Kolonijalizam

Pod kolonijalizmom se podrazumijeva odnos vladanja između zajednica u kojem sve bitne odluke za život koloniziranih donosi manjina kulturno različitih i nespremnih na prilagođavanje kolonijalnih gospodara, uglavnom vođena eksternim interesima. U novije vrijeme ovom se nadodaje i izvoz ideologija koje opravdavaju postupke kolonizatora, uvjerenih u vlastitu kulturnu nadmoć.

Kolonijalnim periodom smatra se epoha novovjekog kolonijalizma od otkrića Amerike 1492. do kraja Drugog svjetskog rata 1945. godine. Ovo je tijesno povezano s nastankom i razvojem kapitalizma. Ideologija i praksa kolonijalizma doživljava svoj vrhunac kroz imperijalizam.

Ovaj pojam kolonijalizma treba razlikovati od pojma kolonizacije, fenomena koji je dokaziv u svim područjima svijeta u različitim vremenskim periodima, od Hetita preko Inka pa do Britanaca.

Razjašnjenje pojma

Prema historičaru Afrike Philipu Curtinu, kolonijalizam je "vladavina od strane naroda koji pripadaju drugačijoj kulturi". Ipak, ne smatra se svaka tuđinska vlast nelegitimnom.

Elementi

Kako bi se jasno predstavio moderni novovjekovni kolonijalizam, treba razjasniti oba elementa iz navedene definicije, vladavina i pripadnost drugačijoj kulturi.

Ovdje nije riječ o klasičnom odnosu gospodar-sluga. Kolonijalni gospodari oduzimaju cijelom društvu mogućnost vlastitog razvoja. Tim razvojem upravljaju stranci vođeni prije svega svojim privrednim interesima.

Još jedna vrlo važna osobina kolonijalizma je u svjetskoj historiji rijetko viđeno odbijanje kolonijalnih gospodara da uspostave kulturološku vezu s narodima kojim su gospodarili. Od podređenih naroda se očekivalo gotovo potpuno preuzimanje normi Evropljana. Tokom 19. vijeka ovi zahtjevi za prilagođavanjem Evopljanima opravdavano je navodno nepremostivom rasnom i kulturnom nadmoći bijele rase. Zbog takvog stava kolonijalnih gospodara, ekspanzija Evropljana nije dovela do kulturne sinteze kakva je uspijevala naprimjer Grcima za vrijeme grčkog kolonijalizma koji je iznjedrio helenizam.

Govorilo se čak o obavezi Bijele rase da "civilizira" kulturno "zaostale" narode. Pored uvjerenja u vlastitu kulturnu nadmoć, u tome je bila sadržana i potreba nametanja svoje kulture agresivnim ekspanzionističkim metodama. Već najraniji španski i engleski teoretičari kolonijalizma stilizirali su tadašnja osvajanja kao dio "Božjeg plana" za misioniranje pagana, ili kao potrebu "civiliziranja" barbara. I kasniji američki kao i japanski kolonijalizam koristili su istu takvu retoriku.

I druge tradicionalne kulture, kao naprimjer kineska, bile su uvjerene u svoju nadmoć, ali je nisu pokušavale nametati drugim narodima.

Razlike u odnosu na imperijalizam

Imperijalizmom se označavaju sve aktivnosti koje trebaju poslužiti izgradnji transkontinentalnih imperija. Tu uz jasnu namjeru uvijek nanovo nametnuti vlastite nacionalne interese spada i moć za provođenje tih interesa u međunarodnom sistemu. Pri tome, imperijalizam preko kolonijalizma prelazi u svjetsku politiku, u kojoj kolonije više nisu cilj same po sebi, postaju izvor moći koje se mogu zamjenjivati u globalnoj borbi za moć.

Osim toga, imperijalne sile (kao naprimjer Britansko carstvo u 19. vijeku i 20. vijeku) imaju ekonomski i politički uticaj koji nadilazi područja njihove direktne kolonije. To se pokazalo efikasnijom metodom vladanja.

Kako imperijalizam u sebi sadrži sposobnost obuhvatanja velikih privrednih područja, samo se Velika Britanija i SAD mogu smatrati potpuno razvijenim imperijalnim silama. Francuska, Njemačka, Rusija (odnosno SSSR) i Japan ili nisu bile dovoljno dugo prisutne na svjetskoj sceni, ili su bile privredno preslabe za proboj na udaljena tržišta (naprimjer Sovjetski Savez).

Pogonska snaga i pretpostavke geografskih otkrića

Pri površnom pogledu na godine najvažnijih geografskih otkrića, čini se kao da je kolonijalni period, počevši od španske feudalne kolonizacije Amerika od 1520, počeo gotovo bez ikakvih prethodnih naznaka ili priprema. Svojim oplovljavanjem 1488. oko Rta dobre nade Bartolomeu Dias otvara put prema Indijskom okeanu, što je omogućilo Vascu da Gami da 1498. dođe brodom do Indije. Od svog uporišta Goe u Indiji, Portugalci 1509. stižu do Malacce, a predvođeni Alfonsom de Albuquerque je 1511. i osvajaju. Kolumbov prelazak Atlantika dovodi 1492. do otkrića Amerika.

Zapravo, niz naučno-tehničkih otkrića i određene sociološko ekonomske okolnosti dovele su do toga, da je historijski izuzetno značajna ekspanzija evropskih sila počela upravo u to vrijeme. Jednostrana objašnjenja, kao što je činjenica da je u to vrijeme otežana trgovina s orijentom zbog islamskog osvajanja (Konstantinopolja 1453), ili da počinje oblikovanje kapitalističke organizacije privrede (prvi potpuni razvoj kapitalizma u Engleskoj bio je tek u 17/18 vijeku), zanemaruju veliku raznolikost preduslova odgovornih za specifični tok evropskih ekspanzija.

