Misa

Misa je obred slavljenja Euharistije u zapadnoj Rimokatoličkoj Crkvi i starim Katoličkim Crkvama, tradiciji Anglo-katoličke Crkve i nekim Lutheranskim regijama. Naziv potiče od latinskog missa iz fraze "Ite, missa est" ("Idite, otpust je"). Misa je ustanovljena po Isusu Kristu na Veliki četvrtak, na Isusovu Posljednju večeru. Ona je zahvala Bogu i najsavršenija je molitva.

U zapadnoj Katoličkoj Crkvi Sveta Misa dijeli se na četiri osnovna dijela: uvodni obredi, služba riječi, euharistijska služba i završni (pričesni) obred.

Bogoslužje

Bogoslužje, ili Liturgija, naziv je za bilo koji čin slavljenja božanstva kojim se obilježava neki važan trenutak u životu čovjeka.

Vrši se unutar grupe ljudi, pripadnika neke religije. Dio je gotovo svih svjetskih religija.

Bogoslužja obično uključuju početnu inicijaciju, manje ili više redovno obilježavanje praznika, često sklapanje braka i gotovo uvijek neke obrede vezane uz bolest i smrt.

Kolokvijalno se ovaj izraz koristi za neka posebna bogoslužja, kao što je to slučaj s sedmičnim i prazničnim sastankom kod nekih Crkava proizašlih iz Reformacije.

Božić

Božić je kršćanski praznik koji proslavlja rođenje Isusa Krista.

Claudio Monteverdi

Claudio Monteverdi je rođen 15. maja 1567. u Cremoni, umro: 29. novembra 1643. u Veneciji

Kompozitor Claudio Monteverdi, čija slava sve više raste u naše vrijeme, bio je posljednji veliki italijanski polifoničar i madrigalist i prvi važan autor vokalnih kompozicija i opernih djela. Rođen je 15. maja 1567. u liječničkoj porodici u Cremoni. S petnaest godina objavljuje svoju prvu zbirku moteta, koji su, kao i madrigali i canzonette iz tog razdoblja, napisani u strogom polifonom stilu. Sa dvadeset i tri godine postao je violinist kod vojvode od Mantove te ga prati na njegovim brojnim putovanjima i upoznaje savremene struje u evropskoj muzici. Godine 1600., prilikom vjenčanja Marije De Medici i Henrika IV., u Firenci je prisustvovao na premijeri Euridice, opere Jacopa Perija, nove muzičke vrste koja je nastala na firentinskom dvoru. Na poticaj vojvode, Monteverdi 1607. komponira operu Priča o Orfeju u kojoj recitative i pjevače prati najveći raspoloživi orkestar. Orfej će postati prva opera standardnog opernog repertoara.

Uskoro piše nove opere Arianna, Ples nezahvalnica i Andromeda s kojima postiže veliki uspjeh širom Italije. Istodobno objavljuje i petu knjigu madrigala u kojima je vidljiva sve veća harmonijska odvažnost, korištenje disonanci i solo-dionica. Poslije smrti vojvode Vincenza I., Monteverdi prihvaća mjesto direktora i dirigenta crkve Svetog Marka u Veneciji. Tu stvara veliki broj sakralnih kompozicija - misa, moteta, te se zaređuje. Otvorenje venecijskog Teatra San Cassiana, prvog stalnog opernog pozorišta u svijetu 1637. godine, daje novi poticaj velikom kompozitoru. Iako je već u osmom desetljeću života, Monteverdi komponira, po ocjeni savremenika - pet opernih remek - djela, od kojih su dva - Odisejev povratak i Krunidba Popeje - sačuvana u cijelosti te se i danas izvode.

Claudio Monteverdi je umro 29. novembra 1643. godine u Veneciji. Potkraj života napisao je još niz ratničkih i ljubavnih moteta u kojima, vjerovatno prvi u historiji, upotrebljava tremolo i pizzicato u gudačkim instrumentima. Uopšteno, gudaćki instrumenti u Monteverdijevim djelima postaju temeljem orkestra koji sve više nalikuje današnjem klasičnom simfonijskom ili opernom orkestru.

Drinske mučenice

Blažene Drinske mučenice (rođene od 1865.-1912., Austro-Ugarska, stradale obala rijeke Drine kod Goražda, 15. decembar 1941.) bile su djevice i mučenice, blaženice katoličke crkve, časne sestre Družbe kćeri Božje ljubavi ubijene za vrijeme Drugog svjetskog rata.

