Protestantizam

Protestantizam je opći naziv za sva kršćanska vjerska učenja koja su se odijelila od katolicizma nakon reformacije u 16. vijeku.[1] Naziv dolazi od toga što su tada Luterove pristalice protestovali protiv odluka katoličke crkve. Izvorno je bila obilježena vjerovanjem u opravdanje po vjeri, u svećeništvo svih vjernika i u dominantni autoritet Biblije. Među ranim grupama glavni su bili luterani, kalvinisti i cvinglijevci, te Anglikanska crkva koja je spajala katoličke i protestantske elemente. Naziv "protestantizam" obuhvatio je i druge nekatoličke grupe od anabaptista i independentista do kvekera (Društvo prijatelja) i metodista, koji su se pojavili kasnije. Pod pojmom (prvobitno političkim) protestanti u užem smislu podrazumijevaju se pripadnici kršćanske konfesije nastale na njemačkom govornom području u vrijeme reformacije, pa se zato povezuju prije svega sa Martinom Lutherom i Philipp Melanchthonom. Protestantske su, dakle, samo luteranske i neke južnonjemačke crkve reformirane tradicije prema Ulrich Zwingliu, ali ne i reformirane crkve kalvinističke (v. Jean Calvin) tradicije, anglikanci, metodisti ili novije slobodne crkve.

Općenito se smatraju protestantskim oni konfesionalni pravci koji su se htjeli distancirati od katoličke kao glavne crkve i stoga nisu prihvaćali, primjerice, autoritet Pape, Protestantskim crkvama pripadaju:

  • Evangeličko-luteranske crkve (ili i "luteranske crkve" ili "luterani")
  • Evangeličko-reformirane crkve (ili i "reformirane crkve")
  • Sjedinjene crkve (ili i "sjedinjene crkve")

Evangeličke slobodne crkve sebe ubrajaju u protestantizam a i vide se kao "nasljednike reformacije". Tu se pribrajaju primjerice baptisti, metodisti i adventisti sedmog dana.

95Thesen
95 teza Martina Lutera

Historija

Pojam "protestanti" potiče od Speyerskog protesta evangeličkih staleža na mjesnoj skupštini Speyera koji se dogodio 1529.: Protestirali su protiv ukidanja Speyerske odluke iz 1526. kojom je zemljama u kojima je provedena reformacija, bila obećana pravna sigurnost pozivajući se u svojim protestima na slobodu vjeroispovjesti za pojedinca. Iz religioznih i političkih razloga protestanti su bili vijekovima žrtve progona. Svjetovni vladari su se bojali za jedinstvo svojih katolicizmom prožetih područja vladanja, gdje se poistovjećivalo vlastito područje moći sa područjem moći Pape. Vrlo važan razlog velikog broja ratova je bio protestantizam. To su, recimo, Hugenotski ratovi u Francuskoj ili Tridesetogodišnji rat koji je zahvatio cijelu Evropu a naročito Njemačku. Tek Augsburškim vjerskim mirom 1555. i Vestfalskim mirom iz 1648. je protestantizam službeno priznat.

Protestantizam i evangelizam

Danas ljudi u svakodnevnom govoru često koriste pojmove protestantizam i evangelizam kao sinonime. Međutim, evangelizam je širi pojam od protestantizma jer obuhvata sve crkve koje u tradiciji reformacije prihvaćaju kao temelj samo Bibliju a ne crkvenu tradiciju.

Vjersko učenje i osobine

Obilježja protestantizma su koncentriranost na Bibliju (Božja riječ), odustajanje od nebitnog kao i visoki moralni standardi ("dokazati se dostojnim otkupljenja"). Odbijaju "davanje" oprosta (oprost grijeha kao čin koji se kupuje novcem, pokorom ili dobrim djelima), jer vjeruju da samo Božja milost može ljude osloboditi od njihovog grijeha ("samo milošću"). Ukinuli su različite Sakramente (npr. zaređivanje svećenika i euharistiju) a službu Božju su od početka vršili na jeziku zemlje u kojoj se odvija, dok je Katolička crkva sve do 1963. ustrajala na latinskoj tridentinskoj liturgiji. Protestantska služba Božja je, u odnosu na katoličku, dosta skromnnija. Protestanti ne stavljaju u centar događanja propovijed i večeru, oni su puno manje "puteni". Tu su Kalvinisti otišli još puno dalje, kod njih nema ni orgulja uz propovijed. Pored toga, protestantske crkve su skromnije i manje kićene, a javnih pokazivanja religioznosti (proštenje, procesije)gotovo da i nema. Možda je to razlog, radi kojeg se karneval razvio gotovo isključivo u katoličkim područjima. Suprotno tome, katolici su u svakodnevnom životu (prije svega u odnosu na seksualnost) puno stroži u odnosu na tijelo i put, ali usprkos tome, protestantske crkve su puno liberalnije i sklone reformama.

