Napoléon Bonaparte

Napoléon Bonaparte (ital. varijanta: Napoleone Buonaparte; 15. august 1769. - 5. maj 1821.) je bio francuski vojni i politički lider koji se istakao tokom Francuske revolucije gdje je vodio nekoliko uspješnih vojnih kampanja tokom Revolucionarnih ratova.[1] Bio je car Francuske kao Napoleon I od 1804. do 1814. godine i ponovo 1815. godine. Dominirao je evropskim i svjetskim aferama više od deset godina dok je vodio Francusku protiv niza koalicija tokom Napoleonovih ratova. Pobijedio je u većini ovih ratova stvarajući ogromnu imperiju nad velikim dijelom kontinentalne Evrope do konačnog sloma 1815. godine. Često se smatra jednim od najvećih komandanata u historiji, a njegovi ratovi i kampanje se danas izučavaju na vojnim školama u cijelom svijetu. On je i dalje jedan od najpoznatijih i najkontroverznijih političkih ličnosti u historiji. U civilnim poslovima, Napoleon je imao veliki dugoročni uticaj donoseći liberalne reforme u zemlje koje je osvojio, posebno u Holandiji, Švicarskoj i velikim dijelovima moderne Italije i Njemačke. Time je realizirao temeljnu liberalnu politiku u Francuskoj i zapadnoj Evropi. Njegovo trajno pravno dostignuće, Francuski građanski zakonik, je usvojen u raznim oblicima u četvrtini pravnih sistema u svijetu, od Japana do Kvebeka.

Rođen je na Korzici u relativno skromnoj porodici plemenitog toskanskog porijekla. Podržao je od početka Francusku revoluciju jer je pokušavao da proširi svoje ideale na Korzici, ali je prognan sa otoka 1793. godine. Dvije godine kasnije, spasio je francusku vladu od kolapsa pucajući na parisku rulju sa topovima. Zbog toga ga je Direktorij nagradio dajući mu komandu nad francuskom vojskom stacioniranoj u Italiji u 26. godini. Kada je započeo svoju prvu vojnu kampanju protiv Austrije i njenih italijanskih saveznika, postigao je niz odlučujućih pobjeda koje su postale poznate širom Evrope. Nakon poraza Saveznika, komandovao je vojnom ekspedicijom na Egipat 1798. godine zauzimajući Osmanlijsku pokrajinu nakon pobjede nad Memlucima. Nakon osvajanja Egipta pokrenuo je modernu egiptologiju nakon brojnih otkrića.

Nakon povratka iz Egipta, Napoleon je organizirao puć u novembru 1799. godine i postao prvi konzul Republike. Nakon još jedne pobjede nad Austrijom u bici kod Marenga 1800. godine osigurao je svoju političku moć. Uz pomoć Konkordata iz 1801. godine, obnovio je sve vjerske privilegije Katoličkoj crkvi zadržavajući zemlje koje su zaplijenjene tokom revolucije. Država je nastavila da imenuje biskupe kontrolišući crkvene finansije. Kako bi imao kontrolu nad Francuskom, Senat ga je proglasio carem Francuske 1804. godine stvorivši time Francusko carstvo. Nakon toga, Napoleon je razbio Treću koaliciju nakon odlučujuće pobjede kod Ulma 1805. godine, a historijskom pobjedom u bici kod Austerlitza došlo je do raspada Svetog rimskog carstva. Međutim, u oktobru 1805. godine uništena je francuska flota u bici kod Trafalgara, omogućavajući Britaniji da nametne pomorsku blokadu Francuskim obalama. Iz osvete, Napoleon je uspostavio Kontinentalni sistem 1806. godine prekinuvši kontinentalnu trgovinu sa Britanijom. Iste godine je Četvrta koalicija pokrenula rat protiv njega jer je Pruska postala zabrinuta rastućim francuskim utjecajem na kontinentu. Napoleon je razbio prusku vojsku u bitki kod Jene, a zatim je okrenuo svoju pažnju prema Rusiji koju pobjeđuje u junu 1807. godine kod Fridlanda prisiljavajući je da prihvati sporazum u Tilzitu.

Kako bi proširio Kontinentalni sistem, Napoleon je napao Pirinejsko poluostrvo i proglasio svog brata Josepha kraljem Španije 1808. godine, zbog čega su se španci i portugalci pobunili uz britansku pomoć. Španski rat za nezavisnost je trajao šest godina i bio je poznat po svojim brutalnim gerilskim borbama koji su kulminirali savezničkom pobjedom. Nakon toga, Austrija je sa svojom Petom koalicijom pokrenula još jedan napad na Francusku 1809. godine u kojem je Napoleon poražen u bici kod Vagrama. Do 1811. godine, Napoleon je stvorio imperiju od 70 miliona ljudi i imao političku dominaciju nad Evropom koja nije bila prisutna od dana Rimskog carstva. Ovaj status je imao zahvaljujući nizu saveza i porodičnih imenovanja. Stvorio je novu aristokratiju u Francuskoj nakon povratka plemića koji su bili prisiljeni na izgnanstvo tokom revolucije.

Tenzije zbog porasta poljskog nacionalizma i ekonomskih efekata Kontinentalnog sistema su doveli do ponovnog sukoba sa Rusijom. Kako bi sproveo svoju blokadu, Napoleon je pokrenuo invaziju na Rusiju u ljeto 1812. godine. Rezultat ove kampanje je katastrofalan kolaps francuske vojske zbog rasprostranjenog razaranja ruske zemlje i gradova. Nakon toga, Rusiji se 1813. godine pridružila Pruska i Austrija koje su stvorile Šestu koaliciju protiv Francuske. Haotične borbe u centralnoj Evropi su kulminirale porazom Napoleona u bici kod Leipziga u oktobru 1813. godine. Naredne godine, saveznici su napali Francusku i zarobili Pariz prisiljavajući Napoleona na abdikaciju u aprilu 1814. godine. Nakon egzila na ostrvo Elba, Bourboni su vraćeni na vlast, a Francuska je izgubila većinu teritorija koje je osvojila tokom revolucije. Međutim, Napoleon je pobjegao sa ostrva Elba u februaru 1815. godine i ponovo preuzeo kontrolu nad Francuskom. Saveznici su odgovorili formiranjem Sedme koalicije koja je porazila Napoleona u bici kod Waterlooa u junu 1815. godine. Kraljevska mornarica je tada osujetila njegov planirani bijeg u SAD u junu kada se predao britancima. Britanci su ga prognali na udaljeno ostrvo Sveta Helena u južnom Atlantiku. Njegova smrt 1821. godine u 51. godini života je primljena sa šokom i tugom širom Evrope. Godine 1840., milioni ljudi su svjedočili povratku njegovih posmrtnih ostataka u Pariz, gdje se i dalje nalaze u Les Invalidesu.

