Kina

Kina (pojednostavljeno kinesko pismo: 中国; tradicionalno kinesko pismo: 中國; pinyin: Zhōngguó ), službeno Narodna Republika Kina (pojednostavljeno kinesko pismo: 中华人民共和国; pinyin: Zhōnghuá Rénmín Gònghéguó), jest suverena država koja se nalazi u istočnoj Aziji. Smještena je na istoku Azije, zauzevši gotovo četvrtinu azijskog kopna. Ima morsku obalu od 14.500 km i graniči sa četrnaest država: Vijetnam, Laos, Mjanmar, Butan, Nepal, Indija, Pakistan, Afganistan, Tadžikistan, Kirgistan, Kazahstan, Rusija, Mongolija i Sjeverna Koreja.

Sa površinom od 9,6 miliona km2 Kina je četvrta najveća država na svijetu kao i najmnogoljudnija država, s populacijom od preko 1,35 milijardi stanovnika. Narodna Republika Kina je jednopartijska država kojom upravlja Komunistička partija. Administrativno je podijeljena na 22 provincije, pet autonomnih regiona, četiri samoupravna grada (Peking, Tianjin, Šangaj i Chongqing) i dva regiona sa specijalnim statusom (Hong Kong i Makao). Kina tvrdi da je Tajvan njena 23. provincija.

Glavni grad je Peking dok je najmnogoljudniji grad Šangaj, ujedno i jedan od najmnogoljudnijih gradova svijeta.

Narodna Republika Kina
中华人民共和国
中華人民共和國
Zhōnghuá Rénmín Gònghéguó
Zastava Grb
Zastava Grb
Himna"Marš dobrovoljaca"

Položaj Kine na karti
Položaj Kine
Službeni jezik mandarinski kineski
Državno uređenje  
 -  Predsjednik Xi Jinping
 -  Predsjednik vlade Li Keqiang
Nezavisnost 1. oktobra 1949. 
Površina
 -  Ukupno 9.596.9601 km2 (4.)
 -  Vode (%) 2,8
Stanovništvo
 -  Ukupno 1.321.851.888 (procjena 2007) (1.)
 -  Gustoća stanovništva 140/km2 
Valuta renminbi ili yuan
1 Yuan se sastoji od 10 jiao
Vremenska zona UTC +8, ljeti UTC +9
Internetska domena .cn1
Pozivni broj 861
1 Vrijedi samo za Kinu bez teritorija Macao, Hong Kong i ostrva Taiwan, Kinmen i Matsu.
Mao proclaiming the establishment of the PRC in 1949
Mao Ce Tung proglašava nezavisnost Narodne Republike Kine 1949.

Ime

Ime Kina (engleski: China) je izvedena iz perzijske riječi "Chin" (چین), koja je izvedena iz sanskrita, to jeste riječi "Cīna" (चीन). Ovo je zabilježio portugalski istraživač Duarte Barbosa u svom dnevniku, 1519. godine. Dnevnik je preveden i objavljen u Engleskoj, 1555. godine, za kratko vrijeme je objavljen i u mnogim drugim evropskim zemljama. To je motivisalo mnoge istraživače, pisce i trgovce da istraže porijeklo imena te (u to vrijeme) mistične i daleke zemlje. Najpoznatija teorija o porijeklu imena Kine je to, da je riječ "Kina" (China) izvedena iz imena dinastije "Qin" (秦), dinastije koja je ujedinila Kinu u 3. vijeku p.n.e. Tu teoriju je u 17. vijeku predstavio Martino Martini. Ipak, niti jedan značajan pisani dokaz o porijeklu imena Kine nije pronađen.

Kineski naziv za Kinu je Zhōngguó (中国), a u prijevodu to znači "centralna nacija" ili "ujedinjena nacija".

Historija

Kineska civilizacija je jedna od najstarijih na svijetu, te seže 5000 godina u prošlost; kroz vladavine dinastija Shang, zatim Zhou, sve do dinastije Qing koja je vladala od početka 17. vijeka do 1912. godine kada se posljednji car iz te dinastije, tada šestogodišnji Pu-yi odrekao prijestolja, a predsjednik republike postao Yuan Shih-kai. Kinesku historiju obilježili su ratovi i revolucije, spomenimo samo prvi i drugi opijumski rat protiv Velike Britanije, a poslije i Francuske. Građanski rat 1927. - 1945. godine dio su novije kineske historije. Dug proces društvenih i političkih previranja svoj vrhunac je doživio 1949. godine uspostavljanjem komunističke republike, dok je druga poražena strana na čelu sa Kuomintang strankom se povukla na Tajvan.

Vlada

Na čelu kineske države je Komunistička partija Kine.

Političke podjele

Kina objedinjuje dva sistema: tržišno komunistički i tržišno kapitalistički.

Politička podjela

Narodna Republika Kina je podijeljena na 22 pokrajine (省), vlada NR Kine smatra Tajvan (台湾) svojom 23 pokrajinom nad kojom nema kontrolu. Osim pokrajina Kina se dijeli i na 5 autonomnih regija (自治区) u kojima se nalaze manjine, te na 4 općine pod izravnom upravom vlade i na dvije posebne administrativne regije (特别行政区) koje uživaju poveću autonomiju.

22 provincije, autonomne regije i općine se obično nazivaju kontinentalnom Kinom, taj izraz isključuje Makao, Hong Kong i Tajvan.

