Južna Amerika

Južna Amerika je jedan od 7 zemljinih kontinenata. Nalazi se na zapadnoj hemisferi i skoro cijelim dijelom pripada južnoj zemljinoj polulopti. Ponekad se smatra kao podkontinent Amerike[1], termin koji koriste nacije španskog govornog područja i u glavnom se koristi u Južnoj Americi.

Okružena je Tihim okeanom na zapadu, Atlantskim okeanom na istoku, Sjevernom Amerikom i Karipskim morem na sjeverozapadu. Sastoji se od 12 suverene države: Argentina, Bolivija, Brazil, Čile, Kolumbija, Ekvador, Gvajana, Paragvaj, Peru, Surinam, Urugvaj i Venecuela i dva nesuverena područja – Francuska Gvajana (francuska prekomorska teritorija) i Folklandska ostrva, britanska prekomorska teritorija sa kojom je Ujedinjeno Kraljevstvo u sporu sa Argentinom. Osim toga, holandska ABC ostrva Trinidad i Tobago se također mogu smatrati dijelom ovog kontinenta.

Zauzima površinu od 17.840.000 km2 i po tome kriteriju četvrti je kontinent. Prema procjeni iz 2005. godine, u Južnoj Americi je živjelo 371.090.000 stanovnika i peti je najmnogoljudniji kontinent poslije Azije, Afrike, Evrope i Sjeverne Amerike. Brazil je najveća država a ujedno i najmnogoljudnija sa više od polovine ukupnog stanovništva kontinenta. Nakon Brazil najviše stanovnika naseljava Kolumbiju, Argentinu, Venecuelu i Peru.[2]

Većina stanovništva živi u blizini zapadne ili istočne obale kontinenta dok su unutrašnjost i krajnji jug rijetko naseljeni. Geografijom zapadnog dijela kontinenta dominiraju Andi, planinski lanac mlađe geološke starosti. Nasuprot tome, istočni dio se sastoji od brdsko planinskih područja i velikih nizina ispresjecanih rijekama Amazon, Orinoco i Paraná.

Veći dio kontinenta leži u tropskom području.

Južna Amerika
South America (orthographic projection)
Površina 17.840.000 km2
Br. stanovnika 385.742.554
Gustoća
stanovništva
21.4/km2
Države 12
Zavisne
teritorije
Jezici
Vremenske zone UTC-2 do UTC-5
Najveći gradovi
South America satellite plane
Satelitska slika Južne Amerike

Geografija

Južna Amerika je dom najvišeg, neprekidnog vodopada na svijetu, Angelovi vodopadi koji se nalaze u Venecueli, rijeke sa najvećim protokom (Amazon) kao i najdužeg planinskog lanca, Anda, čiji je najviši planinski vrh Aconcagua sa 6.962 m nadmorske visine. Osim toga, u Južnoj Americi se nalaze i: najsuhlje (nepolarno) mjesto na svijetu, pustinja Atacama; najveća prašuma Amazonija; najviši glavni grad, bolivijski glavni grad La Paz; najviše plovno jezero na svijetu, Titicaca; i najjužnija stalno nastanjena zajednica (ne uzimajući u obzir istraživačke stanice na Antarktiku), Puerto Toro u Čileu.

Južna Amerika ima nekoliko ostrva, od kojih većina pripadaju raznim zemljama na kontinentu. Područje Karipskog mora pripada Sjevernoj Americi. Južnoameričke zemlje koje graniče sa Karipskim morem su poznate kao Karipska Južna Amerika.

Neke regije Južne Amerike su Andi Države, Gujana brdsko-planinske zemlje, i Istočna Južna Amerika.

Historija

Smatra se da su prvi ljudi u Južnoj Americi došli kada su prešli Beringov prolaz, ali postoje i druge teorije kao na primjer da su ljudi doselili u Južnu Ameriku sa južnog Tihog okeana.

Od 1530ih godina, Evropljani iz Španije i Portugala su kolonizirali Južnu Ameriku, pokorili Američke starosjedioce, i podijelili kontinent u nekoliko kolonijalnih zona. U devetnestom vijeku, ove kolonije su postignule nezavisnost i postale države.

