Revolucija

Revolucija je bilo koja brza i dramatična promjena.

Od vremena Francuske revolucije pojam se uglavnom koristi kao opis za oružane ili nasilne politička promjene, a može se koristiti i za opisivanje brzih promjena na području kulture, privrede, tehnologije ili društva. Suprotni pojam revolucije, u navedenim kontekstima, pojam je evolucije.

Važno je da se promjene odvijaju izvan pravne norme postojećeg sistema, pa je prema toj definiciji revolucija nezakonit čin koji se bazira na odnosu vojinih ili političkih snaga.

Neuspješni pokušaji revolucije se nazivaju revolt ili pobuna.

Augusto Pinochet

Augusto Pinochet Ugarte bivši je čileanski diktator.

Bio je vođa četveročlane vojne hunte koja je s vlasti svrgnula socijalističkog predsjednika Allendea. Hunta je trajala sve do 1990. Rođen je u Valparaísu, a zbog svoje je vojne službe često putovao po zemlji. Imao je petero djece. Optužen je za brojne zločine počinjene u vrijeme njegove vladavine.

Predsjednik Čilea bio je od 1973. do 1990. Njegov Čile i Argentina Jorgea Videle bile su na rubu otvorenog rata zbog pograničnih otoka. Ipak, sukob se smirio razumnim dogovorima. Miru je najviše pridonio izaslanik pape Ivana Pavla II.

Pinochet je preminuo u 91. godini u bolnici u Santiagu, gdje se oporavljao od posljedica srčanog udara.

Nedovršeni članak Augusto Pinochet koji govori o biografijama treba dopuniti. Dopunite ga prema pravilima Wikipedije.

Centralna obavještajna agencija

Centralna obavještajna agencija (engleski: Central Intelligence Agency, CIA; često samo i Agency ili Langley) jedna je od američkih obavještajnih službi. Njen zadatak nije samo špijunaža, nabavka i analiza informacija o inostranim vladama, udruženjima i osobama, već i izvođenje tajnih operacija širom svijeta.

Francuska revolucija

Francuska revolucija (francuski: Révolution française) bio je period dalekosežnih društvenih i političkih nemira u Francuskoj od 1789. do 1799. godine i bio je dijelom prenesen na Napoleona tokom kasnijeg proširenja Francuskog carstva. Revolucija je zbacila monarhiju i uspostavila republiku nakon nasilnog perioda političkih prevrtanja koje je na kraju kulminiralo Napoleonovom diktaturom koja je dovela mnoge principe u Zapadnu evropu i šire. Inspirisana liberalnim i radikalnim idejama, Francuska revolucija je temeljno promijenila tok moderne historije izazivajući globalni pad apsolutnih monarhija koje su zamijenjene republikama i liberalnim demokratijama. Preko Revolucionarnih ratova, Francuska revolucija je pokrenula talas globalnih sukoba od Kariba do Bliskog istoka. Historičari je smatraju jednim od najvažnijih događaja u ljudskoj historiji.

Uzroci izbijanja Francuske revolucije su složeni i još uvijek se raspravljaju među historičarima. Nakon Sedmogodišnjeg rata i Američkog rata za nezavisnost, francuska vlada je bila duboko u dugovima te je pokušala da obnovi finansijsko stanje putem povećanja poreza. Godine loših žetvi su dovele do revolucije koja je rasplamsala ogorčenost prema privilegijama koje su uživali sveštenici i plemstvo. U maju 1789. godine na sazivu skupštine staleža formulisani su zahtjevi za promjenu u smislu prosvjetiteljskih ideala. Tokom prve godine revolucije pripadnici trećeg staleža su preuzeli kontrolu nakon pada Bastilje donoseći Deklaraciju o pravima čovjeka i građanina, a maršem na Versailles primorali su kralja da ga zauvijek napusti. Centralni događaj u prvoj godini revolucije bio je ukidanje feudalizma i starih pravila i privilegija. Sljedećih nekoliko godina vodila se politička borba između liberala i desničarskih pristalica monarhije kako bi zaustavili velike reforme. Francuska se naglo transformisala u demokratsko i sekularno društvo koje je imalo slobodu vjeroispovijesti, legalne razvode braka, dekriminalizaciju istospolnih zajednica te zagarantovana građanska prava svim jevrejima i crncima. U junu 1792. godine proglašena je republika nakon francuske pobjede kod Valmija. To je dovelo do pogubljenja Luja XVI u januaru 1793. godine, što je dovelo do osude međunarodne zajednice.