Napoleon I
Napoleonbonaparte coloured drawing
Car Francuske
Vladavina 20. mart 1804 - 6. april 1814
1. mart 1815 - 22. juni 1815
Prethodnik Konzulat sa Napoleonom na čelu
prethodni monarh: kralj Luj XVI
Nasljednik de jure Napoleon II
de facto Luj XVIII
Krunidba 2. decembar 1804
Supružnik Jozefina de Beauharnais
Marija Luiza od Parme
Djeca Napoleon II
Dinastija Bonaparte Coat of arms of Buonaparte.svg
Otac Carlo Buonaparte
Majka Letizia Ramolino
Rođenje 15. august 1769
Korzika
Smrt 5. maj 1821
Sveta Helena

Biografija

Kao dijete korzičkog plemića Carlo Maria di Buonaparte i majke Maria Letizia Ramolino, školovao se na francuskoj vojnoj akademiji i francusku revoluciju dočekao s činom artiljerijskog kapetana. U francuskim revolucionarnim ratovima brzo je napredovao do čina generala i godine 1796. dobio zapovjedništvo nad francuskim snagama koje su jug zemlje trebale braniti od Austrijanaca iz Italije. Zahvaljujući svom britkom umu u nizu bitaka i vještih manevara porazio je nadmoćne austrijske trupe, osvojio sjevernu Italiju i prisilio Austriju na sklapanje mira u Campo Formiu.[1]

Njegovi vojni uspjesi i naglo stečena popularnost učinili su ga favoritom političara i narodnih masa koji su željeli stabilnost nakon godina revolucionarne anarhije i nasilja. Godinu dana nakon pohoda u Egipat, Napoléon je godine 1799. izveo državni udar poslije kojeg se proglasio prvim konzulom i zaveo ličnu diktaturu. Godine 1804. proglasio se francuskim carem.

Napoléonova vladavina bila je obilježena sukobom Francuske s Ujedinjenim Kraljevstvom, koji je trajao od godine 1793. do mira u Amiensu 1802. Godinu dana kasnije sukob je ponovno eskalirao i Napoléon se, nakon poraza u pomorskoj bici kod Trafalgara i kraha planova za invaziju Britanskih ostrva, morao obračunati s britanskim kontinentalnim saveznicima. Godine 1805. u bici kod Austerlitza porazio je i pokorio Austriju, godine 1806. nakon bitke kod Jene isto je učinio s Pruskom te formalno okončao Sveto rimsko carstvo, da bi nakon pobjede nad Rusima kod Friedlanda 1807. godine sklopio savez s ruskim carom Aleksandrom i ustanovio tzv. Kontinentalni sistem, čiji je cilj bio ekonomskim embargom poraziti Britaniju.[2]

U tom trenutku Napoléon je bio na vrhuncu moći, ali je samo godinu dana kasnije sebi dopustio da bude umiješan u dinastički sukob u savezničkoj Španiji. Francuska vojna intervencija i postavljanje Napoléonovog brata za kralja dovela je do općenarodnog otpora, pojave španske gerile i prvih ozbiljnih francuskih poraza. Godine 1809. ohrabrena Austrija je objavila rat Francuskoj što je dovelo do kratkog, ali vrlo krvavog pohoda tokom kojeg je u bici kod Asperna Napoléon po prvi put potučen na bojnom polju. Iako je Napoléon taj rat na kraju dobio, nastojao se od sličnih problema u budućnosti osigurati ženidbom s austrijskom princezom Marijom Lujzom koja mu je rodila sina, budućeg Napoleona II.

U međuvremenu je Rusija sve teže trpjela ekonomske posljedice Kontinentalnog sistema pa ju je godine 1812. Napoléon napao s najvećom vojnom silom dotada skupljenom. Oko 500.000 vojnika poveo je Napoleon na Rusiju. Pohod se krajem godine pretvorio u katastrofu tokom koje je izgubljen veći dio Napoléonove Velike Armije. Smatra se da se u Francusku vratilo živo samo 30.000 vojnika. U proljeće 1813. Napoléon se suočio sa općenarodnim ustankom u Njemačkoj i dotadašnjim saveznicima koji su se okrenuli protiv njega. U odlučnoj bici kod Leipziga Napoléon je poražen i prisiljen na povlačenje u Francuskoj gdje je morao abdicirati i otići u izgnanstvo na ostrvo Elbu gdje je postavljen za formalnog vladara.

Novi režim kralja Luja XVIII pokazao se tako nepopularnim da je Napoléon nakon samo godinu dana sa šačicom pristaša uspio preuzeti vlast i započeti vladavinu poznatu kao Sto dana. Taj period završio je u junu 1815. godine nakon poraza u bici kod Waterlooa. Napoléon je zarobljen od Britanaca i zatočen na ostrvu Sveta Helena gdje je umro šest godina kasnije.

Godine 1840. njegovi posmrtni ostaci vraćeni su u Francusku gdje je pokopan u pariskom Domu invalida. Njegov pogreb smatra se jednim od najvećih i najveličanstvenijih u historiji.

Zbog svoje kratke ali burne vladavine Napoléon je i danas predmetom velikih kontroverzi. Jedni ga smatraju beskrupuloznim tiraninom i militaristom čija je vanjska politika izazvala krvoproliće i pustošenje koje se u Evropi nije ponovilo sve do doba Adolfa Hitlera. S druge strane navode se njegova manje spektakularna, ali za razvoj evropske ekonomije i kulture daleko važnija dostignuća na polju unutrašnje politike, odnosno cijeli niz liberalnih reformi kojima je staro feudalno uređenje postupno zamjenjivano modernim kapitalizmom oličenim u Napoléonovom zakoniku poznatom kao Code civile.

Porodični život

Brakovi

Jacques-Louis David 006
Krunidba u Notre Dame, 1804

Napoléon se prvi puta oženio 1796. godine sa Joséphine de Beauharnais. Joséphine Rosa Tascher de la Pagerie rodila se na Martiniqueu gdje je njena porodica imala plantažu šećera. Roditelji su je udali za Alexandra de Beauharnaisa. U braku su imali dvoje djece, ali su se rastali zbog bračnih razmirica. Alexandar je u doba revolucije bio pogubljen na giljotini. Joséphine se udala za Napoléona uoči njegovog prvog pohoda na Italiju.

Budući da šest godina starija Joséphine Napoléonu nije rodila dijete, dogovorili su razvod 1809. godine. Potom je 1810. oženio devetnaestogodišnju nadvojvotkinju Mariju Luizu Austrijsku, kćerku Franje II, cara Svetog Rimskog Carstva. Iako nije dobrovoljno ušla u ovaj brak, već sljedeće godine Marija Luiza rodila je Napoléonu sina, nasljednika prijestolja. Marija Luiza napustila je Napoléona 1814. kad je prognan na Elbu. Odlukom Bečkog kongresa dobila je vojvodine Parmu i Piacenzu kojima je vladala od 1816. godine. Marija Luiza sklopila je još dva braka i umrla 1847. godine.

Sin Napoléona I i Marije Luize dobio je ime Francois Charles Joseph Bonaparte. Kada je Napoléon abdicirao 1815. kao četverogodišnji dječak proglašen je za francuskog cara pod imenom Napoléon II. Bio je bolešljivo dijete i živio je na dvoru u Schönbrunnu. Također je bio kralj Rima, vojvoda od Reichardsta i princ od Parme. Nadimak mu je bio "Orlić" (L’aiglon). Umro je 1832. godine u 21. godini života.

