (Savez sindikata), a 1930. Izraelsku radničku partiju (MAPAI), stranku laburističkog tipa. Kao premijer, od različitih gerilskih grupa stvorio je izraelsku armiju i zastupao čvrstu liniju prema agresiji okolnih arapskih zemalja. Umro je 1. decembra 1973.

Nedovršeni članak David Ben-Gurion koji govori o biografijama treba dopuniti. Dopunite ga prema pravilima Wikipedije.

François Mitterrand

François Maurice Adrien Marie Mitterrand (Jarnac, 26. oktobar 1916 – Pariz, 8. januar 1996) bio je francuski političar i državnik, prvi socijalista koji je 1981. izabran za predsjednika Francuske. U Drugom svjetskom ratu bio je jedan od vođa francuskog Pokreta otpora, a od 1971. vođa Socijalističke partije.

Gamal Abdel Nasser

Gamal Abdel Naser (arapski جمال عبد الناصر , Jamāl ‘Abd an-Nāṣir, masri جمال عبد الناصر, Gamāl ‘Abd el-Nāṣir, često transliterirano kao i Jamal Abd al-Naser, Jamal Abd an-Nasser) (Aleksandrija, 15. januara 1918 - Kairo, 28. septembra 1970), bio je drugi predsjednik Egipta od 14. novembra 1954. do smrti 1970. godine.

Interes za politiku i akativizam stekao je još u školskoj dobi, a vrlo brzo se pridružio vojsci. Iako nije vidio previše borbe, bio je jedan od glavnih zavjerenika za ideju eliminiranja britanske vlasti u Egiptu uz pomoć Sila Osovine. Nakon rata je postao predavač na vojnoj akademiji, iako nije imao ni dana borbe.

Bio je vođa Egipatske revolucije 1952. godine kojom je svrgnut kralj Faruk I. i koja je nagovijestila novo doba egipatske industrijalizacija, zajedno s napretkom arapskog nacionalizma. Uz Muhammada Nadžiba bio je jedan od idejnih vođa revolucije, a kasnije je iskoristio svoje govorničke i političke sposobnosti kako bi istog svrgnuo s vlasti i stavio u kućni pritvor. Zajedno s Titom i Nehruom odigrao je važnu ulogu u osnivanju Pokreta nesvrstanih 1955. (potpisivanjem Brijunske deklaracije), kao i Palestinske oslobodilačke organizacije 1964. Uveliko je poboljšao unutrašnje stanje u Egiptu, započeo industrijalizaciju, a i važan je zbog izgradnje Asuanske brane.

Naser se smatra jednom od ključnih osoba moderne arapske historije, kao i pokreta nesvrstanih. Poznat je po svojoj arapsko-nacionalističkoj i antikolonijalističkoj vanjskoj politici. Panarapska ideologija nazvana po njemu, naserizam, dobila je puno sljedbenika u arapskom svijetu tokom 1950-ih i 1960-ih. Nasera mnogi i dalje u arapskom svijetu gledaju kao simbol arapske slobode i digniteta.

Georges Pompidou

Georges Pompidou bio je francuski političar i državnik.

Od 1944. bio je bliski saradnik, a od 1948. lični savjetnik i šef kabineta generala De Gaullea. Kao predsjednik vlade, od 1962. do 1968. provodio je De Gaullovu vanjsku politiku, a s premijerskog položaja povukao se poslije studentskih nemira 1968. Pobijedivši na listi degolista, Pompidou je u junu 1969. naslijedio De Gaullea kao predsjednik Republike i na tom položaju ostao sve do smrti.

Hladni rat

Hladni rat (1945-1991.) je sta­nje na­dme­ta­nja, na­pe­to­sti i su­ko­ba izme­đu ve­le­si­la ­(praćenih nji­ho­vim sa­te­li­ti­ma unu­tar in­te­re­snih sfe­ra sva­ke od ­njih), neprijateljski odnos koji je vladao između komunističkih i nekomunističkih zemalja od kraja 2. svjetskog rata do raspada SSSR-a početkom 1990-ih.

S jedne strane su bili SSSR i njegovi saveznici, poznati kao Istočni blok. S druge strane su bili SAD i njegovi saveznici, poznati kao Zapadni blok.

Taj se odnos zvao Hladni rat zato što nije bilo znatnijeg ratovanja između dviju strana.