Vanjske prijetnje su oblikovale tok revolucije. Početkom 1792. godine započeli su Revolucionarni ratovi koji su konačno omogućili Francuskoj osvajanje Apeninskog poluostrva i većine teritorija zapadno od rijeke Rajne. Popularna agitacija je značajno radikalizirala revoluciju što je kulminiralo usponom Maksimilijena Robespierra i jakobinaca. Diktatura koju je nametnuo Komiteta javnog spasa tokom Jakobinske diktature od 1793. do 1794. godine, uspostavila je kontrole cijena hrane i drugih stvari, ukinula ropstvo u francuskim kolonijama i dekristijanizirala društvo stvarajući novi kalendar te protjerujući religijske ličnosti osiguravajući time granice nove republike. Procjenjuje se da je od 16.000 do 40.000 civila ubijeno kao rezultat presuda revolucionarnih sudova tokom trajanja Jakobinske diktature. Nakon Termidorske reakcije, izvršno vijeće, poznato kao Direktorij, 1795. godine preuzelo je kontrolu nad Francuskom. Tokom vladavine Direktorija suspendovani su izbori, odbačen dug, finansijska nestabilnost i progoni protiv katoličkog sveštenstva, a značajna vojna osvajanja su prožeta optužbama za korupciju. Ovaj direktorij je srušen u državnom udaru koji je predvodio Napoleon Bonaparte 1799. godine. Napoleon, koji je postao heroj revolucije preko svoje vojne kampanje, je uspostavio konzulat i Prvo Francusko carstvo postavljajući time binu za širi globalni sukob poznat kao Napoleonovi ratovi.

Tako je nastala moderna era u sjeni Francuske revolucije. Gotovo svi budući revolucionarni pokreti su se osvrtali na Francusku revoluciju kao njihovog prethodnika. Njene centralne fraze i kulturni simboli, kao što su La marsellaise i sloboda, jednakost, bratstvo, su izazvali velike potrese u modernoj historiji. Ove vrijednosti i institucije Francuske revolucije dominiraju francuskom politikom do današnjih dana. Francuski historičar François Aulard komentariše:

"Revolucija je suzbila feudalni sistem i emancipaciju pojedinca te ukinula privilegiju plemenitog porijekla, uspostavila jednakost, pojednostavila život... Francuska revolucija se razlikovala od drugih revolucija zbog toga što korist nije imala samo Francuska nego čitavo čovječanstvo."

Globalno, revolucija je ubrzala rast republika i demokratije. Postala je centralna tačka u razvoju svih modernih političkih ideologija, što je dovelo do širenja liberalizma, radikalizma, nacionalizma, socijalizma, feminizma i sekularizma. Revolucija je također svjedočila rađanju totalnog rata organiziranjem svih resursa Francuske i života građana s ciljem vojnih osvajanja. Glavni dokumenti revolucije, kao što su Deklaracija o pravima čovjeka i građanina, proširili su ljudska prava uključivanjem prava žena i robova, što je dovelo do pokreta za abolicionizam i univerzalnog prava glasanja u narednom stoljeću.

Franklin D. Roosevelt

Franklin Delano Roosevelt bio je američki državnik i političar, a za predsjednika SAD-a biran je 4 puta uzastopno, što je jedinstven slučaj u historiji SAD-a.

François Mitterrand

François Maurice Adrien Marie Mitterrand (Jarnac, 26. oktobar 1916 – Pariz, 8. januar 1996) bio je francuski političar i državnik, prvi socijalista koji je 1981. izabran za predsjednika Francuske. U Drugom svjetskom ratu bio je jedan od vođa francuskog Pokreta otpora, a od 1971. vođa Socijalističke partije.

Hladni rat

Hladni rat (1945-1991.) je sta­nje na­dme­ta­nja, na­pe­to­sti i su­ko­ba izme­đu ve­le­si­la ­(praćenih nji­ho­vim sa­te­li­ti­ma unu­tar in­te­re­snih sfe­ra sva­ke od ­njih), neprijateljski odnos koji je vladao između komunističkih i nekomunističkih zemalja od kraja 2. svjetskog rata do raspada SSSR-a početkom 1990-ih.

S jedne strane su bili SSSR i njegovi saveznici, poznati kao Istočni blok. S druge strane su bili SAD i njegovi saveznici, poznati kao Zapadni blok.

Taj se odnos zvao Hladni rat zato što nije bilo znatnijeg ratovanja između dviju strana.

Pojam je prvi upotrijebio Bernard Baruch, savjetnik američkog predsjednika, tokom rasprave u američkom kongresu 1947.

