Indeks ljudskog razvoja

Indeks ljudskog razvoja, skraćeno HDI, (engleski: The UN Human Development Index (HDI)), je formula kojom se mjeri siromaštvo, pismenost, obrazovanje, životni vijek, i drugi faktori za zemlje svijeta. Mnogi preko ove formule svrstavaju zemlje u razvijene (zemlje prvog reda), u razvoju (zemlje drugog reda) i treće zemlje svijeta. Do ove formule je došao pakistanski ekonomista Mahbub al Hak, a Program Ujedinjenih nacija za razvoj je koristi od 1993. godine u svom godišnjem izvještaju o razvoju.

HDI mjeri prosječna dostignuća u zemljama po tri osnovne stvari u ljudskom razvoju:

  • O dugom i zdravom životu, mjereno prema životnom vijeku od rođenja.
  • Znanju, mjereno prema pismenosti. Također se uzima u obzir osnovno i srednje obrazovanje, kao i postotak upisa.
  • Pristojnom standardu života, mjereno prema BDP-u po stanovniku, prema PPP-u u američkim dolarima.

Svake godine, zemlje članice UN-a se rangiraju prema ovoj formuli. Zemlje koje su na vrhu liste to često naglašavaju, kako bi privukli obrazovane migrante. Kao alternativno mjerenje, koristi se Indeks siromašnih zemalja.

UN Human Development Report 2008
Mapa svijeta, gdje su zemlje prikazane po razvoju, 2003.
  0.950 i viši
  0.900-0.949
  0.850-0.899
  0.800-0.849
  0.750-0.799
  0.700-0.749
  0.650-0.699
  0.600-0.649
  0.550-0.599
  0.500-0.549
  0.450-0.499
  0.400-0.449
  0.350-0.399
  0.300-0.349
  niži od 0.300
  nepoznato

Metoda za izračuvavanje

U općem slučaju, kako bi se transformisala osnovna promjenljiva, recimo , u indeks bez mjerne jedinice između 0 i 1 (što omogućava grupisanje različitih popisa), koristi se sljedeća formula:

  • -indeks =

gdje i predstavljaju najnižu i najvišu vrijednost promjenljive koju može postići, respektivno.

Indeks društvenog razvoja (HDI) stoga predstavlja prosjek sljedeća tri glavna popisa:

  • Životni vijek =
  • Stepen obrazovanja =
  • Pismenost kod odraslih (ALI) =
  • Godišnji upis učenika (GEI) =
  • Bruto društveni proizvod =

LE: Životni vijek
ALR: Stepen pismenost odraslih
CGER: Kombinovani koeficijent broja učenika
GDPpc: Društveni proizvod po glavi stanovnika prema kupovnoj moći građana u dolarima

Izvještaj iz 2005. godine

Prema izvještaju iz 2005. godine, HDI u zemljama svijeta se popravlja, sa dva izuzetka: državama bivšeg SSSR-a i saharske Afrike, koje pokazuju pad. Pad kvaliteta obrazovanja, ekonomije i smrtnost su glavni činioci pada HDI vrijednosti u prvog grupi zemalja, dok HIV/AIDS i smrtnost su glavni uzroci pada u zemljama drugog reda.

Kod većine zemalja iz izvještaja 2005. godine se vidi povećanje u poređenju sa 2003. godinom. Neke zemlje, članice UN-a nisu uspjele pribaviti potrebne podatke da bi se mogao izračunati koeficijent. Na spisku se ne nalaze Afganistan, Irak, Liberija, Sjeverna Koreja, Srbija, Crna Gora i Somalija. Iako spomenute zemlje nisu u mogućnosti ili nisu voljne da daju potrebne informacije, njihov rang bi bio među zemljama srednjeg ili niskog koeficijenta razvoja.