Spisak administrativnih tijela pod upravom NR Kine:

China administrative
Politička podjela NR Kine

Pokrajine

  • Anhui Anhuej (Ānhuī, 安徽)
  • Fujian Fuđjen (Fújiàn, 福建)
  • Gansu Gansu (Gānsù, 甘肃)
  • Guangdong Guangdung (Guǎngdōng, 广东)
  • Guizhou Guejdžou (Guìzhōu, 贵州)
  • Hainan Hajnan (Hǎinán, 海南), otok, “S južne strane mora”
  • Hebei Hebej (Héběi, 河北), “Sjeverno od rijeke”
  • Heilongjiang Hejlungđjang (Hēilóngjiāng, 黑龙江), “Rijeka crnog zmaja”
  • Henan Henan (Hénán, 河南), “Južno od rijeke”
  • Hubei Hubej (Húběi, 湖北), “Sjeverno od jezera”
  • Hunan Hunan (Húnán, 湖南), “Južno od jezera”
  • Jiangsu Đjangsu (Jiāngsū, 江苏)
  • Jiangxi Đjansji (Jiāngxī, 江西), “Zapadno od rijeke”
  • Jilin Jilin /Kirin/ (Jílín, 吉林)
  • Liaoning Ljaoning (Liáoníng, 辽宁)
  • Qinghai Ćinghaj (Qīnghǎi, 青海), “Modro/Tamnozeleno more (jezero)”, Kokonur
  • Shaanxi Šaansji (Shǎnxī, 陕西) > dva “a” radi razlikovanja od Shanxi
  • Shandong Šandung (Shāndōng, 山东), “Istočno od planine”
  • Shanxi Šansji (Shānxī, 山西), “Zapadno od planine”
  • Sichuan Sičuan /Sečuan/ (Sìchuān, 四川), “Četiri rijeke”
  • Yunnan Junnan (Yúnnán, 云南), ili “Južno od oblaka”
  • Zhejiang Džeđjang (Zhèjiāng, 浙江)

Autonomna područja

  • Guangxi-Zhuang Guangsji-Džuang (Guǎngxī Zhuàng Zìzhìqū, 广西壮族自治区), za manjinu Džuang
  • Nei Menggu Unutrašnja Mongolija (Nèi Měnggǔ Zìzhìqū, 内蒙古自治区), za mongolsku manjinu
  • Ningxia-Hui Ningsja-Huej (Níngxià Huízú Zìzhìqū, 宁夏回族自治区), za manjinu Hui
  • Xinjiang Weiwuerzu Sjinđjang-Ujgur (Xīnjiāng Wéiwú'ěrzú Zìzhìqū, 新疆维吾尔自治区), Kineski Turkestan, za ujgursku manjinu
  • Xizang Tibet (Xīzàng Zìzhìqū, 西藏自治区) “Zapadna riznica”


Gradovi u rangu pokrajina

  • Beijing (Peking, Běijīng, 北京), “Sjeverna prijestolnica”
  • Chongqing Čungćing (Chóngqìng, 重庆)
  • Shanghai Šanghaj /Šangaj/ (Shànghǎi, 上海), “Na moru”
  • Tianjin Tjenđin /Tjencin/ (Tiānjīn, 天津)


Posebne administrativne regije

Geografija

Reljef

Central Tian Shan mountains
Tien Šan

Kina se po građi i postanku sastoji od triju golemih područja: stare sinijske mase na istoku, paleozojskih planina na sjeverozapadu i od mlađih nabranih planina na jugozapadu. Na planine otpada 33% (čak 26 % površine je više od 3000 m), na visoravni 26%, zavale i bazene 19%, nizine 12% i pobrđa 10% površine Kine.

Sinijska masa građena je od starih stijena, koje su se nabrale već u arhaiku, a paleozojske naslage koje leže na arhajskim nisu nabrane. Sjeverni dio sinijske mase razlomljen je rasjedima pa su neki dijelovi spušteni i pokriveni mladim naplavima.

Na reljef Kine velik je uticaj imalo poniranje indijske litosferne ploče pod euroazijsku, što je dovelo do izdizanja Tibeta i nastanka mlađega nabranog gorja Himalaje. S prosječnom visinom od 4000 m Tibet je najviša visoravan na Zemlji. Zbog njegova izdizanja nastao je niz golemih stepenica kojima se teren spušta s jugozapada prema sjeveru i istoku. Između sinijske mase i sibirskoga prakopna Angare nabrao se u paleozoiku kontinentalni zapadni dio Kine s visokim gorskim masivima: Tien Šan (7439 m), Džungarski Alatau (4463 m) i Mongolski Altaj. Ta gorja, građena od kristaličnih i metamorfnih škriljevaca, bila su u toku duge geološke prošlosti poravnana i u tercijaru, odnosno na početku kvarara izdignuta. Tien Šan je u mlađem tercijaru bio izdignut i rasjedima izlomljen u više planinskih lanaca.

Tibet okružuju sa juga Himalaja (Mt. Everest, 8850 m, najviši vrh na Zemlji), a sa sjevera gorje Kunlun (7723 m), na istoku je ograđen strmim gorjem Anyemaqen, Gongga, Hengduan i drugima, koja poprimaju meridijalni smjer pružanja. Između gorja Tien Shana na sjeveru i Kunluna na jugu nalazi se izolirana Tarimska zavala koja je nastala duž rasjeda u mlađem tercijaru i kvartaru. Pretežno je ispunjena naslagama šljunka, prapora i gline. Najveći dio Tarimske zavale je pješčana pustinja. Kroz sjeverni dio zavale protječe rijeka Tarim. Između istočnih ogranaka Tien Shana nalazi se depresija Turpam (–154 m), a sjeverno od Tien Shana Džungarska zavala. Najrasprostranenija zavala je Gobi, koja se prema istoku pruža do gorja Velikog Hingana (2034 m). To je pretežito valoviti kraj s malim isponima, a južni je dio prava pustinja. Područje između gorja Qiliana na zapadu i Taihanga na istoku pokriveno je debelim naslagama prapora.

Tibetska visoravan prema jugoistoku se stepenasto spušta preko ravnjaka Yunnan-Guizhou i Sichuanskog bazena. U nizinskom području najveći su Istočnokineska nizina u Mandžuriji, Velika nizina u donjem toku Huang Hea te naplavna ravnica u srednjem i donjem toku Yangtzea, koje su međusobno odvojene niskim gorjem. S najvećih planinskih dijelova, koji su pod vječnim snijegom, spuštaju se golemi ledenjaci.

