Kokain

Kokain (po IUPAC nomenklaturi – metil (1R,2R,3S,5S)-3- (benzoiloksi)-8-metil-8-azabiciklo[3.2.1] oktan-2-karboksilat) jest kristalni tropanski alkaloid koji se dobija iz lišća biljke Erythroxylon coca (koka)[1]Naziv kokain je izveden iz imena biljke koka sa dodatkom alkaloidnog sufiksa -in. On je snažan stimulans centralnog nervnog sistema, blokira apetit i djeluje kao lokalni anestetik jer paralizira nervne završetke, a dovodi do promjena u ponašanju i prividnom podizanju energije slično učinku amfetamina.

Naime, on je inhibitor ponovne pohrane dopamina, serotonina i norepinefrina, koji posreduje u funkcionalnosti, kao što je egzogeni ligand kateholamina. Zbog načina na koji on utiče na mezolimbni put, kokain stvara ovisnost.[2]

Gotovo u svim dijelovima svijeta, posjedovanje i distribucija kokaina te uzgajanje biljke koke je strogo zabranjeno u nemedicinske svrhe. Iako je njegova upotreba u javnosti nelegalna i strogo kažnjiva u gotovo svim zemljama svijeta, njegovo korištenje i dalje je široko rasprostranjeno.

Kokain
Naziv lijeka Kokain
Druga imena Metilbenzoilekgonin, benzoilmetilekgonin
Grupa alkaloidi
Klasifikacija
ATC kodovi N01BC01
CAS registarski broj 50-36-2
Dostupnost bez recepta: ne
Stručne informacije
Hemijske osobine
Cocaine

Ime po IUPAC metil (1R,2R,3S,5S)-3- (benzoiloksi)-8-metil-8-azabiciklo[3.2.1] oktan-2-karboksilat
Sumarna formula C17H21NO4
Tačka topljenja 195 °C
Molarna masa 303,353 g/mol
Farmakokinetičke osobine
Biološka raspoloživost oralno: 33%, ušmrkavanje 60%
Metabolizam hepatički
Poluvrijeme eliminacije 1 sat
Izlučivanje renalno

Historija

Lišće koke

Hiljadama godina, južnoameričko domorodačko stanovništvo je žvakalo lišće koke (Erythroxylon coca), biljke koja sadrži hranjive sastojke kao i brojne alkaloide, uključujući i kokain. Lišće se žvakalo, i žvače se, gotovo univerzalno u nekim domorodačkim plemenima. U blizini nekih pronađenih mumija iz Perua nađeni su ostaci lišća koke, a keramika iz tog perioda je bila oslikana ljudima čija su usta bila puna nečega, kao da žvaču.[3]Također postoje dokazi da su ove kulture koristile mješavinu lišća koke i pljuvačke kao anestetik pri trepanaciji (hirurškom otvaranju lobanje).[4]

Kada su Španci kolonizirali Južnu Ameriku, isprva su ignorirali tvrdnje domorodaca da im lišće koke daje snagu i energiju, već su praksu njenog žvakanja proglasili đavoljim djelom. Međutim, nakon što su se uvjerili da su te tvrdnje istinite, legalizirali su upotrebu koke i počeli je oporezivati po stopi od 10%[5]. Godine 1569, Nicolás Monardes je opisao običaje domorodaca o žvakanju mješavine duhana i lišća koke čime su postizali "veliko zadovoljstvo":

[...when they wished to] make themselves drunk and [...] out of judgment [they chewed a mixture of tobacco and coca leaves which ...] make them go as they were out of their wittes [...]

[...kada su željeli] da se opijaju i [...] budu van razuma [žvakali su mješavinu duhana i lišća koke ...] od čega su izgledali kao da su bez umova [...][6]

Godine 1609, svećenik Blas Valera je napisao: Koka štiti tijelo od mnogih bolesti, pa su je mnogi naši ljekari koristili u obliku praha za smanjivanje natečenih rana, jačanje prebijenih kostiju, liječenje prehlade i slično. Koristili su je i u liječenju zagnjojenih rana. Pa kad ima toliko pozitivnih efekata pri liječenju bolesti, kako može imati bar jedan efekat u tijelu onih koji je jedu?

Izolacija

Iako je biljka koka bila vijekovima poznata po svojim stimulativnim i prehrambenim osobinama, izolacija alkaloida kokaina se desila tek 1855. godine. Brojni evropski naučnici su pokušali izolirati kokain, ali sve do tada nisu uspjeli iz dva razloga: hemija nije bilo dovoljno napredna, te koka nije bila dostupna u Evropi jer tamo nije rasla, a kokain se gubio tokom transporta preko okeana.

Njemački hemičar Friedrich Gaedcke je prvi izolirao kokain 1855. godine. Gaedcke mu je dao ime alkaloid eritroksilin a otkriće objavio u žurnalu Archiv der Pharmazie[7]

Godinu kasnije, 1856, Friedrich Wöhler je zatražio da mu se pošalje velika količina lišća koke iz Južne Amerike, koje je tri godine kasnije i dobio. Wöhler je koku proslijedio Albertu Niemannu. profesoru na Univerzitetu u Göttingenu, koji je razvio napredni proces izdvajanja kokaina[8]

Niemann je opisao svaki korak koji je učinio pri izolaciji kokaina u svojoj doktorskoj disertaciji Über eine neue organische Base in den Cocablättern (O novoj organskoj bazi u lišću koke) objavljenoj 1860. godine. To mu je donijelo titulu redovnog profesora, a danas se originalni rad čuva u Britanskoj biblioteci. Pisao je o providnim bezbojnim kristalima alkaloida, o njegovim baznim reakcijama u otopini, gorkom ukusu, pojačava izlučivanje i kada se stavi na jezik daje osjećaj neobične apatije nakon čega slijedi osjećaj hladnoće. Niemann je alkaloidu dao ime kokain (poput ostalih alkaloida ima sufiks -in, iz latinskog -ina).[8]Prva sinteza i objašnjenje strukture molekule kokaina je zasluga Richarda Willstättera 1898. godine.[9]Proces sinteze kokaina traje u pet faza, a započinje tropinonom, sličnim prirodnim proizvodom.

Upotreba u medicini

Uzbrzo nakon otkrića novog alkaloida, evropski ljekari su otkrili i koristili svojstva biljke koka.

Godine 1879, Vassili von Anrep sa Univerziteta u Würzburgu je izveo eksperiment kako bi demonstrirao analgetske osobine novootkrivenog alkaloida. Pripremio je dvije odvojene posude, jednu sa otopinom kokaina i soli a drugu sa običnom slanom vodom. Zatim je u svaku posudu uronio žablje noge, jedne u rastvor kokaina a drugu u kontrolnu posudu, te ih nastavio stimulirati na razne načine. Noge koje su bile uronjene u otopinu kokaina su reagirale dosta različito nego one koje su bile u slanoj vodi[10].

Carl Koller (bliski saradnik Freuda, koji je kasnije pisao o kokainu) je eksperimentisao sa kokainom u oftalmološke svrhe. U jednom eksperimentu koji je izveo 1884. godine, primjenjivao je rastvor kokaina na sebi, kapajući ga u oči. Njegovi nalazi su objavljeni Heidelberškom oftalmološkom društvu. Iste godine, Jellinek je objavio anestetičke efekte kokaina na respiratorni sistem. Narednih godina, nastavljena su ispitivanja osobina kokaina kao nervnog i lokalnog anestetika[11][12].

Popularizacija

Godine 1859, italijanski ljekar Paolo Mantegazza, vratio se iz Perua gdje je bio svjedok upotrebe koke od strane domorodaca. Nastavio je eksperimentisati sa kokom na sebi i nakon povratka u Milano, gdje je napisao djelo u kojem je opisao rezultate svog istraživanja. U tom djelu on je koku i kokain (u to vrijeme su se ta dva pojma poistovjećivali) proglasio korisnim u medicini, pri tretmanima "pojave naslaga na jeziku, nadutosti u stomaku i bijeljenja zuba".