Najrazvijenije zemlje (HDI od 0,963 do 0,878)

  1. Norveška (=)
  2. Island (↑ 5)
  3. Australija (=)
  4. Luksemburg (↑ 11)
  5. Kanada (↑ 1)
  6. Švedska ( 4)
  7. Švicarska (↑ 4)
  8. Irska (↑ 2)
  9. Belgija (↓ 3)
  10. SAD (↓ 2)
  1. Japan (↓ 2)
  2. Holandija (↓ 7)
  3. Finska (=)
  4. Danska (↑ 3)
  5. Ujedinjeno Kraljevstvo (↓ 3)
  6. Francuska (=)
  7. Austrija (↓ 3)
  8. Italija (↑ 3)
  9. Novi Zeland (↓ 1)
  10. Njemačka (↓ 1)
  1. Španija (↓ 1)
  2. Hong Kong (↑ 1)
  3. Izrael (↓ 1)
  4. Grčka (=)
  5. Singapur (=)
  6. Slovenija (↑ 1)
  7. Portugal (↓ 1)
  8. Južna Koreja (=)
  9. Kipar (↑ 1)
  10. Barbados (↓ 1)

Dno spiska (HDI od 0,281 do 0,379)

  1. Mozambik (↑ 3)
  2. Burundi (↑ 4)
  3. Etiopija (=)
  4. Centralnoafrička Republika Centralnoafrička Republika (↓ 2)
  5. Gvineja-Bisau (=)
  6. Čad (↓ 6)
  7. Mali (=)
  8. Sijera Leone (↑ 1)
  9. Nigerija (↓ 1)

Zemlje jugoistočne Evrope i Balkanskog poluostrva

24. Grčka
26. Slovenija
35. Mađarska
45. Hrvatska
54. Srbija
55. Bugarska
59. Makedonija
64. Rumunija
68. Bosna i Hercegovina
72. Albanija

Vanjski linkovi

Italija

Italija (italijanski: Italia), službeno Republika Italija (italijanski: Repubblica Italiana), jest unitarna parlamentarna republika smještena na jugu Evrope. Obuhvata Apeninsko poluostrvo i tri velika ostrva na Sredozemnom moru: Siciliju, Sardiniju i Elbu. Ima površinu od 301.338 km2 i umjereno kontinentalnu klimu. Sa 61 milion stanovnika, Italija je četvrta najmnogoljudnija država članica EU. Smještena u srcu Mediterana, Italija se graniči sa Francuskom, Švicarskom, Austrijom, Slovenijom, San Marinom i Vatikanom.

Još od antičkih vremena, sjeverni, centralni i južni dio Apeninskog poluostrva su naseljavali Feničani, Grci, Kartaginjani, Etrušćani i Kelti koji su imali svoje kolonije. Italsko pleme latini su stvorili Rimsko kraljevstvo koje se proširilo širom Italije putem asimilacije i osvajanja drugih okolnih civilizacija stvarajući Rimsku republiku. Rimsko carstvo je bilo dominantna sila antičkog svijeta i vodeći kulturni, politički i vjerski centar zapadne civilizacije. Naslijeđe Rimskog carstva je široko rasprostranjeno i može se uočiti po globalnoj distribuciji građanskih prava, predstavničke demokratije, hrišćanstva i latiničkog pisma.

Tokom srednjeg vijeka, Italija je pretrpjela društveno-politički kolaps zbog razornih barbarskih invazija, ali su do 11. stoljeća gradovi-države i pomorske republike ojačale zahvaljujući transportu, trgovini i bankarstvu postavljajući temelje kapitalizmu. Ovi nezavisni gradovi-države i republike su postale glavne evropske luke za azijsku i bliskoistočnu robu. U to vrijeme, centralni dio Italije je bio pod kontrolom teokratske Papinske države, dok je južna Italija bila posjed Bizantijskog carstva, Arapa, Normana, Španije i Bourbona.

