Kraljevina Italija

Kraljevina Italija (italijanski: Regno d'Italia) je bila država koja je nastala 1861. godine kada je kralj Sardinije Victor Emmanuel II proglasio Kraljevinu Italiju. Nastala je kao rezultat ujedinjenja Italije pod utjecajem Kraljevine Sardinije koja je legalni predhodnik novonastale države. Egzistirala je do 1946. godine kada je konstituisana republika. Za vrijeme fašističkog razdoblja pod vodstvom Benita Mussolinija, fašisti su Kraljevinu Italiju često nazivali „Italijansko Carstvo” (Impero Italiano) ili „Novo Rimsko Carstvo” (Nuovo Impero Romano, latinski: Novum Imperium Romanum), iako ti nazivi nikada nisu postali službeni. Dolaskom i jačanjem fašističkog režima kraljevina je postala saveznik Nacističke Njemačke u Drugom svjetskom ratu sve do 1943. godine. Ostatak rata Italija se pridružila saveznicima, nakon što je sa vlasti premijera zbačen Mussolini i zabrane fašističke stranke. Mussolini i njegove pristalice su na sjeveru Italije osnovali tzv. Italijansku Socijalnu Republiku, koja je bila nacistička marionetska država i koja je nastavila borbu protiv savezničkih snaga sve do konačnog sloma te ideologije.

Kraljevina Italija
1861 – 1946
Države prije:
Flag of Italy (1861–1946).svg Kraljevina Sardinija
Flag of Kingdom of Lombardy-Venetia.svg Kraljevina Lombardija–Venecija
Flag of Italy.svg Ujedinjene provincije centralne Italije
Flag of the Papal States (1808-1870).svg Papska država
Ottoman flag.svg Osmansko Carstvo
Države poslije:
Republika Italija Flag of Italy.svg
SFRJ Flag of Yugoslavia (1946-1992).svg
Kraljevina Grčka Flag of Greece (1822-1978).svg
Albanija Flag of Albania (1946–1992).svg
Francuski protektorat Tunis Flag of Tunisia (1959–1999).svg
Zastava Grb
Uzrečica: "FERT"
Himna"Marcia Reale d'Ordinanza"

Položaj na karti
Položaj na karti
Glavni grad Torino (1861-1864)
Firenca (1864–1871)
Rim (od 1871)
Službeni jezik Italijanski
Državno uređenje Monarhija
  Kralj  
 -  1861–1878 Viktor Emanuel II
 -  1878–1900 Umberto I
 -  1900–1946 Viktor Emanuel III
Površina
 -  Ukupno  310.120 km2 (1936) km2
Valuta Lira

Teritorija

U sastavu Kraljevine Italije se nalazila cjelokupna današnja Italija. Kraljevina je nakon ujedinjenja teritorijalno rasla. Trst i Trentino-Južni Tirol iako su danas u sastavu Italije, sve do 1919. godine nisu postali dio kraljevine. Versajskim i Saint-Germainskim sporazumom, kraljevini su ustupljene teritorije Gorice, Trst i Istre, kao i još neli manji dijelovi. Tokom Drugog svjetskog rata, nakon što je teritorij Kraljevine Jugoslavije podijeljen na interesne sfere fašističke Italije i nacističke Njemačke, u sastav kraljevine je ušla teritorija Slovenije i dijelovi Dalmacije. Poslije 2. svjetskog rata uspostavljene su granice današnje Italije. Pored ovog teritorija koji se nalazio u Evropi, Kraljevina Italija je imala nekoliko kolonija, protektorata i marionetskih država, kao što su: Eritreja, Somalija, Libija, Etiopija (koju je Italija okupirala 1936. godine, a koju su poslije okupirale britanske snage tokom 2. svjetskog rata), Albanija, Grčka (okupirana za vrijeme rata), Nezavisna Država Hrvatska (marionetska država fašističke Italije i nacističke Njemačke), Kosovo u Srbiji (okupirano za vrijeme rata), Crna Gora okupirana za vrijeme rata), te mala teritorija Kine od svega 46 hektara u Tianjinu.

Također pogledajte

Banovina Hrvatska

Banovina Hrvatska je bila banovina (pokrajina, regija) kraljevine Jugoslavije od 1939. do 1941. godine. Glavni grad joj je bio Zagreb i obuhvatala je većinu današnje Hrvatske, zajedno sa nekim dijelovima Bosne i Hercegovine i Srbije.