Pojam je prvi upotrijebio Bernard Baruch, savjetnik američkog predsjednika, tokom rasprave u američkom kongresu 1947.

Sta­nje Hladnog rata ka­ra­kte­ri­zi­ra­ju stva­ra­nje voj­no­po­li­ti­čkih blo­ko­va ­(kao što su bi­li NA­TO i ­Warszawski ugo­vor), utr­ka u na­o­ru­ža­va­nju, pri­je­tnje glo­bal­nim ra­tom, “de­le­gi­ra­ni ra­to­vi”, ra­zni obli­ci uza­ja­mnog špi­ju­ni­ra­nja, eko­nom­skog i ­drugog iscr­plji­va­nja, obostrano nepovjerenje, sumnjičenje i nesporazumi. Ponekad se osjećala i prijetnja Trećeg svjetskog rata. SAD je optuživao SSSR zbog širenja komunizma u svijetu, a SSSR je optuživao SAD zbog imperijalizma i kontrarevolucije.

Korejski rat, Vijetnamski rat i rat SSSR-a protiv Afganistana bili su slučajevi kad je napetost između dvije ideologije prerasla u oružani sukob. SAD i SSSR često u njima nisu učestvovali direktno nego kroz naoružavanje drugih zemalja.

SAD i SSSR su se najviše natjecali u naoružanju i razvitku tehnologije. Osim toga, bila je vrlo razvijena špijunaža. Najveća potencijalna opasnost Hladnog rata bilo je nuklearno oružje i njegovo aktiviranje. Za razliku od lokalnih sukoba, paranoja zbog nuklearnog oružja pogodila je sve zemlje svijeta.

U Evropi se Hladni rat organizirao u dva bloka: savez NATO, koji je više-manje pokrivao Zapadnu Evropu i kojim je dominirao SAD, i Varšavski pakt, koji je pokrivao Istočnu Evropu i kojim je dominirao SSSR. Ta se podjela najviše odrazila na Njemačku, pogotovo Berlin. I danas se kao simbol Hladnog rata spominje Berlinski zid, koji je razdvajao Zapadni Berlin (pod kontrolom zemalja iz NATO saveza) od Istočne Njemačke, koja je pripadala Varšavskom paktu.

Konrad Adenauer

Konrad Hermann Josef Adenauer (5. januar 1876. Köln - 19. april 1967. Bad Honnef) je bio od 1949. do 1963. godine prvi kancelar Savezne Republike Njemačke kao i Ministar vanjskih poslova između 1949. i 1955. godine.

Kwame Nkrumah

Kwame Nkrumah (Nkroful, Zlatna obala, 21. septembar 1909. - Bukurešt, 27. april 1972.), prvi predsjednik nezavisne Gane.

Bio je i premijer. Rodio se kao Francis Nwia Kofi-Ngonloma. Školovao se u inostranstvu, kao i u Accri. Bio je i u zatvoru zbog političkih uvjerenja. 6. marta 1957. Gana je proglasila nezavisnost.

Došavši na vlast, Kwame je počeo provoditi marksističku ekonomsku politiku. Distancirao se od afričkog socijalizma, kojeg su provodili njegovi savremenici. Zajedno s kenijskim predsjednikom Jomom Kenyattom, pridružio se Organizaciji afričkog jedinstva. Oni su osnovali tu organizaciju.

Počeo se ponašati kao diktator. 1964. Gana je proglašena jednostranačkom državom, a Kwame doživotnim predsjednikom.

Ovaj afrički vođa osiromašio je zemlju, hrane je nestajalo svako malo. 1966. srušen je s vlasti vojnim udarom kojeg je podupirala CIA. Pobjegao je u Gvineju, gdje je živio u izbjeglištvu kao gost Sekou Tourea.

Umro je u 62. godini u Rumuniji, gdje se liječio od raka.

Lech Wałęsa

Lech Wałęsa (Popovo, 29. septembar 1943. godine) je poljski političar i državnik.

Bio je prvi predsjednik demokratske Poljske (od 1990. do 1995. godine).

1983. godine dobio je Nobelovu nagradu za mir.

Margaret Thatcher

Margaret Hilda Thatcher, baronica Thatcher (Grantham, 13. oktobar 1925 - 8. april 2013), britanska političarka, poznata kao "Čelična lejdi" (Iron Lady).