Također pogledajte

Reference

  1. ^ "Protestantism | Christianity". Encyclopedia Britannica. Pristupljeno 2016-05-16.
Austrija

Austrija (njemački: Österreich / izgovor/), službeno Republika Austrija (njemački: Republik Österreich / izgovor/), jest savezna republika i kontinentalna zemlja u srednjoj Evropi sa 8.822.267 stanovnika (1. januar 2018.) Graniči se sa Češkom i Njemačkom na sjeveru, Mađarskom i Slovačkom na istoku, Slovenijom i Italijom na jugu i Švicarskom i Lihtenštajnom na zapadu. Austrija se prostire na 83.871 km2 i ima alpsku klimu. Austrija je planinska zemlja koja se nalazi unutar Alpa i kontinentalna država jer nema izlaz na more ili okean.

Većina stanovništva govori lokalnim bavarskim dijalektom njemačkog jezika koji je službeni jezik države. Drugi lokalni jezici su mađarski, hrvatski i slovenski.

Korijeni današnje Austrije datiraju još iz vremena dinastije Habsburg kada je velika većina zemlje bila dio Svetog Rimskog carstva. Od vremena reformacije, mnogi sjeverno njemački kneževi su, prezirući autoritet cara, koristili protestantizam kao zastavu pobune. Tridesetogodišnjim ratom, u kojem su uticaj imali Kraljevina Švedska i Kraljevina Francuska, došlo je do uspona Pruske, a Napoleonova invazija je oslabila moć cara. Tokom 17. i 18. stoljeća, Austrija je bila u mogućnosti da zadrži svoju poziciju kao jedna od velikih sila Evrope. Austrija se, kao odgovor na krunisanje Napoleona za Francuskog kralja, proglasila carstvom 1804. godine. Nakon Napoleonovog poraza, Pruska se pojavila kao glavni konkurent Austrije. Austrijski poraz od Pruske u bici kod Koniggratza za vrijeme Austrijsko-Pruskog rata 1866. godine, otvorio je put Pruskoj da uspostavi kontrolu nad ostatkom Njemačke. Carstvo je 1867. godine reformirano u Austro-Ugarsku. Nakon poraza od Francuske 1870. godine u Francusko-Pruskom ratu, Austrija je izostavljena od formiranja novog Njemačkog carstva. Za vrijeme julske krize 1914. godine zbog atentata na austrijskog nadvojvodu Franza Ferdinanda, Njemačka se pridružila Austriji u izdavanju ultimatuma Srbiji koji je doveo do proglašenja Prvog svjetskog rata.

Nakon raspada Habsburškog (Austro-Ugarskog) carstva 1918. godine, Austrija je usvojila i koristila ime Republika Njemačka Austrija u pokušaju da se ujedini sa Njemačkom, ali joj je bilo zabranjeno mirovnim sporazumom u Saint-Germain-en-Layeu 1919. godine. Prva Austrijska republika je osnovana 1919. godine. Anschlussom 1938. godine, Austriju je okupirala i anektirala nacistička Njemačka. To je trajalo sve do kraja Drugog svjetskog rata 1945. godine, nakon čega je Njemačka okupirana od strane saveznika a Austrija obnavlja svoj bivši demokratski ustav. Državnim ugovorom 1955. godine, Austrija je ponovo uspostavljena kao suverena država, okončavši okupaciju. Iste godine je Austrijski parlament usvojio Deklaraciju o neutralnosti tako da je postala trajno neutralna država.

