Porez

Porez je finansijska naplata, ili druga nametnuta obaveza, koju svaki pojedinac ili pravni entitet mora plaćati državi ili funkcionalnom ekvivalentu državi (npr. plemena). Porezi su najizdašniji dio javnih prihoda.

Pojmovno određivanje poreza u pravilu polazi od toga da se radi o općem, prinudnom i bez protivnaknade davanja u novcu, koje se utvrđuje prema poreskoj snazi obaveznika, a čija sredstva se koriste od strane države radi pokrića općih potreba i interesa.

Postoje različite vrste poreza koji se mogu kvalificirati prema različitim kriterijima. U tom smislu treba voditi računa o poreznoj snazi i drugim subjektivnim okolnostima, s obzirom na to porezi se dijele na subjektivne (porez na dohodak pojedinca ili porodice) i objektivne (porez na neki dio imovine).

Postoji nekoliko vrsta poreznih oblika:

Također dijele se na neposredne i posredne.

Neposredni porezi su oni kod kojih se porezni obaveznik izravno oporezuje i gdje je porezno obaveznik istovremeno i porezni destinator, tj. osoba koja bi trebala da snosi teret poreza.

Posredni porezi imaju negativan uticaj na raspodjelu dohotka, i oni zastupaju stanovište da su porezni obaveznik i porezni destinator različite osobe. Porez se dalje dijele na specifične i ad valorem poreze.

Specifični porezi se plaćaju po jedinici proizvoda, a ad valorem u postotnom iznosu porezne osnovice.

Prema redistributivnom učinku porezi se dijele na proporcionalne, progresivne i regresivne. Kod progresivnih poreza porezna stopa raste brže od porezne osnovice, kod proporcionalnih taj je rast isti, dok je kod regresivnih porezni rast stopa sporiji od rasta porezne osnovice

Također se može navesti i vrsta poreza koji se nazivaju paušalni, to su oni koji se plaćaju unaprijed u utvrđenom iznosu, pa zbog toga njihova visina ne ovisi o ponašanju poreznih obaveznika.

Portal
Ekonomija portal
Odjeljak posvećen ekonomiji

Historija oporezivanja

[icon] Ova sekcija zahtijeva proširenje.

Svrha i efekti

Osnovna svrha ubiranja poreza je finansiranje budžeta i propisanih nadležnosti države i njenih jedinica. Porezi su najvažniji izvor budžeta i bez njih država ne bi mogla da funkcionira i finansira javna dobra i zajedničke potrebe, kao što su odbrana, zaštita svojine i prava građana, javni red i mir, obrazovanje, zdravstvo, infrastruktura i slično. Pored ovog glavnog cilja, drugi ciljevi oporezivanja su: a) redustribucija dohotka ili imovine, gdje se neki građani opterećuju porezom više, a drugi manje, b) destimuliranje neželjenog ponašanja, kao potrošnje duhana i alkohola kroz visoke akcize, i/ili c) ugradnja stabilizatora ukupnog dohotka zemlje kroz progresivno oporezivanje, kako vjeruju neki ekonomisti. Važna osobina pojedinih poreza je vrsta poreske stope. Ona može biti proporcionalna, kada stopa ostaje ista bez obzira na rast dohotka, progresivna, kada stopa raste sa povećanjem dohotka, i regresivna, kada se stopa smanjuje sa povećanjem dohotka.

Opća pravila oporezivanja

Važno mjesto u poreskoj teoriji i politici zauzimaju i opća pravila oporezivanja koja je u finansijskoj teoriji istaknuo Adam Smith, a najšire su u upotrebi načela A. Wangera.

A. Wanger je istaknuo svoja četiri poznata poreska načela, a to su:

  • finansijsko
  • ekonomsko-političko
  • socijalno-političko
  • administrativno-političko

Finansijsko načelo, odnosi se na finansijsko oporezivanje. Postoje dva zahtjeva ovog načela a to su:

  • izdašnost poreza, treba da obezbjedi dovoljno radi pokrića javnih prihoda
  • elastičnost poreza, oni trebaju da automatski budu u skladu sa konjukturnim kretanjima u privredi

Ekonomsko političko načelo, insistira na ekonomskom efektu oporezivanju. Imaju dva zahtjeva:

  • izvor poreznog izvora, što znači da forme oporezivanja treba da budu racionalne i da se ne mijenjaju kako ne bi došlo do poremećaja u privredi.
  • vođenje računa o učincima pojedinih poreza, tj. porezi trebaju da budu stimulativni

Socijalno-političko načelo, odnosi se na oduzimanje moći poduzeća i građana od strane države. I u ovom načelu postavljaju se dva osnovna zahtjeva ovog načela, a to su:

  • općenitost poreza, znači da su svi građani dužni da snose poreski teret
  • ravnomjernost poreza, što znači da se poreske obaveze raspoređuju prema ekonomskim mogućnostima obaveznika, s obzirom na to koriste se različite poreske stope:
  1. proporcionalne su one stope ostaju iste nezavisno od rasta poreske osnovice, plaćeni porez raste jednako sa osnovicom
  2. progresivne stope rastu u manjem ili većem intezitetu sa rastom poreske osnovice, pa plaćeni porez progresivno raste sa rastom osnovice
  3. degresivne stope su slične progresivnim samo je razlika u tome što se ovdje uzima najveća stopa pa se onda ide ka manjim stopama, što bi značilo da poreska osnovica opada

Administrativno-političko načelo oporezivanja poznaje također dva zahtjeva, a to su:

  • određenost poreza, to znači da se trebaju da utvrde osnovni elementi poreza u zakonu kao što su: obaveznik, osnovica, stopa, oslobađanja i olakšice, obračun i naplata.
  • ugodnost plaćanja, što znači da se rokovi za plaćanje poreza prilagođavaju obavezniku da bi mogao lakše da podnese poreski teret.
  • jeftinoća ubiranja poreza, tj. ekonomičnost što predstavlja manje izdatke čime se neposredno umanjuje njihov finansijski neto.

Ovi zahtjevi su u skladu su sa savremenim tretiranjem alokacije, redistribucijske i stabilizacijske politike javnih finansija.

Jednakost u oporezivanju

U normativnoj teoriji oporezivanja postavlja se pitanje na koji način izvršiti podjelu poreza da bi se ostvarila jednaklost poreznih obaveznika. U tom smislu A. Smith je istakao svoja četiri kanona u kojim je ukazao na taj problem kao i mogućnost rješavanja te problematike. I on govori o dva pristupa na kojima se temelje sva dotadašnja razmatranja ovog pitanja, a to su:

  1. načelo koristi i
  2. načelo porezne snage.

Prema načelu koristi porez bi trebali biti svojevrsna cijena tih dobara. Prednost ovog načela je što povezuje javne prihode i javne rashode. Načelo korisnosti ne može primijeniti jednu vrlo važnu kategoriju javnih rashoda, a to transferi. Kod zadovoljavanja mješovitih dobara primjena načela korisnosti je prihvatljiva (npr. odnosi na nadoknadu za korištenje usluga javnog prevoza, aerodromske usluge).

Načelo porezne snage je suprotno načelu korisnosti, ono je pitanje jednakosti u raspodjeli poreznog tereta.

Proporcionalni, progresivni, regresivni porez

Proporcionani porez je onaj porez gdje sa rastom porezne osnovice u istoj mjeri raste i porezna stopa. Progresivni porez je onaj gdje s rastom porezne osnovice porezna stopa raste brže. Regresivni porez je onaj gdje s rastom porezne osnovice porezna stopa sporije raste.

Direktni i indirektni porez

Direktni porez bi bio gdje su porezni obaveznik i porezni destinater iste osobe (Porez na dohodak, porez na dobit, porez na imovinu). Indirektni porezi su oni u kojima postoji prevaljivanje poreza (Porez na promet).

Također pogledajte

Vanjski linkovi

Anastazije I, bizantijski car

Anastazije I (latinski: Flavius Anastasius Dicorus Augustus; grčki: Ἀναστάσιος; 431. - 9. juli 518.) je bio bizantijski car od 491. do 518. godine. Ostao je upamćen kao pristalica jeretičkog monofizitskog učenja i veliki reformator bizantijskog monetarnog i fiskalnog sistema. Tokom njegove vladavine, izgrađena su brojna utvrđenja na istočnoj granici carstva, uključujući i izgradnju Dara, uporišta čiji je cilj bio odbrana od perzijanaca. Također je izgrađen i dvorac u Draču, jedan od najvećih utvrđenih dvoraca na Jadranu.

Carina

Carina je porez na uvoz ili izvoz u vanjskoj trgovini između suverenih država. Ona predstavlja oblik regulacije vanjske trgovine i politike koja oporezuje inostrane proizvode i usluge čime se podstiče i osnažuje domaća industrija i proizvodnja. Carina su se historijski koristile za zaštitu domaće industrije u njenim počecima kao i omogućavanju uvoza supstitucije industrijalizacije. Imale su značajnu ulogu prije Prvog svjetskog rata, a od 1945. godine se svakim danom smanjuje uloga carina.