Giovanni Pierluigi da Palestrina

Giovanni Pierluigi da Palestrina (4. mart 1525 – 2. februar 1594) bio je italijanski kompozitor renesansne muzike i najpoznatiji predstavnik Rimske škole muzičke kompozicije tokom 16. vijeka. Żivio je u vrijeme katoličke Protivreformacije. Svojim konzervativnim pristupom imao je ogroman utjecaj na razvoj Rimske katoličke crkvene muzike, a njegov rad je imao trajni utjecaj na renesansnu polifoniju.

Hamburg

Hamburg (službeno ime: Slobodni i Hanzin grad Hamburg, njem.

Freie und Hansestadt Hamburg) drugi je po veličini grad u Saveznoj Republici Njemačkoj i jedna od njenih najmanjih saveznih pokrajina, smješten na sjeveru zemlje. Ova srednjoevropska metropola (središte metropolitanske regije Hamburg, jedne od ukupno jedanaest takvih regija u Njemačkoj) smjestila se na čvorištu puteva sa sjevera prema jugu, odnosno sa zapada ka Istočnoj Evropi, na rijeci Elbi i gradskim jezerima Mali i Veliki Alster. U ukupnom poretku svih gradova Hamburg je šesti po veličini u Evropskoj uniji.

Hector Berlioz

Hector Berlioz (La Cote-Saint-Andre, 11. decembar 1803. - Pariz, 8. mart 1869.), francuski kompozitor

Napustio je studij medicine i studirao kompoziciju na Pariskom konzervatoriju. Afirmirao se više izvan domovine kao dirigent vlastitih djela, a u Parizu se pročuo kao pisac oštrih kritika i duhovitih feljtona. Pokušao je izraziti dramatsku radnju isključivo instrumentalnim sredstvima te je na taj način stvorio prva moderna orkestralna programna djela. Najznačajnije djelo mu je "Fantastična simfonija" u kojoj prikazuje središnji lik uvijek istom temom. Napisao je temeljne priručnike moderne instrumentacije i dirigiranja.

Ivan Zajc

Ivan Dragutin Stjepan Zajc, poznat i kao kao Ivan pl. (plemeniti) Zajc, bio je hrvatski kompozitor i dirigent.

Joseph Haydn

Joseph Haydn (31. mart 1732 – 31. maj 1809) bio je austrijski kompozitor i dirigent,

te jedan od najplodnijih i najistaknutijih kompozitora klasičnog perioda u muzici.

Tokom njegovog dugotrajnog plodnog muzičkog djelovanja bio je u središtu uspostavljanja bečkog klasičnog stila, obuhvatajuċi kasni barok i rani period romantizma. Rodio se u vrijeme dok je Johann Sebastian Bach bio zadužen za komponovanje liturgijske muzike (kantor) u Katedrali Svetog Tome u Leipzigu, a umro je kad je Ludwig van Beethoven tek objavio svoju Pastoralnu simfoniju.

Upravo je Haydn bio taj koji je svojom originalnošċu i naizgled neiscrpnim bogatstvom muzičkih otkriċa bio most između dva veċ navedena muzička perioda. Odgovoran je za kreiranje i standardizaciju onoga što danas smatramo gudačkim kvartetom iz klasičnog perioda, a u nešto manjoj mjeri i klasičnoj simfoniji, kao i njegovom značajnom doprinosu i razvoju drugih muzičkih žanrova iz njegovog vremena kao na primjer klavirskog tria i sonatnog oblika.

Dugogodišnji stanovnik Austrije, Haydn je proveo najveċi dio svoje dugotrajne karijere kao dvorski muzičar kod bogate mađarske aristokratske porodice Esterházy na njihovom udaljenom imanju. Izolovan od drugih kompozitora i trendova u muzici do poznijeg dijela njegovog dugog života, on je, kako je rekao, "bio prisiljen da postane originalan." Za više od 50 godina njegovog kompozitorskog djelovanja napisao je: 107 simfonija, 68 djela za gudački kvartet, 62 klavirskih sonata, 45 klavirskih tria, 14 misa,

24 opere, kao i oratorije "Stvaranje," i “Godišnja doba,” koja su predstavljala najvažnije muzičke stilove tog vremena koje je Joseph Haydn koristio prilikom komponovanja njegovog ogromnog muzičkog repertoara.