Astrolabe-Persian-18C
Perzijski astrolab iz 18. vijek

Naučni i tehnički preduvjeti

Još u antičko doba rodila se ideja otkrivanja i upoznavanja svijeta. Već pitagorejci (škola nastala oko 525. p. n. e.) su shvatili da zemlja ima oblik lopte, a spoznaja o tome brzo se proširila u vremenu grčke antike. Eratosten je još oko 200. p. n. e. prilično tačno izračunao obim Zemlje. To je dovelo do predodžbe o mogućnosti stizanja u Aziju plovidbom na zapad preko Atlantika. U srednjem vijeku prije svega je bio poznat Ptolomejev astronomski udžbenik Almagest, ali on navodi bitno manje udaljenosti. To je potaklo Kolumba da vjeruje kako može bez velikih problema preći taj, naoko ne predaleki put do Azije.

Kartografija razvijena još u starom vijeku nije bila dovoljna za snalaženje na većim udaljenostima. Tek projekcija koja je po svom stvaratelju Merkatoru (1569) nazvana Merkatorovom riješila je problem je projekcije površine lopte na ravnu plohu. Pouzdanost korištenja karata nastalih prije toga bila je vrlo upitna.

Astronomska znanja su za utvrđivanje položaja plovidbom na otvorenom moru bez vizuelnog kontakta s obalom bila su u 15. vijeku i početkom 16. vijeka puno važnija. Kao "nebeski putokaz" služile su zvjezdane karte koje su izradili još aleksandrijski astronomi. Ali, promatranje golim okom bilo je nedovoljno, za tačno utvrđivanje položaja bili su potrebni posebni instrumenti. Dok je Evropa u ranom srednjem vijeku doživjela značajno nazadovanje znanja u odnosu na antiku (crkveni oci su najžešće osporavali predodžbu o zemlji kao lopti), grčko naslijeđe sačuvano je u arapskoj kulturi. To znanje je ponovo stiglo u Evropu preko kontakata s Arapima uglavnom preko Španije. Pored toga, i perzijske i indijske spoznaje, kao i vlastita arapska postignuća u astronomiji stižu početkom novog vijeka u Evropu.

Instrumenti kao što je astrolab i korištenje kvadranta a koriste se za mjerenje visine zvijezda, preuzeti su od Arapa i zatim u Evropi dalje usavršeni, a i izumljen je Jakobov štap za mjerenje ugla zvijezda u odnosu na površinu mora. Kompas koji je izumljen u Kini i tamo korišten još oko 1080, stiže i usavršava se u Evropi oko 1200. Osim toga, odstupanje magnetnog sjevernog pola od stvarnog vjerovatno je bilo poznato još u vremenu prije otkrića Amerika.

Najvažnije tehničko dostignuće su bili brodovi sposobni za plovidbu okeanima. Galije sredozemnih naroda nisu bile sposobne za plovidbu okeanima, a vikinške vitke i lahke brodove koji su bili prilagođeni teškim uvjetima okeana početkom 13. vijeka potisnule su snažnije i teške bracere. Ovu vrstu brodova koristili su baskijski pirati, a oko 1400. ju u Italiji malo preoblikuju, pa ona smjenjuje sredozemnu galiju.

Tokom 15. vijeka uz obale Atlantika, naročito u Portugalu i Kastilji, nastaje mali, duguljasti brod nosivosti od 50 do 100 tona, karavela. To je brod koji je zbog različitih visina jarbola bio pogodan i za snažan i za vrlo slab vjetar. Osim toga, zahvaljujući kormilu razvijenom na Baltiku za braceru a preuzetom kod karavela, omogućilo je kormilaru značajno bolje i lakše kontroliranje broda nego kod ranijih tipova brodova. B. Gille smatra, da se na primjeru brodogradnje može bez sumnje dokazati, da je već u to vrijeme postojao "tehnički kosmopolitizam".

Socijalno gospodarski razlozi

Do 11. vijeka vladali su sredozemljem Bizantinci i Saraceni baveći se često morskim razbojništvima. Njihovu dominaciju prekidaju Pisa i Genova, da bi kasnije i sami nastavili s pljačkanjem brodova prije svega uz obale Male Azije. Osnivana su i društva za finansiranje takvih pothvata, tako da je ponekad teško razlikovati između trgovačkih misija i gusarstva. Za Andalužane je gusarenje maurskih brodova, pljačkanje i zarobljavanje stanovnika sjeverne Afrike i njihova prodaja kao roblje bilo vrlo unosan posao. Nakon što su u okviru krstaških ratova potisnuti arapsko-sirijski trgovci, italijanski gradovi države mogli su direktno trgovati s Levantom i Orijentom. Povećanoj potrebi za trgovanjem pogodovao je porast broja stanovnika u Evropi od oko 1000. godine (vrhunac je dostignut oko 1300. godine, neposredno prije krize 14. vijeka).

Potražnja za luksuznom robom (tepisi, začini, sirovine za proizvodnju boja) s Orijenta mogla se nakon sloma Džingis-kanovog carstva a zatim i dolaska Osmanlija zadovoljiti još samo preko posrednika.