Tokom renesanse, perioda humanizma, nauke, istraživanja i umjetnosti, Italija i ostatak Evrope su ušli u novi vijek. Italijanska kultura je cvjetala zahvaljujući naučnicima, umjetnicima i polimatima kao što su Leonardo da Vinci, Galileo Galilei, Michelangelo Buonarotti i Niccolo Machiavelli. Italijanski istraživači kao što su Marco Polo, Kristofor Kolumbo, Amerigo Vespucci i Giovanni da Verazzano su otkrili nove puteve do Dalekog istoka i Novog svijeta donoseći u Evropu mnoga otkrića. Ipak, italijanska komercijalna i politička moć je značajno oslabila otvaranjem trgovačkih puteva iz Novog svijeta, jer su se time zaobilazili trgovački putevi kojima su italijanski gradovi-države dominirali. Osim toga, italijanski gradovi-države su bili stalno okupirani ratovima koji su kulminirali Italijanskim ratovima u 15. i 16. stoljeću. Niz ratova i stranih invazija su učinili italijanske države ranjivim i slabim. Nakon toga Italija će postati politički fragmentirana žrtva okupacije, kolonizacije i osvajanja od strane evropskih sila kao što su Francuska, Španija i Austrija,

Do sredine 19. stoljeća, porast italijanskog nacionalizma i italijanske nezavisnosti je doveo do perioda revolucionarnih političkih previranja poznatih kao Risorgimento, čime su nastojali da preporode italijansku kulturu i stvore samostalnu i jedinstvenu nacionalnu državu. Nakon mnogih neuspješnih pokušaja, Italijanski ratovi za nezavisnost, pohod hiljade i zauzimanje Rima je rezultiralo ujedinjenjem zemlje. Nakon ujedinjenja Italija je postala velika sila nakon vijekova strane dominacije i političkih podjela. Od kraja 19. stoljeća do početka 20. stoljeća, Kraljevina Italija se industrijalizirala i postala kolonijalno carstvo. Iako je pobijedila u Prvom svjetskom ratu, Italija je ušla u period ekonomske krize i socijalnih nemira koji su doveli do uspona fašizma 1922. godine. Učešće u Drugom svjetskom ratu na strani sila Osovine je završeno vojnim porazom, ekonomskim razaranjem i građanskim ratom. U godinama koje su uslijedile, Italija je ukinula monarhiju i uspostavila demokratiju, doživjevši ekonomski procvat postavši jedna od najrazvijenijih zemalja na svijetu.

Italija je danas treća najveća ekonomska sila Eurozone i osma najveća ekonomska sila na svijetu. Ima vrlo visok indeks ljudskog razvoja i uživa najduži životni vijek u EU. Italija ima važnu ulogu u regionalnim i globalnim vojnim, kulturnim i diplomatskim poslovima. Italija je jedan od osnivača i vodećih članica Evropske unije i član brojnih međunarodnih institucija kao što su UN, NATO, OECD, OSCE, Svjetska trgovačka organizacija, G7, G8, G20, Mediteranska unija i Vijeće Evrope. Zbog svog ogromnog kulturnog bogatstva, Italija je dom 51 svjetske baštine i jedna je od najposjećenijih zemalja na svijetu.

Južna kupa

Južna kupa (Cono Sur ili Cone Sul), geografska regija sastavljena od najjužnijih područja Južne Amerike. On tipično uključuje Argentinu, Čile, Urugvaj, Paragvaj i najjužniji dio Brazila (Rio Grande do Sul, Santa Catarina, Paraná i Sao Paulo). Rijetko se uključuje Bolivija, iako ona geografski čini dio regije. Argentina, Čile i Urugvaj uvijek se ubrajaju kao zemlje južne kupe.

Siromaštvo

Siromaštvo ili bijeda u materijalnom smislu, kao pojam suprotan bogatstvu, označava nedostatak zadovoljenja primarnih potreba za odjećom, hranom, stanovanjem i održanjem života. U tom smislu, ljudima koji pate od siromaštva po pravilu nedostaju sredstva (finansijska) kako bi zadovoljili svoje osnovne potrebe, te se vrlo često kao sinonim za siromaštvo koristi i pojam nedostatak sredstava. U širem i prenesenom smislu, siromaštvo općenito označava nedostatak nečega. Sadržaj generaliziranog pojma varira u zavisnosti od historijskog, kulturološkog ili socijalnog konteksta, te se jednom dijelom zasniva na subjektivnim a ponekad i na emocionalnim ili kulturno "obojenim" predodžbama vrijednosti.

