Latinski jezik

Latinski jezik je indoevropski jezik, prvobitno govoren u oblasti oko Rima, zvanoj Latium. Veliku je važnost zadobio kao formalni jezik Antičkog Rima. Svi romanski jezici, među kojima naročito španski, francuski, portugalski, italijanski i rumunski, potekli su od latinskog, dok se mnoge riječi koje se zasnivaju na latinskom mogu naći i u drugim modernim jezicima poput engleskog. Latinski alfabet, koji je izveden iz grčkog alfabeta, još uvijek je najšire korišćeni alfabet u svijetu. Smatra se da je 80 odsto naučnih engleskih izraza izvedeno iz latinskog (u velikoj mjeri putem francuskog). Pored toga, u Zapadnom svijetu je latinski jezik služio preko hiljadu godina kao lingua franca, tj. učeni jezik nauke i politike, da bi ga napokon u 18. vijeku zamijenio francuski, a krajem 19. vijeka engleski. Crkveni latinski je i dalje jezik rimokatoličke crkve, pa prema tome i zvanični jezik Vatikana.

Latinsko pismo

Latinsko pismo se sastoji od narednih slova: ABCDEFGHIKLMNOPQRSTYXUVZ

Također pogledajte

Bibliografija

  • Bennett, Charles E. Latin Grammar (Allyn and Bacon, Chicago, 1908)
  • N. Vincent: "Latin", in The Romance Languages, M. Harris and N. Vincent, eds., (Oxford Univ. Press. 1990), ISBN 0-19-520829-3
  • Waquet, Françoise, Latin, or the Empire of a Sign: From the Sixteenth to the Twentieth Centuries (Verso, 2003) ISBN 1-85984-402-2; translated from the French by John Howe.
  • Wheelock, Frederic. Latin: An Introduction (Collins, 6th ed., 2005) ISBN 0-06-078423-7

Vanjski linkovi

Ab initio

Ab initio (lat. ab = od + initium = početak, početnik) je ablativni termin koji znači od početka, počinjanje.

Ahmed Tuzlić

Ahmet Tuzlić, filolog (1906-1985).

Ahmed Tuzlić rođen je u staroj ulemanskoj porodici, od oca hafiza Šakira i djeda Muhameda Tuzlića. U Sarajevu je završio mekteb, osnovnu školu i gimnaziju. Studij klasičnih jezika, grčkog i latinskog, te arheologije i historije završio je na Univerzitetu u Beogradu 1935. U Beogradu je odbranio doktorsku disertaciju pod nazivom: Vergilije u srpskohrvatskim prijevodima 1960. Pored latinskog i grčkog poznavao je veći broj jezika (francuski, talijanski, njemački, engleski, arapski i turski jezik). Bio je hafiz i dobar poznavalac Kur-ana. Bavio se kaligrafijom. U svome vremenu pripadao je najobrazovanijim ljudima u Bosni i Hercegovini. Radio je u Šerijatskoj gimnaziji u Sarajevu kao profesor latinskog jezika do 1945. Pored toga latinski jezik a i druge predmete predavao je i u Gazi Husrev-begovoj medresi (gdje radi do 1961) i u Ženskoj medresi (gdje radi do njenog ukidanja 1949). Na Filozofskom fakultetu u Sarajevu počeo je raditi kao honorarni predavač 1951. Radio je na Odsjeku za historiju i Odsjeku za romanistiku. Za stalnog predavača za latinski jezik i rimsku književnost izabran je 1961, a za vanrednog profesora 1965. Penzionisan je 1978.

Tuzlićev naučni interes bio je usmjeren ka estetskoj analizi proznih prijevoda i metričkoj analizi prepjeva s klasičnih jezika. Pisao je o heksametrima u prijevodima Tome Maretića i Miloša Đurića, o Vulićevom prijevodu Eneide, o leksičkim vezama između orijentalnih jezika (arapskog i turskog) i klasičnih (grčkog i latinskog).

Apijan

Apijan iz Aleksandrije (grčki jezik: Αππιανός, latinski jezik: Appianus Alexandrinus, oko 95 – 165. godine), je bio historičar antičkog Rima grčkog porijekla. Živio je i djelovao u vrijeme vladavina rimskih imperatora Trajana, Hadrijana i Antoninusa Piusa.