Historijski pregled

Pad Konstantinopolja u ruke Osmanilija 1453. može se smatrati pokretačkim događajem za kretanje na plovidbe okeanima koje su dovele do geografskih otkrića. Osnaženo Osmanlijsko Carstvo tada preuzima kontrolu nad trgovinom s Kinom i Indijom. To je dovelo do poskupljenja gotove robe kao što su bili porculan i začini. Ova "blokada" potakla je evropske naučnike da se intenzivnije pozabave potragom za alternativnim putevima prema Aziji. Još jedan razlog je bila i trgovačka politika Venecije i Genove koje su vladale sredozemljem i zajedno s Bizantom početkom novog vijeka uspostavili monopol na trgovinu sa Kinom i Indijom.

Evropske države su se u osvajanju i iskorištavanju drugih kontinenata, kao Afrike, Azije, Amerike i Australije, ponašale prema kolonijalnom obrascu. Uzimale su sirovine (sirovinu za šećer iz šećerne trske, zlato, dijamanti) iz kolonijaliziranih zemalja bez plaćanja primjerene protivvrijednosti za njih. Vrijeme kolonijalizma obilježeno je nasiljem i tlačenjem domorodaca tih kontinenata.

Do početka Prvog svjetskog rata kolonijalizam je u punom zamahu obuhvatio ogromna područja:

Kolonijalni posjedi velikih sila
  kolonije kolonije metropola* UKUPNO
  1876. 1914. 1914. 1914.
  mil. km2 mil. stanov. mil. km2 mil. stanov. mil. km2 mil. stanov. mil. km2 mil. stanov.
Britanska imperija 22,5 251,9 33,5 395,5 0,3 46,5 33,8 440,0
Rusko Carstvo 17,0 15,9 17,4 33,2 5,4 136,2 22,8 169,4
Francusko Carstvo 0,9 6,0 10,6 55,5 0,5 39,6 11,1 95,1
Njemačko kolonijalno carstvo - - 2,9 12,3 0,5 69,4 3,4 77,2
Američko Carstvo - - 0,3 9,7 9,4 97,0 9,7 106,7
Japansko Carstvo - - 0,3 19,2 0,4 53,0 0,7 72,2
6 velikih sila ukupno 40,4 273,8 65,0 523,4 16,5 437,2 81,5 960,2
Kolonijalni posjedi drugih država (Belgijsko Carstvo, Holandsko Carstvo i dr.) 9,9 45,3
Polukolonije (Iran, Kina, Japan i dr.) 14,5 361,2
Ostale zemlje 28,0 289,9
Cijela zemaljska kugla 133,9 1.657,0
Izvor: Lenjin, "Imperijalizam kao najviši stadij kapitalizma" “[1]
* pod metropolom podrazumijeva se matica zemlja, odnosno kolonijalna sila

Kraj kolonijalnog perioda

Razdoblje kolonijalizma u užem smislu riječi završava u decenijama nakon Drugog svjetskog rata, kad gotovo sve nekadašnje kolonije dobivaju nezavisnost. U Africi i na Bliskom istoku je nakon toga često dolazilo do ratova, jer su kolonijalne sile granice između svojih posjeda povlačile "za stolom, na crtaćim daskama", najčešće zanemarujući pri tome kulturne veze i međuzavisnosti pojedinih područja. Mnoge države trećeg svijeta nalazile su se i nakon sticanja samostalnosti u privredno zavisnom položaju u odnosu na svoje ranije kolonizatore.

Također pogledajte

Reference

  1. ^ Wladimir Iljitsch Lenin: Werke. Herausgegeben vom Institut für Marxismus-Leninismus beim ZK der SED. Band 22, 3. Auflage, unveränderter Nachdruck der 1. Auflage 1960, Berlin/DDR. S. 189-309. Erstellt am 20.02.1999. 2. Korrektur 29.10.2000
Albert Schweitzer

Albert Schweitzer (Kayserberg, 14. januar 1875. - Lambarene, Gabon, 4. septembar 1965.), alzaško-njemački liječnik, protestantski teolog, filozof i muzičar.

André Gide

André Paul Guillaume Gide, (Pariz, 22. novembar 1869. - Pariz, 19. februar 1951.), francuski književnik

Jedna od najkompleksnijih ličnosti u francuskoj književnosti prve polovine 20. vijeka - esejist, kritičar, prevodilac, dramaturg i jedan od najistaknutijih francuskih romanopisaca. Gide se kretao u krugu raznolikih ideja, od kršćanstva i komunizma do hedonističkog individualizma, i svojim je djelom izvršio snažan utjecaj na evropsku književnost između dva svjetska rata. Njegova lijeva orijentacija traje do puta u Sovjetski Savez 1936., odakle se vraća teško razočaran.

1947. godine dobija Nobelovu nagradu za književnost.

Antropologija

Antropologija (grč. άνθρωπος - antropos = čovjek + λoγοs - logos = nauka, znanje, znanost, učenje), u najširem smislu, obuhvata praktično sve oblasti ljudske spoznaje jer svako znanje o sebi i okolnom svijetu može uticati na sopstveno ponašanje prema prirodi i društvu.Svi ljudi današnjice i njihovi neposredni fosilni preci pripadaju jednoj i jedinstvenoj biološkoj vrsti – Homo sapiens (lat. homo = čovjek, sapiens = razumni, umni, onaj koji zna), koja je proizvod prirode i njen nerazdvojni dio. Međutim, čovjek je veoma osobeno prirodno biće – jedino živo biće u općoj ekonomiji prirode koje svoj opstanak osigurava svjesnom proizvodnjom egzistencijalnih uvjeta. Kao aktivni stvaralac sredstava za život, on prilagođava i mijenja svoju sredinu, unoseći u nju krupne – samo njemu svojstvene – antropogene promjene. Zato čovjekov položaj u prirodi, pored čisto bioloških, ima i posebne – društvene i kulturne odrednice. Na toj osnovi antropologija se dijeli na biološku (bioantropologija) i društvenu, tj. kulturološku (kulturalna antropologija, socioantropologija).