Države i teritorije

"Political South America" CIA World Factbook
Politička mapa Južne Amerike
MarginalPinheiros
São Paulo, Brazil
Lima, Peru Sunset Skyline & Cityscape
Lima, Peru
Centro internacional cropped
Bogotá, Kolumbija
Santiago en invierno
Santiago, Čile
Caracas from El Calvario
Caracas, Venecuela
Atardecer en el Congreso de la Nación Argentina
Buenos Aires, Argentina
Avtancredoneves23012011
Salvador, Brazil
Brasilia aerea setorbancariosul
Brasília, Brazil
Fortaleza, Brazil (6)
Fortaleza, Brazil
Grb Zastava Država ili teritorija Površina
(km2)[3]
Stanovništvo
(procjena 2009)[3]
Gustoća
po km2
Glavni grad
Insigne Argentinum.svg Argentina Argentina 2.766.890 40.482.000 14,3 Buenos Aires
Insigne Bolivicus.svg Bolivija Bolivija 1.098.580 9.863.000 8,4 La Paz i Sucre[4]
Coat of arms of Brazil.svg Brazil Brazil 8.514.877 202.241.714 22,0 Brasília
Roundel of Chile.svg Čile Čile[5] 756.950 16.928.873 22 Santiago
Insigne Columbum.svg Kolumbija Kolumbija 1.141.748 46.920.000 40 Bogotá
Insigne Aequatorium.svg Ekvador Ekvador 283.560 14.573.101 53,8 Quito
Insigne Falklandiae.svg Folklandska ostrva Folklandska ostrva (Ujedinjeno Kraljevstvo)[6] 12.173 3.140[7] 0,26 Stanley
BlasonGuyane.svg Francuska Gvajana Francuska Gvajana (Francuska) 91.000 221.500[8] 2,7 Cayenne (Préfecture)
Insigne Guianae.svg Gvajana Gvajana 214.999 772.298 3,5 Georgetown
Coat of arms of Paraguay.svg Paragvaj Paragvaj 406.750 6.831.306 15,6 Asunción
Insigne Peruviae.svg Peru Peru 1.285.220 29.132.013 22 Lima
Insigne Georgiae Australis et Insularum Sandvich Australium.svg Južna Georgia i Južna Sendvička Ostrva Južna Georgia i Južna Sendvička Ostrva
(Ujedinjeno Kraljevstvo)[9]
3.093 20 0 King Edward Point
Insigne Surinamiae.svg Surinam Surinam 163.270 472.000 3 Paramaribo
Insigne Uraquariae.svg Urugvaj Urugvaj 176.220 3.477.780 19,4 Montevideo
Insigne Venetiolae.svg Venecuela Venecuela 9.116.445 31.648.930 30,2 Caracas
Ukupno 17.824.513 385.742.554 21,5

Također pogledajte

Reference

  1. ^ Južna Amerika Encyclopædia Britannica Pristupljeno 17.06.2016.
  2. ^ Statistika o broju stanovnika Južne Amerike Pristupljeno 17.06.2016.
  3. ^ a b Land areas and population estimates are taken from The 2008 World Factbook which currently uses July 2007 data, unless otherwise noted.
  4. ^ La Paz is the administrative capital of Bolivia; Sucre is the judicial seat
  5. ^ Uključuje Istočno ostrvo u Tihom okeanu. Santiago je administrativni centar Čilea dok je Valparaíso mjesto gdje se donose zakoni
  6. ^ Claimed by Argentina.
  7. ^ "Falkland Islands: July 2008 population estimate". Cia.gov. Pristupljeno 2012-05-21.
  8. ^ (januar 2009) INSEE, Government of France. "Population des régions au 1er janvier" (jezik: francuski). Pristupljeno 20. 1. 2009.
  9. ^ Claimed by Argentina; the South Georgia and the South Sandwich Islands in the South Atlantic Ocean are commonly associated with Antarctica (due to proximity) and have no permanent population, only hosting a periodic contingent of about 100 researchers and visitors.
Amazon

Amazon (portugalski: Rio Amazonas, španski: Río Amazonas) jest najduža rijeka u Južnoj Americi i druga najduža rijeka na svijetu. Sa prosječnim protokom od 209.000 m3/s, Amazon predstavlja vodom najbogatiju rijeku na svijetu a količina vode Amazona je veća od ukupnog zbira količine vode slijedećih 6 vodom najbogatijih rijeka. Izraženo u procentima, to je oko 20% od ukupne količine vode koja se rijekama slije u okeane.

Amerika

Amerike su zemlje zapadne hemisfere ili Novog svijeta koje se sastoje od kontinenata Sjeverna Amerika i Južna Amerika sa svim pridruženim ostrvima i regijama. Amerike pokrivaju 8.3% ukupne površine Zemlje (28.4% kopna) i sadrže 14% svjetskog stanovništva.

Izraz je relativno nov i predstavlja nešto jasniju zamjenu za izraz Amerika, koji može značiti i cijelu kopnenu masu ili Sjedinjene Američke Države. Originalni izraz se koristio za ono što se ponekad smatra jednim kontinentom ili superkontinentom , pri čemu Amerike predstavljaju skupni izraz za kopnenu masu i pojedine regiju u njemu. Kada se koristi za kopnenu masu, izraz koji odgovara Americi ili Amerikama su Evroazija, koja se sastoji od Evrope i Azije, odnosno Eurafrazija, koja označava Euraziju i Afriku.