Komponovao je i muziku koja se danas koristi prilikom izvođenja njemačke državne himne (Deutschlandlied). U vrijeme njegove smrti, bio je jedan od najslavnijih kompozitora u Evropi i na evropskoj muzičkoj sceni s kraja 18. vijeka po značaju bio je upoređivan sa Williamom Shaekspearom u književnosti.

Joseph Haydn je bio brat Michaela Haydna, koji je i sam bio priznat kompozitor i Johanna Evangeliste Haydna tenor pjevača. Bio je također bliski prijatelj Volfganga Amadeusa Mocarta i nastavnik klavira Ludwiga van Beethovena.

Kapela

Kapela je građevina koju koriste pretežno kršćani kao mjesto molitve.

Prema rimokatoličkom kanonu, kapela je građevina ili njen dio namjenjen obavljanju vjerskih službi, naročito misa, a koja nije župna crkva. Ovo može biti privatna kapela koju koristi jedna osoba ili odabrana grupa (npr. biskupska kapela); polujavna kapela koja je dijelom dostupna javnosti ili javna kapela (npr. bolnička ili univerzitetska kapela).

Kršćanstvo

Hrišćanstvo ili kršćanstvo je monoteistička svjetska religija, nastala u Palestini u 1. vijeku n.e. Obuhvata brojne hrišćanske crkve, zajednice i sekte, kojima je zajednička vjera u Isusa Krista, te prihvatanje života u skladu s evanđeljem. Hrišćanstvo je, prema hrišćanskom vjerovanju, osnovao Isus Krist (Hrist), a njeni sljedbenici nazivaju se hrišćanima (kršćanima). Hrišćanstvo pripada tipu historijske, proročke i objavljene religije, etično-mistične strukture, spasenjski i eshatološki usmjerene. Kroz historiju se raščlanilo na više konfesija (rimokatoličanstvo, pravoslavlje, protestantizam, nestorijanstvo i monofizitstvo) i njima odgovarajućih crkava (Rimokatolička crkva, Pravoslavna crkva, protestantske crkve i istočne pretkalcedonske crkve). Hrišćanska era počinje Isusovim rođenjem.

Luigi Cherubini

Luigi Cherubini (14. septembar 1760 – 15. mart 1842) bio je italijanski kompozitor.Napisao je brojne mise i druga sakralna muzička djela prije nego je napisao svoju prvu operu pod nazivom Il Quinto Fabio 1780. godine na libreto venecijanskog pjesnika i libretistu Apostola Zenoa. Za njom se slijedile druge opere poput: Armida abbandonata, zasnovana na najpoznatijem baroknom epu Oslobođeni Jerusalem Torquata Tassa, Adriano in Siria na libreto italijanskog pjesnika Pietra Metastasija i La Finta Principessa proizvedena u Londonu 1784. godine. Četiri godine kasnije seli se u Pariz, gdje ċe provesti najveċi dio svog radnog života. Luigi Cherubini ċe tu početi da se udaljava od svojeg ranijeg italijanskog operskog načina komponovanja, te ċe nakon herojskih komičnih opera Lodoiska i Médée postati jedan od glavnih predstavnika francuske opere.

Godine 1805. na poziv iz Austrije napušta Pariz da radi za Carsku opersku kuċu u Beču.

U Beču je komponovao komičnu operu Les deux journées (bos. Dva dana) njegovo vjerovatno najvažnije muzičko djelo. Ova opera ċe kasnije imati veliki ujecaj na Ludwiga van Beethovena, a to ċe biti najuočljivije u veselijim dijelovima iz njegove opere Fidelio.

Po povratku u Pariz 1809. godine Luigi Cherubini pravi veliki muzički zaokret, te sa komičnih opera prelazi na komponovanje muzičkih djela zasnovanih na liturgijskim tekstovima. Za ovaj vremenski period značajne su Misa u F-duru iz 1809. godine i Misa u A-duru iz 1825. godine. Sa ponovnim uspostavljanjem monarhije u Francuskoj Cherubini je postavljen za kompozitora i dirigenta u Kraljevskoj kapeli u Parizu. Nakon toga 1822. godine dolazi na mjesto stalnog direktora u Pariskom konzervatoriju. Njegov Requiem u D-duru smatra se njegovim najprefinjenijim liturgijskim muzičkim djelom komponovanim 1836. godine pri kraju njegove karijere.