Apokalipsa danas

Apokalipsa danas američki je epski avanturistički ratni film snimljen 1979. čija se radnja dešava za vrijeme Vijetnamskog rata. Producent i režiser filma je Francis Ford Coppola, a glavne uloge tumače Marlon Brando, Martin Sheen i Robert Duvall. Film prati lik američkog kapetana Benjamina L. Willarda (Sheen), zaduženog za specijalne operacije sa zadatkom da ubije odmetnutog i, pretpostavlja se, poludjelog pukovnika Waltera Kurtza (Brando), zapovjednika specijalnih jedinica.

Scenarij Johna Miliusa i Coppole djelimično se zasniva na romanu Josepha Conrada Srce tame. Za vrijeme snimanja filma postojali su mnogi problemi. Ovi problemi su prikazani u dokumentarcu Srca tame: Apokalipsa režisera, i govori o gojaznom Brandu koji je dolazio na snimanja potpuno nespreman, zatim skupi setovi sa snimanja koje uništava jako nevrijeme, glavni glumac (Sheen) doživljava skoro fatalni srčani udar dok je snimao na lokaciji. Problemi su se nastavili i nakon snimanja - objavljivanje je odgađano nekoliko puta jer je Coppola ponovo montirao hiljade metara filmske trake.

Po objavljivanju film je dobio mnoga priznanja. Mnogi kritičari ga smatraju jednim od najvećih filmova ikada snimljenih. Film je nagrađen Zlatnom palmom na Filmskom festivalu u Cannesu 1979, a nominovan je za Oscara za najbolji film i Zlatni globus za najbolji film - drama. Magazin Sight and Sound rangirao ga je na 14. mjesto u njihovoj anketi o najvećim filmovima. Nacionalni filmski registar pri Kongresnoj biblioteci 2000. godine ocijenio ga je "kulturno, historijski i estetski značajnim", a izabran je za čuvanje u istoj biblioteci.

Dekolonizacija Afrike

Dekolonizacija Afrike je historijski proces koji se odigrao u većem dijelu afričkog kontinenta nakon Drugog svjetskog rata. On podrazumijeva osamostaljivanje velikog broja evropskih posjeda (britanskih, portugalskih, francuskih i belgijskih) i formiranje afričkih država.Osamostaljenje evropskih kolonija u prekomorskim zemljama nije bilo ograničeno na Afriku. Ono je obuhvatalo sve kontinente, baš kao što je i evropsko osvajanje prekomorskih posjeda obuhvatalo sve kontinente. Drugi svjetski rat bio je svakako katalizator, ali korijeni promjena sežu u dalju prošlost. Zakon o upravljanju Indijom, koji je donio Britanski parlament 1935, predviđao je nezavisnost Indijskog potkontinenta, mada ne u onom obliku u kojem je došlo do nezavisnosti. Međutim, posljedice rata utjecale su na to da evropske sile sagledaju novu perspektivu svijeta i svog mjesta u njemu, uključujući i njihove odnose prema Africi.

Democid

Democid (iz starogrčkog δήμος, démos – narod ili stanovništvo i latinskog caedere – ubijati) je izraz koji je skovao politolog Rudolph J. Rummel s namjerom označavanja šireg područja masovnih ubistava pod nadzorom vlasti nego što označava pojam genocid.

Historija Danske

Historija Danske kao jedinstvenog kraljevstva počinje u 8. stoljeću, ali historijski dokumenti opisuju geografsko područje i ljude koji tamo žive - Dance - još od 500. godine. Ovi rani dokumenti obuhvataju djela Jordanesa i Prokopija. Pokrštavanjem Danaca utvrđeno je postojanje kraljevstva u Skandinaviji na prostoru današnje Danske. Kraljica Margareta II može pratiti svoje porijeklo do vikingških kraljeva Gorma Starog i Haralda I, čime je Danska monarhija najstarija u Evropi. Područje znano kao Danska ima bogatu prahistoriju i naseljena je ljudima 12.000 godina, još od kraja zadnjeg ledenog doba.

Danska je u historiji, zbog svog geografskog položaja između Sjevernog i Baltičkog mora, bila strateški i ekonomski važno kraljevstvo između Švedske i Njemačke, i u središtu međusobne borbe za kontrolu Baltičkog mora (Dominium maris baltici). Danska je dugo bila u sporu sa Švedskom oko kontrole nad Skanelandom i sa Njemačkom oko kontrole nad Schleswigom (Danski posjed) i Holsteinom (Njemački posjed).

Na kraju, Danska je izgubila te sukobe i izgubila Skaneland od Švedske a kasnije Schleswig-Holstein od Njemačkog carstva. Nakon pristupanja Norveškoj 1814. godine, Danska je zadržala kontrolu nad starim norveškim kolonijama Farskim ostrvima, Grenlandom i Islandom. Tokom 20. stoljeća, Island je stekao nezavisnost, a Grenland i Farski otoci su postali sastavni dijelovi Danske. Sjeverni Schleswig se ponovo nakon referenduma pripojio Danskoj 1920. godine. Za vrijeme Drugog svjetskog rata, Danska je okupirana od strane nacističke Njemačke, ali je na kraju oslobođena od strane britanskih snaga 1945. godine, kada je primljena u UN. Sa pojavom Hladnog rata, Danska se pridružuje vojnom savezu NATO-u, kao jedan od osnivača 1949. godine.