Bič (biologija)

Bič ([[Latinski jezik|latinski: flagellum) je trepavičasti dodatak koji viri iz ćelijskog tijela određenih prokariotskih i eukariotskih ćelija. Glavna uloga mu je uloga organele za kretanje, ali također često ima i funkciju čulne organele koja je osjetljiva na hemijske i temperaturne podražaje izvan ćelije.

Bičevi su organele koje su određene po funkciji, a ne strukturi. Postoje velike razlike između raznih vrsta flagella. Tako se prokariotski i eukariotski bičevi međusobno uveliko razlikuju po sastavu proteina, strukturi i mehanizmimu kretanja. Međutim, u oba slučaja služi za plivanje.

Primjer biča kod bakterija je uzročnik čira koji izaziva Helicobacter pylori, koji koristi više flagela za pokretanje kroz sluz obloge želuca (epitela). Primjer eukariotskih ćelijskih bičeva je sisarski spermatozoid, koji ga koristi za pokretanje kroz ženski reproduktivni trakt. Eukariotski bičevi su strukturno identični eukariotskim trepljama, iako se ponekad javlja razlika, prema funkciji i / ili dužini.

Castrum

Castra (latinski jezik: jednina castrum, množina castra) je vrsta vojnog logora ili utvrđenja koje je gradila i koristila rimska vojska. U ovim utvrdama su stalno ili privremeno se boravili pripadnici jedinica rimske vojske npr. legije. Naziv castra (i kao jednina) se striktno odnosio objekte vojne namjene dok je castrum mogao biti i civilni objekat izgrađen u svrhu zaštite. Castre su imale tipično pravougaoni oblik.

Budući prvenstveno vojni objekat konstruisan za smještaj legionara i utvrđen u odbrambene svrhe, castra je imala dodatne strukture sa elementima koji su otežavali napad na nju i njeno uništenje. Između ostalih, tu su bili:

Jarak određene dubine koji se u zavisnosti od konfiguracije terena i samog položaja castre mogao protezati cijelom dužinom vanjskih zidova.

Palisade ili prepreka u obliku ograde izgrađena oko castre, najčešće od drvenih kolaca.

Odbrambene kule sa grudobranima za strijelce. Kule su najčešće utvrđivale glavni ulaz u castru.

Prepreke različite veličine i oblika kojim se otežavao pristup neprijateljskoj konjici i pješadiji; ukršteno kolje, čičci i sl.Unutar castre su se nalazili šatori ili barake za smještaj legionara i oficira, radionice za izradu i popravak vojne opreme, sanitarne prostorije, kanalizacija, vodovod i sl. Broj i vrsta ovih i ostalih objekata kao i materijal izrade zavisili su uglavnom od vremenskog perioda tokom kojeg su castre egzistirale; prvobitno uglavnom od drveta a s vremenom i nadogradnja u kamenu. Izvan castre, na teritoriji koju je pokrivala data vojna jedinica, nalazili su se istureni logori, osmatračnice itd.

Rimska castra je služila i kao osnovni urbanistički plan pri izgradnji rimskih gradova prema kojem su se sve ulice sjekle pod pravim uglom.

Castre u koje su imale stalni karakter s vremenom su prerastale u gradove (Torino, Bolonja, Firenca u Italiji; Chester, Lancaster, Manchester (uočiti nastavke -caster i -chester; očigledno je porijeklo iz latinskog jezika) tu Ujedinjenom Kraljevstvu). Na području bivše SFRJ rimska vojska je imala castre u Emoni (Ljubljana), Sirmiumu (Sremska Mitrovica), Mursi (Osijek) itd.

De novo

De novo – u općoj upotrebi – je latinski izraz koji znači "od početka", "iznova", "ispočetka", "ponovo počinje".

Upotrebljava se u različitim oblastima prirodnih i društvenih nauka, ali i u pravu i ekonomji, pa sve do nekonvencijalnog komuniciranja.

Golgota

Golgota je brdo izvan Jerusalema gdje je prema Bibliji razapet Isus Hrist. Brdo se tada nalazilo izvan zidina Jerusalema, ali premda se grad širio, danas se ovo mjesto nalazi unutar grada. Naziv potiče od aramejske riječi gulgulta što znači lobanja, jer je brdo od kamena i u silueti je vjerovatno podsjećalo na lobanju. Na latinski jezik je prevedeno kao Calvaria, odakle se javlja i naziv Kalvarija. Tamo su svojevremeno izvršavana pogubljenja.