Danas, Austrija je parlamentarna demokratska država koja se sastoji od devet pokrajina. Glavni i najveći grad, sa stanovništvom većim od 1,7 miliona, je Beč. Austrija je jedna od najbogatijih zemalja na svijetu, sa nominalnim BDP-om po glavi stanovnika od 52,216 $. Ova zemlja je razvila visok standard življenja i 2014. godine je rangirana na 21. mjesto u svijetu po Indeksu ljudskog razvoja. Austrija je članica Ujedinjenih naroda od 1955. godine, pridružila se Evropskoj uniji 1995. godine i osnivač je OECD-a. Austrija je potpisala Šengenski sporazum 1995. godine i usvojila evropsku valutu euro 1999. godine.

Edvard VI, kralj Engleske

Eduard VI (12. oktobar 1537 – 6. juli 1553) bio je kralj Engleske i drugi kralj Irske, od svoje devete do petnaeste godine života. Bio je prvi protestant na engleskom tronu, te je tek za vrijeme njegove vladavine protestantizam postao zvanična i glavna religija svih Engleza, iako je već njegov otac razdvojio englesko katoličanstvo od rimokatoličanstva. Pošto nikada nije dosegao punoljetnost, u njegovo ime su kraljevstvom upravljali razni regenti, među kojima su najznačajniji njegov dajdža, Edward Seymour, i John Dudley, te regentsko vijeće. Religijske reforme postignute za vrijeme njegove vladavine poništit će njegova polusestra, katolkinja Marija I, ali će ih njegova druga polusestra, protestantica Elizabeta I obnoviti.

Ekskomunikacija

Ekskomunikacija je mjera kojom se neku osobu izopćuje iz članstva neke vjerske organizacije. U historiji se provodila uz poseban obred koji je trebao ostaviti utisak i na izopćenima i na vjernicima.

Elizabeta I, kraljica Engleske

Elizabeta I (7. septembar 1533. - 24. mart 1603.) je bila kraljica Engleske i Irske od 1558. do smrti 1603. godine. Ponekad nazivana Kraljica djevica, Glorijana (slavljena) ili Dobra kraljica Bess, Elizabeta je bila peti i posljednji monarh iz dinastije Tudor. Bila je kćerka kralja Henrika VIII i njegove druge supruge Anne Boleyn, koja je pogubljena dvije i po godine nakon Elizabetinog rođenja. Anin brak sa Henrikom VIII je poništen, a Elizabeta je proglašena nelegitimnom kćerkom. Njen polubrat Edvard VI je na samrti dao krunu Jane Grey ignorišući svoje dvije polusestre Elizabetu i Mariju. Edvardova volja je proglašena nevažećom i Marija je postala kraljica svrgavajući Jane Grey. Tokom Marijine vladavine, Elizabeta je bila zatvorenik godinu dana zbog sumnje da je podržavala protestantske pobunjenike.

Nakon kratkih vladavina polubrata i polusestre, čiji se način upravljanja zemljom razlikovao u svakom pogledu, njeno 44-godišnje kraljevanje dovodi do porasta engleske moći i uticaja u svijetu. U trenutku kada je došla na tron, primjeri dviju prethodnih žena koje su vladale Engleskom nisu obećavali mirnu i uspješnu vladavinu nove kraljice. Čak i oni koji su je podržavali nadali su se da će se udati i vlast prepustiti mužu, ali Elizabeta je imala druge planove. Ona je jednom zauvijek vratila Englesku protestantizmu. Vrijeme njene vladavine prozvano je "Zlatnom Elizabetinom erom", u kojoj je rasla ekonomska moć Engleske, cvjetala nauka, filozofija i kultura. Tokom njene "zlatne vladavine" započinje kolonizacija Sjeverne Amerike i osniva se Britanska istočnoindijska kompanija.

Opisivana je kao stroga i razdražljiva vladarica. Za razliku od mnogih drugih monarha, bila je škrta na dodijeljivanju titula i časti; samo je sedam ljudi zaslužilo njeno odlikovanje. Elizabetina strategija, koju najbolje opisuje njen moto "video et taceo" (vidim ali šutim), često ju je spašavala od pogrešnih političkih odluka i onih vezanih za udaju , koja se nije nikada desila.

Estonija

Estonija je baltička i istočnoevropska suverena država i članica Evropske unije. Na sjeveru izlazi na Finski zaliv, na zapadu na Baltičko more, a kopnom graniči s Latvijom na jugu (343 km) i Rusijom na istoku (338,6 km).