Banovine Kraljevine Jugoslavije, uspostavljene 1929. godine, doslovno su izbjegavale etničke, vjerske ili historijske granice, što je dovelo do podjele većine jugoslavenskih etničkih grupa u nekoliko banovina, uključujući i Hrvate. Takvom podjelom, Srbi su bili većinski narod u šest, od ukupno devet banovina. Vodeći borbu sa unitarističkom politikom Kraljevine Jugoslavije, hrvatski političari su se uspjeli izboriti za autonomiju nove etničke banovine. 1939. godine, Savska i Primorska banovina su u cjelosti, zajedno sa manjim dijelovima Vrbaske, Zetske, Drinske i Dunavske banovine su pripojene novooformljenoj Banovini Hrvatskoj. Do stavaranja Banovine Hrvatske je došlo potpisivanjem Sporazuma Cvetković-Maček koji je, između ostalog, predviđao rješavanje tzv. "hrvatskog pitanja", odnosno težnje mnogih hrvatskih političara i pokreta (kao npr. ustaša) izdvajanju Hrvatske iz Kraljevine Jugoslavije.

Bernardo Bertolucci

Bernardo Bertolucci bio je italijanski filmski režiser i scenarist. Njegovi filmovi poznati su po raznolikom vizualnom stilu. Pohađao je univerzitet u Rimu i postao poznat kao pjesnik. Zatim je radio kao pomoćnik režisera s Pierom Paolom Pasolinijem u filmu Accattone (1961), a svoj prvi igrani film La commare secca režirao je 1962. Njegov drugi film, Prije revolucije (1964), koji je objavljen 1971, nominiran je za Oscara za najbolji originalni scenarij. Bertolucci je također nominiran za Oscara kao najbolji režiser za film Posljednji tango u Parizu (1972), a osvojio je i Oscara za najbolju režiju i najbolji scenarij za film Posljednji kineski car (1987). Njegovi najpoznatiji radovi bili su rezultat saradnje s njegovim dugogodišnjim snimateljem i prijateljem Vittoriom Storarom, koji je pomogao da se filmovi oblikuju kroz specifičan stil rasvjete.

Bitka na Monte Meleti

Bitka na Monte Meleti (Meletta) odigrala se 7. juna 1916. godine između austrougarske vojske i italijanske armije.

Druga bh. regimenta austrougarske vojske poznatija kao Bošnjačka regimenta je pobijedila italijansku armiju. Svi pripadnici regimente su se nazivali Bošnjacima bez obzira na vjeroispovijest, a nosili su fesove kao zajednički simbol, koji je bio sive boje u ratu, a crvene u miru.

Eduard Wagnes je 1895. u Grazu komponovao marš "Die Bosniaken kommen" za Drugu bosansku regimentu.

Svake godine se obilježava godišnjica bitke na Monte Meleti, a od 2007. godine se godišnjica obilježava i u Sarajevu u organizaciji Društva bosanskohercegovačkog-austrijskog prijateljstva.

Historija Italije

Historija Italije počinje dolaskom prvih hominina prije 850.000 godina. Period Neolita počinje oko 6.000. godine p.n.e., a bronzanog doba oko 1.500. godine p.n.e. Početak bronzanog doba poklapa se sa dolaskom Indo-evropskih naroda na Apeninsko poluostrvo. Prvu veliku civilizaciju na Apeninskom poluostrvu stvorili su Etrušćani čija je civilizacija dostigla vrhunac u 6. stoljeću p.n.e. Od 3. stoljeća p.n.e. Apeninsko poluostrvo je bilo u sastavu Rimske republike i kasnije Rimskog carstva koje je uspostavilo kulturu i civilizaciju zapadne Evrope. Nakon pada Zapadnog rimskog carstva, teritoriju Italije su zauzeli Germani i Ostrogoti. Nakon kratkotrajnog uspostavljanja bizantijske vlasti, uspon moćnih pomorskih republika u srednjem vijeku je doveo do političke fragmentacije. Na kraju, nakon katastrofalnih Italijanskih ratova, Apeninsko poluostrvo je podijeljeno između glavnih političkih sila rane moderne Evrope; Austrije, Francuske i Papinske države.