Mariani pope
Papa Lav XIII je sa sobom nosio posudu sa vinom Mariani u kojem je bilo dodane koke, a Angela Mariania je nagradio zlatnom vatikanskom medaljom

Hemičar Angelo Mariani, koji je naknadno pročitao rad Mantegazze, brzo se zainteresirao za koku i njen privredni potencijal. Godine 1863, Mariani je započeo promovisati vino zvano Vino Mariani, u koje je bilo dodan ekstrakt lišća koke, a kasnije je dobilo ime kokavino. Etanol u vinu je djelovao kao otapalo i izvlačio je kokain iz ekstrakta koka lišća, mijenjajući efekte pića. Piće je sadržavao oko 6 mg kokaina po unci vina, mada je vino Mariani koje je išlo za izvoz imalo 7,2 mg kokaina po unci zbog konkurencije sa drugim sličnim pićima na tržištu SAD-a. Originalni recept John Styth Pembertona za Coca-Colu iz 1886 godine sadržavao je i malo lišća koke, mada je kompanija počela koristi dekokainizirano lišće nakon 1906 godine, pošto je u SAD usvojen Zakon o čistoći hrane i lijekova (Pure Food and Drug Act). Stvarnu količinu kokaina koju je sadržavala Coca-Cola tokom prvih 20 godina njene proizvodnje je danas gotovo nemoguće odrediti.

Od 1879. godine, kokain se počeo koristiti u svrhu odvikavanja od morfina. Kokain je uveden u kliničku upotrebu kao lokalni anestetik 1884 godine u Njemačkoj, otprilike u isto vrijeme kada je Sigmund Freud objavio svoj rad Über Coca[13](O koki), u kojem je pisao da kokain izaziva uzbuđenje i dugotrajnu euforiju, koja se ne razlikuje o normalne euforije kod zdrave osobe... Kod osobe se pojačava samokontrola i dobija više vitalnosti i kapaciteta za rad... Drugim riječima, osoba je naizgled gotovo normalna i veoma je teško povjerovati da je pod uticajem droga... Dugi intenzivni fizički rad obavlja bez ikakvog umora... Osoba uživa u efektima bez bilo kakvih negativnih osjećaja koje bi uslijedili nakon sličnog uzbuđenja pri korištenju alkohola... Ne javlja se nikakva ovisnost za daljnje korištenje kokaina nakon prvog uzimanja, ili čak nakon ponovog uzimanja droge...

Godine 1885. američki proizvođač Parke-Davis je prodavao kokain u različitim oblicima, uključujući cigarete, puder, pa čak i kokain smjesu koja se mogla ubrizgati direktno u vene putem igle. Firma je obećalo da će se njihovi kokainski proizvodi moći "korisiti umjesto hrane, činiti kukavice hrabrim, ćutljive rječitim... učiniti bolesne neosjetljivim na bol."

Do kraja viktorijanske ere, korištenje kokaina se u književnosti smatralo porokom. Na primjer, u djelima Arthura Conana Doylea, Sherlock Holmes ga je ponekad sebi ubrizgavao.

Zabrana

Početkom 20. vijeka, osobine kokaina kao droge su postaje očite te je javnost počela biti svjesna problema zloupotrebe kokaina u svijetu. Američki farmacijski žurnal (American Journal of Pharmacy) je objavio 1903 godine da kokain najviše koriste: kockari, prostitutke, pljačkaši, noćni čuvari, portiri i općenito mnogi radnici iz nižih slojeva društva. Godine 1914, dr. Christopher Koch iz Farmacijskog odbora države Pennsylvania (Pennsylvania's State Pharmacy Board) izjavio kako upotreba kokaina među crncima direktno utiče na povećanje broja napada na žene bijelaca na jugu SAD-a. Takva nagađanja te brojna pisanja u medijima su potpomogla da se stvore predrasude o masovnoj upotrebi kokaina među crncima na jugu SAD-a, iako nema dokaza da se kokain zaista upotrebljavao u tolikoj mjeri. Iste godine, donesen je zakon kojim se zabranjuje prodaja i distribucija kokaina u SAD. Tim zakonom (Harrison Narcotics Tax Act) se kokain pogrešno svrstao u narkotike a takva klasifikacija se zadržala i u današnjoj kulturi. Međutim, današnje naučno tumačenje svrstava kokain u stimulanse. Iako je u SAD njegovo korištenje i proizvodnja tehnički nezakonita, ipak je to dopušteno registrovanim kompanijama i pojedincima. Zbog takvih nejedinstvenih mišljenja, još uvijek je aktuelna moralna debata o legalizaciji korištenja kokaina u Sjedinjenim Američkim Državama.

Upotreba danas

U mnogim zemljama, kokain je danas popularna droga. U SAD-u, razvojem tzv. cracka, kokain je uveden za općenitu upotrebu među siromašnijim gradskim stanovništvom. Njegova upotreba u vidu praha je ostala manje-više podjednaka, sa maksimumom tokom kasnih 1990tih i početkom 21. vijeka. Posljednjih nekoliko godina, značajno je porasla njegova upotreba u Ujedinjenom Kraljevstvu. Smatra se da danas ne postoji nikakva razlika među korisnicima kokaina u smislu demografije, pola, starosti; ekonomskog, socijalnog, političkog, rasnog ili religijskog položaja.

Biosinteza

Prvu sintezu molekule kokaina je načinio Richard Willstätter 1898. godine.[9] Njegova sinteza je imala za osnovu tropinon, uz pomoć kojeg je derivirao kokain. Nakon toga, naučnici Robert Robinson i Edward Leete su dali značajan doprinos u razumijevanju mehanizma sinteze kokaina.

Biosinteza N-metil-pirrolinijum kationa

Biosinteza u biljci počinje sa L-glutaminom, od kojeg nastaje L-ornitin. Značaj u sintezi tropanskog prstena L-ornitina i L-arginina dokazao je Edward Leete 1954 godine[14]. Od ornitina, putem dekarboksilacije zavisne od piridoksal fosfata, nastaje putrescin. Međutim, kod životinja putrescin se derivira iz ornitina unutar ciklusa uree. L-ornitin prelazi u L-arginin[15], a koji se zatim dekarboksilizira preko PLP te formira agmatin. Hidroliza imina daje N-karbamoilputrescin te se daljnjom hidrolizom uree formira putrescin. Na taj način se može povući paralela u različitim putanjama pretvaranja ornitina u putrescin kod biljaka i životinja. N-metilacija putrescina zavisna od SAM daje kao proizvod N-metilputrescin, koji se dalje podvrgava oksidativnoj deaminaciji djelovanjem diamin oksidaze te se dobija aminoaldehid. Formiranje Schiffove baze dokazuje biosintezu N-metil-?1-pirrolinijum kationa.

Biosynthesis of N-methyl-pyrrolinium cation
Biosinteza N-metil-pirrolinijum kationa

Biosinteza kokaina

Dodatni atomi karbona koji su neophodni za sintezu kokaina se dobijaju iz acetil-CoA, putem dodavanja dvije acetil-CoA jedinice na N-metil-?1-pirrolinijum kation[16]. Prvo dodavanje je reakcija slična Mannichovoj reakciji sa enolatnim anionom iz acetil-CoA koj djeluje kao nukleofil prema pirolinij kationu. Drugo dodavanje se dešava putem Claisenove kondenzacije. Ovim se proizvode racemička mješavina dvostruko supstituiranog pirolidina, sa zadržvanjem tioestera iz Claisenove kondenzacije. Pri formiranju tropinona iz racemičnog etil-[2,3-13C2]4(Nmetil-2-pirrolidinil)-3-oksobutanoata, ne postoji preferiranje nijednog stereoizomera[17]. U toku biosinteze kokaina, samo (S)-enantiomer se može ciklično spojiti u sistem tropanskog prstena kokaina. Stereoselektivnost ove reakcije je dalje istraživana putem studije diskriminacije prohiralnog metilen vodika[18]. Smatra se da se ovo dešava zbog dodatnog hiralnog centra na drugom atomu ugljika[19]. Ovaj proces se odvija putem oksidacije, kojom se regenerira pirrolinijum kation i formira enolatni anion, te unutarmolekulska Mannichova reakcija. Sistem tropanskog prstena se hidrolizira, zatim metilira, te reducira putem NADPH u svrhu formiranja metilekgonina. Benzoilska funkcionalna grupa neophodna za formiranje kokain diestera se sintetizira iz fenilalanina preko cinamičke kiseline[20]. Na kraju, kombinacijom dvije jedinice benzoil-CoA dobija se kokain.

Biosynthesis of cocaine
Biosinteza kokaina

Redukcija tropinona

Kao međuproizvod pri redukciji tropinona pojavljuju se enzimi reduktaze zavisni od NADPH, koji su karakteristični kod mnogih biljnih vrsta[21]. Sve ove biljne vrste imaju dva tipa enzima reduktaze, tropinon reduktazu I (TR I) i tropinon reduktazu II (TR II). TR I daje tropin a TR II daje pseudotropin. Zbog različitih kinetičkih karakteristika i pH aktivnosti enzima, te 25 puta većoj aktivnosti TR I u odnosu na TR II, pri reakciji redukcije tropinona se uglavnom proizvodi tropin[22].