Obala je uglavnom niska, a more uz obalu je plitko (200 m). Kini pripada 5400 ostrva.

Klima

Osim geografskog položaja i reljefa na klimu Kine veliki uticaj imaju i monsuni. Dolinama velikih rijeka prodire uticaj okeana duboko u unutrašnjost kopna, sve do Mongolije. Zbog toga jugoistočni dio Kine ima suptropsku klimu (1600 do 2000 mm padavina), a sjeverni hladnu i suhu kontinentalnu klimu. U sjevernom dijelu Kine godišnja količina padavina ne prelazi 1000 mm. Suša je u sjevernom dijelu Kine vrlo česta. Znatnu količinu padavina dobija ciklonalnim kišama istočni dio Kine. Najmanje padavina dobijaju zatvorena područja Tarimske zavale i Gobi, a najviše južni krajevi Tibeta, zbog ljetnog monsuna. U zapadnom kontinentalnom dijelu Kine zime su na viskoim planinama duge i vrlo hladne, a ljeta kratka i hladna, dok je u zavalama temperatura ljeti vrlo visoka, a zimi niska. Za izmjene monsuna tajfuni često pustoše jugoistočno primorje Kine.

Hidrografija

Ships on the Yangtze at dawn
Brodovi na rijeci Yangtze

Golema riječna mreža Kine pripada porječju Yangtzea (18,9%, treća rijeka po dužini na svijetu, 6300 km), Huang Hea – Žute rijeke (7,9%), Xi Jianga, Songhua, Jianga, Liaoa i Amura. Čak 35,7% površine Kine otpada na endoreična područja: u suhim, izoliranim zavalama kontinentalne Kine rijeke se ulijevaju u jezera, koja su bez otjecanja ili se gube u pijesku. U gornjem toku gotovo sve rijeke imaju velik pad, u donjem toku obiluju rastrošenim materijalom, koji se taloži u nizini, a naročito u delti Yangtzea. Zbog obilja nanosa, koji se jedan dio taloži i u koritu rijeke, riječna korita se povisuju, pa se rijeke često izlijevaju i tako nastaju velike poplave. Rijeka Huang He više je puta promijenila smijer donjeg toka i ušće.

U sjevernom dijelu Kine riječna mreža je dobro razvedena, ali se rijeke zimi zaleđuju. Glavna rijeka južne je Kine Xi Jiang, koja se razgranatom deltom ulijeva u Južnokinesko more. Južni dio Tibeta preko Inda, Brahmaputre, Irrawaddyja i drugih rijeka se odvodnjava u Indijski okean. Plovne su uglavnom veće rijeke u južnom i srednjem dijelu Kine, naročito Yangtze i Huang He. Plovni kanali, od kojih je najpoznatiji Veliki kanal, dug oko 1800 km, služe i za natapanje. Mreža kanala za natapanje omogućuje natapanje od 49,8 miliona ha poljoprivrednog područja. Kanali često nadomještaju ceste. Najviše jezera ima oko donjeg toka Yangtzea i po suhim zavalama u unutrašnosti Kine.

Biljni pokrov

Južna Kina pretežno je prekrivena vlažnim suptropskim zimzelenim šumama, srednje bjelogoričnim, a sjeverna crnogoričnim šumama. Sečuanski kraj se odlikuje velikim brojem endemskih vrsta, a Mandžurija endemičnim vrstama četinjača. U Mandžuriji su raširene livade i pašnjaci, a na krajnjem istoku i stepe. Flora visokog planinskog pojasa ubraja se u vrstama najbogatije flore na svijetu. Šuma je jače razvijena na pristrancima koji su izloženi vlažnim vjetrovima. Na šumsko područje otpada oko 13,9% površine Kine. Najveći šumski kompleksi su u Mandžuriji i na planinama Sichuana. U Kini raste oko 3000 vrsta biljaka koje se koriste u medicinske svrhe. Suhe zavale u unutrašnjosti Kine i na sjeveru obrasle su travom i grmljem ili su polupustinje. Za vegetaciju, posebno za poljoprivredu, vrlo je značajno područje prapora oko srednjeg toka rijeke Huang He, koje je nastalo u pleistocensko ledeno doba eolskim nanosima prašine iz pustinjskih krajeva srednje Azije.

Privreda

Shanghai Skyline 2009
Neboderi Pudonga- Šangaj je glavni i najveći finansijski centar Kine

Od 1978. Kina provodi reforme radi preorijentacije na tržišnu privredu. Tokom 1978.–2002. godišnje je uvećavala BDP po prosječnoj stopi od 8,5%. Godine 2001. imala je BDP od 5500 milijardi USD, tj. BDP po stanovniku je iznosio 4.330 USD. Uprkos snažnom industrijskom razvoju Kina je ostala pretežno siromašna zemlja sa velikim regionalnim razlikama. Najrazvijenije područje je u priobalnom pojasu koji privlači gotovo sva strana ulaganja. Kineske pokrajine znatno se razlikuju po vrijednosti ostvarenog BDP-a po stanovniku (500 USD po stanovniku u Gansuu i Guizhouu, 24.000 USD u Hong Kongu).

U privrednoj tranziciji znatno je promijenjena struktura BDP-a i zaposlenih. Potkraj 2002. prema udjelu BDP-u vodeća je industrija (48%), zatim usluge (32%) i poljoprivreda (20%). U gradovima je nezaposlenost 10%. Procjenjuje se da je u seoskom području nezaposlenost puno veća. Strana ulaganja u Kinu tokom 1978-2002 iznosila su oko 400 milijardi USD (treća u svijetu po veličini stranih investicija). Prema prirodnim resursima Kina je jedna od najbogatijih zemalja. Posebno se izdvajaju izvori uglja, željezne rude, nafte, zemnog plina, žive, kalaja, mangana, aluminija, cinka, uz najveći hidropotencijal u svijetu.