Nakon uspona nacionalizma i ideje o nacionalnoj državi, Apeninsko poluostrvo se krajem 19. stoljeća ujedinilo u jednu državu. Nova država, Kraljevina Italija, se brzo modernizirala izgradivši veliko kolonijalno carstvo širom Mediterana i Afrike. Kao dio pobjedničke savezničke sile tokom Prvog svjetskog rata, Italija je porazila svog historijskog neprijatelja Austriju. Ubrzo nakon toga, liberalnu italijansku državu su srušili fašisti na čelu sa Benitom Musolinijem. On je uveo autoritarnu diktaturu i pridružio Italiju silama Osovine tokom Drugog svjetskog rata. Nakon poraza u Drugom svjetskom ratu ukinuta je monarhija i proglašena republika. Tokom 1950.-ih i 1960.-ih, dolazi do brzog ekonomskog razvoja i modernizacije zemlje. Italija se pridružuje Evropskoj ekonomskoj zajednici (današnja Evropska unija), Ujedinjenim nacijama, NATO-u, G7 i Organizaciji za ekonomsku saradnju i razvoj. Italija danas ima istaknutu ulogu u regionalnim i globalnim vojnim, kulturnim i diplomatskim poslovima.

Italija

Italija (italijanski: Italia), službeno Republika Italija (italijanski: Repubblica Italiana), jest unitarna parlamentarna republika smještena na jugu Evrope. Obuhvata Apeninsko poluostrvo i tri velika ostrva na Sredozemnom moru: Siciliju, Sardiniju i Elbu. Ima površinu od 301.338 km2 i umjereno kontinentalnu klimu. Sa 61 milion stanovnika, Italija je četvrta najmnogoljudnija država članica EU. Smještena u srcu Mediterana, Italija se graniči sa Francuskom, Švicarskom, Austrijom, Slovenijom, San Marinom i Vatikanom.

Još od antičkih vremena, sjeverni, centralni i južni dio Apeninskog poluostrva su naseljavali Feničani, Grci, Kartaginjani, Etrušćani i Kelti koji su imali svoje kolonije. Italsko pleme latini su stvorili Rimsko kraljevstvo koje se proširilo širom Italije putem asimilacije i osvajanja drugih okolnih civilizacija stvarajući Rimsku republiku. Rimsko carstvo je bilo dominantna sila antičkog svijeta i vodeći kulturni, politički i vjerski centar zapadne civilizacije. Naslijeđe Rimskog carstva je široko rasprostranjeno i može se uočiti po globalnoj distribuciji građanskih prava, predstavničke demokratije, hrišćanstva i latiničkog pisma.

Tokom srednjeg vijeka, Italija je pretrpjela društveno-politički kolaps zbog razornih barbarskih invazija, ali su do 11. stoljeća gradovi-države i pomorske republike ojačale zahvaljujući transportu, trgovini i bankarstvu postavljajući temelje kapitalizmu. Ovi nezavisni gradovi-države i republike su postale glavne evropske luke za azijsku i bliskoistočnu robu. U to vrijeme, centralni dio Italije je bio pod kontrolom teokratske Papinske države, dok je južna Italija bila posjed Bizantijskog carstva, Arapa, Normana, Španije i Bourbona.

Tokom renesanse, perioda humanizma, nauke, istraživanja i umjetnosti, Italija i ostatak Evrope su ušli u novi vijek. Italijanska kultura je cvjetala zahvaljujući naučnicima, umjetnicima i polimatima kao što su Leonardo da Vinci, Galileo Galilei, Michelangelo Buonarotti i Niccolo Machiavelli. Italijanski istraživači kao što su Marco Polo, Kristofor Kolumbo, Amerigo Vespucci i Giovanni da Verazzano su otkrili nove puteve do Dalekog istoka i Novog svijeta donoseći u Evropu mnoga otkrića. Ipak, italijanska komercijalna i politička moć je značajno oslabila otvaranjem trgovačkih puteva iz Novog svijeta, jer su se time zaobilazili trgovački putevi kojima su italijanski gradovi-države dominirali. Osim toga, italijanski gradovi-države su bili stalno okupirani ratovima koji su kulminirali Italijanskim ratovima u 15. i 16. stoljeću. Niz ratova i stranih invazija su učinili italijanske države ranjivim i slabim. Nakon toga Italija će postati politički fragmentirana žrtva okupacije, kolonizacije i osvajanja od strane evropskih sila kao što su Francuska, Španija i Austrija,