Habsburška Monarhija

Habsburška monarhija (njemački: Habsburgermonarchie), poznatija i kao Dunavska monarhija (njemački: Donaumonarchie), je nezvaničan naziv koji su koristili historičari za zemlje i pokrajine kojima je vladala austrijska dinastija Habsburg do 1780. godine, a zatim njen nasljednik dinastija Habsburg-Lotaringija do 1918. godine. Habsburška monarhija je bila kompozitna država sastavljena od teritorija koje su bile u sastavu Svetog rimskog carstva. Glavni grad Monarhije je bio Beč, osim od 1583. do 1611. godine kada je bio premješten u Prag. Habsburška monarhija je od 1804. do 1867. godine monarhija je postala Austrijsko carstvo, a od 1867. do 1918. godine Austro-Ugarska.

Habsburška monarhija je svoje početke započela oko dvorca Habsburg u današnjoj Švicarskoj, da bi se kasnije razvila oko habsburških nasljednih zemalja (današnja Austrija i Slovenija) koje su Habsburzi stekli 1278. godine. Monarhija je kasnije narasla uz pomoć ženidbi i ratova, da bi veliki uspon doživjela tokom vladavine Maksimilijana I, Karla V i Ferdinanda I. Od toga trenutka vladari Habsburške monarhije su ponekad izravno vladali i polovinom Evrope.

Nedovršeni članak Habsburška Monarhija koji govori o historiji treba dopuniti. Dopunite ga prema pravilima Wikipedije.

Ilija Ladin

Ilija Ladin, pravo ime Ilija Kozić (Stratinska, Banja Luka, 19. juli 1929. - Sarajevo, oktobar 2001.), bosanskohercegovački pjesnik.Školovao se u rodnom mjestu i Sarajevu gdje je diplomirao na Filozofskom fakultetu francuski i latinski jezik. Objavio je dvanaest pjesničkih knjiga i dobitnik je mnogih nagrada.

Umro je u sarajevskom staračkom domu 23. oktobra 2001. godine.

Latinski prefiksi

Latinski prefiksi obično označavaju međusobni prostorni i/ili vremenski odnos posmatranih objekata ili pojava. Slijedi popis najčešćih koji su usvojeni u bosanskom jeziku.

Odsjek za romanistiku Filozofskog fakulteta u Sarajevu

Odsjek za romanistiku Filozofskog fakulteta u Sarajevu nastao je od Katedre za francuski jezik i književnost, Katedre za latinski jezik i književnost (1950), te Katedre za italijanski jezik i književnost i Katedre za španski jezik. Ove četiri katedre čine okosnicu modernog djelovanja Odsjeka za romanistiku. Odsjek je razvijao plodnu pedagošku i naučnu djelatnost, obrazujući profesore romanskih jezika i književnosti, književne i stručne prevodioce, korespondente, naučne i kulturne radnike, književnike i književne kritičare.

Osman Arnautović

Osman Arnautović (16. maj 1948 – 18. septembar 2016) bio je bosanskohercegovački prevodilac i pisac, kao i profesor u bijeljinskoj gimnaziji.

Osnovnu školu i gimnaziju završio je u Bijeljini, a francuski i latinski jezik s književnošću na Filozofskom fakultetu u Sarajevu. Nakon posljednjeg rata živio je u Tuzli a zatim odlazi u Bruxelles, gdje je radio kao sudski prevodilac i pisac. U tom je gradu i umro 18. septembra 2016.

Petar Pejčinović

Petar Pejčinović, klasični filolog (1905 – 1992).

Petar Pejčinović rođen je u Varešu. U rodnom mjestu završio je osnovnu školu, a klasičnu gimnaziju kod franjevaca u Visokom 1924. Poslije četiri godine studija završio je Teološki fakultet u Londonu. Zatim je završio studij jugoslovenske književnosti i latinski jezik na univerzitetima u Zagrebu i Beogradu (1933).

Radio je kao profesor u Visokom, Kragujevcu, Beogradu i Sarajevu. Priključuje se partizanima 1944, a poslije kraja Drugog svjetskog rata radi u sarajevskim srednjim školama. Nakon osnivanja Filozofskog fakulteta u Sarajevu, izabran je za predavača 1950, pa za docenta 1960, a 1965. je izabran za vanrednog profesora za oblast latinski jezik i književnost. Radio je na Odsjeku za historiju i Odsjeku za romanistiku. Penzionisan je 1974.