Seagate Wuxi China Factory Tour
Industrija čini 48% kineskog BDP-a

Glavni poljoprivredni proizvodi su: riža, pšenica, kukuruz, ječam, soja, krompir, sezam, uljana repica, lan, konoplja, šećerna trska, duhan. Uzgajaju se goveda, svinje, ovce, bivoli, jakovi i perad, a značajnu ulogu ima i ribolov. Glavni industrijski proizvodi su: željezo, čelik, cement, brodovi, građevinski materijal, hemikalije, obuća, porculan, hrana, igračke, namještaj, papir.

Uglavnom se izvoze mašine, elektrooprema, tekstil i konfekcija, oružje, obuća, igračke, računari, ugalj. Glavninu uvoza čine industrijski strojevi, vozila, nafta i derivati, plastika i roba široke potrošnje. Kina najviše trguje sa SAD-om, Japanom, Evropskom unijom, Tajvanom, Rusijom, Singapurom, Malezijom i Republikom Korejom.

Novčana je jedinica yuan (yuan renminbi, oznake Y i CNY; 1 juan = 10 jiaoa = 100 fena)

Stanovništvo

Prema popisu stanovništva Kina je 1953. imala 590.194.715 stanovnika, a 2000. godine 1.265.830.000 stanovnika (bez Hong Konga i Macaa). Po broju stanovnika Kina je prva zemlja u svijetu. Prosječni godišnji porast broja stanovnika iznosi 1,07%. Po mjerenjima iz 2001. natalitet je 13,4‰, mortalitet 6,4‰, a smrtnost dojenčadi 39‰. Stanovništva u dobi do 14 godina ima 22,9%, od 15 do 64 god. 70,1%, a starijih od 64 god. 7%. U poljoprivredi, šumarstvu i ribarstvu zaposleno je 45,2% radne snage, u rudarstvu, industriji i građevinarstvu 17,3%, a u uslužnim djelatnostima 37,5% stanovništva. Nepismeno je 6,7% stanovništva. Kina ima 204 univerziteta i 1225 visokih škola. Čak 40 gradova ima više od 1 milion stanovnika. Uz Peking (Beijing) najveći gradovi su: Shanghai, Tianjin, Wuhan, Harbin, Shenyang, Dalian. U gradovima živi 36,1% stanovništva.

Gustoća prosječno iznosi 132,2 st/km2. Najrjeđe naseljen prostori su zapadni dio Tibeta sa 1 st/km2, Unutrašnja Mongolija s 20 st/km2, i Xinjiang-Uygur s 11 st/km2. U području srednjeg i donjeg toka rijeka Yangtze i Huang He gustoća je 200 do 600 st/km2. Delta Yangtzea, okolina Guangzhoua i neki dijelovi pokrajine Sichuana imaju više od 1000 st/km2. Neravnomjerna gustoća stanovništva se pokušala riješiti već početkom 20. vijeka kada je 1910. oko 10.000.000 osoba preseljeno u Mandžuriju. Seobe su se ponavljale 1960-ih i 1970-ih naseljavanjem gotovo pustih sjevernih i zapadnih krajeva. Znatan broj Kineza se iselio u velegradove jugoistočne Azije, u Ameriku i Australiju. Procjenjuje se da izvan Kine živi oko 50 miliona Kineza, kojih je osim u Hong Kongu i na Tajvanu najviše u Singapuru, Maleziji, Indoneziji, Tajlandu, te u SAD-u, Australiji i Kanadi.

Jezik i religija

Službeni jezik je kineski. Tradicionalna kineska vjerovanja, koja su okupljala i najveći broj stanovnika su: daoizam (taoizam), konfucijanizam i budizam. Ta tri filozofsko-religijska sistema su se kroz historiju međusobno prožimala. U Tibetu je raširen poseban oblik budizma, tibetski budizam. Procjene o religijskoj pripadnosti građana Kine su veoma nesigurne, jer nema zvaničnih podataka. Tako prema izvještaju CIA World Factbook iz 2010. u Kini su u većini ateisti 52,2%, zatim slijede pripadnici budizma, kršćanstva 5,1; islama 1,8%, te tradicionalnih narodnih vjerovanja 21,9%. Prema istim izvorima, ima i vrlo mali broj hinduista (manje 0,1%) i jevreja te drugih (poput daoista i taoista) oko 0,7%.[2] Prema istraživanjima panel studije o kineskim porodicama (CFPS) iz 2010. Kinezi su većinom pripadnici narodnih vjerovanja ili se deklariraju ateistima (73,56%), dok ih se mnogo manje izjašnjava budistima (15,87%), drugih religijskih grupa poput taoista (7,6%), kršćanima (2,53%) i muslimanima (2-3%).[3]

Manjinski narodi

Osim Kineza, koji čine oko 91,9% stanovništva, u Kini živi 55 naroda na koje otpada 8,1% stanovnika. Najbrojniji su narodi:

  • iz tibetsko-burmanske grupe: Yi (7.310.000), Tibetanci (5.110.000), Bai (1.770.000), Tujia (6.350.000), Hani (1.400.000) i Lisu (640.000)
  • iz tajske grupe Zhuang (17.230.000), Bouyeji (2.830.000), Dong (2.800.000), Li (1.240.000) i Dai (1.140.000)
  • iz grupe Miao-Yao: Miao (8.230.000), Yao (2.370.000) i She (700.000)
  • iz turkijske grupe: Ujguri (8.030.000) i Kazasi (1.240.000)
  • iz mongolske grupe: Mongoli (5.350.000)
  • iz mandžursko-tunguske grupe: Mandžurci (10.930.000)
  • iz mon-kmerske grupe: Va (390.000).