Reduction of tropinone
Redukcija tropinona

Farmakologija

Izgled

CocaineHydrochloridePowder
Kokain hidrohlorid
CocaineHCl
Komadić kompresovanog praha kokaina

Kokaine u svom najčistijem obliku je bijeli, kristalni proizvod. Kokain koji se pojavljuje u obliku praha je so, obično kao hidrohlorid (CAS registarski broj: 53-21-4). Kokain na crnom tržištu se najčešće izmijenjen raznim prahovima i dodacima kako bi se povećala njegova težina; najčešće mu se dodaju soda, šećeri poput laktoze, dekstroze, inositola, manitola i drugi; lokalni anestetici kao što su lidokain ili benzokain i drugi. Kokain se može miješati i sa drugim stimulansima poput metamfetamina[23]. Onečišćeni kokain nije potpuno bijel, nego donekle krem ili neznatno ružičast. Boja kokaina zavisi od nekoliko faktora uključujući i porijeklo koke, način proizvodnje (sa amonijakom ili sodom) te prisustvo nečistoća, a može biti od potpuno bijele do žućkaste, krem sve do svijetlo smeđe. U zavisnosti od dodataka, pored boje, razlikuje se i tekstura, počev od sitnog praha, ponekad dosta uljastog do čvrste, kristalne strukture.

Oblici kokaina

Soli

Kokain, kao i mnogi alkaloidi, može graditi raznolike soli, kao npr. hidrohlorid (HCl) i sulfat (-SO4). Različite soli imaju i različitu rastvorljivost u otapalima. Kokain hidrohlorid kao i mnogi slični hidrohloridi alkaloida je polaran i rastvorljiv u vodi.

Baze

Kao što i ime govori, slobodna baza (freebase) je bazična forma kokaina, pored forme kokainske soli. Gotovo je nerastvorljiva u vodi, dok je njegov hidrohlorid rastvorljiv.

Pušenje kokaina u obliku baze ima dodatni efekt ispuštanja metilekgonidina u organizam korisnika zbog pirolize supstanci, što predstavlja popratni efekt koji se ne javlja pri korištenju kokaina putem ušmrkavanja praha ili intravenoznog ubrzgavanja. Određene studije su pokazale da pušenje bazičnog kokaina može biti mnogo otrovnije od drugih načina upotrebe kokaina[24], zbog efekta metilekgonidina na tkivo pluća[25]i jetre[26].

Čisti kokain se dobija neutralizacijom soli njegovih reaktanata sa bazičnim rastvorom čime nastaje nepolarni bazični kokain. On se dalje pročišćava putem izdvajanja tečnosti iz tekućeg rastvora.

Crack

Crack (fonet. krek) je bazični oblik kokaina značajno slabije čistoće, a kao primjesu sadržava natrijum bikarbonat. Crack se najčešće konzumira pušenjem[27]. Naziv crack je nastao po uzoru na onomatopeju krcanja (crack = kvrc, krak), zvuk koji nastaje kada se zagrijava kokain koji sadrži nečistoće i primjese[28].

Infuzije iz lišća koke

Infuzija iz lišća koke (također poznata i kao koka čaj) se koristi u zemljama u kojima se uzgaja koka kao uobičajeni biljni lijek. Slobodna i legalna komercijalizacija osušenog lišća koke u obliku filter kesica "čaja" se već dugi niz godina aktivno promovira od strane vlada Perua i Bolivije u vidu pića sa medicinskim osobinama. Posjetiocima drevnih gradova Cusco u Peruu i La Paz u Boliviji se kao dobrodošlica nudi ekstrakt lišća koke (serviran kao čaj sa cijelim listovima), u svrhu da se pomogne pridošlicama da prevaziđu simptome visinske bolesti. Kao posljedica tog čaja javlja se blaga stimulacija i poboljšavanje raspoloženja. Ovaj čaj ne proizvodi primjetne efekte utrnuća usta niti daje efekte drogiranosti kao pri ušmrkavanju kokaina. U svrhu promocije i dekriminalizacije ovog načina upotrebe lišća koke, njegovi zagovornici objavljuju neprovjerene studije i koncepte da se konzumiranjem lišća ili čaja koke, u organizam unose različiti alkaloidi koji su značajno različiti od standardnog čistog kokaina.

Čak se išlo dotle da su promovirali čaj kao način za odvikavanje od ovisnosti od kokaina. U jednoj kontroverznoj objavljenoj studiji, infuzije od lišća koke su davane 23 kokainskih ovisnika u Limi u Peruu. Kao rezultat korištenja čaja, uzimanje droge je smanjeno sa 4 puta mjesečno prije tretmana na jednom mjesečno poslije tretmana. Dužina apstitencije se produžila sa prosječno 32 dana prije tretmana na 217 dana poslije tretmana. Ova studija je navodno sugerisala da korištenje čaja od lišća koke može biti uspješan način odvikavanja od kokaina[29]. Međutim, važan rezultat ove studije je nalaz da je primarna farmakološki aktivna supstanca iz čaja ustvari kokain a ne neki drugi alkaloidi.

Metabolit kokaina benzoilekgonin može biti otkriven i dokazan u urinu osobe nekoliko sati nakon pijenja jedne šoljice koka čaja.

Fiziološki mehanizam

Farmakodinamika kokaina uključuje složene veze neurotransmitera (inhibiranje upijanja monoamina kod pacova sa odnosom serotonina naspram dopamina = 2:3, te serotonina naspram norepinefrina = 2:5[30]). Najviše ispitivani efekat kokaina na centralni nervni sistem je blokiranje bjelančevine trasportera dopamina. Transmiter dopamina se oslobađa tokom neurosignalizacije a normalno se reciklira preko transportera; odnosno transporter veže transmiter i ispumpava ga iz sinaptičke veze natrag u presinaptički neuron, gdje se skladišti u vesikulu. Kokain se čvrsto veže na transporter dopamina formirajući kompleks koji blokira funkcije transportera. Tako transporter dopamina ne može više da vrši svoju funkciju te se dopamin nakuplja na sinaptičkoj vezi. Ovim nastaje jači i produženi postsinaptički efekat dopaminskog signala na receptorima dopamina neurona koji prima signal. Produženo izlaganje uticaju kokaina, koje se dešava dugotrajnim i čestim konzumiranjem droge, vodi do homeostatičke deregulacije normalne dopaminske signalizacije tako što se deregulišu receptori dopamina a pojačava provođenje signala. Smanjivanje dopaminske signalizacije nakon hroničnog korištenja kokaina može dovesti do jakih depresija i povećanja osjetljivosti ovog važnog moždanog ciklusa nagrađivanja što vodi ponovljenom uzimanju kokaina da bi se vratili njegovi efekti (samo uzimanje kokaina se osjeti kao nagrada svojim zamrlim čulima). Ova preosjetljivost na kraju vodi do stvaranja ovisnosti.

Područja mozga koja su bogata dopaminom su najčešća mjesta istraživanja o ovisnosti od kokaina. Od naročitog naučnog zanimanja je putanja koja se sastoji od dopaminergičkih neurona koje se nalaze u ventralnom tegmentalnom području koje završava u akumbensu jezgra. Ova projekcija možda ima funkciju kao centar za nagrađivanje u smislu aktiviranja pri odgovoru na zloupotrebu droge poput kokaina slično kao i prirodne reakcije pri uzimanju hrane ili seksu[31]. Dok je tačna uloga dopamina pri subjektivnom osjećanju nagrađivanja dosta kontroverzna prema mišljenjima većine neuroistraživača, ispuštanje dopamina u akumbens jezgre se gotovo nedvomisleno smatra barem djelimično odgovornim za kokainske efekte nagrađivanja. Ova hipoteza se najvećim dijelom zasniva na istraživačkim podacima i eksperimentima na pacovima koji su naviknuti da sami uzimaju kokain. Ako se dopaminski antagonisti ubrizgaju direktno u akumbens jezgre, pacovi koji su se naviknuli na kokain će prestati da odgovaraju na stimulans što indicira da kokain ne pokazuje više usiljenu reakciju nagrađivanja.