Od Švedske na zapadu odvaja je Baltičko more, a od Finske na sjeveru istoimeni zaliv. Sastoji se od kopna i 2.222 ostrva i ostrvca i zauzima ukupnu površinu od 45.339 km2. Glavni i najveći grad države je Tallinn. Ukupni broj stanovnika iznosi 1.294.455 (popis iz 2011.).Najbrojniju etničku grupu čine Estonci (oko 70%) koji pripadaju Baltofinskoj grupi naroda, dok su glavne manjine Rusi i Finci. Glavna religija je protestantizam.

Službeni jezik je estonski, koji pripada ugrofinskoj porodici jezika i vrlo je sličan finskom jeziku.

Teritorija Estonije je naseljena još od perioda od 6500. godine prije nove ere. Nakon viševjekovne njemačke, danske, švedske i ruskih vladavine, Estonci su doživeli nacionalno buđenje koje je kulminiralo nezavisnošću od Ruskog carstva, nakon Prvog svjetskog rata. Tokom Drugog svjetskog rata, Estoniju je 1940. okupirao SSSR, zatim nacistička Njemačku godinu dana kasnije. Oslobođenjem Istočne Evrope od strane Crvene armije, Estonija je 1944. ponovo potpala pod sovjetsku kontrolu. 1988. godine, Estonski Vrhovni sovjet je izdao Estonsku deklaraciju o suverenitetu a koja je bila u suprotnosti sa sovjetskom vladom. Nezavisnost je obnovljena 20. augusta 1991. godine.

Ferdinand II, car Svetog Rimskog Carstva

Ferdinand II (9. juli 1578. - 15. februar 1637.) član dinastije Habsburg, je bio car Svetog Rimskog Carstva (1619. - 1637.), kralj Bohemije (1617. - 1637.) i kralj Ugarske (1618. - 1625.). Njegova vladavina se poklapa sa Tridesetogodišnjim ratom. Ferdinandov cilj, kao pretjeranog katolika, je bio da se obnovi katoličanstvo kao jedina religija carstva i suzbije protestantizam.

Filip II, kralj Kastilje

Filip II (španski: Felipe II; 21. maj 1527. - 13. septembar 1598.) je bio kralj Španije (1556. - 1598.), kralj Portugala (1581. - 1598.) kao Filip I, kralj Napulja i Sicilije 1554. godine i iure uxoris kralj Engleske i Irske tokom braka sa kraljicom Marijom I (1554. - 1558.). Također je bio i vojvoda Milana i gospodar Sedamnaest pokrajina Habsburške Holandije. Njegovo carstvo je imalo teritorije na svim kontinentima tada poznatim Evropljanima, uključujući i Filipinska ostrva. Tokom njegove vladavine, Španija je bila na vrhuncu utjecaja i moći. Tokom ovog zlatnog doba Španije, skovan je izraz "carstvo u kojem sunce nikada ne zalazi".

Hrvatska

Hrvatska jeste suverena država u Jugoistočnoj Evropi, Sredozemlju i na Balkanu. Graniči sa Slovenijom, Bosnom i Hercegovinom, Srbijom, Crnom Gorom i Mađarskom. Izlazi na obale Jadranskog mora a pomorskim graniči i sa Italijom. Ukupna površina Hrvatske je 87.661 km2, kopno 56.594 km2. Glavni grad je Zagreb. Ukupno stanovništvo je 4.284.889, od tih, 90% su Hrvati, 4,5% Srbi (1990. godine 12,2%) i 0,5% Bošnjaci. Dominantna religija je katoličanstvo. Hrvatska je od 2004. godine bila kandidat za ulazak u Evropsku uniju.

Hrvatska je postala NATO članica u aprilu 2009. godine. Pregovori s Evropskom unijom su službeno otvoreni u oktobru 2005. godine, a zatvoreni u junu 2011. Evropska komisija i Vijeće Evrope postavili su 1. jula 2013. godine kao ciljani datum ulaska Hrvatske u EU, te je od tog dana Hrvatska primljena u punopravno članstvo Evropske unije.

Island

Island je nordijska ostrvska država na samom sjeveru Evrope, smještena u sjevernom Atlantiku. Njena ukupna površina iznosi 102.775 km2. Glavni grad Islanda jest Reykjavík. Broj stanovnika jest 332.529. Stanovnici Islanda uglavnom su potomci norveških i keltskih doseljenika. Glavna religija na Islandu jest luteransko kršćanstvo. Island je poznat kao zemlja gejzira i vulkana.