Duhan (proizvod)

Duhan je biljni proizvod, koji se dobija iz listova biljaka iz roda Nicotiana. Od oko 75 vrsta iz tog roda, samo dvije vrste imaju veći značaj za proizvodnju duhana: virdžinijski duhan (Nicotiana tabacum) i divlji duhan (Nicotiana rustica). Vrste roda Nicotiana su porijeklom uglavnom iz Južne Amerike, a neke i iz Australije i Sjeverne Amerike. Među najvažnije sastojke duhana ubrajaju se nikotin, bezbojni, tečni alkaloid, kao i amonijak, celuloza i bjelančevine. U manjim količinama u njemu se mogu naći i prirodne smole, biljni vosak, škrob, šećeri, tanini, jabučna kiselina, limunska kiselina, dušična i oksalna kiselina, kalijeve soli, soda, kalk, magnezija, željezo i hlor. Ni danas nisu poznate sve supstance koje se mogu naći u duhanu, a procjenjuje se da je naprimjer u jednoj cigareti i njenom dimu sadržano od 6.000 do 12.000 različitih hemijskih supstanci. Iako je pušenje duhana proglašeno štetnim za zdravlje, a u mnogim zemljama svijeta reklamiranje duhanskih proizvoda gotovo potpuno zabranjeno ili ograničeno, duhanska industrija je i dalje značajan poslodavac, a porez i akcize na duhan značajan izvor prihoda u brojnim zemljama.

Harač

Harač je vrsta poreza korištena u Osmanlijskom Carstvu. Harač se ubirao na poljoprivredno zemljište.

Prvobitno, nakon prvih muslimanskih osvajanja u 7. vijeku, pojam harača je obično označavao određeni iznos novca koji su stanovnici osvojenih područja plaćali, a koji su ranije skupljali činovnici ranijih carstava koje su muslimani osvojili. U to vrijeme harač je bio sinonim za džizju, a koja je kasnije prerasla u porez za neučešće u vojnim pohodima, koji su također plaćali nemuslimani. Zemljoposjednici muslimani, za razliku od drugih, plaćali su samo ušr (ašr - desetina), više iz vjerskih razloga, a što je bila daleko manja stopa od harača.

Harač se dijelio po visini na tri klase: evsat, sala i edna.

Indirektni porez

Pojam indirektnog poreza može imati više od jednog značenja.

U kolokvijalnom smislu, indirektni porez poput poreza na promet, posebnih oblika poreza (porez po jedinici), poreza na dodatu vrijednost (PDV) ili poreza na robe i usluge je porez koji se prikuplja putem posrednika (kao što je prodavnica) od osoba koje se smatraju poreskim obveznicima i koje snose krajnje ekonomske posljedice poreza (naprimjer krajnji potrošači). Posrednici u toku prodaje robe ili vršenja usluga popunjavaju izvještaje o povratu poreza i proslijeđuju ih poreznim organima sa zahtjevom za povrat. U ovom smislu, pojam indirektnog poreza je u suprotnosti s pojmom direktnih poreza koji se prikupljaju direktno od strane poreznih organa od osoba (fizičkih i pravnih) na koje se taj porez odnosi. Neki ekonomisti su mišljenja da je "direktni porez onaj koji se ne može prevaliti od strane poreznih obveznika na drugu osobu, dok se indirektni može prevaliti, odnosno indirektni porez plaća neko drugi".Indirektni porez može povećati cijenu roba i usluga tako da u stvarnosti potrošači plaćaju porez tako što kupuju robu i usluge plaćajući cijenu u kojoj su sadržani indirektni porezi. Primjer bi moglo biti gorivo, alkoholna pića ili cigarete.

Mahatma Gandhi

Mohandas Karamchand Gandhi (Porbandar, 2. oktobra 1869. - Delhim 30. januara 1948.), indijski aktivista i političar.

Indijski nacionalistički vođa koji se izborio za nezavisnost Indije putem nenasilne revolucije. Gandhi, znan i kao Mahatma Gandhi ('mahatma' na indijskom znači 'dobra duša'), rođen je u hinduskoj porodici u mjestu Porbandar u današnjoj državi Gujarat dana 2. oktobra 1869. godine. Studirao je pravo na univerzitetu u Londonu. Nakon što je 1891. završio studij prava (1889. - 1891.) Gandhi se vratio u Indiju i pokušao raditi u struci, ali u tome nije imao uspjeha. Dvije godine kasnije indijska firma koja je imala poslovne odnose s Južnom Afrikom zaposlila ga je kao svog pravnog savjetnika u uredu u Durbanu.