Kokain utiče na sigma receptore, jer on ima funkciju kao antagonist sigma liganda[32]. Također, dokazano je da djeluje i na druge specifične receptore kao što su NMDA i receptor dopamina D1[33]. Kokain blokira ionske kanale, te tako, kao i lignokain i novokain, djeluje kao lokalni anestetik. On uzrokuje i vazokonstrikciju, odnosno sužava krvne sudove, te može smanjiti krvarenje pri manjim operativnim zahvatima. Pošto i nikotin povećava nivoe dopamina u mozgu, mnogi korisnici kokaina su primijetili da korištenjem duhanskih proizvoda zajedno sa kokainom još više pojačava euforiju. Međutim, ovo može imati i neočekivane negativne posljedice kao što je nekontrolisana ovisnost o pušenju tokom upotrebe kokaina (čak i kod korisnika koji obično ne puše cigarete), pored poznatih negativnih uticaja na zdravlje koje izazivaju duhanski proizvodi. Kokain često može uzrokovati smanjenje uzimanja hrane, te može kod korisnika dovesti do gubitka apetita, pa čak i teških oblika pothranjenosti i značajnog gubitka tjelesne težine. Efekti kokaina se mogu pojačati i kada je korisnik okružen novim, drugačijim okruženjem ili kada je izložen novim načinima stimulacije[34].

Metabolizam i izlučivanje

Kokain se izrazito mnogo metabolizira, najvećim dijelom u jetri, dok se samo 1% izlučuje nepromijenjen putem urina. U procesu metabolizma dominira hidrolitička esterifikacija, tako da se kokainski metaboliti sastoje ugavnom od benzoilekgonina (BE), kao osnovnog metabolita i drugih značajnih metabolita u manjim količinama, kao što su ekgonin metil ester (EME) i ekgonin. Ostali manje značajni metaboliti kokaina su norkokain, p-hidroksikokain, m-hidroksikokain, p-hidroksibenzoilekgonin (pOHBE) i m-hidroksibenzoilekgonin[35]. Ovo ne uključuje metabolite koji nastaju pored standardnog procesa metabolizma unutar ljudskog organizma, kao npr. putem pirolize.

Utjecaj na zdravlje

Smatra se da su zdravstveni problemi koji se javljaju pri korištenju legalno dozvoljenih poput alkohola i duhana relativno veći od onih koji nastaju pri upotrebi kokaina, dok povremeno korištenje kokaina ne vodi teškim, pa čak ni manjim, psihičkim ili socijalnim problemima[36]. U zavisnosti od količine uzetog kokaina, njegove čistoće i načina uzimanja, efekti mogu trajati od 20 minuta do nekoliko sati. Početni znaci stimulacije su hiperaktivnost, povećanje krvnog pritiska, ubrzanje rada srca te euforija. Nakon početne euforije može se javiti osjećaj neugode, apatije, depresije, paranoje, te ponovna želja za uzimanjem kokaina. Također, može se javiti i pojačana seksualna želja.

Pri dugotrajnoj i prekomjernoj upotrebi, kokain dovodi do svrbeža, tahikardije, halucinacija i paranoje. Prekomjerne doze dovode i do srčane aritmije i značajnog rasta krvnog pritiska. Ovo može dovesti i do smrti ukoliko korisnik ima srčane probleme i bolesti. Smrtonosna doza kod miševa (LD50) iznosi 95,1 mg/kg[37].

Zvanično, medicina ne poznaje određeni protivotrov za prekomjernu dozu kokaina, mada su određena ispitivanja na životinjama pokazala da lijekovi poput deksmedetomidina i rimcazola mogu pomoći u tim slučajevima.

Zakonska regulativa

Proizvodnja, transport i prodaja kokaina i proizvoda kokaina je organičena i zabranjena u većini zemalja svijeta, kao i Konvencijom UN protiv nelegalne trgovine drogama i psihotropnih supstanci. U SAD, proizvodnja, uvoz, posjedovanje i prodaja kokaina je dodatno zabranjena 1970 godine Zakonom o kontrolisanim supstancama (Controlled Substances Act)[38]. Međutim, u svakoj američkoj saveznoj državi je posebno sankcionisano posjedovanje i trgovina kokainom, tako da se kazne kreću od 1000 do 500 hiljada dolara i 4 mjeseca do 10 godina zatvora za posjedovanje kokaina[39]. Kazne za trgovinu kokainom se kreću od 2500 do milion dolara i jednu godinu zatvora do kazne doživotnog zatvora.[39] U periodu od 1. januara 2005 do 31. decembra 2007 godine, na području SAD je uhapšeno i osuđeno preko 10 hiljada osoba zbog posjedovanja i trgovinom kokainom. Preko 90% od njih je optuženo za trgovinu i distribuciju kokaina.[39]

U nekim zemljama, kao što su Peru i Bolivija, zakonski je dozvoljen uzgoj biljke koka u svrhu tradicionalne upotrebe domorodačkog stanovništva, ali se zabranjuje proizvodnja, prodaja i upotreba kokaina. U nekim dijelovima Evrope i Australije, dozvoljena je upotreba kokaina samo u medicinske svrhe.

Po podacima UN-a, u toku 2004 godine u svijetu je zapljenjeno i oduzeto 589 tona kokaina. Od toga, najviše u Kolumbiji 188 tona, SAD 166 tona, Evropi 79 tona, Peruu 14 tona, Boliviji 9 tona, te 133 tone u ostalim državama[40].

Raširenost i trgovina

Procjenjuje se da je vrijednost kokaina koji se godišnje proda na crnom tržištu u SAD u toku 2005 godine iznosi preko 70 milijardi US dolara[41][42]. Postoji izuzetno velika potražnja za kokainom, naročito među korisnicima sa natprosječnim primanjima. Popularnost kokaina je naročito izražena među mladima, gdje kokain uživa status droge za zabave i droge za diskoteke.

Cijene

Na području Evrope, na crnom tržištu, cijena na veliko kilograma čistog kokaina (80-90% čist) iznosi između 17.000 i 78.000 eura[43]. Prema istom izvještaju,[43], cijena kokaina u Holandiji, Poljskoj, Portugalu, Belgiji, Irskoj, Rumuniji, Slovačkoj i Litvaniji iznosi oko 20.000 €/kg, u Njemačkoj, Španiji, Mađarskoj, Bugarskoj, Hrvatskoj, Makedoniji i Moldaviji između 25.000–40.000 €/kg, u Ujedinjenom Kraljevstvu, Francuskoj, Švicarskoj, Švedskoj, Danskoj i Srbiji oko 30.000 €/kg, u Italiji, Norveškoj, Austriji, Finskoj, Češkoj, Grčkoj i Albaniji oko 37.000 €/kg, a u Rusiji, Ukrajini, Sloveniji i Estoniji između 42.000 i 78.000 €/kg.