Do sredine 19. stoljeća, porast italijanskog nacionalizma i italijanske nezavisnosti je doveo do perioda revolucionarnih političkih previranja poznatih kao Risorgimento, čime su nastojali da preporode italijansku kulturu i stvore samostalnu i jedinstvenu nacionalnu državu. Nakon mnogih neuspješnih pokušaja, Italijanski ratovi za nezavisnost, pohod hiljade i zauzimanje Rima je rezultiralo ujedinjenjem zemlje. Nakon ujedinjenja Italija je postala velika sila nakon vijekova strane dominacije i političkih podjela. Od kraja 19. stoljeća do početka 20. stoljeća, Kraljevina Italija se industrijalizirala i postala kolonijalno carstvo. Iako je pobijedila u Prvom svjetskom ratu, Italija je ušla u period ekonomske krize i socijalnih nemira koji su doveli do uspona fašizma 1922. godine. Učešće u Drugom svjetskom ratu na strani sila Osovine je završeno vojnim porazom, ekonomskim razaranjem i građanskim ratom. U godinama koje su uslijedile, Italija je ukinula monarhiju i uspostavila demokratiju, doživjevši ekonomski procvat postavši jedna od najrazvijenijih zemalja na svijetu.

Italija je danas treća najveća ekonomska sila Eurozone i osma najveća ekonomska sila na svijetu. Ima vrlo visok indeks ljudskog razvoja i uživa najduži životni vijek u EU. Italija ima važnu ulogu u regionalnim i globalnim vojnim, kulturnim i diplomatskim poslovima. Italija je jedan od osnivača i vodećih članica Evropske unije i član brojnih međunarodnih institucija kao što su UN, NATO, OECD, OSCE, Svjetska trgovačka organizacija, G7, G8, G20, Mediteranska unija i Vijeće Evrope. Zbog svog ogromnog kulturnog bogatstva, Italija je dom 51 svjetske baštine i jedna je od najposjećenijih zemalja na svijetu.

Italijanska Kirenaika

Italijanska Kirenaika bila je italijanska kolonija u današnjoj istočnoj Libiji. Uspostavljena je 1927, a 1934. postala je dio Italijanske Libije.

Italijanska Tripolitanija

Italijanska Tripolitanija bila je kolonija u današnjoj istočnoj Libiji. Uspostavljena je 1927, a 1934. postaje dio Italijanske Libije.

Italijanski nacionalizam

Italijanski nacionalizam zasniva se na ideji da su Italijani etnički, kulturni i lingvistički nasljednici antičkih Rimljana, koji su naseljavali Apeninsko poluostrvo više od jednog milenija. Korijene vuče iz doba Renesanse. Italijanski nacionalizam je postao moćna politička snaga u 1830-im pod vodstvom Giuseppea Mazzinija. Bio je jedan od uzroka ujedinjenja Italije u 1860-im i 1870-im. Italijanski nacionalizam bio je značajan i u Prvom svjetskom ratu, kada su iredentisti prisvajali teritorije Austro-Ugarske. Italijanski fašisti došli su na vlast 1922. i vladali su sve do kapitulacije Italije u Drugom svjetskom ratu.

Ivan Bosco

Ivan Bosco, sin Margarite i Franje, rođen je 16. august 1815. u selu Becchi kod Castelnuovo d'Asti (danas Castelnuovo don Bosco) blizu Torina. Roditelji su mu bili siromašni zemljoradnici. Kad je imao dvije godine, umro mu je otac. Njegova mati Margarita odgojila ga je uz velike napore, ali s ljubavlju. Učeći kako se obrađuje zemlja, Ivan je od nje naučio promatrati Božju veličinu u zvjezdanom nebu, u bogatstvu plodova i u tuči koja je znala uništiti vinograde. Jedan tajanstveni san u devetoj godini naznačio je njegov životni put. Godine koje su slijedile nosile su pečat toga sna. Majka i sin naslućivali su novi put. Margarita je podnijela velike žrtve i učinila sve što je mogla da joj sin postane svećenik.