Kada je došao u Durban Gandhi je otkrio kako ga tamo smatraju pripadnikom niže rase. Istovremeno je bio zapanjen nepriznavanjem građanskih i političkih sloboda indijskih imigranata u Južnoj Africi. To ga je potaklo da se pridruži borbi za priznavanje osnovnih ljudskih prava za Indijce. Gandhi je ostao u Južnoj Africi 20 godina, često vrijeme provodeći u zatvoru. Godine 1896. napali su ga i pretukli Južnoafrikanci. Od tada se zalaže za politiku pasivnog otpora i nekooperacije s južnoafričkim vlastima. Djelom mu je za takvu vrstu politike uzor bio ruski pisac Lav Tolstoj, koji je na Gandhija imao značajan utjecaj. Uzor je također pronašao i u djelima američkog pisca iz 19. vijeka Henrya Davida Thoreaua, posebno u djelima u kojima on piše o Kristovim učenjima. Gandhi je smatrao kako su izrazi pasivni otpor i građanska neposlušnost neadekvatni za njegove svrhe te je on pronašao drugi izraz - Satyagraha. Za vrijeme Burskog rata Gandhi je organizirao sanitetsku jedinicu unutar britanske vojske i zapovijedao istom. Nakon rata vratio se borbi za prava Indijaca. Godine 1910. osnovao je Gandhi farmu, blizu Johannesburga, kooperacijsku koloniju za Indijce. Četiri godine poslije (1914.) južnoafrička vlada učinila je bitne ustupke Gandhijevim zahtjevima (priznavanje indijskih brakova). Kada je završio svoje djelovanje u Južnoj Africi vratio se u Indiju. Po povratku u domovinu aktivirao se u indijskoj politici 1919. godine i pretvorio prijašnji nedjelotvorni Indijski nacionalni kongres u moćnu masovnu organizaciju te postao vođa borbe za samostalnu Indiju.

Kada su 1919. godine u parlamentu izglasani takozvani Rowlatt Acts koji su davali indijskim kolonijalnim vlastima zakonske ovlasti da oružano djeluju protiv takozvanih revolucionarnih aktivnosti. Satyagraha se proširila Indijom privlačeći milione sljedbenika. Demonstracije protiv Rowlatt Acts-a rezultirale su masakrom Britanskih vojnika nad Indijcima kod Amritsara. Godine 1920. kada britanska vlada nije uspjela popraviti situaciju, Gandhi je proklamirao politiku nekooperativnosti. To je imalo za posljedicu da su Indijci koji su radili u javnim ustanovama podnijeli ostavke, državne institucije kao naprimjer: sudovi su bili bojkotirani, a Indijska djeca nisu pohađala vladine škole. U cijeloj Indiji ulice su bile blokirane Indijcima koji su sjedili na njima, a kada su se odbili ustati policija ih je tukla. Gandhi je bio uhapšen, ali je uskoro zbog pritiska javnosti bio pušten. U okviru borbe za ekonomsku nezavisnost Indije, uključujući bojkot britanske robe, Gandhi je osmislio swaraj (sanskritski: samovladavina) pokret. Ekonomski aspekti pokreta bili su veoma važni jer je britansko iskorištavanje indijskih seljaka dovodilo do siromašenja sela i destrukcije kućnih obrta. Gandhi se stoga zalagao za oživljavanje obrta obrade vune te je stoga izabrao točak na kojem se obrađuje vuna kako bi jasnije ukazao na potrebu vraćanja vrijednostima seoskog života i oživljavanju tradicionalnih indijskih obrta. Uskoro je Gandhi postao simbol borbe za slobodnu Indiju širom svijeta.

Živio je spiritualnim i asketskim životom propovjednika često provodeći vrijeme u meditaciji. Odnosi u njegovu braku između njega i njegove supruge, prema njegovim vlastitim riječima, bili su poput odnosa brata i sestre. Odbijajući bilo kakvo posjedovanje materijalnih dobara odjevao se u tradicionalnu odjeću najsiromašnijih Indijaca i hranio se samo povrćem, voćnim sokovima i mlijekom. Indijci su ga proglasili svecem i počeli ga nazivati Mahatma (na sanskritskom: velika duša), nazivom koji je namijenjen samo za najveće mudrace. Gandhijevo zalaganje za nenasilje, znano još i kao ahimsa (na sanskritskom: nepovrijeđivanje), bilo je izraz životnog puta koje propovijeda hinduizam. Gandhi je smatrao kako će nenasilnim metodama pokazati Britancima kako je upotreba nasilja beskorisna te da će oni nakon toga napustiti Indiju. Gandhijev politički i duhovni utjecaj na Indiju s vremenom je postao toliko velik da se britanske vlasti nisu usudile prema njemu poduzimati nikakve protumjere. Godine 1921. Indijski nacionalni kongres, grupa koja je širila pokret Indijom, dala je Gandhiju potpunu izvršnu vlast, uključujući čak i pravo da imenuje svog nasljednika. Međutim, indijsko stanoviništvo nije u potpunosti slijedilo Gandhijevu politiku nenasilja te je došlo do serije oružanih revolta protiv britanskih vlasti dovodeći do toga da je Gandhi priznao kako je njegova politika doživjela krah. Godine 1922. britanske vlasti su ga privele i utamničile.