Također pogledajte

Vanjski linkovi

Reference

  1. ^ Aggrawal, Anil, (1995): Narcotic Drugs. National Book Trust, India, str. 52-3, ISBN 81-237-1383-5
  2. ^ Fattore L, Piras G, Corda MG, Giorgi O (2009). "The Roman high- and low-avoidance rat lines differ in the acquisition, maintenance, extinction, and reinstatement of intravenous cocaine self-administration". Neuropsychopharmacology 34 (5): 1091–101.
  3. ^ Altman AJ, Albert DM, Fournier GA (1985). "Cocaine's use in ophthalmology: our 100-year heritage". Surv Ophthalmol 29 (4): 300–6.
  4. ^ Gay GR, Inaba DS, Sheppard CW, Newmeyer JA (1975). "Cocaine: history, epidemiology, human pharmacology, and treatment. a perspective on a new debut for an old girl". Clin. Toxicol. 8 (2): 149–78.
  5. ^ "Drug that spans the ages: The history of cocaine". The Independent (UK). 2006.
  6. ^ Monardes, Nicholas; (prijevod J. Frampton) (1925). Joyfull Newes out of the Newe Founde Worlde. New York, NY: Alfred Knopf.
  7. ^ F. Gaedcke (1855). "Ueber das Erythroxylin, dargestellt aus den Blättern des in Südamerika cultivirten Strauches Erythroxylon Coca". Archiv der Pharmazie 132 (2): 141–150.
  8. ^ a b Albert Niemann (1860). "Ueber eine neue organische Base in den Cocablättern". Archiv der Pharmazie 153 (2): 129–256.
  9. ^ a b Humphrey AJ, O'Hagan D (2001). "Tropane alkaloid biosynthesis. A century old problem unresolved". Nat Prod Rep 18 (5): 494–502.
  10. ^ Yentis SM, Vlassakov KV (1999). "Vassily von Anrep, forgotten pioneer of regional anesthesia". Anesthesiology 90 (3): 890–5.
  11. ^ Halsted W (1885). "Practical comments on the use and abuse of cocaine". New York Medical Journal 42: 294–295.
  12. ^ Corning JL (1885). "An experimental study". New York Medical Journal 42: 483.
  13. ^ Freud, Sigmund. (1884): Ueber Coca, Centralblatt für die gesammte Therapie 2: 289-314
  14. ^ Leete E, Marion L, Sspenser ID (1954). "Biogenesis of hyoscyamine". Nature 174 (4431): 650–1.
  15. ^ Robins RJ, Waltons NJ, Hamill JD, Parr AJ, Rhodes MJ (1991). "Strategies for the genetic manipulation of alkaloid-producing pathways in plants". Planta Med. 57 (7 Suppl): S27–35.
  16. ^ Dewick, P. M. (2009). Medicinal Natural Products. Chicester: Wiley-Blackwell. ISBN 978-0-470-74276-1
  17. ^ R. J. Robins, T. W. Abraham, A. J. Parr, J. Eagles, N. J. Walton (1997). "The Biosynthesis of Tropane Alkaloids in Datura stramonium: The Identity of the Intermediates between N-Methylpyrrolinium Salt and Tropinone". J. Am. Chem. Soc. 119: 10929.
  18. ^ Hoye TR, Bjorklund JA, Koltun DO, Renner MK (2000). "N-methylputrescine oxidation during cocaine biosynthesis: study of prochiral methylene hydrogen discrimination using the remote isotope method". Org. Lett. 2 (1): 3–5.
  19. ^ E. Leete, J. A. Bjorklund, M. M. Couladis and S. H. Kim (1991). "Late intermediates in the biosynthesis of cocaine: 4-(1-methyl-2-pyrrolidinyl)-3-oxobutanoate and methyl ecgonine". J. Am. Chem. Soc. 113: 9286.
  20. ^ E. Leete, J. A. Bjorklund and S. H. Kim (1988). "The biosynthesis of the benzoyl moiety of cocaine". Phytochemistry 27: 2553.
  21. ^ A. Portsteffen, B. Draeger, A. Nahrstedt (1992). "Two tropinone reducing enzymes from Datura stramonium transformed root cultures". Phytochemistry 31: 1135.
  22. ^ Boswell HD, Dräger B, McLauchlan WR, et al. (1999). "Specificities of the enzymes of N-alkyltropane biosynthesis in Brugmansia and Datura". Phytochemistry 52 (5): 871–8.
  23. ^ "Psychedelic Chemistry: Cocaine". Pristupljeno 2007-07-10.
  24. ^ Farmakokinetika i farmakodinamika metilekgonidina, pirolizata kokaina - Scheidweiler et al. 307 (3): 1179 Figure IG6 - Journal of Pharmacology And Experimental...
  25. ^ Yang Y, Ke Q, Cai J, Xiao YF, Morgan JP (2001). "Evidence for cocaine and methylecgonidine stimulation of M(2) muscarinic receptors in cultured human embryonic lung cells". Br. J. Pharmacol. 132 (2): 451–60.
  26. ^ Fandino AS, Toennes SW, Kauert GF (2002). "Studies on hydrolytic and oxidative metabolic pathways of anhydroecgonine methyl ester (methylecgonidine) using microsomal preparations from rat organs". Chem. Res. Toxicol. 15 (12): 1543–8.
  27. ^ "Substances - Cocaine" The Steinhardt School of Culture, Education, and Human Development Archived 2 May 2009[Date mismatch] at the Wayback Machine. pristupljeno august 2009
  28. ^ George, Nelson: "Hip Hop America", 1998, Viking Penguin.(str. 40)
  29. ^ Teobaldo, Llosa (1994). "The Standard Low Dose of Oral Cocaine: Used for Treatment of Cocaine Dependence". Substance Abuse 15 (4): 215–220.
  30. ^ Rothman, et al. "Amphetamine-Type Central Nervous System Stimulants Release Norepinepehrine more Potently than they Release Dopamine and Serotonin." (2001): Synapse 39, 32-41 (Tabela V. na str. 37)
  31. ^ Spanagel R, Weiss F (1999). "The dopamine hypothesis of reward: past and current status". Trends Neurosci. 22 (11): 521–7.
  32. ^ Sigma Receptors Play Role In Cocaine-induced Suppression Of Immune System
  33. ^ Lluch J, Rodríguez-Arias M, Aguilar MA, Minarro J (2005). "Role of dopamine and glutamate receptors in cocaine-induced social effects in isolated and grouped male OF1 mice". Pharmacol. Biochem. Behav. 82 (3): 478–87.
  34. ^ Carey RJ, Damianopoulos EN, Shanahan AB (2008). "Cocaine effects on behavioral responding to a novel object placed in a familiar environment". Pharmacol. Biochem. Behav. 88 (3): 265–71.
  35. ^ Kolbrich EA, Barnes AJ, Gorelick DA, Boyd SJ, Cone EJ, Huestis MA (2006). "Major and minor metabolites of cocaine in human plasma following controlled subcutaneous cocaine administration". J Anal Toxicol 30 (8): 501–10. Arhivirano s originala, 18 Juli 2012. Pristupljeno 4 Decembar 2009. Nepoznat parametar |url-status= ignorisan (pomoć); Provjerite vrijednost datuma kod: |archivedate=, |accessdate= (pomoć)
  36. ^ Goldacre, Ben (juni 2008). "Cocaine study that got up the nose of the US". Bad Science. The Guardian. - International study on cocaine executed by the World Health Organization Archived 19 October 2013[Date mismatch] at the Wayback Machine.
  37. ^ Bedford JA, Turner CE, Elsohly HN (1982). "Comparative lethality of coca and cocaine". Pharmacol. Biochem. Behav. 17 (5): 1087–8.
  38. ^ Controlled Substances Act
  39. ^ a b c "Arrested For Crack Cocaine – Differences In Penalties". Arhivirano s originala, 28 Januar 2013. Pristupljeno 16 Oktobar 2019. Nepoznat parametar |url-status= ignorisan (pomoć); Provjerite vrijednost datuma kod: |archivedate=, |accessdate= (pomoć)
  40. ^ "Cocaine: Seizures, 1998-2003", World Drug Report 2006 (PDF) 2, New York: United Nations, 2006
  41. ^ "Apple Sanity - Fetish - Blow: War on Drugs VS. Cocaine". Arhivirano s originala, 17 Juni 2008. Pristupljeno 23 Novembar 2009. Nepoznat parametar |url-status= ignorisan (pomoć); Provjerite vrijednost datuma kod: |archivedate=, |accessdate= (pomoć)
  42. ^ Cocaine Market
  43. ^ a b UNODC: Godišnji izvještaj o drogama u svijetu u 2007 godini
1980-e

1980te su decenija koja je počela 1. januara 1980. godine, a završila 31. decembra 1989. godine.

Ovaj period je obilježen velikim socijalnim, ekonomskim, privrednim promjenama u svijetu. Usljed ekonomske liberalizacije tržišta razvijenih zemalja multinacionalne korporacije svoje proizvodne pogone sele u zemlje kao što su Tajland, Meksiko, Južna Koreja, Kina i Tajvan. Japan i Zapadna Njemačka bilježe najveći ekonomski rast.

Zemlje u razvoju diljem svijeta suočavaju se sa privrednim i socijalnim poteškoćama što je bila posljedica dužničke krize 1980., nakon toga mnoge zemlje uzimaju zajmove od MMF-a i Svjetske banke. Etiopija se u periodu od 1984. do 1985. susreće sa velikom gladi usljed korumpirane vladavine Mengistua Hailea Mariama, u svijetu se organiziraju brojne humanitarne akcije, kao što je bio i humanitarni koncert Live Aid.

Televizija postaje sve popularnija u zemljama Trećeg svijeta, broj televizora se udvostručuje tokom dekade sa 561 milion TV prijemnika u 1980. godine, preko 910 miliona u 1987. pa do milijardu u 1989. godini.Povećava se nezadovoljstvo građana, a samim tim i nasilje na Bliskom istoku uključujući Iransko-irački rat, Sovjetsko-afganistanski rat, Libanski rat 1982., Rat za Nagorno-Karabah, Prva intifada.