Braća i sestre

Napoleon je imao trinaestero braće i sestara, od kojih je sedmero bilo živo kada se on proglasio francuskim carem. Svim svojim sestrama i braći dao je titule i zemlju na upravljanje. Među njima su:

  • Josip Bonaparte - Jedini preživjeli stariji Napoleonov brat. Napoleon ga učinio kraljem Napulja, a zatim kraljem Španije.
  • Lucien Bonaparte - Suvereni princ Canina
  • Eliza Bonaparte - Napoleon joj je na upravu dao veliko vojvodstvo Toskanu, vojvodstvo Luccu, i kneževinu Piombinu. Bila je jedina od odrasle Napoleonove braće i sestara koja ga nije nadživjela.
  • Ludovik Bonaparte - Napoleon ga učinio kraljem Holandije.
  • Paulina Bonaparte - Napoleon ju je učinio suverenom princezom Guastalle.
  • Karolina Bonaparte - Napoleon joj je dao vojvodstvo Berg i vojvodstvo Klev, a kasnije je njenog muža, Joakima Murata, učinio kraljem Napulja, što je njoj donijelo titulu napuljske kraljice.
  • Jeronim Bonaparte - Napoleon ga učinio kraljem Vestfalije.

Početak vojne karijere

Grad Toulon nije prihvatao Francusku Republiku. Proglasio je Luja XVII (sina Luja XVI) kraljem i dopustio da u luku uđu engleski, italijanski i španski brodovi. Napoléon je učestvovao u opsadi Toulona (1793.) i zamjenjivao je ranjenog generala. Istaknuo se kao zapovjednik topništva te je dobio čin brigadnog generala. Tada je imao 24 godine.

Potom je imenovan zapovjednikom francuske vojske u Italiji. U borbama protiv Austrijanaca porazio je čak četiri austrijska generala koji su u svakoj borbi bili brojčano nadmoćniji. Uz to su se Napoléonovi vojnici približili Beču na sto kilometara, što je prisililo Austrijance na potpisivanje mirovnog ugovora u Campoformiju (1797.). Napoléon je ukinuo Mletačku Republiku. Njenu teritoriju je predao Austriji u zamjenu za austrijsku teritoriju na području Belgije i vlast nad Milanom.

Prvi konzul

Luny Thomas Battle Of The Nile August 1st 1798 At 10pm
Bitka na Nilu, 1. august 1798

Veliki protivnik Francuske bila je Velika Britanija. Stoga je Napoléon odlučio uništiti britansku trgovinu s Indijom osvajanjem Egipta i time privredno oslabiti Engleze. Godine 1798. došao je u Kairo. Porazio je Turke u bitki kod piramida i zavladao Egiptom. No, kod Abu Qira [Abukir], u bitki na Nilu, francusku je flotu uništio britanski admiral Horatio Nelson. Napoléon je u Egipat doveo oko 150 naučnika koji su napravili geografske karte, proučavali biljke i životinje. Pomoću kamena iz Rozete koji je pisan hijeroglifima, demotskim i grčkim slovima Jean-François Champollion uspio je 1824. godine dešifrirati hijeroglife.

U Francuskoj je izbila politička kriza, a Austrija je ponovno zavladala sjevernom Italijom. Stoga je Napoléon potajno napustio Egipat i priključio se uroti protiv Direktorija. Proveden je državni udar i urotnici su 1799. uspostavili novu vlast koju su činila trojica konzula – Konzulat. Napoléon je imenovan Prvim konzulom i postao je neograničeni vladar.

U zemlji je uspostavljena vojna diktatura, vlast je centralizirana, a uloga parlamenta bila je neznatna. Također su centralizirane finansije i osnovana je državna banka (Banque de France). Građanima su osigurana prava i slobode stečene u doba revolucije. Svi su bili jednaki pred zakonom i imali su pravo na slobodu vjeroispovijesti. Zakonom o školstvu otvarane su gimnazije za koje su postojale stipendije. Cilj školovanja bio je obrazovanje sposobnih činovnika i vojnih dužnosnika. Ono što je mnogima bilo najvažnije bilo je uspostavljanje mira i reda u državi. Godine 1802. Ustav je promijenjen te je Napoléon imenovan doživotnim konzulom.

Bitke

Jacques-Louis David - The Emperor Napoleon in His Study at the Tuileries - Google Art Project
Portret Napoléona Bonapartea, djelo Jacques-Louisa Davida.

Carski ratovi [2]

Kao izabrani doživotni konzul Napoléon se 1804. godine proglasio carem. U aprilu 1803. Britanija je, isprovocirana Napoléonovim agresivnim ponašanjem, nastavila rat s Francuskom na moru. Dvije godine kasnije Britancima su se pridružile Austrija, Rusija, Švedska i Napulj. Zbog poraza u pomorskoj bitki kod Trafalgara, rta na jugu Španije, Napoléon je napustio planove o napadu na Britaniju. Svoju je vojsku usmjerio protiv austrijsko-ruskih snaga te ih 1805. porazio u bitkama kod Ulma i Austerlitza.

Iste je godine brata Louisa [Luja] proglasio kraljem Holandije, a šogora Joachima Murata kraljem Napulja. Godine 1806. ukinuo je Sveto Rimsko Carstvo Njemačke Narodnosti i od njemačkih je država osnovao Rajnsku konfederaciju.

Naredni Napoléonov korak bio je nametanje kontinentalne blokade Velikoj Britaniji. Evropskim državama pod njegovom kontrolom naredio je bojkot britanske robe. Zbog tih je događaja Pruska sklopila savez s Rusijom i napala je Rajnsku konfederaciju. No, Napoléon je kod Jene i Auerstädta porazio Pruse. Sljedeće je godine (1807.) u Tilsitu sklopio mirovni sporazum s ruskim carom Aleksandrom I. Svome je carstvu pridodao dvije nove države: Vestfaliju, u kojoj je za kralja postavio brata Jérômea [Žeroma], i Varšavsko Vojvodstvo.

Poluostrvski rat [2]

Godine 1807. Napoléon je osvojio Portugal koji nije poštivao kontinentalnu blokadu, a 1808. Španiju u kojoj je za kralja postavio brata Josepha (Joseph Bonaparte). Josephov dolazak u Španiju potakao je ustanak protiv Francuza, poznat pod nazivom Poluostrvski rat. Napoléon je došao u Španiju i ugušio pobunu, no nakon njegova odlaska borbe su se nastavile. Budući da su Britanci podupirali Špance u pobuni u Poluostrvskom ratu, Francuzi su s vremenom izgubili 300 000 vojnika i velika novčana sredstva. To je uticalo na slabljenje Napoléonova carstva.

Ipak, Francusko Carstvo ubrzo je doživjelo najveću ekspanziju. U novom ratu 1809. Napoléon je prinudio Austriju na mir u Schönbrunnu [Šenbrun] i oduzeo joj je dio teritorija. Na prostoru hrvatskih i slovenskih zemalja južno od Save osnovao je Ilirske pokrajine. Također je zavladao Holandijom i dijelom sjevernih njemačkih država.

Bitka kod Austerlitza [2]

Bitka kod Austerlitza poznata je i pod nazivom "trocarska bitka" jer su se u njoj sukobili francuski car Napoléon, austrijski car Franjo II/I i ruski car Aleksandar I. Za manje od osam sati, otkako je Napoléon rukavicom dao znak za početak bitke, Austrijanci i Rusi bili su potučeni. Izgubili su 35 000 vojnika, 15 generala, 150 topova i 42 zastave. Napoléon je učvrstio svoju vlast u Evropi.