Imao je 26 godina kad je 1841. godine, kao istom zaređeni svećenik, došao u Torino. "Pođi gradom i dobro promatraj život!" - bio je savjet njegova duhovnog vođe. Najviše ga se dojmio susret s maloljetnim delikventima u zatvoru. Tada je odlučio: "Moram na svaki način spriječiti ovu tragediju mladih!" Na blagdan Bezgrešne, 8. decembra 1841. godine, približio se mladom doseljeniku, dječaku Bartolomeu Garelliju iz Astija. Tri dana kasnije imao je devet takvih sirotana. Broj se stalno povećavao. U ljeto 1842. bilo ih je osamdeset. Tako nastaje oratorij. Među dječacima kojima je don Bosco bio otac i učitelj našlo se i onih koji su ga željeli nasljedovati. Tako je nastala Salezijanska družba - Družba svetog Franje Saleškog.

Najveće djelo koje je don Bosco ostavio Crkvi jest njegov "preventivni sistem" u odgoju djece i mladih. Kad bi ga zapitali za tajnu uspješne "prisutnosti među mladima", koja je velike zavode pretvarala u "obitelji" gdje se svi vole, odgovarao je s tri riječi: razum, vjera, ljubaznost. Kad nema prijetnji, nego se urazumljuje odgajanika, kad je Bog "domaćin kuće", kad nema straha jer vlada ljubav, onda je to prava obitelj.

Don Bosco je umro u zoru 31. januara 1888. godine. Salezijancima koji su bdjeli uz njegov krevet šaptao je posljednjim snagama: "Volite se kao braća. Činite dobro svima, zlo nikome ... Recite mojim dečkima da ih sve čekam u nebu."

Londonski ugovor

Londonski ugovor (italijanski: Patto di Londra), ponekad i Londonski pakt, bio je tajni pakt između Antante i Kraljevine Italije. Sporazum je potpisan u Londonu 26. aprila 1915. godine, a države potpisnice bile su članice Antante (Ujedinjeno Kraljevstvo, Francuska Treća republika, Rusko Carstvo) i Kraljevina Italija. Svrha sporazuma bila je da se Italija uključi u Prvi svjetski rat na strani Antante, a protiv italijanskih bivših saveznika Njemačkog Carstva i Austro-Ugarske. Osnovna ideja sporazuma bila je obećanje Italiji velikih dijelova Austro-Ugarske na sjeveru današnje Italije kao i područja na istoku s druge strane Jadranskog mora. Britanija je također obećala i novčanu pomoć. Nakon potpisivanja sporazuma, Italija se obavezala da će ući u rat narednog mjeseca. Savez sa starim italijanskim neprijateljem Austrijom je podržavao određeni broj političara ali ta ideja nikad nije zaživjela u javnom mišljenju. Također, saveznici su vrlo lahko mogli dati mnogo bolju ponudu od Austro-Ugarske pa su na taj način dobili vojni savez sa italijanskom državom i 36 miliona njenih građana. Stavke ugovora javnosti su objavili boljševici kada su došli na vlast u Rusiji krajem 1917. godine.

Mandžukuo

Mandžukuo je bilo od strane Japana stvoreno kraljevstvo na području Mandžurije pod upravom kralja Pu-Yi. Kraljevstvo je postojalo od 1. marta 1932. do 18. augusta 1945. i upada snaga SSSR u Mandžuriju. Mandžukuo je u tom razdoblju bio priznat od 23 države.

Mario Andretti

Mario Gabriele Andretti bivši je italijansko-američki automobilist i prvak Formule 1 iz 1978. godine. Jedini je vozač uz Dana Gurneyja koji je ostvario pobjede u najvažnijim automobilističkim takmičenjima kao što su Formula 1, IndyCar, Svjetsko prvenstvo sportskih automobila te u NASCAR-u. Do danas, on je i dalje jedini vozač koji je osvojio Indianapolis 500 (1969), Daytonu 500 (1967) i prvenstvo Formule 1, a zajedno s Juanom Pablom Montoyom, jedini je vozač koji je osvojio utrke u NASCAR Sprint kup seriji, Formuli 1 i Indianapolisu 500.