Nakon što je 1924. pušten iz zatvora Gandhi se povukao iz aktivne politike i posvetio se propagiranju općeg jedinstva. Međutim, opet je bio uvučen u borbu za nezavisnost Indije. Godine 1930. Mahatma je proglasio novi val građanske neposlušnosti pozivajući Indijce da ne plaćaju porez. Neposluh je počeo maršom ka moru u kojem su hiljade Indijaca pratile Gandhija od mjesta Ahmadabad do Arapskog mora, gdje su pravili so iz morske vode. Gandhi je ponovo uhapšen, ali je pušten već 1931. godine nakon što je pristao zaustaviti val neposlušnosti kad su Britanci učinili neke ustupke njegovim zahtjevima. Iste godine Gandhi je predstavljao Indijski nacionalni kongres na konferenciji u Londonu. Godine 1932. Gandhi je započeo novi val građanske neposlušnosti protiv Britanaca. Bio je hapšen dva puta kada je pribjegao štrajku glađu što je bila veoma uspješna metoda borbe protiv Britanaca. Naime, ukoliko Gandhi umre postojala je mogućnost da dođe do revolucije i izvan Indje. Iako je i sam bio pripadnik Vaisya (trgovačke) kaste, Gandhi se posvetio i ukidanju nepravednih socijalnih i ekonmskih aspekata kastinskog sistema. Godine 1934. Gandhi je formalno napustio politiku, a na mjestu lidera Indijskog nacionalnog kongresa zamijenio je Jawaharlal Nehru. Gandhi se posvetio putovanju po Indiji, ali se 1939. ponovo vratio aktivnom političkom životu jer su temelji indijske federacije bili uzdrmani. Prvi potez koji je učinio ponovnim izlaskom na političku scenu bio je da još jednim postom, to jeste štrajkom glađu, prisilio vladara države Rajkot da modificira svoj autokratski način vladavine. Javni nemiri postali su toliko jaki da su kolonijalne vlasti morale intervenirati i prisliti vladara Rajkota da popusti Gandhijevim zahtjevima. Mahatma je ponovo postao najznačanija politička figura Indije.

Nakon što je izbio Drugi svjetski rat Kongresna stranka i Gandhi nisu se željeli uplitati u konflikt sve dok Britanci ne udovolje njihovom zahtjevu za momentalnu nezavisnost Indije. To su Britnaci dakako odbili nudeći neke druge kompromise što su opet Indijci odbili. I nakon ulaska Japana u rat i širenja rata na azijski kontinent Gandhi je i dalje odbijao Indiju uvesti u rat. Konačno 1942. Indijci su pristali ući u ratni sukob na strani Britanaca. Godine 1944. indijska borba za nezavisnost došla je u svoju završnu fazu, britanska vlada pristala je na nezavisnost Indije pod uvjetom da dvije suprostavljene nacionalističke grupe: Muslimanska liga i Kongresna stranka, riješe svoje razlike. Gandhi se oštro suprostavio cjepanju Indije na dvije države (što je zahtijevala Muslimanska liga), ali je na kraju ipak morao pristati nadajući se kako će mir između dvije vjerske skupine biti postignut nakon što muslimani zadovolje svoje sepratističke težnje. Indija i Pakistan postale su zasebne države kada su Britanci priznali Indiji njenu nezavisnost 1947. godine. Dana 30. januara, dok je bio na putu prema mjestu gdje je vršio večernju molitvu, napao ga je i usmrtio Nathuram Godse, hindu fanatik. Gandhijeva smrt širom svijeta doživljena je kao katastrofa.

Ostrvske teritorije Sjedinjenih Američkih Država

Ostrvska teritorija SAD (engl. Insular US areas) je teritorija SAD koja ne pripada ni jednoj od 50 saveznih država SAD, niti je dio Distrikta Kolumbija.Ostrvska teritorija je generički termin koji koristi State Department za bilo koji komonvelt, ili slobodno prisajedinjenu državu, posesiju ili teritoriju pod kontrolom vlade SAD. U drugom smislu, ostrvska područja SAD su ostrvske teritorije koje mogu biti dependencije, protektorati ili zavisne teritorije, za koje nije neophodno da budu pod direktnom jurisdikcijom SAD, ali ovaj termin isključuje oblasti koje su jasno definisane kao dijelovi kojima vlada druga država.

Stanovnici ostrvskih teritorija se smatraju građanima SAD, iako ne plaćaju federalni porez, ne učestvuju u predsjedničkim izborima SAD, nemaju predstavnike u Kongresu. Ipak, mogu da se slobodno kreću po cijeloj teritoriji SAD, bez imigracionih restrikcija, a roba koja se proizvodi na ostrvskim teritorijama SAD, nosi etiketu Proizvedeno u SAD (engl. Made in USA).