Luigi Cherubini je komponovao svoju muziku na prijelazu iz Klasicizma u Romantizam.

Umro je 15. marta 1842. godine u 81. godini života, a sahranjen je na groblju Père Lachaise u Parizu.

Marija Bistrica

Marija Bistrica je naseljeno mjesto i općina u Hrvatskoj, u Krapinsko-zagorskoj županiji.

Posušje

Posušje je naselje i središte istoimene općine u Zapadnohercegovačkom kantonu, jugozapadnom dijelu Bosne i Hercegovine.

Prvi krstaški rat

Prvi krstaški rat (u bosanskom jeziku se koristi i termin: križarski rat) (1096. - 1099.) poveli su veliki francuski, flandrijski i normandijski velikaši, među kojima se ističu Godfrid Bouillonski i njegov brat Baldovin. Oni su na Istok krenuli u augustu 1096. preko Balkana i Bizantije, a već 1097. na vojnom pohodu preko Male Azije izborili su i prvu pobjedu u bitki kod Dorileja, nakon čega su se domogli Edese, Niceje i Antiohije. 15. jula 1099. osvojili su Jerusalem, opljačkali ga i počinili velik pokolj stanovništva.

Svećenik Rajmund Aguilers napisao je: U Solomonovom hramu (u Jerusalemu), gazili smo do koljena u krvi, pa čak i do konjskih uzda, po pravednom i čudesnom Božijem sudu.

Oko 40.000 muslimana zajedno sa Jevrejima je pobijeno u ta dva dana, i tako je Jerusalem "očišćen od nevjerničke ruke". Zabilježeno je i da su spalili jednu sinagogu punu Jevreja. Nakon zauzimanja grada u bazilici Svetoga groba održana je misa zahvale. U njihovim rukama grad je ostao oko 100 godina. Budući da je cilj rata bio ostvaren mnogi krstaši su se vratili u svoje zemlje. Neki su međutim ostali, te su se nastavili probijati duž istočne sredozemne obale. Oni su na koncu osnovali i četiri krstaške države: Jerusalemsko kraljevstvo, grofoviju Tripoli, kneževinu Antiohiju, te grofoviju Edesu.

Rimokatoličanstvo

Rimokatoličanstvo ili katolicizam je doktrinarni (dogmatski) sistem u kojem se iskazuje latinska teologija i tradicija Rimske crkve. U svojoj klasičnoj formi ovaj sistem se iskristalizirao u Protivreformacijskom periodu oslanjajući se na sholastičku tomističku metodu. Rimokatoličanstvo se u nekoliko glavnih elemenata razlikuje od pravoslavlja i od protestantizma u sljedećem:

Tomistička metoda u tumačenju vjere, koja na vjeru primjenjuje Aristotelovu logiku i nameće teologiji filozofske koncepte (npr. "transupstancijacija")

Tridentska sinteza, koja uvodi u dogmate srednjovjekovnu problematiku (teoriju satisfakcije, primijenjenu na dogmat iskupljenja)

Juridički i magisterijski karakter dogmata, naročito manifestiran na Prvom vatikanskom saboru, po kome je dogmat odluka nepogrešivog autoriteta (pape), a ne ispovijedanje vjere koje iskazuje duhovno iskustvo i svijest crkve.

Uskrs

Uskrs ili Vaskrs je najveći i najvažniji kršćanski blagdan. Njime kršćani slave jednu od centralnih dogmi vjere, Isusovo uskrsnuće.

Na području bivše Jugoslavije, Uskrs je naziv za ovaj blagdan kod rimokatolika, dok ga pravoslavni vjernici nazivaju Vaskrs.

Uskrs pada u nedjelju, međutim blagdan traje duže, jer pripreme i obilježavanje Uskrsa počinju još u četvrtak uvečer večernjom misom. Pripreme za Uskrs i u zapadnom i u istočnom kršćanstvu počinju korizmom. Nakon završetka korizme dolazi Cvjetnica (Velika sedmica), koja uključuje Veliki četvrtak, petak i subotu prije uskršnje nedelje, što čini sveto trodnevlje. Prema kršćanskom vjerovanju Isus Krist je osuđen u četvrtak, razapet na krstu u petak, a u nedjelju je uskrsnuo. Na Veliki četvrtak nema dnevnih misa, nego jedna večernja misa. Ta večernja misa u četvrtak vuče korijenje još od jevrejskog načina računanja praznika, kod kojih su se veliki blagdani počinjali slaviti večer ranije. Potom slijedi Veliki petak, a onda Velika subota koja prolazi u šutnji crkve, da bi uvečer uslijedilo Uskršnje bdijenje.