Sa svojom posljednjom pobjedom na VN Holandije, iz 1978. godine, posljednji je Amerikanac koji je pobijedio na nekoj utrci Formule 1. U karijeri je ostvario ukupno 109 pobjeda.

Imao je dugotrajnu karijeru i jedini je američki vozač koji se takmičio u tri različite decenije (1967, 1978, i 1984).U američkoj popularnoj kulturi njegovo ime postalo je sinonim za brzinu, slično Barneyju Oldfieldu početkom 20. stoljeća i Stirlingu Mossu u Velikoj Britaniji.

Narodnooslobodilačka borba Jugoslavije

Na području koje je 1941. pripadalo Kraljevini Jugoslaviji, kao i na područjima s južnoslavenskim stanovništvom koja su bila u sastavu Italije (Istra, Rijeka, Kvarner i Zadar) te nakon rata pripojena Drugoj Jugoslaviji, razvio se 1941-1945. Narodnooslobodilački rat, uz učešće širih slojeva stanovništva, a na poticaj i pod kontrolom Komunističke partije Jugoslavije. Rat je odnio brojne žrtve, ali je donio pobjedu antifašističkim snagama.

Pojam narodnooslobodilački rat odnosi se na borbu protiv stranih zavojevača i za društvenu preobrazbu u nekim zemljama Evrope i Azije tokom Drugog svjetskog rata (uključujući i Jugoslaviju), te na antikolonijalnu borbu naroda Azije i Afrike nakon toga. Odnosi se na borbu koja nije uperena samo protiv stranih zavojevača, nego istovremeno stremi bitnom društvenom i političkom preobražaju (revoluciji), te tokom borbe gradi svoje paralelne organe vlasti.

U slučaju Jugoslavije, KPJ, iako je svoje namjere iz taktičkih razloga često prikrivala, od početka ustanka imala je za cilj ne samo borbu protiv okupatora i njegovih domaćih pomagača (tzv. kvislinzi i kolaboracionisti), nego i osvajanje političke vlasti i socijalističku revoluciju u skladu sa komunističkom ideologijom, koju su prihvaćale stranke članice Komunističke internacionale.

U doba komunističke vlasti Socijalističke Jugoslavije, termin "narodnooslobodilački rat" imao je naravno apriorno pozitivno značenje, a socijalistička revolucija smatrala se epohalnim historijskim progresom koji se ne može dovesti u sumnju. Danas, iste termine možemo koristiti bez ocjenjivanja, pozitivnog ili negativnog, imajući u vidu ono što se zaista događalo i namjere ključnih sudionika. Objektivno, možemo govoriti o historijskim dešavanjima koja nazivamo "Narodnooslobodilački rat" (NOR) za vrijeme Drugog svjetskog rata, te socijalistička revolucija za vrijeme rata i poslije njega, a da su pri tome mogući različiti stavovi o tome da li je to bilo dobro ili loše (ili djelomično dobro, a djelomično loše).

Iako većina svjetskih i domaćih historičara smatra Narodnooslobodilačku borbu jednom od najvećih borbi Drugog svjetskog rata, neonacistički, ustaški, četnički i slični pokreti je često pokušavaju ocrniti i prikazati kao negativnu.

Papa Pavao VI

Papa Pavao VI (rođen kao Giovanni Battista Enrico Antonio Maria Montini; 26. septembar 1897. - 6. august 1978.) je bio rimski papa od 21. juna 1963. do svoje smrti 1978. godine. Naslijedivši papu Ivana XXIII, nastavio je održavanje Drugog vatikanskog sabora koji je završen 1965. godine, uvodeći brojne reforme poboljšavajući ekumenske odnose sa protestantima i pravoslavnom crkvom, što je rezultiralo brojnim historijskim sastancima i dogovorima.