Pennsylvania

Pennsylvania (PA, izgovor, zvanično Commonwealth of Pennsylvania) jeste američka savezna država na sjeveroistoku SAD, u području srednjeatlantske regije i regije Velikih jezera. Ona graniči sa saveznim državama Delaware (na jugoistoku), Maryland (na jugu), Zapadnom Virginijom (na jugozapadu), Ohiom (na zapadu), jezerom Erie i kanadskom provincijom Ontario (na jugozapadu), New Yorkom (na sjeveru) i New Jerseyem (na istoku). Kroz srednji dio države pružaju se Apalačke planine.

Pennsylvania je 33. po veličini savezna američka država, po broju stanovnika je na 6. mjestu a po gustoći naseljenosti 9. najgušće naseljena među 50 saveznih američkih država. Četiri grada sa najviše stanovnika u Pennsylvaniji su Philadelphia, Pittsburgh, Allentown i Erie. Glavni grad joj je Harrisburg. Ona ima 82 km dugu obalnu liniju na jezeru Erie te 92 km dugu obalu duž estuarija rijeke Delaware. Pennsylvania je jedna od 13 prvobitnih engleskih kolonija koje su formirale današnje SAD.

Porez na dobit

Privredna društva svoj rezultat poslovanja iskazuju kao dobit ili gubitak.

Cilj njihovog poslovanja jeste ostvarenje dobiti. Ta dobit podliježe obavezi plaćanja poreza na dobit.

Poreski obveznici ovog poreza su:

privredna društva

banke i druge finansijske institucije

društva za osiguranje i reosiguranje imovine i lica

zadruge i zadružne organizacije

ustanove koje prodajom proizvoda i usluga na tržištu ostvaruju dobit.Dobit privrednog društva se obračunava po principu - Pozitivna razlika prihoda nad rashodima.

Obračunava se u bilansu uspjeha, kao dijelu finansijskog izvještaja.

Porez na dodatu vrijednost

Porez na dodatu vrijednost (PDV) jeste najrasprostranjeniji sistem oporezivanja prometa roba (dobara) i usluga u svijetu. Primjenjuje se u preko 120 država svijeta, a u nekim od njih se javlja i pod drugačijim nazivima naprimjer u Ujedinjenom Kraljevstvu, Kanadi, Novom Zelandu ili Singapuru gdje je poznat kao porez na dobra i usluge (eng. goods and services tax (GST)), dok je u Japanu poznat kao porez na konzumiranje.

Porez na dodatu vrijednost je indirektni porez, što znači da se ne prikuplja direktno od lica koje je porezni obveznik, već od lica koja se smatraju krajnjim potrošačima. S obzirom da je PDV zamišljen kao porez na konzumiranje, izvoz (koji se, po definiciji, konzumira vani) nije predmet oporezivanja.

PDV je izumio francuski ekonomista Maurice Lauré (Moris Lore) 1954. godine. On je bio direktor francuske porezne službe koja je 10. aprila 1954. uvela taxe sur la valeur ajoutée (TVA). Ovaj porez je isprva uveden kao opterećenje za velike kompanije, ali je vremenom njegovo djelovanje prošireno na sve oblasti poslovanja. U Francuskoj je PDV najznačajniji izvor javnog finansiranja i procjenjuje se da donosi oko 45% prihoda.

Porez na dohodak

Porez na dohodak je vrsta poreza kojim se oporezuje dohodak fizičkih i pravnih osoba. Postoji više sistema poreza na dohodak u zavisnosti od obima i učestalosti razreza i naplate. Ovaj porez može biti progresivan, degresivan i proprocionalan, zavisno kako je to propisano državnim zakonodavstvom. Porez na dohodak treba razlikovati od poreza na dobit, jer se prvim oporezuje ukupan prihod (većinom lični dohodak građana), dok se porezom na dobit oporezuju profiti preduzeća.

Protekcionizam

Protekcionizam je politika zaštite proizvodnje od strane konkurencije putem carina i kvota. Ekonomisti protekcionizam ne smatraju razboritom ekonomskom politikom jer prema njima teorija komparativnih prednosti omogućava povećanje probitka svim partnerima u razmjeni, što protekcionizam često ograničava.

Začetnici politike protekcionizma su F. List i A. Hamilton.

Posljedice protekcionizma:

porast domaćih cijena iznad onih na svjetskom tržištu

povećanje domaće proizvodnje

smanjenje domaće potražnje

smanjenje uvoza i probitka

porast prihoda države (u slučaju carina)Carine i kvote su instrumenti protekcionizma s nejednakim efektom jer carine donose prihode državi, a kvote prihode uvoznicima.

Carine su porez razrezan na uvoz. Mogu biti prohibitivne i neprohibitivne. Kvote su količinska ograničenja na uvezenu robu.

Satrap

Satrap (staropersijski: khšaçapâvâ) je naziv za guvernera satrapije (provincije) u Medijskoj i Persijskoj imperiji, uključujući i Ahemenidsku imperiju, kao i u imperijama Sasanida, Helena i drugih koje su kasnije nastale.