Historija Evrope

Historija Evrope obuhvata historiju naroda koji su naseljavali evropski kontinent od prahistorije do danas. Neke od najpoznatijih civilizacija iz prahistorijskog vremena su bile minojska i mikenska civilizacija, koje su cvjetale tokom bronzanog doba dok nisu propale u kratkom vremenskom periodu oko 1200. godine p.n.e.

Period poznat kao antika počeo je usponom gradova-država antičke Grčke. Grčki utjecaj dostigao je svoj vrhunac ekspanzijom imperije Aleksandra Velikog i njenim širenjem u cijeloj Aziji. Zatim je Rimsko carstvo počelo dominirati cijelim Mediteranom zasnovano na rimskom pravu i rimskim legijama. Tada je unaprijeđena trgovina, tolerancija i grčka kultura. Od 300. godine Rimsko carstvo je bilo podijeljeno na Zapadno i Istočno carstvo. Tokom 4. i 5. vijeka germanski narodi iz sjeverne Evrope su počeli napadati carstvo, što je dovelo do pada Zapadnog Rimskog carstva 476. godine. Ova godina tradicionalno označava kraj klasičnog perioda i početak srednjeg vijeka.

U srednjem vijeku, Istočno rimsko carstvo je preživjelo, iako moderni historičari označavaju ovo carstvo kao Bizantijsko carstvo. U zapadnoj Evropi, germanski narodi su se naselili na prostoru nekadašnjeg Zapadnog rimskog carstva i uspostavili svoja vlastita kraljevstva i carstva. Od svih germanskih naroda, Franci će uspostaviti hegemoniju nad zapadnom Evropom. Franačko carstvo je dostiglo svoj vrhunac pod vladavinom Karla Velikog 800. godine. Ovo carstvo je kasnije podijeljeno na nekoliko dijelova; zapadni dio carstva će evoluirati u Kraljevinu Francusku, a istočni će prerasti u Sveto rimsko carstvo, prethodnicu moderne Njemačke. Italijanski matematičar Leonardo Fibonacci je uveo azijski sistem brojeva u zapadni svijet. Britanska ostrva su doživjela nekoliko migracija velikih razmjera. Keltski narodi su bili marginalizirani u periodu rimske Britanije, a kada su Rimljani napustili Britaniju tokom 400.-ih godina, talasi germanskih Anglosaksonaca su migrirali u južnu Britaniju i uspostavili niz sitnih kraljevstava koja su se kasnije razvila u kraljevinu Englesku. U ovom periodu, oko 927. godine, stvoreni su Poljsko i Mađarsko kraljevstvo.

Vikingško doba, period migracije skandinavskih naroda, se dogodio od 700. do 1000. godine. Vođa Vikingškog carstva je bio Knut Veliki, kralj Danske, koji je zauzeo Englesku. Normani, vikingško pleme koje se naselilo u sjevernoj Francuskoj, su osnovali vojvodstvo Normandiju, koje je imalo veliki utjecaj na mnoge dijelove Evrope, od normanskog osvajanja Engleske do južne Italije i Sicilije. Još jedni skandinavski narodi, Rusi, su osnovali Kijevsku Rusiju, jednu od prvih država koja je bila prethodnica moderne Rusije. Kako se vikingško doba bližilo kraju, nastao je period poznat kao krstaški ratovi, vjerski motivirane vojne ekspedicije koje su imale za cilj da vrate Levant u kršćanska carstva. Nakon krstaških ratova, nastale su mnoge države na istočnom Mediteranu. Međutim, to je sve bilo kratkog vijeka. Krstaši su imali veliki utjecaj u mnogim dijelovima Evrope. Njihovo pljačkanje Kostantinopolja 1204. godine je dovelo do naglog pada Bizantije. Iako je kasnije ponovo uspostavljena, nikada nije vratila staru slavu. Krstaši su uspostavili trgovinske rute, koje će postati put svile, i otvorili trgovačke puteve za trgovinu Genovi i Veneciji koje će postati velike ekonomske sile. Krstaške misije u Baltičke zemlje i pokrštavanje naroda je izvršio Teutonski red. Ovaj red je također radio na ponovnom osvajanju Pirinejskog poluostrva.

Istočnom Evropom je dominiralo Mongolsko carstvo. Predvođeni Džingis-kanom, Mongoli su bili grupa stepskih nomada koji su uspostavili decentralizovano carstvo koje se, na vrhuncu svoje moći, prostiralo od Kine na Istoku do Crnog mora na zapadu. Kijevska Rusija se raspala na nekoliko malih zaraćenih država. Za vrijeme mongolskih osvajanja, mnoge od tih država su stupile u vazalski odnos sa Mongolima. Kad je mongolska snaga oslabila u kasnom srednjem vijeku, velika kneževina Moskva je postala najjača država u istočnoj Evropi i prerasla je u Rusko carstvo 1547. godine. Kasni srednji vijek predstavlja period previranja u Evropi. Epidemija poznata kao "Crna smrt" i glad su izazvali demografsku katastrofu u Evropi. Dinastičke borbe i osvajački ratovi su držali mnoge države u ratu u ovom periodu. U Skandinaviji, Kalmarska unija je dominirala na političkoj sceni, dok se Engleska borila sa Škotskom i Francuskom u Stogodišnjem ratu. U srednjoj Evropi, Poljsko-litvanska unija je postala veliko teritorijalno carstvo, a Svetim rimskim carstvo su počeli dominirati Habsburgovci. Rusija je nastavila proširivanje na jug i istok, osvajajući bivše mongolske države. Na Balkanu, Osmanlijsko carstvo, koje je porijeklom iz Anadolije, je počelo osvajati bivši bizantijski prostor, što je kulminiralo padom Konstantinopolja 1453. godine.

