Valuta

Valuta je riječ italijanskog porijekla koja označava novčanu jedinicu neke zemlje (sredstvo plaćanja u toj zemlji). Bosanskohercegovačka valuta zove se konvertibilna marka, američka dolar, valuta Evropske unije je euro itd.

Također pogledajte


Euro symbol black.svg Nedovršeni članak Valuta koji govori o ekonomiji treba dopuniti. Dopunite ga prema pravilima Wikipedije.

Američki dolar

Dolar (The United States Dollar) je prema Ustavu Sjedinjenih Američkih Država zvanična valuta Sjedinjenih Američkih Država od 1792. godine, a rasprostranjen je kao rezervna valuta u nekim drugim zemljama u svijetu. Trenutno izdavanje dolara kontrolišu Federalne Rezerve (eng. Federal Reserve Banking system). Simbol koji je najčešće u upotrebi za američki dolar je znak dolara ($). ISO 4217 kod za američki dolar je USD; američki dolar je također označen kao US $ od strane Međunarodnog monetarnog fonda.

Novčanice u opticaju se sastoje od bankovnih nota Federalnih rezervi koje su denominirane u američkim dolarima.

Od suspenzije konvertibilnosti papirne američke valute u bilo koji plemeniti metal 1971. godine, američki dolar je de facto fiat novac.

Sjedinjene Države su jedna od nekoliko zemalja koje koriste naziv dolar za svoju valutu. Nekoliko zemalja koriste američki dolar kao svoju zvaničnu valutu, a u mnogima se dolar upotrebljava kao dozvoljeno sredstvo plaćanja.

Od 27. juna 2018. godine u opticaju je oko 1,67 triliona dolara, od čega 1,62 triliona dolara u notama Federalnih rezervi (preostalih 50 milijardi je u obliku kovanica).

Britanska funta

Funta (simbol £, bankarski kod GBP) je zvanična valuta Ujedinjenog Kraljevstva, Gibraltara, Sjeverne Irske, Sv. Helene i Falklandskih ostrva. Jedna je od najstarijih valuta na svijetu. U engleskom jeziku se često upotrebljava samo naziv funta. Dok se pojam Britanska Funta najčešće upotrebljava kada je valutu potrebno razlikovati od drugih).Izvorno funta, je bila vrijednost jedne funte(jedinica težine) srebra. Simbol funte je izvorno imao dvije horizontalne linije ₤, ali je kasnije taj broj smanjen na jednu £.

Funta je jedna od najraširenijih svjetskih valuta, zajedno sa američkim dolarom (USD), eurom (EUR) i japanskim jenom (YEN).

Curaçao

Curaçao, (na papijamento jeziku Kòrsou) je ostrvo u južnom dijelu Karipskog mora blizu sjeverne obale Venecuele. Curaçao je jedna od samoupravnih teritorija Kraljevine Holandije, pored Arube, Holandije i Ostrva Sveti Martin. Glavni grad ostrva Curaçao je Willemstad.

Površina ostrva je 444 km2. Prema popisu iz 2001. na ostrvu živi 130.627 ljudi, što daje gustinu stanovništva od 294 stanovnika po kvadratnom kilometru. Curaçao se nalazi izvan pojasa uragana, koji ipak rijetko pogode ovo ostrvo.

Zvanična valuta je bila gulden holandskih antila a od 2012. je promijenjena u karipski gulden.

Danska kruna (valuta)

Danska kruna (dk: krone; kr.) je zvanična valuta u Danskoj. Pored toga koristi se i u autonomnim oblastima Grenlandu i Farskim ostrvima. Po standardu ISO 4217 njena oznaka je DKK. Manja jedinica je øre, 1 kruna iznosi 100 øre. Novac izdaje Danska nacionalna banka (dk. danske nationalbank).