Prije pontifikata, Montini je služio u Državnom sekretarijatu Svete Stolice od 1922. do 1954. godine. Dok je tamo služio, Montini i Domenico Tardini su se smatrali najbližim i najutjecajnijim saradnicima tadašnjeg pape Pija XII, koji je Montinija 1954. imenovao na mjesto nadbiskupa Milana, najveće italijanske dijaceze. Time je Montini automatski postao sekretar italijanske biskupske konferencije. Papa Ivan XXIII ga je postavio za kardinala 1958. godine, a nakon njegove smrti, Montini se smatrao jednim od najvjerovatnijih nasljednika.Nakon izbora za papu, Montini je uzeo ime Pavao VI (prvi koji je izabrao ime Pavao od 1605. godine), kao indikator obnovljene svjetske misije širenja Isusove poruke. On je ponovo sazvao Drugi vatikanski sabor, koji je bio prekinut smrću prethodnog pape Ivana XXIII, te mu dao prioritet i smijer. Nakon što je sabor završio s radom, papa Pavao VI je bio zadužen za tumačenje i sprovedbu njegovih zaključaka, često hodajući "tankom linijom" između sukobljenih očekivanja raznih grupa unutar Katoličke crkve. Tokom svog pontifikata donio je mnoge reforme koje se tiču svih oblasti crkvenog života, premašujući slične mjere reformi njegovih prethodnika i nasljednika. Papa Pavle VI je tražio dijalog sa svijetom, sa drugim hrišćanima, drugim religijama, i ateistima, ne isključujući nikoga. On je sebe vidio kao poniznog slugu i zahtijevao značajne promjene bogatih ljudi u Sjevernoj Americi i Evropi u korist siromašnih u zemljama trećeg svijeta. Njegovo mišljenje o kontroli rađanja i drugim pitanjima je često kontroverzno, posebno u zapadnoj Evropi i Sjevernoj Americi.

Papa Pavao VI je umro 6. augusta 1978. godine na blagdan Preobraženja u kasteli Gandolfo, nakon pogoršanja zdravstvenog stanja. Prema svojoj volji, sahranjen je u pećini Vatikana u okićenom grobu na zemlji. Biskupijski proces beatifikacije pape Pavla VI je počeo 11. maja 1993. godine i dobio je titulu "Sluga Božiji". Biskupijski proces je zaključio svoj rad 1998. godine. Dana 20. decembra 2012. godine, papa Benedikt XVI je na audijenciji kod kardinala za Kongregaciju svetaca izjavio da je papa Pavao VI živio životom punim herojskim vrlinama i da bi se mogao nazvati "Poštovani". Njegov liturgijski blagdan se slavi na dan njegovog rođenja, 26. septembra, a ne na dan njegove smrti kao što je uobičajeno.

Prvi svjetski rat

Prvi svjetski rat bio je globalni rat uglavnom vođen na teritoriji Evrope a koji je započeo 28. juna 1914. godine i trajao do 11. novembra 1918. godine. Od vremena izbijanja do početka Drugog svjetskog rata, nazivan je jednostavno svjetski rat ili Veliki rat, a nakon toga Prvi svjetski rat, termin koji se uglavnom i koristi. U Americi je prvobitno nazvan Evropski rat ali se i danas često naziva Veliki rat (eng. Great War). Sa 70 miliona mobilisanih vojnika, od čega njih 60 miliona u Evropi, rat se s pravom smatra kao jedan od najvećih ratova u historiji čovječanstva. Kao rezultat ratnih aktivnosti stradalo je 9 miliona vojnika i 7 miliona civilnih žrtava. Bio je to jedan od najsmrtonosnijih sukoba u historiji, koji je otvorio put velikim političkim promjenama, uključujući i revolucije u mnogim zemljama.Rat se vodio između velikih svjetskih ekonomskih sila koje su bile svrstane u dva suprotna saveza: Saveznici (Velika Britanija, Francuska i Rusija) i Centralne sile (Njemačka i Austro-Ugarska). Ovi savezi su se reorganizirali i uključili su više država u rat: Italija, Japan i SAD su se pridružile Saveznicima a Osmanlijsko carstvo i Bugarska Centralnim silama.

Iako je oživljavanje imperijalizma glavni uzrok, neposredni povod za rat je bio atentat na austrijskog nadvojvodu Franza Ferdinanda, prijestolonasljednika Austro-Ugarske, od strane srpskog nacionaliste Gavrila Principa u Sarajevu 28. juna 1914. godine. Ovo je pokrenulo diplomatsku krizu kada je Austro-Ugarska isporučila ultimatum Srbiji. U toku jedne sedmice, velike sile su bile u ratu, a sukob se proširio širom svijeta.