Uprkos tome što je Hladni rat dosegao vrhunac napetosti u početku 1980tih godina, krajem dekade rat se bližio kraju. U zemljama Istočnog bloka raste nezadovoljstvo i nacionalizam kod naroda što zajedno sa eknomskom recesijom dovodi do političkih reformi koje je predvodio Mihail Gorbačov. Dolazi do prevrata i demonstracija protiv komunističkih režima u Mađarskoj, zatim protesti na Tiananmenskom trgu 1989., dolazi do Baršunaste revolucije u Čehoslovačkoj, dolazi do zbacivanja Nicolae Ceauşescua u Rumuniji.

U osamdesetim dolazi do razvoja interneta počevši sa File Transfer Protocolom. Do kraja osamdesetih bilo je oko 1,1 milion korisnika interneta (od toga 86 % u SAD-u).

Bazna ganglija

Bazna ganglija, osnovna ganglija ili bazna jezgra sadrži više supkortikalnih jezgara raznovrsnog porijekla, u mozgu kičmenjaka, nalazi se na dnu telencephalona.Jezgra baznih ganglija su snažno povezana sa moždanim korteksom, talamusom i [[|produžena moždina|moždanom]], kao i nekoliko drugih područja mozga. Bazne ganglije imaju različite funkcije, uključujući: kontrolu voljnih motornih pokreta, proceduralno učenje, rutinska ponašanja ili "navike", kao što su bruksizam, pokreti očiju, spoznajei emocije.

Glavne komponente baznne ganglije – prema funkciji – su dorzalni strijatum (kaudalno jezgro i putamen), ventralni strijatum (nucleus accumbens i mirisni čvorovi), globus pallidus, ventralni pallidum, substantia nigra i suptalamsko jezgro.Važno je napomenuti, međutim, da se dorzalni striatum i globus pallidus mogu smatrati anatomski različitim od substantia nigra, nucleus accumbens i suptalamsko jezgra. Svaka od ovih komponenti ima složenu internu anatomski i neurohemijskih organizacije. Najveća komponenta, strijatum (dorzalni i ventralni), prima ulazne signale iz mnogih područja mozga izvan baznih ganglija, ali izlaz ima samo na ostale dijelove baznih ganglija. Pallidum prima ulaz iz striatuma, a šalje inhibitorni izlaz na veliki broj područja motornih veza. Substantia nigra je izvor strijatnog i ulaz neurotransmitera dopamina, koji ima važnu ulogu u funkciji baznih ganglija. Subthalamsko jezgr prima ulazne impulse uglavnom iz strijatuma kore velikog mozga, a projicira ih na globus pallidus.

Ppopularne današnje teorije impliciraju da bazn ganglija prvenstveno djeluju u izboru akcije; to jest, pomaže u određivanju odluke od nekoliko mogućih oblika izvršnih ponašanja u bilo kojem trenutku. U specifičnijem terminu, primarna funkcija bazne ganglije je vjerovatno da kontrolra i regulira rad motornih i premotornik područja moždane kore, tako da se voljni pokret mogu glatko izvesti.Eksperimentalne studije pokazuju da bazna ganglija ima inhibitorni utjecaj na broj motornih sistema, i da je oslobađanje od ove inhibicije dozvoljava motor sistem da postanu aktivni. U "prebacivanje ponašanja", koje se odvija u okviru baznih ganglija pod utjecajem signala iz mnogih dijelova mozga, uključujući i prefrontalni korteks, koji ima ključnu ulogu u izvršnoj funkciji.Značaj ovih subkortikalnih jezgara za normalnu funkciju i ponašanje mozga naglašen je za brojna i raznovrsna neurološka stanja povezana sa disfunkcijom bazne ganglije, koje uključuju: poremećaje kontrole ponašanja, kao što su Touretteov sindrom, hemibalizam i [ [opsesivno-kompulzivni poremećaj]], distonija, ovisnosti i poremećaj pokreta, Od njih ih se najviše javlja u Parkinsonovoj bolesti, koja uključuje degeneraciju ćelija koje proizvode dopamin u substantia nigra pars compacta i Hungtinovoj bolesti, koja prije svega uključuje oštećenje strijatuma.

Smatra se da veliki broj visoko prijemčivih droga, uključujući i kokain, amfetamin i nikotin, djeluju uz povećanje efikasnosti ovog dopaminskog signala. Tu je i umiješanost hiperaktivnosti u VTA dopaminergičkim projekcijama u shizofreniji.

Besramnici

Besramnici (eng. Shameless) američka je televizijska serija s elementima komedije i drame koja se prikazuje na američkom kablovskom kanalu Showtime. Adaptacija je istoimene britanske serije, a radnja je smještena u susjedstvu Canaryville u Chicagu, saveznoj državi Illinois, mada se serija snima u Los Angelesu s nekoliko vanjskih scena snimljenih u Chicagu.

Diego Maradona

Diego Armando Maradona bio je argentinski nogometaš i reprezentativac dok je trenutno trener bez posla. Rođen je 30. oktobra 1960. u Lanusu, blizu Buenos Airesa. Po većini mišljenja, jedan je od najboljih igrača svih vremena. Igrao je za neke velike španske i italijanske klubove.

Kao reprezentativac svoje zemlje pogotovo je ostao upamćen po nastupima na Svjetskom prvenstvu 1986. Tada je kao kapiten odveo ekipu do finala i pobjede u finalu nad Zapadnom Njemačkom te odnio nagradu Zlatna lopta za najboljeg igrača turnira. U meču protiv Engleske sa dva izuzetna pogotka ušao je u historiju nogometa. Prvi je bio dokaz njegovog igračkog umijeća kada je u trku od 60 metara predriblao sve protivničke igrače i postigao gol koji se smatra jednim od najboljih svih vremena. Drugi gol je postigao famoznom Božijom rukom, kojim je donio pobjedu 2-1.

Maradonu prati glas jedne od najkontroverznijih sportskih ličnosti. 1991. suspendiran je na 15 mjeseci zbog pada na doping-testu, tačnije, na kokain, dok je na Svjetskom prvenstvu 1994. u SAD-u poslan kući zbog upotrebe efedrina. Nakon odlaska u igračku penziju (1997) imao je dosta zdravstvenih problema zbog viška kilograma i upotrebe kokaina. 2005. operisao je želudac radi smanjenja tjelesne težine i završio program odvikavanja od droge. Česti ispadi doveli su ga u sukob s novinarima i sportskim radnicima. Najpoznatiji njegov sukob je na relaciji sa Brazilcem Peléom, a odlikuje se čestim medijskim prozivanjima i prepucavanjima o tome ko je bio bolji igrač. U periodu od novembra 2008. do jula 2010. bio je selektor reprezentacije Argentine.

Droga

Droga je prirodna ili sintetička hemijska supstanca koja utiče na promjene u fiziološkim i psihičkim (intelektualnim, emocionalnim i motivacionim) funkcijama, bitno mijenja ponašanje.

Višekratna upotreba dovodi do navikavanja ili stvaranja (psihičke i/ili fizičke) ovisnosti. Uzimanje nekih droga (heroin, krek, kokain) dovodi brzo do stvaranja ovisnosti, a kada se naglo prestane s njihovim uzimanjem dolazi do apstinencijalnog sindroma.

Prema Svjetskoj zdravstvenoj organizaciji droga je "svaka supstanca, koja je u stanju da, kada se nađe u živom organizmu, modificira njegovu jednu ili više funkcija i da nakon ponovne upotrebe dovede do psihičke ili fizičke ovisnosti".

Game (reper)

Jayceon Terrell Taylor ili bolje poznatiji kao Game ili The Game je američki reper , glumac i producent . Prolsavio se 2005. godine debitnim albumom The Documentary. Recording Industry Association of America je dva puta album certificirao kao platinasti, koji je po svijetu prodan u pet miliona kopija. Za svoju salvu se može zahvaliti Dr. Dreu koji ga je zapazio. Dr. Dre ga je ubacio u G-Unit 50 Centovu grupu. Početkom 2005. godine se posvađao sa članovima G-Unita i izašao iz grupe. Zbog te svađe on prekida surdanju sa Aftermath Entertainmentom i potpisuje za Geffen Records. Uslijedio je još jedan uspješan album Doctor's Advocat u 2006. godini. U 2008. je izdao još jedan album LAX. Sa svojim četvrtim studijskim albumom The R.E.D. Album vratio se u Interscope Records. Game je bio nominiran dva puta, za nagradu Grammy za najbolju rap pjesmu i nagradu Grammy za najbolju rap izvedbu Duo ili Grupa za hit singl "Hate it or Love It". The New York Times je album Doctor's Advocate proglasio za najbolji hip-hop album 2006. godine.