John Foxe

John Foxe (1517 - 18. april 1587) je bio engleski protestantski propovjednik poznat kao autor Knjige mučenika, u kojoj je pisao o proganjanim engleskim reformatorima od 14. vijeka pa do persekucija za vrijeme vladavine Marije I Krvave.

Kršćanstvo

Hrišćanstvo ili kršćanstvo je monoteistička svjetska religija, nastala u Palestini u 1. vijeku n.e. Obuhvata brojne hrišćanske crkve, zajednice i sekte, kojima je zajednička vjera u Isusa Krista, te prihvatanje života u skladu s evanđeljem. Hrišćanstvo je, prema hrišćanskom vjerovanju, osnovao Isus Krist (Hrist), a njeni sljedbenici nazivaju se hrišćanima (kršćanima). Hrišćanstvo pripada tipu historijske, proročke i objavljene religije, etično-mistične strukture, spasenjski i eshatološki usmjerene. Kroz historiju se raščlanilo na više konfesija (rimokatoličanstvo, pravoslavlje, protestantizam, nestorijanstvo i monofizitstvo) i njima odgovarajućih crkava (Rimokatolička crkva, Pravoslavna crkva, protestantske crkve i istočne pretkalcedonske crkve). Hrišćanska era počinje Isusovim rođenjem.

Makedonci

Makedonci (mk: Македонци) su južnoslavenski narod koji pretežno živi u Sjevernoj Makedoniji. Govore makedonskim jezikom. Osim Sjeverne Makedonije, značajan broj Makedonaca živi u Srbiji, Grčkoj, Kanadi, Italiji, Njemačkoj, Austriji, SAD-u kao i u drugim državama širom svijeta.

Makedonci čine 64,18% stanovništva sa ukupno 1.297.981 pripadnika u čitavoj državi. Makedonci su većinom pravoslavne vjeroispovjesti, dok su islam, katolicizam i protestantizam manje zastupljeni. Makedonci sa islamskom vjeroispovjesti su poznati pod imenom Torbeši.

Narančasta

Narandžasta boja nastaje miješanjem crvene i žute boje. Talasna dužina boje u spektru je 590–620 nm. Iako u mnogim jezicima narandžasta boja se veže za voće (narandža), riječ vjerovatno potiče iz Indonezije (ind. orang-utang, šumnjak) i veže se za orangutane. U Evropi i Americi, narančasta je često vezana za zabavu, neuobičajenost, ekstrovertnost, vatru, aktivnost, opasnost, ukus i miris, te jesenju sezonu, i protestantizam. U Aziji, to je važna simbolična boja budizma i hinduizma.

Novovjekovna filozofija

Protestantizam kao reformacija predstavlja one kulturne, duhovne i emancipatorske faktore nastanka novovjekovne misli. Sa druge strane razvoj robne proizvodnje, predstavlja materijalni faktor razvoja novovjekovne socijalne i političke filozofije. Glavna karakteristika ovog perioda je antropocentrizam za razliku od srednjovjekovnog deocentrizma, što je ustvari rezultat emancipacije uma od teologije. U ovom razdoblju se filozofi polahko vraćaju antičkim uzorima. To je vrijeme povećavanja interesa za prirodne nauke, naročito za matematiku. Odbacuje se geocentričnost i prihvata heliocentričnost. Pod uticajem prirodnih nauka, filozofija gubi svoj metafizički značaj a gnoseologija postaje primarna filozofska disciplina.

Ovo je vrijeme velikih naučnika kao što su Đordano Bruno, Galileo Galilej, Nikola Kopernik, Isaac Newton, Rene Dekart koji su utemeljili nove principe matematike, metematičke logike i fizike koja će biti primarna osnova za dalji razvoj filozofije. Oni su se oslobodili religijskih dogmi pa njihova misao nije bila ograničena religijom, niti vladajućim društvenim odnosima, nego isključivo prirodom proučavanog predmeta. U društvenim naukama javili su se veliki mislioci kao što su Hugo Grocijus, Baruh Spinoza, Tomas Hobs, Žan Batista Viko, David Ricardo, Adam Smith i drugi.

Tada filozofija traga za naučnim metodama.