Džerzijska funta

Džerzijska funta je valuta i sredstvo plaćanja na Jerseyju. Ova valuta nije nezavisna već je, slično škotskoj funti, samo lokalni oblik britanske funte. Paritet s britanskom funtom je 1:1. S obzirom na to da nije nezavisna valuta, nema ni međunarodni kod ali se može koristiti JEP.

Džerzijsku funtu izdaje državna blagajna (Treasury and Resources Department). Godišnja inflacija iznosila je 3,6% u 2006.Papirne novčanice izdaju se u apoenima od 1, 5, 10, 20 i 50 funti, a kovani novac u apoenima od 1, 2, 5, 10, 20 i 50 penija kao i 1 i 2 funte.

Euro

Euro (€; ISO 4217 kod EUR) je valuta Austrije, Belgije, Estonije, Finske, Francuske, Grčke, Holandije, Irske, Italije, Kipra, Luksemburga, Malte, Njemačke, Portugala, Slovačke, Slovenije i Španije. Šesnaest od dvadeset i osam država koje čine Evropsku Uniju (i četiri države izvan EU, kao što su Crna Gora i Kosovo), koje čine ekonomsku i novčanu uniju (EMU). Također malo je poznato da se euro koristi i u francuskim prekomorskim teritorijama, pa se može reći da je euro nova zamjenska valuta dolara, koja sve više dobija na značaju.

Osim gore navedenih država euro se kuje i u Vatikanu, San Marinu i Monaku, ali novčiće tih zemalja je gotovo nemoguće naći u opticaju jer se prodaju samo u specijaliziranim trgovinama.

Ishod je najznačajnijeg novčane reforme u Evropi od doba Rimskog carstva. Iako se uvođenje Eura može smatrati jednostavno kao način za usavršavanje Zajedničkog Evropskog Tržišta, podržavajući slobodnu trgovinu između članova Eurozone, Euro je također značajan dio Evropskog projekta za političku integraciju.

Nad Eurom upravlja Evropski sistem centralnih banaka (ESCB), koji se sastoji od Evropske centralne banke (ECB) i Eurozonskih centralnih banaka koje upravljaju u državama. ECB (Smještena u Frankfurt am Mainu, Njemačka) ima isključivu moć da uspostavi novčanu policu; ostali članovi ESCB-a učestvuju u štampanju, kovanju, i raspodjeli novčanica i kovanica, i djelovanju Eurozonskom sistemu isplate.

Na desetu godišnjicu uvođenja eura koji je kao sredstvo gotovinskog plaćanja ušao u opticaj 1. januara 2002, prema podacima njemačke centralne banke, nezamijenjeno je bilo još 13 milijardi njemačkih maraka. Zaključno sa 1. januarom 2012. u opticaju se nalazi 880 milijardi eura. Deseti rođendan eura obilježen je jubilarnim kovanim novčićem od dva eura sa istim motivima za sve zemlje - razlikuje se samo ime zemlje na poleđini.

Farska kruna

Farska kruna je valuta koja je u upotrebi na Farskim ostrvima. Od 1949. donesen je zakon kojim je omogućeno da Farska ostrva imaju vlatitu valutu. Krune izdaje Danska Narodna banka i nisu nezavisna valuta. Odnos farske i danske krune je 1:1.

Finska

Republika Finska (finski: Suomen tasavalta, švedski: Republiken Finland) jeste nordijska država u sjeveroistočnoj Evropi, koja spada u fenoskandiju, ograničena Baltičkim morem na jugozapadu, Finskim zalivom na jugoistoku i Botničkim zalivom na zapadu. Finska ima granice sa Švedskom, Norveškom i Rusijom. Olandska ostrva, uz jugozapadnu obalu, pod finskim su suverenitetom, ali imaju široku autonomiju.

Prema podacima iz 2016. godine u Finskoj je živjelo oko 5,5 miliona stanovnika a većina stanovništva je uglavnom koncentrisana u južnom dijelu države. 88,7% stanovništva su Finci i govore finskim jezikom dok drugu skupinu po brojnosti čine Šveđani koji govore finskim jezikom (5,3%). Po površini osma je najveća država u Evropi i najrjeđe naseljena država Evropske unije.