Granica između ova dva kontinenta se nalazi na granici država Kolumbija i Panama.

Južna Amerika (južno od Paname).

Sjeverna Amerika (sjeverno od Kolumbije).Kao zasebni dijelovi ponekad se također pominju i Centralna Amerika i Karibi.

Ponekad se sa pojmom Amerika (američki, američka, američko) misli na Sjedinjene Američke Države ili nešto što dolazi iz Sjedinjenih Američkih Država, a građani ove zemlje se nazivaju Amerikancima.

Andske države

Andske države su države u Južnoj Americi koje sadrže dijelove ili graniče s planinskim lancem Anda. Ande zauzimaju zapadni dio Južne Amerike i povezuju sljedeće zemlje:

Sjeverne - graniče s Karipskim morem. Ova regija je polutropska i poluplaninska.

Kolumbija

VenezuelaZapadne - graniče s Tihim okeanom

Ekvador

PeruSrednje - unutrašnjost

BolivijaJužne

Argentina

ČileOstale regije u Južnoj Americi uključuju Gvajana (regija), Južni konus i Istočnu Južnu Ameriku.

Kada se grupiraju kao "andske države" naglasak se stavlja na planinsku regiju tih zemalja. Argentinske pampe, npr., nisu dio andske regije, dok zapadna Argentina čini dio andske regije te ima sa svojim andskim susjedima kulturni kontinuitet. Venezuela, Bolivija, Peru, Ekvador i Bolivija dio su Andske zajednice (trgovačka grupa), a svaka obuhvata amazonsku kišnu šumu i amazonske domorodačke ljude jednako kao andske planine.

Gvajana (regija)

Gvajanski štit (ili Gvajansko visočje) obuhvata sjeveroistočni dio Južne Amerike između Venezuele i Brazila. Gvajanski štit je prekambrijumska geološka formacija stara 2 milijarde godina, vjerovatno najstarija na planeti. Ovdje se nalaze impresivne i zagonetne planine nalik stolu koje se nazivaju tepuis. Gvajanska pobrđa čine izvor nekih od najspektaktularnijih vodopada na svijetu poput slapova Angel, Kaieteur i Kuquenan.

Na Gvajanskom se štitu nalaze Gvajana (ranije: Britanska Gvajana), Surinam (ranije: Holandska Gvajana) i Francuska Gvajana - francuski prekomorski departmani i prekomorske regije, te dijelom Kolumbija, Venezuela i Brazil. Pobrđa su uglavnom smještena u jugoistočnoj Venezueli, a dijelom su zaštićena kao Nacionalni park Canaima (VE) i Nacionalni park Kaieteur (GY). Najviši tepui je Mount Roraima sa 2,180 m visine.

Štit je prekriven najvećim prostranstvom netaknutih tropskih kišnih šuma na svijetu. Gvajanska kišna šuma slične je naravi kao amazonska kišna šuma, a poznata zaštićena područja uključuju već spomenute nacionalne parkove Canaima i Kaieteur, te šumu Iwokrama u srednjoj i Nacionalni park Kanuku u južnoj Gvajani.

Naziv Gvajana često se koristi kao kolektivni naziv za samostalnu državu Gvajanu, Surinam i Francusku Gijanu (Guyane française).

Južna Georgia i Južna Sendvička ostrva

Južna Georgia i Južna Sendvička Ostrva (engleski: South Georgia and the South Sandwich Islands, SGSSI) prekomorska su teritorija Ujedinjenog Kraljevstva u južnom dijelu Atlantskog okeana. Teritorija je formirana godine 1985. izdvajanjem iz Folklanda kome je dotada administrativno pripadala.

Sastoji se od ostrva Južna Georgia, koji je najveće u teritoriji, te grupe manjih ostrva poznatih kao Južni Sandwich.

Na ostrvima nema domorodačkog stanovništva i jedini građani su pripadnici britanskog vojnog garnizona i naučnici Britanske službe za istraživanje Antarktika kojima je baza u glavnom gradu Grytvikenu.

Suverenitet nad Južnom Georgijom i Južnim Sendvičkim Ostrvima bio je predmet spora od njihovog otkrića. Argentina je zasada jedina koja ostrva smatra svojima i naziva ih Islas Georgias y Sandwich del Sur. Argentina je u svrhu potvrde suvereniteta godine 1976. ustanovila trajno naselje na Južnim Sendvičkim Ostrvima, a godine 1982. okupirala je Južnu Georgiju što je, zajedno s okupacijom Folklanda, dovelo do folklandskog rata.