Zaraćene vojske kretale su se prema Brnu u Češkoj. Napoléon je protivnicima postavio stupicu kod Austerlitza (današnji Slavkov kod Brna). Odglumio je da se povlači prema zapadu i sačekao je neprijateljsku vojsku na terenu koji je sam odabrao. Da se njegova vojska ne bi obeshrabrila, Napoléon je vojnicima objasnio plan bitke što inače nije bilo uobičajeno. "Dok neprijatelj bude marširao da opkoli moje desno krilo, izložit će mi svoju bočnu stranu". Bitka se odvijala prema Napoléonovu planu. Rusi i Austrijanci pokušali su mu presjeći put prema Beču i Napoléon je namjerno oslabio svoje desno krilo da ga tu napadnu.

Francuski se logor nalazio na sjevernoj strani uzvisine Santon, a južnije je uzvisina Zurlan s koje je prema jugu tekao potok Goldbach okružen zamrznutim baruštinama. Napoléon je Lannesov korpus razmjestio na lijevo krilo. Iza uzvisine Zurlan sakrio je Muratovu konjicu i grenadire. U podnožju Zurlana bio je 4. korpus. Kao pojačanje tek je trebao doći 1. korpus. Na Goldbachu se malo ljudi moralo oduprijeti nadmoćnom protivniku. Između Francuza s jedne strane, i Austrijanaca i Rusa s druge strane, bili su brežuljci Pratzena, uzvisine koja se proteže oko pet kilometara, visoke do 300 metara s blagim padinama. Napoléon ih je ostavio slobodne, kao "mamac" protivniku.

Rusku vojsku vodio je već ostarjeli general Kutuzov. Rusi i Austrijanci odlučili su s glavninom vojske napasti francusko desno krilo, upravo kako je Napoléon želio. Pri tome su morali podijeliti svoju vojsku da bi napali i druge francuske jedinice. Upravo je to bila glavna greška. Rusi i Austrijanci radi glavnog udara na francusko desno krilo oslabili su svoj centar gdje je Napoléon imao glavninu vojske.

Večer uoči bitke Napoléon je bio siguran u svoju pobjedu. Veselo je objedovao sa svojim časnicima i jeo svoje, kako se pričalo, omiljeno jelo – pečene krompire i crveni luk. Malo se odmorio, a onda je još jednom provjerio položaje. Francuska trublja za ustajanje oglasila se u 4 sata 2. decembra 1805., na prvu godišnjicu carske krunidbe. Bojno polje prekrivala je gusta magla. U 7 sati saveznici su napali Goldbach i polako napredovali. Vjerovali su da je bitka već odlučena. U međuvremenu se magla razrijedila, otkrivajući kolone ruske vojske koja se kretala prema jugu. Austrijsko-ruski centar je slabio. Oko 9 sati francuska se vojska poput klina zabila u protivnički centar i razdvojila im lijevo i desno krilo. U 9 sati i 30 minuta slabi je austrijsko-ruski centar bio u potpunom rasulu i Francuzi su im napali desno krilo. Rusi su bili potučeni. Izgubili su 500 grenadira i 200 članova plemičke viteške garde, osobne careve pratnje.

Istodobno je oko 8 sati pobjedu izvojevalo i francusko lijevo krilo. Oko 14 sati, kad su desno krilo i ruski centar bili slomljeni, Napoléon je naredio uništenje neprijateljskog lijevoga krila. Francuzi nisu htjeli imati zarobljenike i uslijedio je pokolj Rusa. Rusi su se pokušali spasiti bijegom prema jugu, prema zamrznutim baruštinama. Napoléon je naredio da velika baterija od dvadeset pet topova puca po ledu na baruštinama. Pod udarima topova led je pucao i oko 2 000 Rusa ugušilo se propavši u baruštinu. Nakon bitke iz baruština je izvučeno 38 topova i 130 konjskih trupala. U pet sati poslije podne trublje su označile završetak bitke. Dan kasnije austrijski je car osobno došao Napoléonu s molbom za primirje, a potom je zaključen mir u Bratislavi (26. decembra), bez prisustva Rusa. Austrija je izgubila Veneciju, Dalmaciju i Tirol.

Napoléon se vratio u Pariz sa 120 austrijskih i ruskih zastava. Od bronce zarobljenih topova izlijevan je stup Velike armije koji i danas ukrašava pariski trg Vendome. Najvišim časnicima Napoléon je podijelio dva miliona zlatnih franaka, udovice su dobile trajnu mirovinu, a djeca poginulih mogla su svojim imenima dodati ime Napoléon.

Pohod na Rusiju i slom

Sumnjajući da Rusija planira savez s Engleskom Napoléon je napao Rusiju s 600 000 vojnika. U junu 1812. Francuzi su ušli na ruski teritorij, no Rusi su se povlačili paleći sela. Mnogobrojna francuska vojska često je bila bez hrane, počele su se širiti bolesti, a često su ugibali i konji. Do prve, i jedne od najkrvavijih bitaka toga doba, došlo je kod Borodina. Napoléon je do te bitke već izgubio polovinu svoje vojske. Rusi su se odlučili povući i francuska je vojska ušla u Moskvu. No, ruski su vojnici zapalili grad i Napoléon se morao povući. Nakon povlačenja iz Moskve glad, ruska zima i povremeni gerilski napadi ruske vojske uništili su francusku vojsku od koje je ostalo samo 5000 ljudi. Napoléon je otišao u Pariz i s novom se vojskom vratio na područje Saske.[3]

Godine 1813. porazio je protivničke vojske kod Lützena, Bautzena i Dresdena, ali je izgubio bitku kod Leipziga. Vratio se u Francusku, a budući da su se njegovi maršali odbili boriti, pobjednička ga je koalicija prisilila da abdicira. Protivnici su ga 1814. prognali na ostrvo Elbu koji mu je dan na upravu. Na vlast u Francuskoj postavljen je Luj XVIII iz dinastije Burbon (brat Luja XVI koji je za vrijeme Revolucije napustio Francusku). Napoléonova supruga Marija Lujza i sin Napoléon stavljeni su pod skrbništvo Marijina oca, austrijskoga cara Franje II/I. Napoléon nikada više nije vidio ni suprugu niti sina.

Vladavina od 100 dana

Napoléon je iskoristio nezadovoljstvo vladavinom Luja XVIII te se u martu 1815. vratio u Francusku. Trupe koje su poslane da ga zarobe pridružile su mu se i preuzeo je vlast 20. marta 1815. (vladavina od 100 dana). Budući da su protivnici odbili sklapanje mira, odlučio ih je napasti. Do bitke je došlo kod Waterlooa u Belgiji 18. juna 1815. Pobjedu su izvojevale engleska vojska generala Wellingtona i pruska vojska pod vodstvom generala Blüchera. Nakon bitke Napoléon je pobjegao u Pariz. Budući da su mu političari uskratili podršku, Napoléon je abdicirao i po drugi put pokušao prenijeti vlast na četverogodišnjeg sina Napoléona II što je francuski parlament ovaj put i potvrdio. Potom je pobjegao u Rochefort i tamo se predao kapetanu britanskog bojnog broda Bellerophon. Britanci su ga prognali na Svetu Helenu, ostrvce u južnom dijelu Atlantskog okeana.[3]

Napoléonova smrt

Tumb of Napoleon Bonaparte
Napoléonov sarkofag

S Napoléonom je u progonstvo pošlo i dvadesetak njegovih najvjernijih ljudi (posluga i nekoliko generala). Vrijeme je provodio diktirajući memoare i igrajući bilijar. Maštao je o bijegu sa ostrvca površine tek nešto veće od 100 km2. Umro je 5. maja 1821. od raka na želucu i pokopan je na Svetoj Heleni. Godine 1840. njegovi su ostaci preneseni u Pariz na zahtjev kralja Luja-Filipa i sahranjeni su u Domu Invalida, gdje se i danas nalaze.