Sta­nje Hladnog rata ka­ra­kte­ri­zi­ra­ju stva­ra­nje voj­no­po­li­ti­čkih blo­ko­va ­(kao što su bi­li NA­TO i ­Warszawski ugo­vor), utr­ka u na­o­ru­ža­va­nju, pri­je­tnje glo­bal­nim ra­tom, “de­le­gi­ra­ni ra­to­vi”, ra­zni obli­ci uza­ja­mnog špi­ju­ni­ra­nja, eko­nom­skog i ­drugog iscr­plji­va­nja, obostrano nepovjerenje, sumnjičenje i nesporazumi. Ponekad se osjećala i prijetnja Trećeg svjetskog rata. SAD je optuživao SSSR zbog širenja komunizma u svijetu, a SSSR je optuživao SAD zbog imperijalizma i kontrarevolucije.

Korejski rat, Vijetnamski rat i rat SSSR-a protiv Afganistana bili su slučajevi kad je napetost između dvije ideologije prerasla u oružani sukob. SAD i SSSR često u njima nisu učestvovali direktno nego kroz naoružavanje drugih zemalja.

SAD i SSSR su se najviše natjecali u naoružanju i razvitku tehnologije. Osim toga, bila je vrlo razvijena špijunaža. Najveća potencijalna opasnost Hladnog rata bilo je nuklearno oružje i njegovo aktiviranje. Za razliku od lokalnih sukoba, paranoja zbog nuklearnog oružja pogodila je sve zemlje svijeta.

U Evropi se Hladni rat organizirao u dva bloka: savez NATO, koji je više-manje pokrivao Zapadnu Evropu i kojim je dominirao SAD, i Varšavski pakt, koji je pokrivao Istočnu Evropu i kojim je dominirao SSSR. Ta se podjela najviše odrazila na Njemačku, pogotovo Berlin. I danas se kao simbol Hladnog rata spominje Berlinski zid, koji je razdvajao Zapadni Berlin (pod kontrolom zemalja iz NATO saveza) od Istočne Njemačke, koja je pripadala Varšavskom paktu.

Industrijska revolucija

Industrijska revolucija je pojam koji obuhvata historijski period u kojem se desila brza i nagla promjena u načinu proizvodnje.

Prvi put se javila u Engleskoj sredinom 18. vijekaodakle se do početka 19. vijeka proširila do Evrope i Sjeverne Amerike. Industrijska revolucija znači da je počela proizvodnja stvari u fabrikama po jeftinijim cijenama i u većim količinama, umjesto što se do tada većina stvari proizvodila ručno u malim radionicama.

Nove ideje su također primjenjene u rudarstvu, radu na metalima i prijenosu dobara. Najznačajniji izum tog perioda je parna mašina kojom su se snadbjevale fabrike, pokretale lokomotive i eksploatisali rudnici. Ugalj koji je proizvodio toplotu i paru je postao osnovni izvor snage zamijenivši ljudske mišiće i životinjsku snagu.

Neki historičari smatraju da se industrijska revolucija završila 1820, ali svi se slažu da je ovo bio samo početak promjena koje traju sve do danas.

Komunizam

Komunizam je teorija revolucionarne promjene uz političku i društveno-ekonomsku organizaciju zasnovanu na zajedničkoj kontroli nad sredstvima za proizvodnju, za razliku od privatnog vlasništva. Komunizam ili marksizam-lenjinizam se zalaže za ekonomsku pravdu, smatrajući socijalnu revoluciju i nasilno rušenje postojećeg društvenog poretka kao bitne komponente u procesu. Po svojim korijenima, marksizam-lenjinizam je ateistički i materijalistički. U svojim temeljima teorija Karla Marksa je zasnovana na ateističkom materijalizmu. Marksizam negira postojanje i realnost jednog božanstva.

Marx izričito razlikuje njegov komunizam od prethodnih "utopijskih" vjerskih ili etičkih socijalizama. U svojim ranim spisima Marx gleda religiju kao namjerno skretanje pažnje potlačenih masa sa izmišljenim neovozemaljskim temama od obraćanja pažnje na eksploataciju koja je proizvedena u kapitalizmu i prethodnim modelima klasno zasnovanog društva, kao što su feudalizam i robovlasničko društvo.