Proučavao je Kvintilijana, antičku gramatičku teoriju i klasični izgovor latinskog jezika. Sastavio je više udžbenika latinskog jezika za srednje škole. Preveo je više djela sa latinskog te nekoliko Plutarhovih eseja.

Ribnik

Općina Ribnik je općina smještena u sjeverozapadnom dijelu Bosne i Hercegovine u Republici Srpskoj.

Senatus Populusque Romanus

Senatus Populusque Romanus, skraćeno S.P.Q.R., na latinskom jeziku znači Senat i narod Rima. Odnosi se na vladu u vrijeme stare Rimske Republike. Fraza u sebi sadrži riječi koje su predstavljale snagu Rima: Senat i narod, odnosno, dvije klase: patricije (plemstvo) i plebejce (raju). Ove dvije klase su činile osnovicu rimske države.

Slovački jezik

Slovački jezik (sl. slovenský jazyk ili slovenčina) je jedan od slavenskih jezika i službeni jezik u Republici Slovačkoj. Maternji je jezik za oko pet miliona stanovnika (broj Slovaka u drugim državama procenjuje se na oko milion). Također, službeni je jezik Vojvodine i nekih općina, među kojim i Novi Sad, Bački Petrovac, Kovačica i drugih općina u Srbiji.

Slovački se, kao grupa dijalekata, izdvojio iz kasnog praslovenskog još u 10. vijeku, ali je kao standardni jezik uspostavljen tek polovinom 19. vijeka. Od 15. do 17. vijeka služio je kao kulturni jezik u Slovačkoj, češki sa mnogim slovačkim osobinama. Prvi pokušaji uvođenja slovačkog književnog jezika zabilježeni su u 18. vijeku. Na istoku Slovačke pokušali su to kalvinisti, a na zapadu A. Bernolak. Međutim, tek je Ljudovitu Šturu četrdesetih godina 19. vijeka uspjelo uspostaviti književni jezik zasnovan na srednjoslovačkim dijalektima.

Izgradnji standardne norme bitno je doprinijela slovačka gramatika Mluvnica jazyka slovenského Martina Hatale iz 1864. godine, a zasluge za daljnji razvoj standardnog jezika ima Rukoväť spisovnej rječi slovenskej S. Cambela iz 1902. godine. Prvi pravopis je Pravidlá slovenského pravopisu štampan 1931. godine. Za vrijeme slovačke države, između 1939. i 1945, mnogi su čehizmi, koji su bili brojni kao i germanizmi i hungarizmi, zamijenjeni domaćim riječima. Slovačko pismo je latinica obogaćena s nekoliko dijakritičkih znakova i dvoslova koji označavaju jedan glas.

Spisak jezika

Ovo je spisak članaka o prirodnim jezicima i narječima.

Vidi i: Jezik, Spisak programskih jezika, Slavenski jezici

Stari jezik (Točak vremena)

Stari jezik je imaginarni jezik iz knjiga epske fantastike Točak vremena. Stari jezik se govorio u Dobu legendi, kao i nekih 300. godina nakon Slamanja svijeta. Zatim je ovaj jezik nestao, postavši latinski jezik svijeta Točka vremena. Očekuje se da plemići govore Starim jeziko, ali većina ih zna svega dvije ili tri fraze. Mnogi stari rukopisi su na Starom jeziku. Teškoće u prevodu nastaju zbog mnogih višeznačnosti. Za razliku od Tolkina, Robert Jordan nije dao gramatička pravila Starom jeziku niti ga je bolje organizovao.

Žitije svetog Nikona Metanoita

Nikon Metanoit je rođen u prvoj polovini 10. vijeka u oblasti teme Armenijaka. Bio je sin visokog bizantskog dužnosnika, ali ipak se opredjelio za monaški život. Smjestio se u manastir Hrisopetri na granici između Ponta i Paflagonije. Proveo je na tom području isposničkih 12 godina, a onda, 961, prelazi na Krit gdje među Arabljanima djeluje kao hrišćanski misionar. Kasnije prelazi u Grčku, a najviše se zadržava u Sparti. Umro je 26.11. 998.

Žitije Nikona Metanoita napisao je polovinom 12. vijeka nepoznati autor, najvjerovatnije iguman Nikonovog manastira. Ovo žitije je interesantno za historiju slavenskog svijeta zbog informacija o Slavenima na području Grčke. Žitije je u 16. vijeku na latinski jezik preveo jeziuta Jakov Sirmondo.

Drugi jezici

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.