Javljaju se dva osnovna gnoseološka pravca:

Empirizam

RacionalizamFILOZOFIJA RENESANSEPleton

Nikola Kuzanski

Niccolò Machiavelli

Tomas Mor

Tomazo Kampanela

Đordano Bruno

Erazmo RoterdamskiEmpirizam 17. vijekaFrancis Bacon

Tomas Hobs

John Locke

George Berkeley

David HumeRacionalizam 17. vijekaRene Descartes

Baruch Spinoza

Gottfried Willhelm LeibnizProsvjetiteljstvoPierre Bayle

Monteskje

Volter

Žan Žak Ruso

Giambattista Vico

Johann Gottfried HerderKlasični njemački idealizamImmanuel Kant

Johann Gottlieb Fichte

Friedrich Wilhelm Joseph von Schelling

Georg Wilhelm Friedrich HegelFilozofska misao u Bosni i HercegoviniMuhamed Skejo Prozorac

Papa Pio V

Sveti Pio V (17. januar 1504 - 1. maj 1572), rođen kao Antonio Ghislieri, bio je papa, poglavar Rimokatoličke Crkve, od 1566. do 1572. godine.

U mladosti je bio pripadnik dominikanskog reda i predsjedavao je nekolicinom manastira odjednom. Podržavao je inkviziciju i njome se borio protiv modernizacije Crkve. Papa Pavao IV ga je stoga stavio na počasnu funkciju vrhovnog inkvizitora. Međutim, kako nije bio u dobrom odnosu sa papom Piom IV, ta počast mu je bila oduzeta.

Dana 7. januara 1566. godine, nakon smrti Pija IV, izabran je za novog papu. Krunisan je deset dana poslije, na svoj rođendan. Za razliku od ostalih papa koji su dotada nosili crvenu odjeću poput biskupa, Pio V je odabrao nastaviti nositi bijelu odjeću na koju je navikao kao dominikanac. Sve pape nakon njega nastavile su nositi bijelo.

Uvidio je da se autoritet pape u Katoličkoj Crkvi počeo rušiti, te je bio odlučan spriječiti to. Iskoristio je priliku da u Francuskoj, gdje je njegov utjecaj bio najjači, suzbije utjecaj protestanata Hugenota. Odbijao je svaki kompromis sa protestantskim plemićima. Protestantske monarhe je gledao kao neprijatelje. Elizabetu I Englesku je proglasio heretikom zbog njenog opredjeljenja za protestantizam; time je sve katolike u faktički Engleskoj oslobodio pokoravanja protestantskoj kraljici, ali ih je zapravo od vjerskih disidenata pretvorila u državne neprijatelje, te je osnažena privrženost Engleza Crkvi Engleskoj.

Papa Pio V umro je 1. maja 1572. godine. Proglašen je svecem, a na mjestu pape naslijedio ga je Grgur XIII.

Protivreformacija

Protivreformacija ili pokret tzv. Katoličke obnove nastala je kao odgovor Katoličke Crkve na Lutherov protestantizam.

Papa Pavao III (1534.-1549.) započeo je Tridentinski sabor (1545.-1563.), skup kardinala koji je trebao provesti reformu ustanova (ne doktrine). Između ostalog, trebalo je riješiti probleme pokvarenih biskupa i svećenika, plaćenih oprosta i drugih novčanih zloupotreba. Sabor je nedvosmisleno odbacio konkretne protestantske stavove i zadržao osnovnu strukturu srednjovjekovne Crkve, njen sistem sakramenata, vjerske redove i doktrinu. Odbacio je svaki kompromis sa protestantima i ponovio osnovne postavke rimokatoličanstva. Sabor je jasno stao iza dogme spasenja kroz vjeru i dobra djela. Potvrđen je i sakrament pretvaranja hljeba i vina u tijelo i krv Kristovu, kao i Sedam sakramenata. Jasno su potvrđeni i katolički običaji protiv kojih su reformatori najviše grmjeli: oprost grijeha, hodočašće, obožavanje svetaca i relikvija, kao i obožavanje Marije.

Sabor se nakon dugih rasprava dogovorio oko sljedećih glavnih smjernica za ono što će poslije postati poznato kao protivreformacija:

Crkveno tumačenje Biblije je konačno. Svaki kršćanin koji želi nametnuti vlastito tumačenje je heretik.

Kršćanima za spasenje trebaju vjera i dobra djela. Nije dovoljna samo vjera, kako je tvrdio Luther.

Biblija i Crkva su jednako snažne instance za usmjeravanje kršćanskog života.

Oprost je valjan izraz vjere. (Ali prodaja oprosta je zabranjena.)