Dana 28. jula, Austro-Ugarska je objavila rat i pokrenula invaziju na Srbiju. Rusija se mobilizirala, Njemačka je napala neutralnu Belgiju i Luksemburg prije polaska na Francusku, a Velika Britanija je objavila rat Njemačkoj. Francuska je zaustavila njemačku vojsku na svojoj granici, i ta granica će biti poznata kao zapadni front, koji će se vrlo malo promijeniti sve do 1917. godine. U međuvremenu, na istočnom frontu, ruska vojska je bila uspješna protiv Austro-Ugarske, ali je zaustavljena od strane Njemačke. U novembru 1914. godine Osmanlijsko carstvo se pridružilo ratu, otvorivši frontove na Kavkazu, Sinaju i Mezopotamiji. Italija i Bugarska su ušle u rat 1915. godine, Rumunija 1916. a SAD 1917. godine.

Rat je proizveo revoluciju u Rusiji u martu 1917. godine i naknadnu revoluciju u novembru, što je dovelo do primirja između Centralnih sila i Rusije. Dana 4. novembra 1918. godine Austro-Ugarska je pristala na primirje. Njemačka koja je imala problema sa revolucionarima pristala je na primirje 11. novembra 1918. godine čime je okončan rat pobjedom saveznika.

Do kraja rata, četiri glavne imperijalne sile - Njemačko carstvo, Rusko carstvo, Austro-Ugarska i Osmanlijsko carstvo - prestale su da postoje. Države nasljednice su izgubile značajnu teritoriju. Karta Evrope je ponovo nacrtana, s nekoliko obnovljenih ili stvorenih nezavisnih država. Liga naroda je formirana s ciljem sprečavanja ponavljanja ovakvih užasnih sukoba. Ovaj cilj nije uspio. U oslabljenim državama obnovio se evropski nacionalizam i njemački osjećaj poniženja doprinio je porastu fašizma i stvaranja uvjeta za Drugi svjetski rat.

Sergio Leone

Sergio Leone bio je italijanski filmski režiser.

Poznat je po svojim špageti-vesternima i prepoznatljivom stilu, koji podrazumijeva izmjenu ekstremno krupnih planova s ekstremno udaljenim scenama, kao što se može vidjeti u uvodnoj sceni filma Dobar, loš, zao iz 1966.

Sile Osovine

Sile Osovine činile su u prvom redu Njemačka, Italija i Japan, koje su podijelile Zemlju na tri interesne zone uticaja u Trojnom paktu potpisanom 1940. godine, gdje su obećali pomoć jedni drugima u slučaju rata protiv drugih zemalja. Ovaj pakt zamijenio je njemačko-japanski pakt protiv Komiterne iz 1936. godine, kojem se Italija bila pridružila 1937. godine. Jedan broj manjih zemalja pridružio se Trojnom paktu, ali ove zemlje nisu imale neki odlučujući uticaj na tok rata niti su doprinijele snabdijevanju Sila osovine nekim značajnijim brojem trupa niti značajnijim materijalnim sredstvima.

Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija

Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija (SFRJ; skraćeno Jugoslavija; također poznata i kao "Druga Jugoslavija") bila je država nastala 29. novembra 1943. na drugom zasjedanju AVNOJ-a u Jajcu kao zajednica 5 naroda i 6 republika, sa prvobitnim imenom Demokratska Federativna Jugoslavija (DFJ). To je ime promijenjeno 29. novembra 1945. na trećem zasjedanju AVNOJ-a u Beogradu u Federativna Narodna Republika Jugoslavija (FNRJ), da bi konačno 7. aprila 1963. dobila ime Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija (SFRJ). Bila je jedna od osnivača Ujedinjenih nacija i Pokreta nesvrstanih.

SFRJ je bila nasljednica Kraljevine Jugoslavije (1918-41). Prestala je postojati 1992. godine osamostaljivanjem Slovenije, Hrvatske i Makedonije (1991), zatim i Bosne i Hercegovine (1992) iz federacije. Preostale republike, Srbija i Crna Gora, formirale su novu zajednicu; prvo u aprilu 1992. SR Jugoslaviju, potom 2003. državnu zajednicu Srbija i Crna Gora, a na referendumu 21. maja 2006. godine Crna Gora je istupila iz državne zajednice, stvorivši samostalnu republiku. Kosovo se 2008. godine odvojilo od Srbije proglašavanjem nezavisnosti.

Drugi jezici

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.