Posebne grupe čine kineski muslimani Hui (9.570.000) i Korejci (2.140.000).

Također pogledajte

Reference

  1. ^ Chan, Kam Wing (2007). "Misconceptions and Complexities in the Study of China's Cities: Definitions, Statistics, and Implications" (PDF). Eurasian Geography and Economics 48 (4): 383–412. doi:10.2747/1538-7216.48.4.383. Pristupljeno 7. 8. 2011. str. 395
  2. ^ CIA World Factbook, 2010. pristupljeno 10. jula 2017.
  3. ^ CFPS 2014 Data Archived 25 February 2017[Date mismatch] at the Wayback Machine., 30. decembar 2016.

Vanjski linkovi

Pregled
Uprava
Školovanje
Putovanje
Karte
  • Geografski podaci koji se odnose na Kina sa OpenStreetMap
.cn

.cn je najviši Internet domen za Kinu. Kineska akademija nauke je zadužena za ovu domenu.

Azija

Azija, kao dio Evroazije sa površinom od oko 44,6145 miliona km2, zauzima oko trećine ukupnog kopna na Zemlji i po površini je najveći kontinent na planeti. U njoj živi preko 4 milijarde ljudi, što je oko 60% ukupnog broja stanovnika na svijetu, te je ovaj kontinent i najnaseljeniji. U historiji ljudske civilizacije, Azija je vrlo rano postala važna za čovječanstvo. Tamo su nastale prve poznate države, a već oko 900 p.n.e. i prva velika carstva poput Asirskog ili nešto kasnije i Ahemendiskog carstva.

Azija je kontinent superlativa, između ostalog tamo se nalazi:

najmnogoljudnija država svijeta - Narodna Republika Kina

najveći dio najveće države po površini - Rusije, nalazi se u Aziji

najviši planinski lanac - Himalaji i svi poznati vrhovi iznad 8.000 metara

najdublje i najstarije unutrašnje jezero - Bajkalsko jezero

najniža vodena površina ispod nivoa mora - Mrtvo moreAzija je kontinent sa najrazličitijom vegetacijom koja se kreće od stalno zaleđene zemlje (permafrosta) u Sibiru do džungli u jugoistočnoj Aziji. Pored ekstremnih klimatskih uslova u tundrama, pustinjama i tropskim kišnim šumama, u njoj se nalaze i sve ostale poznate vegetacijske zone. Druga specifičnost Azije je da se u njoj nalazi najveći broj međukontinentalnih država na svijetu, bilo da se radi o azijskom dijelu tih država ili teritorijama azijskih država koje se prostiru na drugim kontinentima (npr. Rusija, Kazahstan, Egipat, Turska i dr.)

Deng Xiaoping

Deng Ksiaoping (kin. 邓小平; 22. august 1904 – 19. februar 1997) bio je vođa Komunističke partije Kine (KPK). Deng nikada nije vršio dužnost državnog poglavara ili šefa vlade, ali je bio de facto vođa Narodne Republike Kine od kasnih 1970ih do ranih 1990ih. Uveo je "socijalizam s kineskim karakteristikama" i kinesku ekonomsku reformu, također poznatu kao "socijalistička tržišna ekonomija".

Deng tvorio jezgro "druge generacije" vodstva KPK. Pod njegovih vodstvom se Kina razvila u jednu od najbrže razvijajućih ekonomija u svijetu dok je Komunistička partija Kine čvrsto zadržala vlast u svojim rukama.

Drugi svjetski rat

Drugi svjetski rat (1. septembar 1939 – 2. septembar 1945) bio je globalni rat koji je trajao od 1939. do 1945, iako su povezani sukobi počeli ranije. U njemu su bile uključene sve velike sile koje su formirale dva suprostavljena vojna saveza: Saveznici i sile Osovine. To je bio najrasprostranjeniji rat u historiji i direktno je uključivao više od 100 miliona ljudi iz više od 30 država svijeta. Nazvan je "totalni rat" jer su glavni učesnici sve svoje ekonomske, industrijske i naučne kapacitete stavili u ratne poduhvate, brisajući razlike između civilnih i vojnih resursa.

Drugi svjetski rat je bio najsmrtonosniji sukob u ljudskoj historiji, sa 50 do 85 miliona žrtava, većinom civila od čega najviše njih iz Sovjetskog Saveza i Kine. Drugi svjetski rat je i sinonim za brojne zločine, uključujući i zločin genocida Holokaust (u kojem je ubijeno oko 11 miliona ljudi), strateško bombardovanje industrijskih i civilnih centara (u kojima je ubijeno oko milion ljudi), masovne ljudske žrtve usljed gladi i bolesti kao i jedinu upotrebu nuklearnog oružja u ratu.Japansko carstvo s ciljem dominiranja istočnom Azijom i Pacifikom je bilo u ratu sa Kinom od 1937. godine, ali se smatra da je Drugi svjetski rat počeo 1. septembra 1939. godine njemačkom invazijom na Poljsku i britanskom i francuskom objavom rata Njemačkoj. Od kraja 1939. do početka 1941. godine, serijom kampanja i sporazuma, Njemačka je zauzela ili kontrolirala cijelu kontinentalnu Evropu formirajući Trojni pakt sa Italijom i Japanom. Nakon potpisivanja sporazuma Molotov-Ribentrop u augustu 1939. godine, Njemačka i SSSR su podijelili i pripojili teritorije svojih evropskih susjeda Poljske, Finske, Rumunije i Baltičkih država. Velika Britanija i članice Commonwealtha su bile jedine savezničke zemlje koje su nastavile da se bore protiv sila Osovine na bojištima u Sjevernoj i istočnoj Africi, vazdušnoj bici za Britaniju, Blitzkriegu, balkanskoj kampanji i dugotrajnoj bici za Atlantik. U junu 1941. godine, evropske sile Osovine su pokrenule invaziju na SSSR otvarajući najveće kopneno ratište u historiji, koje je vezalo najveći dio osovinskih snaga do kraja rata. U decembru 1941. godine, Japan je napao SAD i britanska ostrva u Tihom okeanu, čime se rat proširio i na zapadni Pacifik.