Nekoliko ljudi iz pratnje sačuvalo je za uspomenu uvojke Napoléonove kose. Šezdesetih godina 20. vijeka, naučnici su savremenim metodama analizirali jedan od tih uvojaka. U kosi su otkrivene značajne količine otrova arsena. Posumnjalo se da su Britanci sistemski trovali Napoléona. Daljnjim istraživanjem i analizama otkriveno je da je zelena boja kojom su u to vrijeme bojali zidove sadržavala arsenik. Soba u kojoj je živio Napoléon bila je obojana takvom zelenom bojom.

Zanimljivosti

Ludwig van Beethoven

Ludwig van Beethoven, njemački kompozitor i jedan od najvećih umjetnika u historiji čovječanstva, bio je oduševljeni pristaša Francuske revolucije. Odrazio je u svojoj muzici duh novog vremena. Godine 1804. izvedena je njegova Treća simfonija u Es-duru. Prvobitno joj je dao ime "Bonaparte", ali, budući da se razočarao što se Napoléon proglasio carem, poderao je posvetu i simfoniju nazvao Eroica.

Prezime Bonaparte

Napoléonovi preci živjeli su na području Italije. Jedan predak je u 13. vijeku uzeo prezime Buonaparte. Time je želio pokazati da se u sukobu između njemačkog cara i pape svrstao na pravu stranu (buona parte) uz gibeline i cara, a protiv guelfa i pape.

U 16. vijeku Francesco Buonaparte došao je živjeti na Korziku, tada koloniju Genove.

Kokoš à la Marengo

Nakon bitke za Marengo u Italiji Napoléon je ogladnio i tražio da mu spreme večeru. Budući da su kola s kuhinjom zaostala za vojskom, kuhar je na brzinu pronašao jednu kokoš, nekoliko potočnih rakova i dva jaja. Kokoš je ispekao na maslinovu ulju, dodao ostale sastojke i sve prelio konjakom iz Napoléonove čuturice. Jelo je nazvao Kokoš à la Marengo. Priča se da je Napoléon toliko uživao u jelu da je tražio da mu ga spremaju poslije svake bitke.

Mačke

Napoleon je imao Felinofobiju (strah od mačaka)

Spavanje

Prema svjedočanstvima Napoleonovih suvremenika,imao je mnogo energije.Bilo mu je dovoljno oko desetak minuta drijemanja da sakupi više snage.Tako se za vrijeme bitke kod Leipziga odmorio ne silazeći s konja.

Reference

  1. ^ a b Biografija sa stranice Napoleon online učitano 5.5.2014 (de)
  2. ^ a b c d Napoleonove bitke sa stranice Napoleon online učitano 5.5.2014 (de)
  3. ^ a b Dieter Wunderlich, Biografija sa stranice autora učitano 5.5.2014 (de)
Prethodnik: Car Francuske Nasljednik:
Republika, a prethodni monarh Luj XVI Luj XVIII
15. august

15. august / kolovoz (15. 8) jest 227. dan godine po gregorijanskom kalendaru (228. u prestupnoj godini). Do kraja godine ima još 138 dana.

5. maj

5. maj / svibanj (5. 5) jest 125. dan godine po gregorijanskom kalendaru (126. u prestupnoj godini). Do kraja godine ima još 240 dana.

Alexis de Tocqueville

Alexis-Charles-Henri Clérel de Tocqueville (29. Juli, 1805 – 16. April, 1859) bio je francuski mislilac političke domene i historičar najviše poznat po svojim djelima Demokratija u Americi (koja je izašla u dva dijela: 1835. i 1840.) i Stari režim i revolucija (1856.). U navedenim djelima istraživao je efekte postizanja jednakosti u društvenim okolnostima na pojedinca i državu a koja se dešavala u zapadnim društvima.

Demokratija u Americi (1835.), njegovo najveće djelo, izdata je nakon njegovog putovanja u Sjedinjene države i danas se smatra primjerkom najranijh radova iz oblasti sociologije. Istaknuti predstavnik tradicije liberalizma u politici Tocqueville je bio aktivan učesnik u francuskoj politici, prvo u Julskoj Monarhiji (1830–1848, period liberalnog monarhijskog poretka u Francuskoj) a zatim i tokom Druge republike (1849–1851) koja je nastala nakon Revolucije u februaru 1848. Napustio je učestvovanje u politici nakon državnog udara 2. decembra 1851, kojeg je predvodio Louis Napoléon Bonaparte i od tada započinje s pisanjem prvog dijela knjige Stari režim i revolucija kojeg je i završio do svoje smrti.

Francuska

Francuska (francuski: France), službeno Republika Francuska (francuski: République française), jest suverena država u Zapadnoj Evropi koja uključuje i nekoliko prekomorskih departmana i teritorija. Francuska se graniči sa Belgijom, Luksemburgom, Njemačkom, Švicarskom, Italijom, Monakom, Andorom i Španijom. Jedna je od samo tri zemlje (uz Maroko i Španiju), koja ima i atlantsku i mediteransku obalu. Zbog svog oblika, za Francusku se često koristi naziv Heksagon (francuski: l’Hexagone).

Po površini je najveća zemlja Zapadne Evrope i Evropske unije, dok je treća zemlja po površini u Evropi. S gotovo 67.000.000 stanovnika, druga je najmnogoljudnija zemlja Evropske unije. Unitarna je polupredsjednička ustavna republika sa glavnim gradom Parizom, koji je najveći grad te kulturno i prometno središte zemlje. Aktuelni Ustav, usvojen 4. oktobra 1958. godine, definiše državu kao sekularnu i demokratsku, uz suverenitet koji proizlazi iz naroda. Nacionalni ideali izneseni su u slavnoj Deklaraciji o pravima čovjeka i građanina, jednom od najranijih dokumenata o ljudskim pravima, koja je donesena 26. augusta 1789. godine u jeku Francuske revolucije.

Francuska je bila dominantna svjetska i evropska sila još od kasnog srednjeg vijeka, a najveći utjecaj imala je u periodu od druge polovine 19. do sredine 20. stoljeća, kada je posjedovala drugo najveće kolonijalno carstvo na svijetu, poslije Britanskog. Tokom svoje duge i bogate historije, Francuska je izrodila cijeli niz uglednih i utjecajnih umjetnika, naučnika i mislioca tako da i danas ostaje jedan od globalnih kulturnih centara. Francuska je četvrta u svijetu po broju spomenika na UNESCO-voj listi svjetske baštine, a godišnje privlači oko 83.000.000 stranih turista - više nego ijedna druga zemlja u svijetu.

Francuska zadržava status globalne velesile, vršeći snažan kulturni, ekonomski, vojni i politički utjecaj kako u Evropi tako i u svijetu. Francuska ima peti najveći vojni budžet u svijetu, treća je po broju nuklearnog oružja i druga po broju diplomatskih misija. Zahvaljujući svojim prekomorskim posjedima, Francuska uživa drugi najveći privredni pojas u svijetu. Francuska je razvijena zemlja i peta svjetska ekonomija po nominalnom BDP-u, odnosno sedma po paritetu kupovne moći. Što se tiče situacije po pojedinim domaćinstvima, Francuska je najbogatija zemlja u Evropi i četvrta u svijetu.