Harun Yahya

Harun Yahya je pseudonim za turskog pisca Adnana Oktara. Rođen je 1956. godine u Ankari. Studirao je na Mimar Sinan univerzitetu na Fakultetu primijenjenih umjetnosti. Tokom perioda studiranja je načinio detaljna istraživanja o pitanju materijalističke filozofije i njenih ideologija, koje su bile vodeće ideologije iz njegovog okruženja, što je bila osnova za njihovo kasnije pobijanje.

Heroin

Heroin (grč. ἡρωίνη – heros, junak) hemijski spoj diacetilmorfin ili diamorfin (DAM), je polusintetički, veoma snažni opioid sintetiziran iz morfina. On je 3,6-diacetil ester morfina (di (dva)-acetil-morfin). Ima izuzetno veliki potencijal za stvaranje ovisnosti kod osoba koje ga unose u organizam.

Bijela kristalna forma je najčešće hidrohloridna so diacetilmorfin hidrohlorid, mada je često izmijenjena zbog raznih dodataka, tako da nema uvijek izgled i dosljednost bijelog mat praha, kako obično heroin izgleda u obliku slobodne baze. Smatra se da je 90% heroina proizvedeno u Afganistanu. Kao i kod drugih opioida, heroin se koristi i kao analgetik i kao rekreacijska droga. Često i redovno korištenje je povezano sa tolerancijom i fizičkim ovisnostima, a koja se mogu razviti u hemijsku ovisnost.

Hipotalamus

Hipotalamus (grč. ὑπό – hipo = ispod + θάλαμος – talamos = komora) je dio mozga koji se sastoji od brojnih malih jezgara (jedara, nukleusa) sa različitim funkcijama. Jedna od njegovih najvažnijih funkcija je veza nervnog i endokrinog sistema, preko hipofize.

Hipotalamus se nalazi iznad talamusa, upravo neposredno iznad moždanog i dijela limbnog sistema. U terminologiji neuroanatomije, čini ventralni dio diencephalona. Mozak svih kičmenjaka sadrži hipotalamus. Kod ljudi je veličine badema.Hipotalamus je odgovoran za pojedine metaboličke procese i druge aktivnosti autonomnog nervnog sistema. Spaja i luči određene neurohormone, često nazivane oslobađajući hormoni ili hipotalamusni hormoni, a ovi zauzvrat stimuliraju ili inhibiraju lučenje hormona hipofize.

Hipotalamus kontrolira termoregulaciju, glad/sitost, značajne aspekte roditeljstva i za njega vezanog ponašanja, žeđ, umor, san i cirkadijske ritmove.

Kantarion

Hypericum perforatum (poznat i kao kantarion ili kantarija, žuta kantarija, gospin cvijet, bogorodična trava i gorac) jest cvjetnica iz porodice Clusiaceae / Hypericaceae.

Uobičajeno ime "kantarion" se može odnositi na bilo koju vrstu roda Hypericum. Zato se Hypericum perforatum ponekad naziva "obični kantarion" ili "perforatni kantarion", kako bi se razlikovao od ostalih. To je ljekovita biljka sa antidepresivimnim aktivnostima i potentnim antiupalnim svojstvima, kao inhibitor arahidonat 5-lipoksigenaze i inhibitor COX-1.

Međunarodni nevlasnički naziv

Međunarodno nevlasničko ime ili međunarodno nezaštićeno ime (engl. International nonproprietary name: INN) je službeno generičko i nezaštićeno ime dato farmaceutskom lijeku ili aktivnom sastojku. Međunarodna nezaštićena imena služe da bi komunikacija bila preciznija, pružajući jedinstveni standard imena za svaki aktivni sastojak, a da se izbegne pogrešno medicinsko propisivanje. INN sistem koordinira od Svjetska zdravstvena organizacija (WHO) od 1953. godine.

Postojanje nedvosmislenih standardnih imena za svaki lijek (standardizacija nomenklature lijekova) je važno, jer se lijekov može prodavati pod mnoga različite marke ili brendirana imena lijeka mogu sadržavati više od jednog. Na primjer, brendirani lijekovi Celexa, Celapram i Citrol svi sadrže isti aktivni sastojak: citalopram, a brendirani preparat Lemsip sadrži dva aktivna sastojka: paracetamol i fenilefrin.

Svaki INN lijek je jedinstven, ali može sadržavati riječ porijekla koja je zajednička sa drugim lijekovima iste klase, naprimjer lijekovi beta blokatori propranolol i atenolol dijele sufiks -olol, a benzodiazepinski lorazepam i diazepam imaju zajedniči sufiks -azepam.

SZO izdaje INN u engleskom, latinskom, francuskom, ruskom, španskom, arapskom i kineskom jeziku, a INN lijekova su često srodni u većini ili svim jezicima, sa manjim pravopisnim ili izgovornim razlikama, naprimjer: "paracetamol" (engl.) "paracetamolum" ( lat.), "paracetamol" (fr.) i "парацетамол" na ruskom.

Mjesečina (film)

Mjesečina (engleski: Moonlight) američki je dramski film iz 2016. u režiji Barryja Jenkinsa. Zasniva se na neobjavljenoj djelimično autobiografskoj drami In Moonlight Black Boys Look Blue Tarella Alvina McCraneyja. Glumačku ekipu čine Trevante Rhodes, André Holland, Janelle Monáe, Ashton Sanders, Naomie Harris i Mahershala Ali.

Prikazuje tri etape u životu glavnog lika Chirona. Prati razne poteškoće s kojim se Chiron suočava, počev od poteškoća s vlastitom seksualnosti i identitetom pa do psihičkog i fizičkog zlostavljanja koje trpi kao ishod toga. Snimljen je početkom 2015. u Miamiju (Florida), a premijerno je prikazan 2. septembra 2016. na Filmskom festivalu u Tellurideu. U SAD-u je objavljen 21. oktobra 2016. u distribuciji kompanije A24 i zaradio je 55 miliona dolara širom svijeta.

Naišao je na veoma pozitivni prijem kod kritičara. Na 74. dodjeli Zlatnog globusa, dobio je šest nominacija, a osvojio Zlatni globus za najbolji film. Na 89. dodjeli Oscara, dobio je osam nominacija, a osvojio nagrade u sljedećim kategorijama: Oscar za najbolji film, Oscar za najbolju sporednu mušku ulogu (Mahershala Ali), Oscar za najbolji adaptirani scenarij (Jenkins i McCraney).

Ovo je prvi film s kompletnom crnačkom glumačkom ekipom, prvi LGBT-film, i film s drugom najnižom zaradom na domaćem tržištu (nakon Narednika Jamesa) da osvoji Oscara za najbolji film. Montažerka Joi McMillon postala je prva crnkinja nominirana za Oscara za najbolju montažu (za nagradu je također nominiran Nat Sanders), a Ali je postao prvi musliman da osvoji Oscara za glumu.

Mozak

Mozak je organ koja služi kao središte nervnog sistema kod svih kičmenjaka i većine beskičmenjaka. Samo nekoliko beskičmenjaka, kao što su spužve, meduza i odrasli plaštaši i morski ježevi i zvijezde nemaju mozga. Umjesto toga, imaju difuzne ili lokalizirane nervne mreže.Mozak se nalazi u glavi, obično blizu primarnih senzornih organa za takva čula kao što su vid, sluh, balansiranje ravnoteže, okus i miris]]. Mozak je najsloženiji organ u tijelu kičmenjaka. Procjenjuje se d tipska ljudska moždana kor (najveći dio)u sadržoi 15-33 miliona neurona. Svaki od njih je, sinapsama povezan sa nekoliko hiljada drugih neurona. Ovi neuroni međusobno komuniciraju putem dugih protoplazmatskih vlakana pod nazivom aksoni, koji prenose struje signala impulsa pod nazivom akcijski potencijal do udaljenih dijelova mozga ili ostalih dijelova tijela – ciljanih specifičnih receptorskih ćelija.