Sile Osovine su zaustavljene 1942. godine kada je Japan izgubio u bici kod Midveja u blizini Havaja, a Njemačka poražena u sjevernoj Africi i kod Staljingrada u SSSR-u. Godine 1943. sa nizom njemačkih poraza na Istočnom frontu, saveznička invazija Sicilije i Italije je dovela do italijanske predaje. Savezničkom pobjedom na Pacifiku, sile Osovine su izgubile inicijativu i preduzele strateško povlačenje na svim frontovima. Zapadni saveznici su 1944. godine izvršili invaziju na okupiranu Francusku, dok je SSSR povratio sve svoje izgubljene teritorije i izvršio invaziju na Njemačku i njene saveznike. Tokom 1944. i 1945. godine Japan je pretrpio velike gubitke jer su Saveznici onesposobili japansku mornaricu i osvojili ključne otoke na Pacifiku.

Rat u Evropi se završio invazijom Njemačke od strane zapadnih saveznika i Sovjetskog saveza, što je kulminiralo zauzimanjem Berlina od strane sovjetskih i poljskih vojnika i kasnijom njemačkom bezuslovnom predajom 8. maja 1945. godine. Nakon savezničke Postdamske deklaracije 26. jula 1945. godine i odbijanja Japana da se preda, SAD su bacile atomske bombe na japanske gradove Hiroshimu i Nagasaki 6. i 9. augusta 1945. godine. Zbog mogućnosti dodatnog atomskog bombardovanja i sovjetskom invazijom na Mandžuriju, Japan je kapitulirao 15. augusta 1945. godine. Time je okončan Drugi svjetski rat.

Drugi svjetski rat je promijenio političke saveze i društvenu strukturu svijeta. Osnovane su Ujedinjene nacije (UN) kako bi podsticale međunarodnu saradnju i spriječavale buduće sukobe. Pobjedničke sile SAD, Velika Britanija, SSSR, Kina i Francuska su postale stalne članice Vijeća sigurnosti Ujedinjenih nacija. SSSR i SAD su postale rivalske supersile postavljajući scenu za Hladni rat koji je trajao narednih 46 godina. U međuvremenu, uticaj velikih evropskih sila je oslabio čime je započela dekolonizacija Azije i Afrike. Većina zemalja čija je ekonomija bila oštećena su se posvetile ekonomskom oporavku. Pojavile su se političke integracije, posebno u Evropi, kao pokušaj stabilizacije poslijeratnih odnosa kako bi se stvorio zajednički identitet.

Gao Xingjian

Gao Xingjian (Ganzhou, Kina, 4. januar 1940 -) je francuski pisac kineskog porijekla.

Također je i prevodilac (posebno djela Samuel Beckett i Eugene Ionesco), scenarista, režise i slikar. 1998. godine, Gao je dobio francusko državljanstvo.

Njegovi prozni radovi se smatraju manje vrijednim u Kini iako se smatraju veoma vrijednim drugdje, Evropi i na Zapadu.

2000. Švedska kraljevska akademija ga je nagradila Nobelovom nagradom za književnost "za djelo univerzalnog dometa, obilježeno gorkim osvješćivanjem i jezičnom ingenioznošću koja je otvorila nove putove umjetnosti kineskog romana i pozorišta". Ovim činom Xingjian je ušao u historiju kao prvi Kinez koji je dobio ovu vrijednu nagradu.

Glavni grad

Glavni grad države, regije ili neke druge administrativne jedinice je obično grad u kojem se nalazi sjedište vlade ili parlamenta. Međutim, postoje različiti kriteriji tako da glavni grad može biti:

grad u kojem se nalazi sjedište izvršne vlasti tj. Vlade,

grad u kojem se nalazi sjedište zakonodavne vlasti tj. Skupštine ili parlamenta,

grad u kojem se nalazi sjedište sudske vlasti,

Glavni grad države može biti grad u kojem se nalazi predsjedništvo.

U kraljevini, glavni grad je obično mjesto kraljevskog dvora (koji se može premještati).Država može imati više od jednog službenog glavnog grada a glavni gradovi mnogih država su određeni zakonom ili Ustavom. Glavni grad ne mora biti sjedište vlade. Može se čak seliti ovisno o dobu godine.

Na primjer, Južnoafrička Republika ima izvršni glavni grad (Pretoria), zakonodavni glavni grad (Cape Town) i sudski glavni grad (Bloemfontein). Do toga je došlo zbog kompromisa između različitih pokrajina koje su se ujedinile u Južnoafričku Republiku 1910. godine.

Uglavnom, glavni grad je najčešće i najveći grad iako to i nije striktno pravilo jer širom svijeta postoje države koje ne zadovoljavaju taj kriterij (SAD, Kina, Brazil, Australija itd). Osim toga, glavni grad je u najčešćem slučaju najveći privredni, kulturni ili obrazovni centar administrativne jedinice ili države kojoj pripada.

Indija

Indija je suverena država u Južnoj Aziji, koja se prostire na 3,3 miliona kvadratnih kilometara, što odgovara veličini trećine Evrope, a zauzima veći dio Indijskog potkontinenta. Indija graniči s Bangladešom, Mjanmarom, Kinom, Butanom, Nepalom i Pakistanom, a na jugu je dotiče Indijski okean, gdje se nalaze Šri Lanka i Maldivi. Najveća gradska područja su Mumbai na jugozapadu i Kalkuta na rijeci Ganges. Sa preko 1,3 milijarde stanovnika, Indija je poslije Kine druga najmnogoljudnija država svijeta.