Francuski građani uživaju visoki životni standard dok se zemlja nalazi na samom vrhu na poljima obrazovanja, zdravstvene skrbi, očekivanog trajanja života, građanskih sloboda i razvoja. Francuska je jedna od zemalja osnivača Ujedinjenih nacija te drži jedno od stalnih mjesta u Vijeću sigurnosti. Francuska je, također, članica brojnih međunarodnih organizacija, poput Frankofonije, G8, G20, NATO-a, OECD-a, WTO-a i Latinske unije. Francuska je i jedna od osnivača i vodećih zemalja Evropske unije.

Granica između Bosne i Hercegovine i Hrvatske

Granica između Bosne i Hercegovine i Hrvatske međunarodna je granica između spomenutih država, od kojih je potonja članica Evropske unije od 1. jula 2013, pa je ovo i jedna od vanjskih granica te unije. Duga je 932 km.

Haiti

Haiti je ostrvska država u Srednjoj Americi. Haiti dijeli karipsko ostrvo Hispaniolu s Dominikanskom Republikom. Glavni grad je Port-au-Prince koji se prije zvao Saint-Domingue.

Stekavši nezavisnost 1804. godine nakon Haićanske revolucije (1791-1803. godine) kojim je napoleonska vojska protjerana sa ostrva, Haiti je postao prva samostalna država s većinskim crnačkim stanovništvom.

Historija Evrope

Historija Evrope obuhvata historiju naroda koji su naseljavali evropski kontinent od prahistorije do danas. Neke od najpoznatijih civilizacija iz prahistorijskog vremena su bile minojska i mikenska civilizacija, koje su cvjetale tokom bronzanog doba dok nisu propale u kratkom vremenskom periodu oko 1200. godine p.n.e.

Period poznat kao antika počeo je usponom gradova-država antičke Grčke. Grčki utjecaj dostigao je svoj vrhunac ekspanzijom imperije Aleksandra Velikog i njenim širenjem u cijeloj Aziji. Zatim je Rimsko carstvo počelo dominirati cijelim Mediteranom zasnovano na rimskom pravu i rimskim legijama. Tada je unaprijeđena trgovina, tolerancija i grčka kultura. Od 300. godine Rimsko carstvo je bilo podijeljeno na Zapadno i Istočno carstvo. Tokom 4. i 5. vijeka germanski narodi iz sjeverne Evrope su počeli napadati carstvo, što je dovelo do pada Zapadnog Rimskog carstva 476. godine. Ova godina tradicionalno označava kraj klasičnog perioda i početak srednjeg vijeka.

U srednjem vijeku, Istočno rimsko carstvo je preživjelo, iako moderni historičari označavaju ovo carstvo kao Bizantijsko carstvo. U zapadnoj Evropi, germanski narodi su se naselili na prostoru nekadašnjeg Zapadnog rimskog carstva i uspostavili svoja vlastita kraljevstva i carstva. Od svih germanskih naroda, Franci će uspostaviti hegemoniju nad zapadnom Evropom. Franačko carstvo je dostiglo svoj vrhunac pod vladavinom Karla Velikog 800. godine. Ovo carstvo je kasnije podijeljeno na nekoliko dijelova; zapadni dio carstva će evoluirati u Kraljevinu Francusku, a istočni će prerasti u Sveto rimsko carstvo, prethodnicu moderne Njemačke. Italijanski matematičar Leonardo Fibonacci je uveo azijski sistem brojeva u zapadni svijet. Britanska ostrva su doživjela nekoliko migracija velikih razmjera. Keltski narodi su bili marginalizirani u periodu rimske Britanije, a kada su Rimljani napustili Britaniju tokom 400.-ih godina, talasi germanskih Anglosaksonaca su migrirali u južnu Britaniju i uspostavili niz sitnih kraljevstava koja su se kasnije razvila u kraljevinu Englesku. U ovom periodu, oko 927. godine, stvoreni su Poljsko i Mađarsko kraljevstvo.

Vikingško doba, period migracije skandinavskih naroda, se dogodio od 700. do 1000. godine. Vođa Vikingškog carstva je bio Knut Veliki, kralj Danske, koji je zauzeo Englesku. Normani, vikingško pleme koje se naselilo u sjevernoj Francuskoj, su osnovali vojvodstvo Normandiju, koje je imalo veliki utjecaj na mnoge dijelove Evrope, od normanskog osvajanja Engleske do južne Italije i Sicilije. Još jedni skandinavski narodi, Rusi, su osnovali Kijevsku Rusiju, jednu od prvih država koja je bila prethodnica moderne Rusije. Kako se vikingško doba bližilo kraju, nastao je period poznat kao krstaški ratovi, vjerski motivirane vojne ekspedicije koje su imale za cilj da vrate Levant u kršćanska carstva. Nakon krstaških ratova, nastale su mnoge države na istočnom Mediteranu. Međutim, to je sve bilo kratkog vijeka. Krstaši su imali veliki utjecaj u mnogim dijelovima Evrope. Njihovo pljačkanje Kostantinopolja 1204. godine je dovelo do naglog pada Bizantije. Iako je kasnije ponovo uspostavljena, nikada nije vratila staru slavu. Krstaši su uspostavili trgovinske rute, koje će postati put svile, i otvorili trgovačke puteve za trgovinu Genovi i Veneciji koje će postati velike ekonomske sile. Krstaške misije u Baltičke zemlje i pokrštavanje naroda je izvršio Teutonski red. Ovaj red je također radio na ponovnom osvajanju Pirinejskog poluostrva.

Istočnom Evropom je dominiralo Mongolsko carstvo. Predvođeni Džingis-kanom, Mongoli su bili grupa stepskih nomada koji su uspostavili decentralizovano carstvo koje se, na vrhuncu svoje moći, prostiralo od Kine na Istoku do Crnog mora na zapadu. Kijevska Rusija se raspala na nekoliko malih zaraćenih država. Za vrijeme mongolskih osvajanja, mnoge od tih država su stupile u vazalski odnos sa Mongolima. Kad je mongolska snaga oslabila u kasnom srednjem vijeku, velika kneževina Moskva je postala najjača država u istočnoj Evropi i prerasla je u Rusko carstvo 1547. godine. Kasni srednji vijek predstavlja period previranja u Evropi. Epidemija poznata kao "Crna smrt" i glad su izazvali demografsku katastrofu u Evropi. Dinastičke borbe i osvajački ratovi su držali mnoge države u ratu u ovom periodu. U Skandinaviji, Kalmarska unija je dominirala na političkoj sceni, dok se Engleska borila sa Škotskom i Francuskom u Stogodišnjem ratu. U srednjoj Evropi, Poljsko-litvanska unija je postala veliko teritorijalno carstvo, a Svetim rimskim carstvo su počeli dominirati Habsburgovci. Rusija je nastavila proširivanje na jug i istok, osvajajući bivše mongolske države. Na Balkanu, Osmanlijsko carstvo, koje je porijeklom iz Anadolije, je počelo osvajati bivši bizantijski prostor, što je kulminiralo padom Konstantinopolja 1453. godine.