Po zanimanju advokatica i hemičarka, Margaret Thatcher 1974. postaje prva predsjednica Konzervativne stranke, a potom i prva predsjednica vlade Ujedinjenog Kraljevstva. Taj je položaj držala od 4. maja 1979. do 28. novembra 1990. godine, što je najduži mandat jednog predsjednika vlade Ujedinjenog kraljevstva od 1827. godine.

Ostat će zabilježena kao jedna od najkontroverznijih političarki 20. vijeka, s podjednakim brojem onih koji su je idealizirali i onih koji su je osporavali. Ono što joj, međutim, niko ne može osporiti jest činjenica da je pokazala više odlučnosti nego bilo koji drugi političar njene generacije. Poznata je po odličnim odnosima sa Ronaldom Reaganom, koji ju je izuzetno cijenio i smatrao svojim najbližim savjetnikom te po načinu na koji je Ujedinjeno Kraljevstvo odvela u Folklandski rat 1982. godine.

Menahem Begin

Menahem Wolfovich Begin, rođen 16. augusta 1913. u Brest-Litovsku, Rusija, današnja Bjelorusija, umro u Tel Avivu, 9. marta 1992. Diplomirao je pravo na Univerzitetu u Varšavi 1935. godine. Tokom 30-tih bio je aktivista cionističkog pokreta tako da 1938. godine postaje jedan od vođa Irguna. Stalno je u politici i je dobitnik Nobelove nagrade za mir 1978. Također je bio šesti premijer Izraela od 21. juna 1977. do 10. oktobra 1983. Sudjelovao je je na pregovorima u Camp Davidu sa egipatskim predsjednikom Muhamadom Anwarom el-Sadatom, zbog čega su zajednički dobili Nobelovu nagradu. Mirovni ugovor između Izraela i Egipta formalno je potpisan 1979. godine.

Muhamed Reza Pahlavi

Muhamed Reza Pahlavi (perzijski: محمد رضا پهلوی‎; Teheran, 26. oktobar 1919. - Kairo, 27. juli 1980) bio je posljednji iranski šah.

U ustavnoj krizi 1953. došao je u sukob s predsjednikom vlade i vođom Nacionalne stranke Irana Muhamed Mossadeghom, koji se protivio velikim ovlastima šaha i učešću stranog kapitala u iranskoj naftnoj industriji. Muhamed Reza Pahlavi sklonio se u Italiju, ali se poslije intervencije vojske koja mu je pružila podršku vratio u zemlju i oborio Mossadegha s vlasti.

Reformama iz 1963. pokušao je modernizovati državu. Povezanost s američkim kapitalom, pretjerano bogaćenje i odvlačenje bogatstva iz zemlje, zatim nedemokratski režim vlasti s osloncem na vojsku i nasilno gušenje opozicije, izazvali su otpor naroda, na koji su počeli najviše uticati vjerske vođe muslimana šijita. Nezadovoljne mase, predvođene ajatolahom R. Homeinijem, provele su revoluciju protiv šaha i dinastije Pahlavi, te je Muhamed Reza pod općim pritiskom 1979. napustio zemlju. Kada je u martu 1979. referendumom izglasana Islamska Republika Iran, vlast dinastije Pahlavi formalno je prestala. Njegova supruga je bila Farah Pahlavi.

Olimpijske igre 1980.

XXII Olimpijske igre održane su 1980. u Moskvi (SSSR). Dio takmičenja također se odvijao i u Lenjingradu, Kijevu, Minsku i Tallinnu. Simbol olimpijade bio je olimpijski medvjedić Miša.

Pokret nesvrstanih

Pokret nesvrstanih je međunarodna organizacija više od 100 zemalja koje su smatrale sebe zvanično neujedinjene sa jednim ili protiv jednog od većih blokova. Svrha organizacije, kako je napisano u Havanskoj deklaraciji iz 1979, je da osigura ”nacionalnu nezavisnost, suverenitet, teritorijlni integritet i bezbjednost nesvrstanih zemalja u njihovoj borbi protiv imperijalizma, kolonijalizma, neokolonijalizma, aparthejda, rasizma, uključujući i cionizam i sve oblike strane agresije, okupacije, dominacije, mješanja ili hegemonije, kao i protiv blokovske politike”. Pokret nesvrstanih se fokusirao na nacionalne borbe za nezavisnost, iskorjenjivanja siromaštva, ekonomski razvoj i suprotstavljanje kolonijalizmu, imperijalizmu i neokolonijalizmu. Oni su predstavljali 55% stanovništva planete, većinu vlada na svijetu i skoro dvije trećine članica Ujedinjene nacije.