Simbol Uskrsa je jaje, koje predstavlja rađanje.

Zoroastrizam

Zoroastrizam je religija zasnovana na učenjima svetog proroka Zaratustre, i važi za vjerovatno najstariju dualističku religiju.

Zoroastrizam je nekad bila zvanična religija sasanidske Perzije. Ova je vjera također poznata pod imenom mazdaizam. Obožavani Bog ove vjere se naziva Ahura Mazda. Doslovno prevedno, Ahura znači gospodar, stvaralac, a Mazda znači iznimno mudar. Ovo je bilo ime kojim se prorok Zaratustra obraćao svome Bogu. On je proklamovao da je Bog jedinstven, stvarajući i samoodrživa snaga univerzuma. Izvorni Mazdaizam je pručavao čistu samospoznaju i samoostvarenje kojim čovek sam za sebe postiže spasenje i bogospoznaju. Zaratustra je napadao i kritikovao sveštenstvo i plemstvo koje je držalo narod u ropskom neznanju.

Religiju je osnovao Zaratustra (Zoroaster je grčki oblik) persijski prorok koji je prema predanju živio od 628. do 551. p. n. e. Zalagao se protiv prinošenja žrtava, mnogoboštva i protiv pijenja haome. Po njegovom shvatanju bog se može voljeti ako se voli svo čovječanstvo. Zoroastrijska vjera sadrži dualistički sistem u kojem su snage dobra, istine i svjetlosti, koje je stvorilo glavno božanstvo Ahura Mazda, suprotstavljene silama zla, neistinosti mraka, koje predvodi Ahriman. Postoje dobri duhovi, ili ahure i zli, ili daeve (divovi), i sukob između ovih dviju suprotstavljenih sila će na kraju rezultirati pobjedom Ahura Mazde. Učenje Zaratustre, ili mazdaizma, postalo je pravi izvor kasnije za mlađe judeo-hrišćanstva, islama, vedskih himni i brahmanizma u Indiji kada su Magi, moćna sveštenička sekta u Persiji (to su oni Magi koji su navodno došli iz Persije na poklonjenje Isusu pri njegovom rođenju), u izvorno učenje tokom vrijemenu uvrstili ideje o prorocima, mesiji, spasenju i Spasitelju kao sinu Božijem, Svetom Duhu, raju i paklu, anđelologiju, eshatologiju i vaskrsenje mrtvih, kao i ritualnu magiju danas poznatu kao liturgija i misa, i druge obrede koji dominiraju religijama judeo-hrišćanstva, islama i hinduizma. Magi je starogrčki naziv za sveštenike mazdaizma u Persiji. Oni su proizvodili kultove i religije na Bliskom Istoku i šire. Izvorno učenje mazdaizma staro je više od 6.000 godina i bilo je drevno znanje ljudskih rasa od Sumera do doline Inda o pravoj prirodi ljudske duše i božanskom. Zaratustra je oko 600 g. pre n.e. izvršio najvažniju reformu tog učenja. Magi su ga iskoristili da ga deformišu u ritualnu dogmu i preko njega stvore i druga religijska učenja (judeo-hrišćanstvo, islam, brahmanizam)

Vatra, najčistija manifestacija Ahura Mazde, je značajna, a kremiranje nije dozvoljeno zato što bi moglo zaraziti vatru. Umjesto toga, leševi su stavljani pod jedan kamen da ga životinje ne bi odnijele i tako zagadile vodu i bilje. Ostavljeni su tako dok ih ptice ne pojedu, a zatim su njihove kosti stavljane u urnu i zakopavane. Pošto su vjerovali da je Sunce pročistujuća sila, tijela su uvijek ostavljali danju.

Nedovršeni članak Zoroastrizam koji govori o religiji treba dopuniti. Dopunite ga prema pravilima Wikipedije.

Drugi jezici

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.