Tudor (dinastija)

Dinastija Tudor je bila kraljevska dinastija čiji su članovi, poznati kao Tudori, Engleskom vladali od 1485. do 1603. godine.

Najpoznatiju englesku dinastiju osnovali su Henrik Tudor, sin Edmunda Tudora i Margaret Beaufort, koji je na tron došao okončavši Ratove ruža kao pobjednik, i Elizabeta Plantagenet, kćerka Eduarda IV. Henrik je svoje pravo na tron polagao na osnovu majčinog porijekla od vanbračnog unuka kralja Eduarda III. Henrikova majka je imala jače pravo na tron, ali Henrik je imao vojsku i majka ga je podržala. Njegovi deda i baba sa očeve strane bili su velški dvorjanin Owen Tudor i francuska princeza Katarina od Valoisa, prva supruga Henrika V. Sa nanine strane Henrik je stoga imao jače pravo na francuski tron nego na engleski. Kako je sam imao vrlo slabo pravo na engleski tron i kako je jedino što ga je na tron dovelo bila vojna sila, Henrik je odlučio oženiti zakonsku nasljednicu klana York i osigurati vlast njihovim potomcima. Oženivši Elizabetu od Yorka Henrik je ujedinio klanove Lancaster i York, a simbol nove dinastije bila je crveno-bijela ruža koja je predstavljala spoj crvene ruže Lancastera i bijele ruže Yorka. Henrik VII je po dolasku na vlast započeo nekoliko reformi čiji je postignuti cilj bila modernizacija vlade.

Tudorovih 118 godina na tronu prije svega je obilježeno odvajanjem engleskog katoličanstva od rimokatoličanstva za vrijeme Henrika VIII, te time potaknutim nastankom Engleske Crkve. Nedugo nakon odvajanja od rimokatoličanstva, Engleska postaje protestantska zemlja pod Eduardom VI. Odmah po ustoličenju Marije I Engleska će se formalno vratiti rimokatoličanstvu, da bi na kraju njena polusestra i nasljednica, Elizabeta I, opet i zauvijek uvela protestantizam kao zvaničnu vjeru Engleza.

Vladavinu Tudora na devet dana prekinula je Jane Grey, koja nije bila Tudor, ali jeste bila praunuka Henrika VII. Sa obzirom na njenu kratku vladavinu upitnog legitimiteta, tih devet dana se u historiji obično ne izdvaja iz tudorskog perioda i ona sama se svrstava u Tudore.

Kako nijedno od troje preživjele djece Henrika VIII nije imalo svoju djecu, Tudori su izumrli smrću njegove mlađe kćerke, Elizabete I, i bili zamijenjeni Stuartima, sa škotskim kraljem Jakovom VI na čelu.

Štamparska mašina

Štamparska mašina ili presa označava mašine koje se koriste za sve vidove štampanja riječi i slova kroz historiju, nasuprot njihovog pisanja rukom.

Smatra se da su Kinezi prvi izumili pokretna slova od kojih su pisali riječi. Ovo otkriće se pripsuje Pi Šengu u periodu oko 1000-tih godina naše ere. Odavde se princip štampanja proširio u Koreju i Japan.

Johannes Gutenberg se smatra prvim izuiteljem mašine za štampu koja je u Evropi donijela svojevrsnu revoluciju. Gutenberg je 1440. godine došao na ideju da izliva pojedinačna slova iz metala i da od slova sastavlja redove i stranice. Konstruisao je i drvenu presu za mašinu pomoću koje se otisak dobijao pritiskom ravne ploče preko lista papira. Tako je 1455. godine objavio Gutenbergovu Bibliju, štampanu po novoj tehnici.

Ova nova tehnologija je značajna za širenje pismenosti i svih renesansnih ideja, među kojima i pisanje na maternjem jeziku ili protestantizam. Ubrzo je počelo štampanje raznih žurnala u kojima se razvijao poseban naučni žargon ovog perioda, a to je kasnije dovelo i do povećanog broja pisaca koji su svoje radove mogli objavljivati na ovaj način i učiniti ih dostupnim širokoj publici.

Kasniji izumi na ovom polju su bili:

Litografija

Elektronsko izdavaštvo (na CD-ROM-u ili na internetu)

Printer

Književnici
Kompozitori
Slikari
Filozofi
Kultura baroka

Drugi jezici

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.