Tunis

Tunis (arapski: تونس‎; francuski: Tunisie), službeno Republika Tunis (arapski: الجمهورية التونسية‎; francuski: République tunisienne) je najsjevernija država u Africi koja se prostire na površini od 164.000 km2. Najsjevernija tačka Tunisa, Ras ben Saka, je najsjevernija tačka na Afričkom kontinentu. Graniči se sa Alžirom na zapadu i Libijom na jugoistoku, dok na sjeveru i istoku izlazi na Sredozemno more. Prema popisu stanovništva 2013. godine, u Tunisu živi oko 10,8 miliona stanovnika. Ime je dobio po svom glavnom gradu Tunisu, koji se nalazi na sjeveroistoku zemlje.

Geografski, Tunis se nalazi na istočnom dijelu planine Atlas i sjevernom dijelu pustinje Sahare. Oko 40% teritorije zemlje pokriva pustinja Sahara, dok je ostatak zemlje vrlo plodan. Njegova 1.300 kilometara duga obala stvara vezu Afrike sa Mediteranom jer se nalazi u blizini Sicilijanskog moreuza i Sardinije, pa je zbog toga najbliža tačka Afričkog kopna prema Evropi nakon Gibraltara.

U antička vremena, Tunis su naseljavali berberi. U 12. stoljeću p.n.e. feničanski imigranti su počeli naseljavati Tunis; ovi imigranti su osnovali Kartagu. Kao ljuti rival koji je gotovo potpuno uništio Rim tokom Drugog punskog rata, Kartaga je na kraju poražena od strane Rimske republike tokom opsade Kartage 149. p.n.e., kada dolazi pod njihovu kontrolu. Tunis osvajaju Arapi u prvom stoljeću Islama, a zatim Osmanlije 1534. godine. Osmanlije su vladale Tunisom tri stotine godina, do 1881. godine kada ga osvajaju Francuzi. Tunis je stekao nezavisnost 1957. godine kada se proglasio republikom sa Habibom Bourguilom na čelu. Tokom revolucije 2011. godine, došlo je do svrgavanja predsjednika Zina El Abidina Ben Alija i parlamentarnih izbora.

Tunis je jedina demokratska republika arapskog svijeta. Ima veoma visok indeks ljudskog razvoja i članica je Frankofonije, Mediteranske unije, Arapske Magreb unije, Arapske lige, OIC-a, Vijeća arapskog ekonomskog jedinstva, Zajednice Sahel-saharskih država, Afričke unije, Pokreta nesvrstanih i Grupe 77. Pored toga, Tunis je također član i glavnih svjetskih institucija kao što su Ujedinjene nacije i Međunarodni krivični sud. Bliske odnose sa Evropom - posebno sa Francuskom i Italijom - su ostvarene kroz ekonomsku saradnju, privatizaciju i industrijsku modernizaciju.

Zemlje u razvoju

Zemlje u razvoju imaju relativno nizak standard življenja, nerazvijenu industriju i srednji ili nizak Indeks ljudskog razvoja (HDI). U ovim zemljama nizak je prihod po glavi stanovnika, rašireno siromaštvo, i nizak prihod od kapitala. Izraz je proizašao iz ranijih drugih izraza sa istim smislom, kao na primjer Zemlje Trećeg Svijeta. Ovaj izraz su promijenili jer su se uz njega vezale negativne konotacije, koje izraz zemlje u razvoju još uvjek nije poprimio. Za ove zemlje moguće je naći i skraćenicu LDC (Less developed country) ili LEDC (Less economically developed country) koju geografi koriste da kažu da je zemlja slabo ekonomski razvijena, što obično uključuje i ostale faktore ljudskog razvoja.

Razvijenost podrazumijeva modernu infrastrukturu, koja se udaljava od agrikulture i iskorištavanja prirodnih resursa prema samoodrživom ekonomskom razvoju i visokom standardu življenja.

Izraz zemlje u razvoju se koristi za veliki broj zemalja koje ne samo da ne poboljšavaju svoju ekonmsku situaciju, nego su i suočene sa dugim periodima ekonmskog pada.

Drugi jezici

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.