Renesansno znanje se počelo prvo širiti u 14. vijeku u Firenci, a zatim u cijeloj Evropi zahvaljujući razvoju štamparije. Renesansna znanja su osporena zahvaljujući otkriću klasičnih rimskih i grčkih tekstova koji su bili napisani na arapskom jeziku. Istovremeno, protestantska reformacija sa Martinom Lutherom je preispitivala papinu vlast. Henrik VIII je preuzeo kontrolu nad engleskom crkvom i njenim posjedima, a njemački i španski vladari su ratovali u mnogim vjerskim ratovima. Rekonkvisti iz Portugala i Španije su počeli istraživati okean uspostavljajući direktne veze sa Afrikom, Amerikom i Azijom. Vjerski ratovi su se i dalje vodili u Evropi, a završeni su 1648. godine Vestfalskim mirom. Španska kruna je održavala svoju hegemoniju u Evropi i bila vodeća snaga na kontinentu do potpisivanja Pirinejskog mira, kojim je okončan sukob između Španije i Francuske koji je počeo tokom Tridesetogodišnjeg rata. Od 1610. do 1700. godine desili su se niz velikih ratova i političkih revolucija širom Evrope. Mnogi Italijani su davali značajan doprinos u raznim oblastima. Luca Pacioli je uspostavio računovodstvo a Galileo Galilei je izumio teleskop i termometar koji su mu omogućavali da posmatra i opisuje Sunčev sistem. Leonardo Bruni je podijelio historiju na tri perioda a Alberico Gentili je odvojio sekularizam od kanonskog prava i rimokatoličke teologije i napravio je bitne pomake u oblasti međunarodnog prava. Francesco Redi je osnovao eksperimentalnu biologiju i dokazao da se crvi legu iz jaja muha. Marcello Malpighi i Camillo Golgi su istražili brojne biološke sisteme. Leonardo da Vinci je naslikao najpoznatiju sliku na svijetu. Alessandro Volta je izmislio bateriju a Guglielmo Marconi je izmislio radio.

Evropske prekomorske ekspanzije su dovele do uspona kolonijalnog carstva. Kombinacija priliva sredstava iz Novog svijeta i industrijska revolucija Velike Britanije, je dozvolila novu ekonomiju zasnovanu na proizvodnji umjesto naturalne poljoprivrede. Počevši od 1775. godine Britanske kolonije u Americi su se pobunile uspostavljajući vladu. Zahvaljujući Francuskoj revoluciji podstaknute su političke promjene u kontinentalnoj Evropi pod motom sloboda, jednakost, bratstvo. Naredni francuski kralj, Napoleon Bonaparta, je širio carstvo ratom i sprovodio reforme do 1815. godine. Sake Dean Mahomed je predstavio šamponiranje prilikom kupanja i južnoazijsku kuhinju u Evropi, obezbjeđujući terapeutske masaže.

U periodu od 1815. do 1871. godine desio se veliki broj revolucija i ratova za nezavisnost. U Francuskoj i Velikoj Britaniji se razvio socijalizam i sindikalna aktivnost. Posljednji ostaci kmetstva su ukinuti u Rusiji 1861. godine. Balkanske zemlje su započele ratove za nezavisnost od Osmanlijskog carstva. Nakon Francusko-pruskog rata, Njemačka i Italija su ujedinjene u nacionalne države, a većina evropskih država postaju ustavne monarhije. Italija proglašava Rim glavnim gradom 1870. godine i time prestaje papina temporalna moć. Izbijanje Prvog svjetskog rata 1914. godine izazvalo je porast nacionalizma u jugoistočnoj Evropi zajedno sa Velikim silama. Saveznici, na čelu sa Britanijom i Francuskom, uz priključenje Italije 1915. godine i SAD-a 1917. godine, su porazili Centralne sile na čelu sa Njemačkim carstvom i Austro-Ugarskom 1918. godine. Mirovnom konferencijom u Parizu velika četvorka je nametnula niz sporazuma, a pogotovo Versajski sporazum. Ljudska i materijalna razaranja su bila daleko veća nego što je iko sanjao.

Njemačka je izgubila svoje kolonijalne posjede i nekoliko pokrajina, morala je platiti veliku odštetu i ponižena je od strane pobjednika. Sve evropske države su imale velike dugove prema SAD-u. To je dovelo do Velike depresije 1929. godine, koja je dovela do kolapsa. Nacistički režim Adolfa Hitlera došao je na vlast 1933. godine i ponovo je aktivirao Njemačku. Zajedno sa Mussolinijevom Italijom je želio dobiti potpunu kontrolu nad kontinentom, što je dovelo do Drugog svjetskog rata.

Nakon savezničke pobjede u Drugom svjetskom ratu, Evropa je podijeljena takozvanom željeznom zavjesom. Centralnom i istočnom Evropom je dominirao Sovjetski savez, a zemlje u toj regiji su postale komunističke države. Ostatkom su dominirale kapitalističke zemlje sa ekonomskih i vojnim rukovodstvom SAD-a. Obje vodeće zemlje su postale supersile. Većina ne-komunističkih država su se priključili sa SAD-om u vojni savez (NATO) i formirali Evropsku ekonomsku zajednicu. Komunističke zemlje su se priključile SSSR-u i njegovom vojnom savezu poznatom kao Varšavski pakt i ekonomski blok pod nazivom Comecon. Nekoliko malih zemalja su bile neutralne. Njemačka i Italija su ponovo postale glavne industrijske zemlje, zbog svog poslijeratnog ekonomskog čuda, i pridružile su se samitu G6 zajedno sa Velikom Britanijom i Francuskom. Stvorena je Evropska unija koja uključuje podjelu vlasti, a oporezivanje, zdravstvo i obrazovanje je ostalo u rukama nacionalnih država, dok je EU zadužena za tržišna pravila, konkurenciju, pravne standarde i ekologiju. Politikom odbrane upravljaju nacije kroz NATO, ali Evropska unija ima ulogu u određivanju vanjske politike. Sovjetski ekonomski i politički sistem se srušio 1989. godine, što je dovelo do kraja komunizma u satelitskim zemljama 1989. godine, a zatim i raspada Sovjetskog saveza 1991. godine. Kao posljedica toga, Njemačka je ujedinjena a integracija u EU je produbljena. Kontinent je postao depolarizovan, a Evropska unija se proširila na mnoge bivše komunističke evropske države.

Evropska unija je bila pod sve većim pritiskom zbog recesije u svijetu, a od 2008. godine glavna pitanja uključuju finansijsku pomoć zemljama, povećanja emigranata, napetosti s Rusijom, odbijanja članstva Turskoj i različitih stavova o budućnosti EU.

Missouri

Missouri (fon. Misuri) jeste američka savezna država koja se nalazi na srednjem Zapadu Sjedinjenih Američkih Država. On je 21. savezna država po površini i 18. po broju stanovnika među 50 saveznih država u SAD. Missouri se sastoji iz 114 okruga i jednog nezavisnog grada St. Louisa. Prema podacima iz popisa stanovništva SAD 2010. četiri najveća urbana područja u državi, poredano po broju stanovnika, su: St. Louis, Kansas City, Springfield i Columbia. Statistički centar populacije cjelokupnih SAD po popisu iz 2010. bio je grad Plato u okrugu Texas. Glavni grad Missourija je Jefferson City. Teritorija na kojoj se nalazi današnji Missouri je kupljena od Francuske kao dio kupovine Louisiane, da bi kasnije dio tog područja bio poznat kao teritorija Missouri. Dio ove teritorije je primljen u američku federaciju kao 24. savezna država 10. augusta 1821. godine.