Renesansno znanje se počelo prvo širiti u 14. vijeku u Firenci, a zatim u cijeloj Evropi zahvaljujući razvoju štamparije. Renesansna znanja su osporena zahvaljujući otkriću klasičnih rimskih i grčkih tekstova koji su bili napisani na arapskom jeziku. Istovremeno, protestantska reformacija sa Martinom Lutherom je preispitivala papinu vlast. Henrik VIII je preuzeo kontrolu nad engleskom crkvom i njenim posjedima, a njemački i španski vladari su ratovali u mnogim vjerskim ratovima. Rekonkvisti iz Portugala i Španije su počeli istraživati okean uspostavljajući direktne veze sa Afrikom, Amerikom i Azijom. Vjerski ratovi su se i dalje vodili u Evropi, a završeni su 1648. godine Vestfalskim mirom. Španska kruna je održavala svoju hegemoniju u Evropi i bila vodeća snaga na kontinentu do potpisivanja Pirinejskog mira, kojim je okončan sukob između Španije i Francuske koji je počeo tokom Tridesetogodišnjeg rata. Od 1610. do 1700. godine desili su se niz velikih ratova i političkih revolucija širom Evrope. Mnogi Italijani su davali značajan doprinos u raznim oblastima. Luca Pacioli je uspostavio računovodstvo a Galileo Galilei je izumio teleskop i termometar koji su mu omogućavali da posmatra i opisuje Sunčev sistem. Leonardo Bruni je podijelio historiju na tri perioda a Alberico Gentili je odvojio sekularizam od kanonskog prava i rimokatoličke teologije i napravio je bitne pomake u oblasti međunarodnog prava. Francesco Redi je osnovao eksperimentalnu biologiju i dokazao da se crvi legu iz jaja muha. Marcello Malpighi i Camillo Golgi su istražili brojne biološke sisteme. Leonardo da Vinci je naslikao najpoznatiju sliku na svijetu. Alessandro Volta je izmislio bateriju a Guglielmo Marconi je izmislio radio.

Evropske prekomorske ekspanzije su dovele do uspona kolonijalnog carstva. Kombinacija priliva sredstava iz Novog svijeta i industrijska revolucija Velike Britanije, je dozvolila novu ekonomiju zasnovanu na proizvodnji umjesto naturalne poljoprivrede. Počevši od 1775. godine Britanske kolonije u Americi su se pobunile uspostavljajući vladu. Zahvaljujući Francuskoj revoluciji podstaknute su političke promjene u kontinentalnoj Evropi pod motom sloboda, jednakost, bratstvo. Naredni francuski kralj, Napoleon Bonaparta, je širio carstvo ratom i sprovodio reforme do 1815. godine. Sake Dean Mahomed je predstavio šamponiranje prilikom kupanja i južnoazijsku kuhinju u Evropi, obezbjeđujući terapeutske masaže.

U periodu od 1815. do 1871. godine desio se veliki broj revolucija i ratova za nezavisnost. U Francuskoj i Velikoj Britaniji se razvio socijalizam i sindikalna aktivnost. Posljednji ostaci kmetstva su ukinuti u Rusiji 1861. godine. Balkanske zemlje su započele ratove za nezavisnost od Osmanlijskog carstva. Nakon Francusko-pruskog rata, Njemačka i Italija su ujedinjene u nacionalne države, a većina evropskih država postaju ustavne monarhije. Italija proglašava Rim glavnim gradom 1870. godine i time prestaje papina temporalna moć. Izbijanje Prvog svjetskog rata 1914. godine izazvalo je porast nacionalizma u jugoistočnoj Evropi zajedno sa Velikim silama. Saveznici, na čelu sa Britanijom i Francuskom, uz priključenje Italije 1915. godine i SAD-a 1917. godine, su porazili Centralne sile na čelu sa Njemačkim carstvom i Austro-Ugarskom 1918. godine. Mirovnom konferencijom u Parizu velika četvorka je nametnula niz sporazuma, a pogotovo Versajski sporazum. Ljudska i materijalna razaranja su bila daleko veća nego što je iko sanjao.

Njemačka je izgubila svoje kolonijalne posjede i nekoliko pokrajina, morala je platiti veliku odštetu i ponižena je od strane pobjednika. Sve evropske države su imale velike dugove prema SAD-u. To je dovelo do Velike depresije 1929. godine, koja je dovela do kolapsa. Nacistički režim Adolfa Hitlera došao je na vlast 1933. godine i ponovo je aktivirao Njemačku. Zajedno sa Mussolinijevom Italijom je želio dobiti potpunu kontrolu nad kontinentom, što je dovelo do Drugog svjetskog rata.