Istočna Azija

Istočna Azija je subregija Azije koja se može definirati ili u geografskim ili u kulturnim terminima. U geografskom smislu pokriva oko 6.640.000 km2; ili 15% azijskog kontinenta. U kulturnom smislu obuhvata društva koja pripadaju kineskoj kulturnoj sferi, pokazujući snažni historijski uticaj klasičnog kineskog jezika (uključujući tradicionalno pismo), konfucijanizma i neokonfucijanizma, mahayana budizma i daoizma. Ova kombinacija jezika, političke filozofije i religije preklapa se s geografskim određenjem istočne Azije.

Istočna Azija je moderan termin za tradicionalni evropski naziv Daleki istok, koji opisuje geografski položaj regije u odnosu na Evropu radije nego svoj položaj unutar Azije.

Sljedeće zemlje su smještene u geografskoj Istočnoj Aziji:

Narodna Republika Kina (uključujući Hong Kong i Macau)

Republika Kina (Tajvan)

Demokratska Republika Koreja (Sjeverna Koreja)

Republika Koreja (Južna Koreja)

Japan

MongolijaSljedeće narode ili društva obuhvata kulturna Istočna Azija:

Kinesko društvo (koje bi također uključivalo raspršene kineske regije Hong Kong, Tajvan, Macau, te Singapur zbog svoje velike kineske populacije)

Japansko društvo

Korejsko društvo

Mongolsko društvo

Vijetnamsko društvoSljedeće zemlje ili regije ponekad se smatraju dijelom Istočne Azije. Glavni razlog neslaganja o tom pitanju jest razlika između kulturne i geografske definicije "Istočne Azije". Politička perspektiva je također važan faktor.

Dijelovi Kine koji historijski nisu han kineski: Xinjiang, Qinghai, Tibet (ili istočna ili srednja Azija)

Ruski Daleki istok (ili istočna ili sjeverna Azija)

Vijetnam (ili istočna ili jugoistočna Azija)Više od 1,5 milijardi ljudi, tj. oko 40% stanovništva Azije ili četvrtina svih ljudi na svijetu živi u geografskoj Istočnoj Aziji. Ova je regija jedna od najnaseljenijih mjesta na svijetu. Gustoća stanovništva u Istočnoj Aziji iznosi 230 st./km2, što je pet puta više od svjetskog prosjeka.

Istočnokinesko more

Istočno kinesko more je rubno more Tihog okeana između kineskog kopna na zapadu, Južne Koreje na sjeveru, južnih dijelova Japana na istoku i Tajvana na jugu. Njegov sjeverni dio, između Koreje i Kine, naziva se Žuto more. Ukupna površina je 1,25 miliona km2.

Ovo more je plitki bazen, koji se neprekidno i dalje puni sedimentima koje sa sobom donose velike kineske rijeke. Na sjeveru, na ovo more nadovezuje se Japansko more.

Godine 1980. su u ovom moru otkrivena bogata nalazišta nafte. Korištenje tih nalazišta predmet je osporavanja država koje se uz njega nalaze. Naime, Narodna republika Kina, Japan i Južna Koreja se spore oko proširenja svojih isključivih ekonomskih zona.

Kina na Svjetskom prvenstvu u atletici 2017.

Kinu na Svjetskom prvenstvu u atletici 2017. u Londonu od 4. do 13. augusta 2017. predstavljalo je 43 sportista u 18 disciplina. Ukupno su osvojili sedam medalja: dvije zlatne, tri srebrne i dvije bronzane.

Kina na Zimskim olimpijskim igrama 1984.

Narodna republika Kina se takmičila na Zimskim olimpijskim igrama 1984 u Sarajevu, Jugoslavija.

Kineski Taipei

Kineski Taipei jeste kovanica pod kojom nepriznata Republika Kina, poznatija kao Tajvan, učestvuje u radu nekih međunarodnih organizacija te se pod takvim imenom pojavljuje na gotovo svim sportskim takmičenjima. Naziv Kineski Taipei smatra se statusno neutralnim te pod tim nazivom Narodna Republika Kina, koja je članica UN-a i koju priznaje najveći broj zemalja svijeta, tolerira prisutnost Tajvana na međunarodnoj sceni.

Kinezi

Kinezi. - Kinezi ili Han, najveća su etnička zajednica na svijetu, oko 1,3 milijardi pripadnika. Nastanjeni su najviše u Kini, ali također imaju mnogo iseljenika u svijetu, posebno u Sjedinjenim Američkim Državama, nemali broj i u Africi, Aziji, Evropi, te Sjevernoj i Južnoj Americi. Iseljavanja Kineza počinju 1276., to jeste nakon mongolske invazije. Mnogi sele u predjele jugoistočne Azije, i naseljavaju urbana središta gdje se bave trgovinom. Ona ostaje glavna preokupacija njihovih iseljenika sve do današnjih dana. U mnogim zemljama Kinezi postaju biznismeni, neki su obični mali trgovci ali postaju i vlasnici velikih međunarodnih korporacija. Bogati ili siromašni Kinezi ostaju vjerni svojoj tradicionalnoj kulturi, pa im je riža i danas glavna hrana, a štapići za jelo i dalje su glavni pribor. Posebna se pažnja posvećuje običajima vjenčanja i braka.

Tokom japanske okupacije Kine u Drugom svjetskom ratu, među iseljenim Han Kinezima počinje rasti nacionalistički pokret. Članovi pokreta počinju Kini pružati snažnu potporu. Kada su komunisti 1949. zavladali zemljom, Kinezi i dalje pružaju svesrdnu pomoć domovini, ne zato što vole komuniste i njihovu ideologiju, nego jer je domovina ujedinjena.