Važniji članovi su bili Jugoslavija, Indija, Egipat, Južna Afrika i povremeno Kina. Brazil nikada nije bio stalni član pokreta, ali je država dijelila mnogo ciljeva Pokreta nesvrstanih i često je slala posmatrače na konferencije Pokreta nesvrstanih. Iako je namjeravano da organizacija bude blizak savez kao i NATO i Varšavski pakt, imala je malo jedinstva i mnoge od njenih članica su bile u savezu sa jednom ili drugom velikom silom. Na primjer, Kuba je bila u savezu sa Sovjetskim Savezom tokom Hladnog rata. Indija je mnogo godina bila u savezu sa Sovjetskim Savezom protiv Kine. Pokret se slomio zbog svojih unutrašnjih nesuglasica kada je Sovjetski Savez napao Afganistan 1979. Dok su neke države podržavale sovjetsku invaziju, ostale članice pokreta nisu uradile to.

Pokret nesvrstanih se borio da nađe smisao nakon kraja Hladnog rata. Zemlje nasljednice Jugoslavije su pokazale malo interesovanja za Pokret nesvrstanih od raspada zemlje, a 2004. Malta i Kipar su prestali da budu članice pokreta kada su stupile u Evropsku uniju, sada imaju status posmatrača.

Richard Nixon

Richard Milhous Nixon (Ričard Milhaus Nikson) je bio 37. Predsjednik Sjedinjenih Američkih Država. Rođen je 9. januara 1913., a umro 22. aprila 1994. godine.

Na dužnost Predsjednika SAD-a je stupio 1969. godine, a ostavku na svoju poziciju je dao 1974. godine, time postavši jedini američki predsjednik koji je odstupio od svog mandata.

Kako navode tadašnji mediji, njegova ostavka je bila povezana sa državnim skandalom nazvanim Watergate, a Nixona je indirektno razotkriven kao saučesnik u bezbrojnim kriminalnim radanjama, te aferema sa presluškivanjem snimaka tajne službe.

Također je u dva mandata obavljao dužnost (36.) potpredsjednika SAD-a (1953 - 1961 godine) kao zamjenik Dwight D. Eisenhowera.

Nixon je bio istaknuti diplomata u odnosima SAD-a sa strateškim vanjsko-političkim silama, posebice pregovorima sa Sovjetskim Savezom i Kinom, te američkom uticaju i udjelu u Vijetnamskom ratu.

Kao predsjednik nametnuo je i regulirao cijene i plaće unutar državnog budžeta. Uticao je na reforme u radu socialnih službi uvođenjem indexa (Social Security), a također kreirao je i Supplemental Security Income (SSI).

On je svojom uticajnom politikom uklonio i najmanje preostale tragove dotadašnjeg ekonomsko-društvenog mjerila standarada izraženog u zalihama zlata (gold standard).

Također je osnivač Američke agencije za zaštitu okoliša (Environmental Protection Agency ili EPA) te Sindikalnog zdravstvenog osiguranja/ fonda implementiranog kroz Filadelfijski plan (Philadelphia Plan)

Za vrijeme svoje vladavine je uveo tzv. ’’daily press event’’; javno obraćanje medijima i ’’daily message for the media’’ za novinare iz cijele zemlje.

Robert Mugabe

Robert Gabriel Mugabe (21. februar 1924) je političar iz Zimbabvea i trenutni predsjednik ove zemlje. Od 1980 do 1987 obavljao je dužnost premijera zemlje, a od 1987 obavlja dužnost predsjednika.

Nedovršeni članak Robert Mugabe koji govori o politici treba dopuniti. Dopunite ga prema pravilima Wikipedije.

1940-e
1950-e
1960-e
1970-e
1980-e
1990-e
Posebni članci
Institucije
Ideologije
Doktrine
SAD
SSSR
Azija
Afrika
Evropa
Latinska Amerika

Drugi jezici

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.