Parlamentarna je republika sa centralnom vladom čije sjedište se nalazi u glavnom gradu Helsinkiju, lokalnim samoupravama u 311 općini i jednom autonomnom regijom, Olandskim ostrvima.

Preko 1,4 miliona stanovnika živi u metropolitenskom području Velikog Helsinkija, području čija privreda predstavlja trećinu ukupnog BDP-a Finske.

Najveći dio Finske je nizak, blago valovit, šumovit kraj s mnogo jezera. Ima oko 60.000 jezera, mnoštvo rijeka, koje su ranije korištene za splavarenje drva. Veliko prometno značenje imaju i plovni kanali. Najveće prirodno bogatstvo su šume; stoga glavno mjesto u industriji zauzima prerada drva, proizvodnja papira, namještaja i celuloze. U gušće naseljenom primorju razvio se Helsinki, glavni grad i najveća luka s razvijenom industrijom.

Nakon Ruske revolucije iz 1917. godine, Finska proglašava nezavisnost od Rusije. Već sljedeće godine u Finskoj izbija građanski rat, između proboljševičke Crvene garde, podržane od strane nove sovjetske Rusije i antisocijalističke Bijele garde podržane od strane Njemačkog carstva. Nakon kratkog pokušaja uspostavljanja kraljevstva, Finska konačno postaje republikom. Tokom 2. svjetskog rata, Sovjetski Savez je više puta tražio teritorijalne ustupke na račun gubitka teritorijalnog integriteta Finske a nakon Zimskog rata Finska je izgubila dijelove Karelije, Sale, Kuusama, Petšamoa i nekih ostrva, ali je zadržala nezavisnost.

ISO 4217

ISO 4217 je međunarodni standard koji pomoću koda od tri znamenke (kod valute) definiše imena valuta koje su važeće prema standardima Međunarodne organizacije za normizaciju (ISO). ISO 4217 je standardizirana norma koja se najviše koristi u bankarstvu i općenito u poslovanju te se u većini slučajeva kursna lista objavljuje upravo sa tim kodovima jer su oni poznati širokom krugu ljudi.

Prva dvije oznake predstavljaju naziv zemlje prema ISO 3166 kodu, dok treća oznaka u većini slučajeva predstavlja naziv valute.

Islandska kruna

Islandska kruna (islandski: króna) je zvanična valuta na Islandu. Poput drugih istoimenih skandinavskih valuta, njeno ime znači "kruna". Međunarodni kod je "ISK".

Islandska kruna odvojila se od danske krune nakon raspada Skandinavske monetarne unije pred početak Prvog svjetskog rata i islandske autonomije 1918. i nezavisnosti 1944. Od 1961. krunu kontrolira Centralna banka Islanda. Kruna je zamijenjena novom krunom 1981. Jedna kruna sastoji se od 100 aurara. Aurari se ne koriste već godinama, a od 2002. uopće se ne proizvode.

Postoje novčanice u apoenima od 500, 1000, 2000 i 5000 kruna , kao i kovani novac od 1, 5, 10, 50 i 100 krune.

Kiparska funta

Kiparska funta (gr. "Λίρα", tr. "Lira") je bivša službena valuta u Republici Kipar, koja se koristila samo na grčkom dijelu ostrva. Jedna kiparska funta (CYP) se sastojala od 100 kiparskih centi. Iako je Kipar članica Evropske Unije od 2004. godine, stara valuta je zamijenjena eurom tek 1. januara 2007. kada je država ispunila zahtjeve Evropske unije vezane za inflaciju.

Krivotvoreni novac

Krivotvoreni ili falsificirani novac, je novac u prometu (novčanice, moneta, valuta), koji je proizveden protivzakonito (ilegalno) da sliči nekim službenim oblicima novca, dovoljno blizu da bi mogao dovesti do zbunjenosti i biti prihvaćen kao pravi novac. Proizvodnja, štampanje, lažnog novca je oblik prevare.