Kao glavna pokretačka sila u svjetskoj politici od početka 20. vijeka, moderni komunizam je uglavnom povezan s teorijama Karla Marxa i Friedricha Engelsa, što je izraženo u njihovim djelima kao što su: Komunistički manifest iz 1848. godine, Dijalektika prirode iz 1883. godine, Anti-Dühring iz 1877. godine, i Das Kapital iz 1863. godine, kao i glavna djela Vladimira Lenjina, kao što su Šta da se radi? iz 1901. godine i Imperijalizam-najviši stadij kapitalizma. iz 1916. godine. Prema marksističkoj Teoriji političke ekonomije, Dijalektičkog materijalizma i Historijskog materijalizma kapitalističkog sistema dobit zasnovana na privatnom vlasništvu je ukorijenjena u eksploataciji i obiluje unutrašnjim suprotnostima. Prema Marksu, kapitalizam proizvodi otuđenje u radničkoj klasi, jer su sredstva za proizvodnju u vlasništvu vladajuće klase, a ekonomski sistem u kojem je dobit u potpunosti zasnovana na iskorištavanju radničke klase. Unutrašnje suprotnosti u kapitalizmu, posebno vlasništvo nad proizvodima rada od strane kapitalista dovodi do toga da radnici imaju osjećaj otuđenosti od proizvoda svoga rada, otuđenosti od svog vlastitog ​​rada kao bitne komponente ljudskog identiteta kao i otuđenosti od njihovih radnih kolega. Marks je tvrdio da će se ove otuđenosti pogoršati vremenom i da će kapitalistički sistem doživjeti ekonomski slom i socijalne nerede zbog toga što će radnici biti zamijenjeni mašinama. Zbog marksističkog aksioma da samo rad može proizvesti dobit, to bi dovelo do smanjenja dobiti i povećanja siromaštva što će dovesti do nezadovoljstva radnika i na kraju revolucionarnog prevrata buržoazije od strane proleterijata, što će reći, revolucionarne, prosvijetljene radničke klase. Nakon ove socijalne revolucije, kapitalizam će biti zamijenjen socijalističkim društvom u kojem će sredstava za proizvodnju biti pod kontrolom radnika. Socijalizam bi predstavljao prelaznu fazu pod diktaturom proleterijata. Zatim bi slijedilo odumiranje države i pojava komunizma.

Konrad Adenauer

Konrad Hermann Josef Adenauer (5. januar 1876. Köln - 19. april 1967. Bad Honnef) je bio od 1949. do 1963. godine prvi kancelar Savezne Republike Njemačke kao i Ministar vanjskih poslova između 1949. i 1955. godine.

Lech Wałęsa

Lech Wałęsa (Popovo, 29. septembar 1943. godine) je poljski političar i državnik.

Bio je prvi predsjednik demokratske Poljske (od 1990. do 1995. godine).

1983. godine dobio je Nobelovu nagradu za mir.

Margaret Thatcher

Margaret Hilda Thatcher, baronica Thatcher (Grantham, 13. oktobar 1925 - 8. april 2013), britanska političarka, poznata kao "Čelična lejdi" (Iron Lady).

Po zanimanju advokatica i hemičarka, Margaret Thatcher 1974. postaje prva predsjednica Konzervativne stranke, a potom i prva predsjednica vlade Ujedinjenog Kraljevstva. Taj je položaj držala od 4. maja 1979. do 28. novembra 1990. godine, što je najduži mandat jednog predsjednika vlade Ujedinjenog kraljevstva od 1827. godine.

Ostat će zabilježena kao jedna od najkontroverznijih političarki 20. vijeka, s podjednakim brojem onih koji su je idealizirali i onih koji su je osporavali. Ono što joj, međutim, niko ne može osporiti jest činjenica da je pokazala više odlučnosti nego bilo koji drugi političar njene generacije. Poznata je po odličnim odnosima sa Ronaldom Reaganom, koji ju je izuzetno cijenio i smatrao svojim najbližim savjetnikom te po načinu na koji je Ujedinjeno Kraljevstvo odvela u Folklandski rat 1982. godine.

Mađarska revolucija 1956.

Mađarska revolucija iz 1956. godine je bio spontani revolt protiv komunističke vlade Mađarske i njenih nametnutih Sovjetskih patrona, koja je trajala u periodu od 23 oktobra do 10 novembra.

Počela je kao studentska demonstracija pred zgradom parlamenta u Budimpešti, da bi u svom vrhuncu uključila i desetke hiljada ljudi iz cijele Mađarske od kojih su mnogi izgubili živote. Preko 200 000 mađarskih stanovnika su postali izbjeglice, 13 000 je bilo zatvoreno.

Revolucija je ugušena, tako da su Budimpešta i Mađarska ostale pod kontrolom Sovjetskog Saveza i komunističke vlade.

Muhamed Reza Pahlavi

Muhamed Reza Pahlavi (perzijski: محمد رضا پهلوی‎; Teheran, 26. oktobar 1919. - Kairo, 27. juli 1980) bio je posljednji iranski šah.