Južna kupa

Južna kupa (Cono Sur ili Cone Sul), geografska regija sastavljena od najjužnijih područja Južne Amerike. On tipično uključuje Argentinu, Čile, Urugvaj, Paragvaj i najjužniji dio Brazila (Rio Grande do Sul, Santa Catarina, Paraná i Sao Paulo). Rijetko se uključuje Bolivija, iako ona geografski čini dio regije. Argentina, Čile i Urugvaj uvijek se ubrajaju kao zemlje južne kupe.

Kvalifikacije za Svjetsko prvenstvo u nogometu 2010.

Za Svjetsko prvenstvo u Južnoafričkoj Republici 2010. godine prijavljeno je ukupno 200 reprezentacija i to:

53 ekipe iz Evrope,

52 ekipe iz Afrike,

43 ekipe iz Azije,

10 ekipa iz Južne Amerike,

35 ekipa iz Sjeverne i Srednje Amerike,

7 ekipa iz Okeanije.

Kvalifikacije za Svjetsko prvenstvo u nogometu 2014.

Za Svjetsko prvenstvo u Brazilu 2014. godine prijavljeno je bilo ukupno 207 reprezentacija i to:

53 ekipe iz Evrope,

52 ekipe iz Afrike,

46 ekipe iz Azije,

9 ekipa iz Južne Amerike,

35 ekipa iz Sjeverne i Srednje Amerike,

11 ekipa iz Okeanije.U kvalifikacijama od 2011. do 2013. godine učestvuju 202 reprezentacije, za ukupno 31 mjesto na završnom turniru. Izvlačenje kvalifikacionih grupa bilo je 30. jula 2011. godinu u Rio de Janeiru. Azijski nogometni savez (AFC), je već 30. marta 2011. godine objavio parove prve kvalifikacione runde.

Nogometne reprezentacije Guama, Butana i Mauritanije odustale su od učestvovanja. Reprezentacija Bruneja, zbog suspenzije od strane FIFA-e od 2009. do 30. maja 2011. nije se mogla prijaviti za kvalifikacije. Mauricijus se povukao iz takmičenja pred početak prve kvalifaikacione runde.

Patagonija

Patagonija je najjužniji dio Južne Amerike između Magellanova prolaza i Río Negra, i između Anda i Atlantskog okeana, koji pokriva površinu od oko 800 000 km2.

Patagoniji se često pribraja i Ognjena zemlja (Tierra del Fuego). Sastoji se od visoravni, ispresjecane paralelnim tokovima rijeka (Chubut, Río Colorado, Deseado, Chico, Río Negro, Neuquén), koja se stepeničasto spušta prema Atlantskom okeanu. Na području Anda nalaze se velika jezera (Nahuel Huapi, Viedma, Argentino), glačerskog porijekla. Suha i hladna klima povoljna je za ovčarstvo. Oko grada Comodoro Rivadavia nalaze se ležišta nafte, a tu je koncentrisano 4/5 argentinske proizvodnje nafte. Patagonija je rijetko naseljena, dok se veći gradovi nalaze na obali Atlantskog okeana: Punta Arenas, Comodoro Rivadavia, Neuquén.

Patagonija, dakle, obuhvata dio Južne Amerike koji se nalazi južno od 42° S. Čileanski dio obuhvata južni dio regije Los Lagos, te regije Aysen i Magallanes (izuzevši dio Antarktika pod Čileom). Argentinski dio Patagonije nalazi se istočno od Anda i uključuje provincije Neuquén, Río Negro, Chubut, Santa Cruz i Tierra del Fuego kao i južni vrh provincije Buenos Aires.

Subregija

Subregija je koncepcijska jedinica koja proizlazi iz veće regije ili kontinenta i obično se temelji na položaju. Za definiranje subregije koriste se kardinalni smjerovi: istok, zapad, sjever i jug.

Zapadna hemisfera

Amerike su zemlje zapadne hemisfere ili Novog svijeta koje se sastoje od kontinenata Sjeverna Amerika i Južna Amerika sa svim pridruženim ostrvima i regijama. Amerike pokrivaju 8.3% ukupne površine Zemlje (28.4% kopna) i sadrže 14% svjetskog stanovništva.

Izraz je relativno nov i predstavlja nešto jasniju zamjenu za izraz Amerika, koji može značiti i cijelu kopnenu masu ili Sjedinjene Američke Države. Originalni izraz se koristio za ono što se ponekad smatra jednim kontinentom ili superkontinentom , pri čemu Amerike predstavljaju skupni izraz za kopnenu masu i pojedine regiju u njemu. Kada se koristi za kopnenu masu, izraz koji odgovara Americi ili Amerikama su Evroazija, koja se sastoji od Evrope i Azije, odnosno Eurafrazija, koja označava Euraziju i Afriku.

Granica između ova dva kontinenta se nalazi na granici država Kolumbija i Panama.

Južna Amerika (južno od Paname).

Sjeverna Amerika (sjeverno od Kolumbije).

Geološki superkontinenti

Drugi jezici

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.