Titula satrapa je starija od Persijske imperije. Reč khšaçapâvâ („zaštitnik kraljevstva“, odnosno provincije, prema nekim izvorima) je medijskog porijekla i korištena je da opiše vazalne kraljeve Medije. Medijski i persijski kraljevi slali su u kontrolu i nadgledanje svojih satrapa nadzornike koji su nosili titulu „kraljevo oko“.

U savremenoj literaturi, reč satrap se koristi da bi okarakterisala lidere ili vlade država pod jakim uticajem većih svjetskih velesila.

Srbi u Bosni i Hercegovini

Srbi su jedan od tri konstitutivna naroda u Bosni i Hercegovini i čine manje od trećine njenog stanovništva.Uglavnom su nastanjeni u istočnom i južnom dijelu Bosanske krajine, istočnom dijelu sarajevske regije, Semberiji, Posavini, Podrinju i Istočnoj Hercegovini, te manjim dijelom i u centralnom dijelu Bosne i Hercegovine. Od kraja rata u Bosni i Hercegovini uglavnom su nastanjeni u Republici Srpskoj, u kojoj čine oko 81,51% stanovništva, nakon što je etnički očišćena za vrijeme rata u Bosni i Hercegovini. Prema popisu iz 2013. godine, Srbi čine 2,55% od ukupnog stanovništva na području Federacije BiH, što je mnogo manji broj nego prije rata. Prema popisu iz 1991. godine Srbi su činili oko 31,21% stanovništva Bosne i Hercegovine.

Timar

Timar (tur. riječ) je u osmanlijsko vrijeme bilo feudalno imanje kojim su se starale spahije.Timarski sistem je vrsta lenskog feudalnog sistema. Preuzet je od Vizantijskog carstva a u tadašnjoj Evropi bio isto poznat pod nazivom desetina. Zemljište je ostalo i nakon turskih osvajanja u rukama lokalnih vazala s tim da su morali plaćati porez. Veličina imanja koja je spahijama dodijeljena je bila dovoljna da prehrane sebe i svoje porodice, radnike te nekolicinu vojnika koji su ga štitili. Sakupljanje poreza je bila dužnost bilježnika (tur. teftertari)

Travnička tvrđava

Travnička tvrđava, ili Stari grad u Travniku je jedan je od najljepših i najočuvanijih fortifikacijskih objekata srednjovjekovne Bosne i Hercegovine, u kojem su naredni historijski periodi ostavili svoja specifična obilježja. Proglašena je za nacionalni spomenik Bosne i Hercegovine. Travnička tvrđava je u svojoj historiji mijenjala naziv.

Garbun, zaboravljeno srednjovjekovno ime čije značenje nije pouzdano jer možda potiče iz izumrlog jezika Ilira, ili je to riječ turskog porijekla koja označava tvrđavu na brijegu;

Travnik (Trawinc, Travnich, Travnic), po onom bosanskom kraljevskom porezniku na travarinu (porez na ispašu stoke), kao što je i grad Mostar dobio ime po mostarima, poreznicima na mostarinu;

Austro-Ugarska monarhija imenuje tvrđavu kao Kastel ili Kaštel, te je tako označena i na njihovim vojnim kartama;

U narodu, jednostavno nazvana Grad, da bi nakon 1953. godine na poticaj Stipe Lozića, direktora travničkog Zavičajnog muzeja, a u svrhu stavljanja tvrđave u turističku funkciju, bila nazivana Stari grad. Tvrđava je danas poznata po nazivu – Stari grad!

Trinaest kolonija

Trinaest kolonija (engleski: Thirteen Colonies) je naziv za grupu britanskih kolonija na istočnoj obali Sjeverne Amerike, osnovane tokom 17. i 18. vijeka, koje su proglasile nezavisnost od Kraljevine Velike Britanije 1776. godine i formirale Sjedinjene Američke Države. Tih trinaest kolonija su: Delaware, Pennsylvania, New Jersey, Georgia, Connecticut, Massachusetts Bay, Maryland, South Carolina, New Hampshire, Virginia, New York, North Carolina i Rhode Island and Providence Plantations.

Najstarija od ovih kolonija Virginia, osnovana je 1607. godine, a posljednja Georgia 1733. godine.

Kolonije su uživale izvjesnu političku i pravnu autonomiju, koja se oslanjala dijelom na običajno pravo i „osnovne sporazume“ lokalnih dosljednika, a dijelom na „povelje“, tj. ustavotvorne akte o kolonijama, koje je dala engleska kruna. Englesko pravo, kako je 1892. godine pisao Friedrich Engels „u toku vijekova sačuvalo je i presadilo u Ameriku i kolonije najbolji dio one lične slobode, lokalne samouprave i obezbjeđenja od svake intervencije, osim sudske – jednom riječju, one starogermanske slobode koje su na kontinentu, pod vlašću apsolutnih monarhija, potpuno izčezle.