Geografija Missourija je vrlo raznolika. Sjeverni dio države se nalazi u niziji Dissected Till, dok južni dio leži u planinama Ozark (tzv. isprekidana visoravan), a rijeka Missouri razdvaja ova dva područja. Država se nalazi na ušćima tri najveće rijeke Sjeverne Amerike: ušće rijeka Mississippi i Missouri nalazi se u blizini St. Louisa, a ušće rijeka Ohio i Mississippi sjeverno od regije Bootheel. Početne tačke Pony Expressa, željeznica Santa Fe i Oregon bile su u saveznoj državi Missouri.

Napoleon II

Napoleon II Bonaparte (20. mart 1811 - 22. juli 1832) je bio nominalni car Francuza 1815. godine.

Njegov otac, francuski samoproglašeni car Napoléon I, se nakon dugotrajnog prvog braka sa Jozefinom de Beauharnais, iz kojeg nije imao djece, odlučio stupiti u drugi brak sa nadvojvotkinjom Marijom Luizom Austrijskom, kćerkom cara Franje I Austrijskog. Brak je bio sklopljen 11. marta 1811. godine, a godinu dana kasnije rođen je budući car Napoleon II.

Odmah po njegovom rođenju otac ga proglašava svojim prijestolonasljednikom i dodjeljuje mu titulu kralja Rima. Kada je imao samo tri godine njegov otac je izgubio vlast i u pokušaju da osigura krunu svom potomstvu on abdicira u njegovu korist. Napoleona II je tada bio skriven u Bloisu sa svojom majkom.

Kada je 1815. godine Napoléon I postao ponovo nakratko vladar Francuske i nakon samo sto dana bio ponovo poražen, cijeli postupak oko abdikacije se ponovio. Ponovo je abdicirao u korist svoga sina, ali ovaj put je abdikaciju prihvatio francuski parlament. Dana 22. juna 1815. godine parlament proglašava Napoleona II carem Francuske. Petogodišnji car Napoleon II je tada boravio u majčinom rodnom gradu Beču, a njegova vladavina u Francuskoj se prekida ulaskom trupa Ujedinjenog Kraljevstva i Prusije u Pariz, koje ga svrgavaju sa vlasti 7. jula. 1815. godine.

Ostatak života nakon prvog obaranja oca sa vlasti Napoleon II je proveo u Austriji, gdje je bio poznat kao "Franz" po ocu svoje majke. Tamo je dobio titulu vojvode Reichstadta 1818. godine. Njegova majka se preudala i dobila tri vojvodstva na upravu.

Kada je nakon očuhove smrti čuo da je njegova majka rodila dvoje djece još dok je zakonski bila u braku sa njegovim ocem, Napoleon je izjavio: "Da mi je majka bila Jozefina, moj otac ne bi bio pokopan na Svetoj Heleni, a ja ne bih bio u Beču. Moja majka je slaba i nije žena kakvu je moj otac zaslužio".U Austriji je dobio tuberkulozu i umro 22. jula 1832. godine u palači Schönbrunn. Njegov prvi i zadnji povratak u Francusku je posthumni, kada Adolf Hitler Francuskoj kao poklon šalje njegove posmrtne ostatke. Njegovi posmrtni ostaci su neko vrijeme bili pored očevih, a poslije su prebačeni u donju crkvu. Njegovo srce je, međutim, ostalo u Beču.

Sljedeći Bonaparte koji je zauzeo francuski tron uzeo je ime Napoleon III kako bi priznao vladavinu svoga rođaka.

Napoleon III, car Francuske

Napoleon III (punim izvornim imenom Charles Louis Napoleon Bonaparte; 20. april 1808 - 9. januar 1873) bio je francuski predsjednik od 20. decembra 1848. godine do 2. decembra 1852. godine, te kasnije francuski car od 2. decembra 1852. godine do 4. septembra 1870. godine.

Bio je sin Ludovika Bonapartea i Hortense de Beauharnais, te bratić Napoleona I i unuk njegove prve supruge Jozefine de Beauharnais. Protjeran je nakon 1815. godine. Godine 1839. napisao je Les idées Napolépniennes i bio umiješan u dvije neuspješne pobune 1836. i 1840. godine. Vratio se u Francusku nakon pobjede revolucije 1848. i iskorištavajući vještom demagogijom političko-društvene prilike postigao da bude izabran za predsjednika republike. Ubrzo je pripremio uspješni državni udar 1851. godine, na osnovu kojeg se sljedeće godine proglasio carem.

Za njegove vladavine ubrzan je ekonomski napredak zemlje, uz ostalo i grandioznom rekonstukcijom Pariza, i položeni su temelji francuske kolonizacije Indokine. Značajno je pomogao Pijemontu u borbi protiv Austrije u rat 1859. Pokušavajući spriječiti ujedinjenje Njemačke, 1870. je zaratio sa Pruskom, doživio katastrofalan poraz, koji je neposredno izazvao slom njegova režima. Nakon puštanja iz pruskog zarobljeništva emigrirao je u Ujedinjeno Kraljevstvo.

Spisak poznatih osoba rođenih u Parizu

Spisak poznatih osoba rođenih u Parizu.

Stuttgart

Stuttgart (fonet. Štutgart) je grad u južnoj Njemačkoj i glavni grad savezne pokrajine Baden-Württemberg. Sa 600.068 stanovnika, Stuttgart je šesti grad po veličini i jedan od značajnijih centara bosanske dijaspore na teritoriji SR Njemačke. U metro području živi oko 3,46 miliona stanovnika (stanje februar 2007).

Grad leži u središtu veoma gusto naseljenog područja, okružen brojnim manjim gradovima i naseljima. Uže urbano područje ima oko 2,63 miliona stanovnika što čini Stuttgart trećom aglomeracijom po broju stanovništva u Njemačkoj, poslije Rurske oblasti i Berlina.

Stuttgart leži na brojnim brdima, dolinama i parkovima, što nije karakteristično za druge velike njemačke gradove. Mnogi turisti koji posjete grad su iznenađeni okolinom, pošto se grad često veže za razvijenu automobilsku industriju. Često ga zovu i kolijevkom automobila.

Grad ima status Stadtkreisa, jedne vrste autonomnog urbanog okruga. U njemu se nalazi sjedište regionalnog parlamenta, lokalnog vijeća i sjedište protestantske crkve pokrajine Württemberg, kao i jedno od dva sjedišta biskupa katoličke biskupije Rottenburg-Stuttgart.

Zvanični moto grada Stuttgarta je "Stuttgart je više..." (za turiste, za privredu itd.). Često se opisuje i kao grad budućnosti (njem. Standort Zukunft) ili mjesto gdje se posao susreće sa budućnosti. Na inicijativu gradonačelnika, 2007 se počelo sa promocijom Stuttgarta stranim investitorima pod sloganom kreativna moć Njemačke. Planira se da se time poboljšaju transportni putevi do međunarodnih centara. U sklopu projekta Stuttgart 21, od marta 2008 grad je prihvatio i novi logo i slogan opisujući se kao novo srce Evrope (Das neue Herz Europas).

Stuttgart nosi nadimak švapska metropola, kao aluziju na švapski dijalekt njemačkog jezika koji se govori u tom dijelu Njemačke.

Drugi jezici

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.