Fiziološki, funkcija mozga je da se iobavlja centraliziranu kontrolu, kako nad drugim organima tijela, tako i sopstvenim aktivnostima. Mozak djeluje na ostatak tijela i stvaranjem obrazaca mišićne aktivnosti i upravljanjem lučenja hemikalijskih supstanci pod nazivom hormoni. Ova centralizirana kontrole omogućava brze i koordinirane odgovor na promjene u biofizičkom okruženju. Neke osnovne vrste reakcije, kao što su refleksi mogu se odvijati posredovanjem kičmene moždine ili perifernih ganglija, ali sofisticiranu svrsishodnu kontrolu ponašanja na osnovu kompleksnih senzornih ulaza zahtijeva integriranje informacije, što ože samo centralizirani mozak.Suvremeni modeli neuronauke mozak tretiraju kao biološki kompjuter, koji se jako razlikuje od ekektronskog, ali je sličan po u smislu sticanja informacije iz okolnog svijeta: prima ih i čuva, obrađuje na različite načine i analogan je centralnoj jedinici za obradu (CPU) u računaru.

Mozak je najvažniji dio nervnog sistema. Kod svih kičmenjaka, zaštićen je se u lobanjskoj čahuri i obavijen sopstvenim opnama, koje se označavaju kao:

tvrda (dura matter),

paučinasta (arachnoidea), i

mehka opna (pia matter).Prosječna zapremina ljudskog mozga se kreće oko 1400 cm3. Pokazalo se, međutim, da zapremina mozga nije srazmjerni pokazatelj inteligencije neke osobe, jer su zabilježene osobe koje normalno funkcioniraju i sa volumenom u rasponu 700–2000 cm3.

Nikotin

Nikotin je alkaloid koji se može naći u nekim biljkama iz porodice Solanaceae, naročito u duhanu. Čini od oko 0,6 do 3% ukupne suhe mase sušenog, industrijskog duhana, a njegova biosinteza u biljci se odvija u korijenu, a sprema se u listovima. Služi kao hemijska odbrana biljke od insekata; tako da je ranije bila rasprostranjena njegova upotreba u vidu insekticida, dok se danas u tu svrhu koriste dosta slične supstance poput imidakloprida.

U vrlo malehnim koncentracijama (prosječna cigareta sadrži od 8 mg do 13 mg nikotina, dok se pušenjem jedne cigarete u organizam unese samo 1 mg nikotina) djeluje kao stimulans za većinu sisara, te je jedan od najvažnijih faktora odgovornih za stvaranje ovisnosti pušenja duhana. Prema navodima Američkog udruženja za srce: Ovisnost o nikotinu je, historijski posmatrano, uvijek bila najteža za odvikavanje.Farmakološke osobine i utjecaj na ljudski organizam kojima se definira ovisnost o duhanu su slični onima kojima se određuje ovisnost o drogama poput heroina i kokaina. Smatra se da je količina nikotina u cigaretama postepeno opadala tokom godina, ali je jedna studija iznijela podatke da je njegova koncentracija povećana oko 1,6% u periodu od 1998. do 2005. godine. Ovom studijom su bile obuhvaćene sve glavne tržišne kategorije cigareta.

Pakleni šund

Pakleni šund (engleski: Pulp Fiction) američki je film Quentina Tarantina iz 1994. za koji je napisao i scenario, zajedno s Rogerom Avaryjem. Poznat je po nelinearnoj radnji, eklektičnom dijalogu, ironičnoj mješavini humora i nasilja i referenci iz filma i popularne kulture. Nominiran je za sedam Oscara, uključujući najbolji film; Tarantino i Avery osvojili su nagradu za najbolji originalni scenario. Na Filmskom festivalu u Cannesu nagrađen je Zlatnom palmom. Veliki komercijalni uspjeh revitalizirao je karijeru glavnog glumca, Johna Travolte, koji je bio nominiran za Oscara, kao i Samuel L. Jackson i Uma Thurman.

Naslov filma odnosi se na šund časopise i tvrdo kuhane kriminalističke romane iz sredine 20. stoljeća, poznate po slikovitim opisima nasilja i ispraznim dijalozima. Radnja je, kao i u drugim Tarantinovim djelima, nelinearna. Kritičari su film zbog njegove samoreflektivnosti i nekonvencionalne strukture nazvali prvim primjerom postmodernog filma. Pakleni šund poslužio je kao inspiracija za mnoge kasnije filmove koji su preuzeli mnoge elemente njegova stila. Priroda njegove produkcije, marketinga i distribucije i naknadne profitabilnosti snažno su utjecali na područje nezavisne kinematografije. Film je 2013. godine izabran na čuvanje u Nacionalnom filmskom registru u Kongresnoj biblioteci kao "kulturno, historijski i estetski značajan".

Poljoprivreda

Poljoprivreda je postupak proizvodnje hrane, hrane za stoku, vlakana kao i ostalih potrebnih proizvoda putem uzgoja određenih biljaka i domaćih životinja (stoke). Poljoprivreda je također poznata kao zemljoradnja.

Broj ljudi u svijetu uključenih u poljoprivredu kao osnovnu ekonomsku aktivnost, veći je nego za bilo koju drugu granu privrede.

Sherlock Holmes

Sherlock Holmes privatni je detektiv koji se pojavljuje kao glavni lik u nizu književnih djela škotskog pisca i ljekara sir Arthura Conana Doylea. Holmes je čuven po rješavanju slučajeva pažljivim posmatranjem i logičkim zaključivanjem, te se često bavi problemima koji su za druge istražitelje preteški, koristeći se pritom forenzičkim naukama. Čuven je i kao majstor prerušavanja i često koristi tu sposobnost u rješavanju slučajeva.

Holmes se pojavljuje u 4 romana i 56 pripovijetki, a prvi se put pojavio 1887. u romanu Studija u grimizu. Godine 1890. objavljen je drugi roman, Znak četverice. Holmes je stekao ogromnu popularnost nakon prve serije pripovijetki objavljivanih u magazinu Strand, počevši sa "Skandalom u Češkoj" (1891). Do 1927. Doyle je objavio još jednu seriju pripovijetki i 2 romana. Pripovijetke obuhvataju period od oko 1880. do 1914.

U svim pripovijetkama, osim u četirima, pripovjedač je Holmesov prijatelj, kolega i biograf dr. John Watson; od te 4, u dvjema je pripovjedač sam Holmes ("Blijedi vojnik" i "Lavlja griva"), a 2 su napisane u 3. licu ("Mazarinov dijamant" i "Njegov posljednji naklon"). U dvjema pripovijetkama Holmes pripovijeda Watsonu glavnu priču iz svojih memoara, a Watson postaje pripovjedač uokvirene priče ("Musgraveov ritual" i "Brod Gloria Scott"). U 1. i 4. romanu (Studija u grimizu i Dolina straha) nalaze se duži odlomci koje pripovijeda tzv. sveznajući pripovjedač, a koji govore o događajima nepoznatim i Holmesu i Watsonu.

Holmesov najveći protivnik je prof. Moriarty, Napoleon zločina, koji se pojavljuje u dvjema pripovijetkama. U borbi s njim Holmes pada niz liticu vodopada Reichenbach u Švicarskoj i umalo gine.

Sigmund Freud

Sigmund Freud (Sigismund Schlomo Freud; 6. maj 1856 – 23. septembar 1939) bio je austrijski neurolog i osnivač psihoanalize.

Vazokonstrikcija

Vazokonstrikcija je pojava i proces sužavanje krvnih sudova pod uticajem kontrakcije mišića zida datog krvnog suda, a posebno velikih arterija i malih arteriola. Proces je suprotan od vazodilatacije, (pro)širenja krvnih sudova. Posebno je važna pri upornom krvarenju i akutnom gubitku krvi. Kada se krvni sudovi sužavaju, protok krvi je ograničen ili smanjen, čime se zadržava tijelesna toplina ili povećava cirkulacijski otpor. To čini da koža postaje bljeđa jer manje krvi dolazi do površine, čime se smanjuje zračenje topline. Na višoj razini, vazokonstrikcija je jedan od mehanizama kojim tijelo regulira i održava srednji arterijski pritisak.Lijekovi koji uzrokuju vazokonstrikciju – poznati kao vazokonstriktori – su jedna vrsta lijekova koji se koriste za podizanje krvnog pritiska. Generalizirane vazokonstrikcija obično rezultira povećanjem krvnog pritiska, ali se može javiti u određenim tkivima, uzrokujući lokalizirano smanjenje protoka krvi. Obim vazokonstrikcije može biti blag ili težak, ovisno o sadržaju ili okolnost. Mnogi vazokonstriktori izazvaju širenje zjenica. Lijekovi koji uzrokuju vazokonstrikciju uključuju: antihistaminke, dekongestive i stimulanse. Teška vazokonstrikcija može dovesti do simptoma isprekidane klaudikacije.

Kanabinoidi
Depresanti
Entaktogeni
Halucinogeni
Opioidi
Stimulanti
Problemi

Drugi jezici

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.