Između kolonija postojale su razlike. Rijeka Potomac dijelila je sve kolonije na dvije grupe: sjevernu i južnu. U južnim kolonijama, koje su starije po postanku, preovladavala je plantažerska privreda sa aristokratiziranim zemljoposjednicima, za koje su radili siromašni bijelci i robovi – crnci. U sjevernim kolonijama (Nova Engleska) preovladavala je farmerska privreda sa snažno razvijenim pomorstvom. Izvršnu vlast u kolonijama vršio je guverner imenovan u Londonu. Pomagalo mu je vijeće čije članove je sam imenovao. Vlast je organizovana po ugledu na Englesku. Postojalo je izborno predstavničko tijelo koje je imalo zakonodavnu i sudsku nadležnost, a po engleskom modelu organizovana je i lokalna samouprava. Kolonisti su sa sobom donijeli i englesko pravo.

Britanska restriktiva ekonomska politika izazivala je veliko nezadovoljstvo buržoazije u kolonijama. Kolonijama je bilo zabranjeno emitovanje novca, ograničena je industrijska proizvodnja, određeni proizvodi mogli su se izvoziti u Englesku, na uvoz američkih proizvoda bile su velike carine a iz Evrope se roba mogla uvoziti samo na britanskim brodovima.

Posebno nezadovoljstvo izazvao je Zakon o pečatima (Stamp Act) iz 1765. godine prema kome je uvedeno novo poresko opterećenje za kolonije. Kongres 10 kolonija je odbio plaćanje ovog poreza. Usvojena je Deklaracija o pravima Amerikanaca kojom se odbacuju svi direktni porezi i proglašava bojkot britanske robe. Zakon o pečatima je britanski parlament ukinuo 1766. godine

U kolonije je 1767. godine uveden porez na industrijske proizvode. Da bi stvorila presedan za naplatu poreza, Engleska je 1773. godine ukinula visoke carine na čaj koji se uvozio u američke kolonije, ali je uvela relativno nizak porez na taj artikal.

Ukrajinci

Ukrajinci (ukrajinski: українці; ranije Rusini, Malorusi) jedan su od tri velika istočnoslavenska naroda, nastanjen u Ukrajini i susjednim područjima. Jezik Ukrajinaca pripada slavenskoj grani indoevropske jezičke porodice.

Švicarska

Švicarska ili Švajcarska (poznata još i kao Švicarska konfederacija) je suverena država u srednjoj Evropi.

Iako se službeno naziva konfederacijom, iz historijskih razloga, moderna Švicarska je savezna republika koja se sastoji od 26 kantona, sa Bernom, gdje se nalazi savezna vlada i koji se naziva i savezni grad (njemački: Bundesstadt, fran.: Ville féderale, ital.: Capitale federale).

Graniči na zapadu s Francuskom, na sjeveru s Njemačkom, na istoku s Austrijom i Lihtenštajnom i na jugu s Italijom. Pored glavnog grada Berna i najvećeg grada u državi Züricha, ostali veći gradovi su: Ženeva, Lausanne, Lugano, Basel i drugi.

Sa površinom od 41.285 km2 ubraja se u relativno male države (136. po površini na svijetu). Iako Alpe obuhvataju veći dio države, većinski dio, od oko 8 miliona stanovnika živi na platou između najvećih gradova, između ostalih i dva globalna i ekonomska centra Züricha i Ženeve.

S obzirom da se nalazi između Njemačke i romanskog dijela Evrope (Francuska i Italija), Švicarska obuhvata četiri lingvističke zajednice: njemačku, francusku, italijansku i retoromansku. Iako većinu stanovništva čini pripadnici njemačkog govornog područja, švicarski nacionalni identitet ukorijenjen je u zajedničkoj historijskoj pozadini, zajedničkoj vrijednosti kako federalizma tako i direktne demokratije. Zbog svoje jezične raznolikosti, Švicarska je poznata po različitim izvornim nazivima: Schweiz (njemački), Suisse (francuski), Svizzera (italijanski) i Svizra (retroromanski).

Švicarska je jedna od najrazvijenijih država na svijetu, s najvišim nominalnim bogatstvom po odrasloj osobi i osma po rijednosti bruto domaćeg proizvoda po glavi stanovnika prema izvorima MMF-u. Švicarska se nalazi na samom svjetskom vrhu, prema nekim od kriterija nacionalnog učinka, uključujući transparentnost vlade, građanske slobode, kvalitet života, ekonomsku konkurentnost i ljudski razvoj. Zürich, Ženeva i Bazel su rangirani među prvih deset gradova u svijetu po kvaliteti života prema Merceru za 2018. godini.

Vlasništvo
Vrste
Narodno vlasništvo
Teorija
Primjene
Disposession/
redistribution
Naučnici
(glavno djelo)

Drugi jezici

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.