Konfucije

Kung Fu Ce ili Konfučije bio je jedan od prvih filozofa. Zajedno sa Lao Ceom i Sidartom Gaotamom Budom bio je jedan od prvih filozofa koji su došli sa Dalekog Istoka. U njihovim idejama se nalaze počeci filozofskog mišljenja (iako se ne uzimaju zvanično za prve filozofe jer njihova filozofija je duboko vezana za religiju). Konfučije je bio najveći etički mislilac stare Kine. Za njega osnov dobra je poštovanje tradicije. Smatrao je da ako su ljudi dobri sve je oko njih je dobro. Također, govorio je da je autoritet u društvu autoritet starijih. Njegovo je mišljenje da prirodne vrline čovjek usavršava učenjem, a to razvije sposobnosti razlikovanja dobra i zla. Njegova najpoznatija izreka glasi,:Nikada ne čini drugome ono, što ne bi želio da drugi učini tebi.

Portugal

Portugal, zvanično Republika Portugal (portugalski: República Portuguesa), evropska je država i članica Evropske unije, koja se nalazi na Pirinejskom poluostrvu, u jugozapadnom dijelu Evrope i najzapadnija je tačka evropskog kopna. Jedina država s kojom graniči je Španija. Glavni grad Portugala je Lisabon. Portugal također ima suverenitet nad Atlantskim arhipelagom, Azorska ostrva i Madeira. Obje skupine ostrva su zasebne autonomne regije sa sopstvenom lokalnom upravom.

Područje Portugala je kontinuirano bilo naseljeno još od prehistorijskog vremena. Kelte i Romane su naslijedili Vizigoti i Svevi, koji su kasnije napadnuti od strane Maura. Ovaj muslimanski narod je protjeran za vrijeme Rekonkviste na Iberijskom poluostrvu. Potugal je 1139. uspostavio kraljevstvo, nezavisno od Leonske kraljevine. U 15. i 16. vijeku kao rezultat velikih geografskih otkrića, Portugal je proširio svoj uticaj na Zapad i uspostavio prvo veliko Portugalsko carstvo, koje je u tom periodu imalo jedno od svjetski najvećih ekonomskih, političkih i vojnih utjecaja,

Portugal je izgubio mnogo svog bogatstva i statusa sa razaranjem Lisabona zemljotresom iz 1755. kao i okupacijom tokom Napoleonskih ratova i nezavisnošću Brazila, kao najbogatije portugalske kolonije 1822. Nakon revolucije iz 1910. monarhiju je zamijenila demokratska vlasti uspostavljena je Prva portugalska republika. Demokratija je narušena poslije Portugalskog kolonijalnog rata i Karanfilske revolucije iz 1974. Ubrzo nakon nezavisnosti gotovo svih kolonija, s izuzetkom Makaua, kojim je rukovala Kina od 1999. Ovim je označen kraj dugopostojeće evropske kolonijalne sile, koja je ostavila veliki kulturni i arhitektonski utjecaj širom svijeta i oko 250 miliona govornika portugalskog jezika danas.

Portugal je unitarna predsjednička republika i razvijena država s unapređenom ekonomijom i velikim životnim standardnom, koji ima 18. najviši društveni rast u svijetu, čak ispred nekih zapadnoevropskih država, kao što su Francuska, Španija i Italija. Portugal je članica mnogobrojnih međunarodnih organizacija, uključujući Ujedinjene nacije, Evropsku uniju, Eurozonu, OECD, NATO i Zajednica država portugalskog govornog područja. Portugal je također poznat kao prva država u svijetu koja je u potpunosti legalizovala upotrebu svih droga 2001. godine.

Tajvan

Republika Kina, poznatija kao Tajvan ili Kineski Taipei (中華民國 Zhōnghuá Mínguó), a ranije poznata kao Formoza, jest ostrvska država u istočnom dijelu Azije. Vlada Republike Kine trenutno ima vlast nad ostrvima: Taiwan, Penghu, Kinmen, Matsu i nekoliko drugih malih ostrva. Susjedne države su: Narodna Republika Kina na zapadu, Japan na sjeveroistoku i Filipini na jugu.

Republika Kina je član Svjetske trgovinske organizacije (WTO), kao i APEC-a. Poznata je kao jedan od Četiri azijska tigra, i ima naprednu industrijski razvijenu privredu. Njena privreda zauzima 26. mjesto u svijetu, sa naprednom tehnologijom koja igra ključnu ulogu u svjetskoj ekonomiji.

Republika Kina je visoko pozicionirana u smislu slobode štampe, zdravstvenoj zaštiti i ekonomskim slobodama.

Šahovska olimpijada

Šahovska olimpijada je najznačajnije i najmasovnije ekipno šahovsko takmičenje u organizaciji FIDE. Prva šahovska olimpijada po nazivom Turnir nacija (engleski: Tournament of Nations) održana je u Londonu 1927. godine. Ritam takmičenja je u početku bio različit, ali se od 1950. godine ustalio na dvije godine. Isprva je turnir bio samo za muške ekipe, a od 1957. godine organiziraju se i olimpijade u ženskoj konkurenciji. Osim ovog takmičenja, organiziraju se juniorske šahovske olimpijade, Šahovske olimpijade slijepih i Olimpijade dopisnog šaha. Aktuelni pobjednici nakon Šahovske olimpijade 2016. su Sjedinjene Američke Države u muškoj konkurenciji i Kina u ženskoj.

Španski jezik

Španski (kastiljski) je Iberijski romanski jezik, i treći jezik po broju onih koji ga upotrebljavaju u svijetu. Španski je materni jezik za 352 miliona ljudi, a zajedno sa ljudima kojim je dodatni strani jezik, španski govore otprilike 417 miliona ljudi (prema procjenama iz 1999. godine). Većina ljudi koji govore španski su iz Centralne i Južne Amerike. Prema posljednjim istraživanjima, ovaj jezik ima najveću stopu rasta broja onih koji ga koriste i smatra se da će u dogledno vrijeme prestići i engleski jezik.

Države
Teritorije
Nepriznate države

Drugi jezici

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.