Nakon savezničke pobjede u Drugom svjetskom ratu, Evropa je podijeljena takozvanom željeznom zavjesom. Centralnom i istočnom Evropom je dominirao Sovjetski savez, a zemlje u toj regiji su postale komunističke države. Ostatkom su dominirale kapitalističke zemlje sa ekonomskih i vojnim rukovodstvom SAD-a. Obje vodeće zemlje su postale supersile. Većina ne-komunističkih država su se priključili sa SAD-om u vojni savez (NATO) i formirali Evropsku ekonomsku zajednicu. Komunističke zemlje su se priključile SSSR-u i njegovom vojnom savezu poznatom kao Varšavski pakt i ekonomski blok pod nazivom Comecon. Nekoliko malih zemalja su bile neutralne. Njemačka i Italija su ponovo postale glavne industrijske zemlje, zbog svog poslijeratnog ekonomskog čuda, i pridružile su se samitu G6 zajedno sa Velikom Britanijom i Francuskom. Stvorena je Evropska unija koja uključuje podjelu vlasti, a oporezivanje, zdravstvo i obrazovanje je ostalo u rukama nacionalnih država, dok je EU zadužena za tržišna pravila, konkurenciju, pravne standarde i ekologiju. Politikom odbrane upravljaju nacije kroz NATO, ali Evropska unija ima ulogu u određivanju vanjske politike. Sovjetski ekonomski i politički sistem se srušio 1989. godine, što je dovelo do kraja komunizma u satelitskim zemljama 1989. godine, a zatim i raspada Sovjetskog saveza 1991. godine. Kao posljedica toga, Njemačka je ujedinjena a integracija u EU je produbljena. Kontinent je postao depolarizovan, a Evropska unija se proširila na mnoge bivše komunističke evropske države.

Evropska unija je bila pod sve većim pritiskom zbog recesije u svijetu, a od 2008. godine glavna pitanja uključuju finansijsku pomoć zemljama, povećanja emigranata, napetosti s Rusijom, odbijanja članstva Turskoj i različitih stavova o budućnosti EU.

Imperijalizam

Imperijalizam je politika proširenja kontrole ili dominacije nad stranim entitetima u cilju pripajanja i/ili održanja imperije bilo kroz direktno teritorijalno osvajanje ili preko indirektnih metoda nametanja kontrola na politiku i/ili ekonomiju drugih zemalja. Termin je često korišten da opiše politiku jedne zemlje koja održava kolonijalnu zavisnost i dominaciju nad drugom udaljenom zemljom, bez obzira na činjenicu da li dominantna zemlja sebe naziva imperijom. Imperijalizam se smatra vidom fašizma nakon Drugog svjetskog rata.

John Huston

John Marcellus Huston bio je američki filmski režiser, scenarist i glumac. Pisao je scenarije za većinu od ukupno 37 igranih filmova koje je režirao, a mnogi se i danas smatraju klasicima: Malteški soko (1941), Blago Sierra Madre (1948), Otok Largo (1948), Džungla na asfaltu (1950), Afrička kraljica (1951), Moulin Rouge, Neprilagođeni i Čovjek koji bi da bude kralj. Tokom svoje 46-godišnje karijere imao je 15 nominacija za Oscara, osvojivši ga dvaput, a režirao je i filmove u kojima se pojavljuju njegov otac Walter i kći Anjelica, koji su također osvojili Oscara u različitim filmovima.

Većina Hustonovih filmova bili su adaptacije značajnih romana, koji često prikazuju "herojsku potragu," kao što su Moby Dick, ili Crvena medalja za hrabrost. U mnogim njegovim filmovima, različite grupe ljudi, dok se bore za zajednički cilj, postaju osuđeni na propast, formiraju "destruktivno savezništvo", dajući filmovima dramatičnu i vizualnu napetost. Mnogi od njegovih filmova uključuju teme kao što su religija, smisao, istina, sloboda, psihologija, kolonijalizam i rat.

Prije nego što je postao holivudski filmski stvaralac, bio je amaterski bokser, novinar, pisac kratkih priča, slikar portretist u Parizu, konjički jahač u Meksiku, kao i autor dokumentarnih filmova za vrijeme Drugog svjetskog rata. U Hollywoodskoj filmskoj industriji Huston je često nazivan "titanom", "buntovnikom" i "renesansnim čovjekom". Autor Ian Freer ga opisuje kao "Ernest Hemingway kina", filmaš koji se "nikada nije bojao da se suočava sa rješavanjem teških problema."

Južna Afrika (regija)

Južna Afrika predstavlja najjužniju regiju afričkog kontinenta.

U zavisnosti sa kojeg aspekta se ova regija posmatra, postoje različita tumačenja njenih granica, pogotovo sa stanovišta geografije i geopolitike.

Kolonija (politika)

Kolonija, u političkom i historijskom smislu, je teritorija pod neposrednom političkom kontrolom i upravom geografski udaljene države ili, u staro doba, grada.

Pojam kolonija je usko povezan s koloniziranjem. Kod koloniziranja se u suštini radi o naseljavanju zemlje. Otuda je kolonija u širem smislu riječi skup osoba koje žive izvan svog područja naseljavanja. Osim toga, u području politike postoji potpuna ovisnost o "zemlji matici".

Kolonizacija

Kolonizacija je termin koji označava doseljavanje ili nastanjavanje određenih organizama (biljnih i životinjskih vrsta) na područje na kojem prethodno nisu živjeli. Termin je nastao od latinskog izraza colere što znači naseliti, kultivirati i prvobitno se odnosio na ljude.

Tokom 19. stoljeća, biolozi su prisvojili termin pri opisu aktivnosti ptica, bakterija ili biljnih vrsta. Ljudska kolonizacija je uža kategorija od povezanog pojma kolonijalizma i odnosi se striktno na migracije, naprimjer, na koloniju doseljenika.

Mozambik

Mozambik (portugalski: Moçambique; izgovor: [mʊsɐmˈbik]) jest država u jugoistočnoj Africi. Glavni grad je Maputo. Mozambik je od 12. novembra 1995. godine član Commonwealtha. Nacionalni praznik je 25. juna, po Danu nezavisnosti od Portugala (1975). Mozambik se nalazi na obali Indijskog okeana, između 10 i 27 stepeni južne geografske širine. Graniči sa Tanzanijom, Malavijem, Zambijom, Zimbabveom, Južnoafričkom Republikom i Svazilandom. Mozambičkim kanalom na istoku, Madagaskar je odvojen od afričkog kontinenta.