Rimski metalni novac je kovan, umjesto da bude ljevan, tako da su se kalupi pravili radi krivotvorenja.

Krivotvorenje je vjerovatno staro, kao i sam novac. Prije uvođenja papirnog novca, najčešća metoda prevare je bilo miješanje jeftinih metala, kao zamjena za zlato i srebro.

Oblik falsifikovanja je pravljenje dokumenata legitimnim printerima, prateći uputstva za prevaru. Tokom Drugog svjetskog rata, Nacisti su lažirali britanske funte i američke dolare.

Neke od najuspješnije falsificiranih novčanica se zovu superdolari, zbog njihovog visokog kvaliteta, i bliske sličnosti pravim US dolarima.

I novčanice eura su na značajnom udaru krivotvorenja, od njihovog uvođenja, 2002. godine.

Neke od šteta koje se društvu nanose krivotvorenjem su: smanjenje vrijednosti pravog novca; povećanje cijena (inflacije) zbog kruženja više novca u ekonomiji države - neovlašteno vještačko povećanje u snabdijevanju novcem; smanjenje prihvatljivsti papirnog novca; i gubici, jer kompanijama se ne nadoknađuju falsificirane novčanice.

Tradicionalno, mjere protiv falsificiranja uključuju fine detalje koji su urezani kod štampanja novčanica, i koji omogućuju i nestručnim osobama da otkriju prevaru.

Kovanice se pravo tako, da pokažu, da vrijedni metal nije sastrugan.

Kuna (valuta)

Kuna je ime za novac u Hrvatskoj. Po standardu ISO 4217 njena oznaka je HRK, a lokalna je kn. Manja vrijednost je lipa. Jedna kuna odgovara 100 lipa.

Kuvajt

Kuvajt je država u Jugozapadnoj Aziji. Nalazi se na istoku Arapskog poluostrva, na vrhu Perzijskog zaliva i graniči na sjeveru s Irakom, a na jugu sa Saudijskom Arabijom. Većinu zemlje čini ravna pustinja. Službeni naziv je Država Kuvajt. Glavni grad je Kuvajt.

Prema podacima iz 2016. godine, u Kuvajtu je živjelo 4,2 miliona stanovnika od čega su 1,3 miliona Kuvajćani a ostalih 2,9 miliona su useljenici. Preko 70% stanovništva su ekspatriatii po tome je Kuvajt poseban.

1938. godine su na području ove države otkrivene velike rezerve nafte što je u narednom periodu dovelo do promjene naličja ove zalivske države.

U periodu između 1946. i 1982. godine, zemlja je doživjela modernizaciju velikih razmjera. Međutim, 80-tih godina 20. vijeka, Kuvajt je pretrpio period geopolitičke nestabilnosti i ekonomske krize nakon pada na kuvajtskoj berzi. 1990. godine Irak je izvršio agresiju Kuvajta koja je okončana sljedeće godine, intervencijom koalicionih snaga.

Kuvajt je ustavna država sa poludemokratskim političkim sistemom. Ima razvijenu ekonomiju baziranu na prihodima od prodaje nafte a po rezervama nafte Kuvajt je 6. nacija na svijetu. Kuvajtski dinar je valuta sa najvećom vrijednošću na svijetu. Prema podacima Svjetske banke, Kuvajt ima četvrti najveći dohodak po glavi stanovnika u svijetu. Ustav je proglašen 1962. godine. U arapskom svijetu Kuvajt se često naziva "Holivud zaliva" zbog popularnosti njegovih sapunica i pozorišta.