U ustavnoj krizi 1953. došao je u sukob s predsjednikom vlade i vođom Nacionalne stranke Irana Muhamed Mossadeghom, koji se protivio velikim ovlastima šaha i učešću stranog kapitala u iranskoj naftnoj industriji. Muhamed Reza Pahlavi sklonio se u Italiju, ali se poslije intervencije vojske koja mu je pružila podršku vratio u zemlju i oborio Mossadegha s vlasti.

Reformama iz 1963. pokušao je modernizovati državu. Povezanost s američkim kapitalom, pretjerano bogaćenje i odvlačenje bogatstva iz zemlje, zatim nedemokratski režim vlasti s osloncem na vojsku i nasilno gušenje opozicije, izazvali su otpor naroda, na koji su počeli najviše uticati vjerske vođe muslimana šijita. Nezadovoljne mase, predvođene ajatolahom R. Homeinijem, provele su revoluciju protiv šaha i dinastije Pahlavi, te je Muhamed Reza pod općim pritiskom 1979. napustio zemlju. Kada je u martu 1979. referendumom izglasana Islamska Republika Iran, vlast dinastije Pahlavi formalno je prestala. Njegova supruga je bila Farah Pahlavi.

Oktobarska revolucija

Oktobarska revolucija je revolucija u Rusiji koja je dovela do raspada Ruskog Carstva i stvaranja Saveza Socijalističkih Sovjetskih Republika.

To je naziv koji se koristi za drugu fazu ruske revolucije, nakon koje je u Rusiji godine 1917. ustanovljena prva socijalistička država. Revoluciju su vodili boljševici na čelu s Vladimirom Iljičom Lenjinom, te je njome srušena ruska Privremena vlada, ustanovljena nakon Februarske revolucije kojom je ukinuto Rusko Carstvo.

Richard Nixon

Richard Milhous Nixon (Ričard Milhaus Nikson) je bio 37. Predsjednik Sjedinjenih Američkih Država. Rođen je 9. januara 1913., a umro 22. aprila 1994. godine.

Na dužnost Predsjednika SAD-a je stupio 1969. godine, a ostavku na svoju poziciju je dao 1974. godine, time postavši jedini američki predsjednik koji je odstupio od svog mandata.

Kako navode tadašnji mediji, njegova ostavka je bila povezana sa državnim skandalom nazvanim Watergate, a Nixona je indirektno razotkriven kao saučesnik u bezbrojnim kriminalnim radanjama, te aferema sa presluškivanjem snimaka tajne službe.

Također je u dva mandata obavljao dužnost (36.) potpredsjednika SAD-a (1953 - 1961 godine) kao zamjenik Dwight D. Eisenhowera.

Nixon je bio istaknuti diplomata u odnosima SAD-a sa strateškim vanjsko-političkim silama, posebice pregovorima sa Sovjetskim Savezom i Kinom, te američkom uticaju i udjelu u Vijetnamskom ratu.

Kao predsjednik nametnuo je i regulirao cijene i plaće unutar državnog budžeta. Uticao je na reforme u radu socialnih službi uvođenjem indexa (Social Security), a također kreirao je i Supplemental Security Income (SSI).

On je svojom uticajnom politikom uklonio i najmanje preostale tragove dotadašnjeg ekonomsko-društvenog mjerila standarada izraženog u zalihama zlata (gold standard).

Također je osnivač Američke agencije za zaštitu okoliša (Environmental Protection Agency ili EPA) te Sindikalnog zdravstvenog osiguranja/ fonda implementiranog kroz Filadelfijski plan (Philadelphia Plan)

Za vrijeme svoje vladavine je uveo tzv. ’’daily press event’’; javno obraćanje medijima i ’’daily message for the media’’ za novinare iz cijele zemlje.

Ronald Reagan

Ronald Wilson Reagan (Tampico, Illinois, 6. februar 1911 – Bel Air, Kalifornija, 5. juni 2004), američki političar, 40. predsjednik SAD (1981–1989) i 33. guverner Kalifornije (1967–1975).

Rotacija

Rotacija je kružno kretanje objekta oko centra (ili tačke) rotacije. Trodimenzionalni objekat uvijek rotira oko imaginarne linije zvane osa rotacije. Ako osa prolazi kroz centar tijela mase, za tijelo se kaže da rotira oko sebe ili da se obrće. Rotacija oko vanjske tačke, npr. rotacija Zemlje oko Sunca, naziva se revolucija ili orbitalna revolucija, obično kada se proizvodi gravitacijom.

Socijalna i politička filozofija
Filozofi
Socijalne teorije
Društveni koncepti
Povezani članci

Drugi jezici

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.