Naša muzika

Naša muzika, (originalni naziv: Notre musique), film režisera Jean-Luc Godard-a.

Njemačko Carstvo

Njemačko Carstvo (njemački: Deutsches Reich) je bio naziv na njemačku državu u vremenu od 47 godina, počevši od proglasa pruskog kralja Vilima I njemačkim cara (18. januar 1871. godine) te završivši abdikacijom Vilima II (9. novembar 1918.). Službeno ime te države u to doba Deutsches Reich (Njemački Reich) koristilo se sve do 1943. godine i ne označava striktno period carske vladavine.

Izraz Drugi Reich (Zweites Reich) ponekad i najbolje označava ovaj period njemačke države. Izraz je uveo Arthur Moeller van den Bruck 20ih godina 20. vijeka. Zaključio je da je Sveto Rimsko Carstvo njemačkog naroda bio Prvi Reich, dok je Njemačko Carstvo bilo Drugi Reich. Tom logikom je i nastao izraz Treći Reich koji se danas upotrebljava za njemačku tokom Hitlerove vladavine.

Radničko samoupravljanje

Radničko samoupravljanje je društveni i privredni model koji je osmišljen od strane KPJ i provođen je u Jugoslaviji od 1950. godine pa do kraja njenog postojanja. Osnovna ideja se svodila na prebacivanje upravljanja poduzeća u ruke radnika i odvajanje države od gospodarstva, što nikada nije provedeno.

Seoul

Seoul (kor: hang: 서울 ) [sʌ.ul] jeste glavni grad Južne Koreje i jedan od najnaseljenijih gradova na svijetu. Nalazi se u sjeverozapadnom dijelu zemlje na rijeci Han. Službeno ime grada je "Posebni grad Seoul" (kor: hanj: 서울특별시 rom: Seoul Teukbyeolsi ). Ovo ime zasniva se na činjenici da je glavni grad te da je upravno-politički ujedno i korejska provincija.

Već od 18. vijeka p. n. e. do 475. godine Seoul je bio historijski glavni grad kraljevstva Baekje. Od 1394. do 1910. bio je glavni grad carstva Joseon i Korejskog carstva. Za glavni grad Koreje proglašen je 1945. Po bivšem Ustavu Sjeverne Koreje, Seoul je pravno bio i glavni grad Sjeverne Koreje, sve do promjene Ustava 1972. kada je Pyongyang, grad u kojem je sjevernokorejsko vodstvo imalo privremeno sjedište nakon završetka Drugog svjetskog rata, proglašen glavnim gradom.

Broj stanovnika Seoula kreće se oko 9,8 miliona (2010). Osim toga, grad je sjedište metopolitanskog područja Sudogwon (kor: hang: 수도권 hanj: 首都圈 ). Ovom području pripadaju, između ostalih, i višemilionski gradovi Incheon i Suwon i u njemu živi 23,8 miliona ljudi, što predstavlja 48,6% od ukupnog broja stanovnika Južne Koreje. Sudogwon je nakon metropolitanskog područja Tokio-Yokohama drugo najveće takvo područje na svijetu. Zbog nedovoljne definicije područja i nepoznatog broja stanovnika, područja Mexico Cityja, New Yorka i São Paula neznatno se razlikuju te se Sudogwon smatra drugim najvećim regionom na svijetu.

Seoul je politički, kulturni, obrazovni, društveni i ekonomski centar Južne Koreje. Jedan je od centara međunarodnog biznisa, finansija, multinacionalnih korporacija i svjetskih organizacija. Danas je jedan od najočitijih simbola korejske privrede ("Čudo na rijeci Han"). Bio je domaćin većih svjetskih sportskih takmičenja: Azijskih igara 1988, Ljetnih olimpijskih igara 1988. i Svjetskog nogometnog prvenstva 2002. U Seoulu je 2010. održan samit G-20, a grad je proglašen UNESCO-vim gradom dizajna (engleski: UNESCO City of Design).

Zapadna Afrika

Zapadna Afrika je najzapadnija regija afričkog kontinenta. Geopolitički se UN-ova definicija Zapadne Afrike podudara s najuobičajenijim prepoznavanjem regije, a uključuje sljedećih 16 država:

Magreb (arapski "zapadno"), regija u sjeverozapadnoj Africi u kojoj se nalaze Maroko (zajedno sa Zapadnom Saharom), Alžir, Tunis i (ponekad) Libija (vidi Sjeverna Afrika).

UN-ova regija također uključuje otok Svetu Helenu, britanski prekomorski teritorij u Južnom atlantskom okeanu.

Zapadna Afrika je područje s velikim rasponom geografije, bioregija i kultura. Orijentirana je zapadno od imaginarne osi sjever-jug uglavnom na području koje se danas naziva Afričkom udubinom. Atlantski okean formira zapadne i južne granice regije. Sjevernu granicu čini pustinja Sahara, a najsjeverniji dio regije općenito se smatra Nigerski pregib. Istočna granica je manje precizna, pa je neki smještaju na Benue Trough, a drugi na liniju koja ide od Mount Kameruna do jezera Čad.

Moderne granice suvremenih zapadnoafričkih država odražavaju nekadašnje kolonijalne granice koje prelaze etničke i kulturne linije, pa često dijele pojedinačne etničke grupe između dviju ili više država.

Kolonizacija i dekolonizacija
Zemlja
Opće
teme
Svemir

Drugi jezici

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.