Mozambik

Mozambik (portugalski: Moçambique; izgovor: [mʊsɐmˈbik]) jest država u jugoistočnoj Africi. Glavni grad je Maputo. Mozambik je od 12. novembra 1995. godine član Commonwealtha. Nacionalni praznik je 25. juna, po Danu nezavisnosti od Portugala (1975). Mozambik se nalazi na obali Indijskog okeana, između 10 i 27 stepeni južne geografske širine. Graniči sa Tanzanijom, Malavijem, Zambijom, Zimbabveom, Južnoafričkom Republikom i Svazilandom. Mozambičkim kanalom na istoku, Madagaskar je odvojen od afričkog kontinenta.

Njemačka marka

O drugim valutama istog naziva pogledajte Marka (valuta)

Njemačka marka (njem. Deutsche Mark skrać. DM) je bila valuta Savezne Republike Njemačke u periodu od 21. juna 1948 do 31. decembra 2001. Uvedena je putem novčane reforme 1948 na području američke, britanske i francuske okupacione zone, zamjenjujući Reichsmark (Marku Trećeg Reicha). Nedugo poslije, i u ruskoj okupacionoj zoni uvodi se 24. jula 1948 nova valuta istog naziva (Deutsche Mark) koja ostaje valuta Njemačke Demokratske Republike (DDR-a) do 31. jula 1964. Poslije osnivanja Savezne Republike Njemačke (Zapadne Njemačke) 23. maja 1949, marka ostaje njena zvanična valuta, kao i valuta u zapadnom Berlinu. Nakon ujedinjenja Njemačke, marka postaje valuta Njemačke sve do uvođenja eura. Ipak, po provedenim anketama, mnogi Nijemci još uvijek preračunavaju iznose iz eura u marke i većinom smatraju da je marka bila mnogo stabilnija valuta od eura. Po podacima Savezne njemačke banke (Bundesbank) u novembru 2008 u opticaju je bilo oko 14 milijardi njemačkih maraka, koje još nisu konvertovane u eure.Marka je izdavana u obliku kovanica i novčanica. Postojale su ukupno četiri serije novčanica.

Sint Maarten

Ostrvo Sveti Martin (fr. Saint-Martin, hol. Sint Maarten) je ostrvo u Karibima koje pripada podgrupi Ostrva zavjetrine. Sjeverni dio ostrva je pod suverenitetom Francuske (vidi: Francuske prekomorske teritorije), dok je južni dio članica Kraljevine Holandije (ranije dio Holandskih Antila).

Površina ostrva je 87 km2 (holandski dio — 34 km2, francuski — 53 km2). Najviša tačka na ovom vulkanskom ostrvu je vrh Paradi (411 m), u francuskom dijelu ostrva.

Administrativni dio holandskog dijela ostrva je u mjestu Philipsburg, a francuskog u mjestu Marigo. U francuskom dijelu živi 33.102 stanovnika, a u holandskom 33.119.

Francuski dio ostrva je teritorija Evropske unije i euro je zvanična valuta. Na holandskom dijelu zvaničan je antilski gulden, mada je američki dolar prihvaćen svuda na ostrvu. Od 2012. zvanična valuta biće promijenjena u karipski gulden.

Ostrvo je na dan Svetog Martina, 11. novembra 1493, otkrio Kristofor Kolumbo.

Sveti Martin (Francuska)

Saint Martin (francuski: Saint-Martin), službeno Kolektiv Saint Martin (francuski: Collectivité de Saint-Martin), je prekomorski kolektiv Francuske smješten u Karibima. Nastao je 22. 2. 2007., i sačinjava ga sjeverni dio ostrva Saint Martin i nekoliko obližnjih malih ostrva, od kojih je najveći Île Tintamarre. Južni dio ostrva, pod nazivom Sint Maarten, predstavlja dio Holandskih Antila.

Službena valuta Saint Martin-a je euro, ali i US dolar je također široko prihvaćen. Turizam je glavna privredna aktivnost.

Zapadna Njemačka

Zapadna Njemačka je neformalni naziv za Saveznu Republiku Njemačku u periodu između 1949. do 1990, kada se sastojala od teritorija pod okupacijom zapadnih sila, te nije sadržavala Njemačku Demokratsku Republiku.

Drugi jezici

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.