Haiti

Haiti je ostrvska država u Srednjoj Americi. Haiti dijeli karipsko ostrvo Hispaniolu s Dominikanskom Republikom. Glavni grad je Port-au-Prince koji se prije zvao Saint-Domingue.

Stekavši nezavisnost 1804. godine nakon Haićanske revolucije (1791-1803. godine) kojim je napoleonska vojska protjerana sa ostrva, Haiti je postao prva samostalna država s većinskim crnačkim stanovništvom.

Republika Haiti
République d'Haïti
Repiblik Dayiti
Zastava Grb
Zastava Grb
Himna"La Dessalinienne" ("Dessalinesova pjesma")

Položaj Haitija na karti
Položaj Haitija
Službeni jezik francuski i kreolski
Državno uređenje  
 -  Predsjednik Michel Martelly
 -  Premijer Jacques Édouard Alexis
Nezavisnost 1. januara 1804. (od Francuske
Površina
 -  Ukupno 27,750 km2 (146.)
 -  Vode (%) 0.7
Stanovništvo
 -  Ukupno 8,528,000 Procjena 2005 (88.)
 -  Gustoća stanovništva 292.7/km2 
Valuta Gourde (HTG)
Vremenska zona UTC-5
- ljeti (UTC-6)
Internetska domena .ht
Pozivni broj +509

Historija

Columbus landing on Hispaniola adj
Iskrcavanje Kolumba na ostrvo
Palacio presidencial de Haiti
Predsjednička palata

Ovo ostrvo koje pripada grupi Velikih Antila je otkrio Kristofor Kolumbo u decembru 1492. godine. On mu je dao ime Hispaniola.

Prije dolaska Španaca, ostrvo su naseljavali narodi kultura Arawak, Kariba i Tainos. Pretpostavlja se da je krajem 15. vijeka broj prvobitnih stanovnika ostrva iznosio oko 300.000.

Španci su iskorištavali ostrvo zbog nalazišta zlata. Indijanci koji su odbijali rad u rudnicima su ubrzo doživjeli masakre i pretvaranje u robove. Rijetki stanovnici ostrva koji su uspjeli izbjeći ropstvo su se morali sakrivati u planinama. Zarazne bolesti koje su donijeli Evropljani , uz lošu prehranu i smanjenje nataliteta kod prvobitnih stanovnika su vrlo brzo desetkovale broj indijanaca.

Španci su odlučili da na plantažama zamijene indijance crnim robovima koje su deportirali iz Afrike. Trgovinu robovima je zvanično dozvolio Charles Quint 1517. godine.

Pošto Španci nisu bili zainteresirani za zapadni dio ostrva, na tom području su se vremenom nastanili francuski lovci koji su vremenom počeli gradnju vlastitih plantaža i gradova.

Ugovorom iz Ryswicka iz 1697. godine, ostrvo je podijeljeno između Španije i Francuske. Zapadni dio ostrva po imenu Saint-Domingue je u 18. vijeku postao najbogatija francuska kolonija u cijeloj Americi zahvaljujući ogromnim zaradama od proizvodnje šećera. Stotine hiljada Afrikanaca su dovedene u Saint-Domingue kao robovi kako bi proizvodnja šećera mogla neometano funkcionirati.

Francuska revolucija je dovela do velikih socijalnih promjena koje su na kraju rezultirale u ustanku robova. Civilni komesari Sontonax i Polverel su na kraju ustanka 1793. i zvanično ukinuli ropstvo (ova odluka je potvrđena šest mjeseci kasnije). Crnac Toussaint Louverture koje je imenovan za guvernera od strane Francuske je ponovo uspio uspostaviti prosperitet na ostrvu, nakon što je ponovo uspostavio mir i uspio protjerati Špance i Engleze koji su ugrožavali koloniju. Ipak, otišao je predaleko proglašavanjem autonomnog ustava. Napoléon Bonaparte je pod uticajem Kreolaca poslao ekspediciju od 30.000 ljudi pod komandom svog šurjaka, generala Leclerca kako bi smijenili Louverturea i ponovo zaveli ropstvo. Unatoč tome, francuske snage je nakon nekoliko početnih pobjeda porazio Jean-Jacques Dessalines u bici iz Vertièresa. Ubrzo nakon toga, 1. januara 1804. godine, proglašena je nezavisnost zemlje pod imenom Haiti.

Dessalines je proglašen za doživotnog guvernera. Odlučio je da pogubi sve bijelce koji su ostali na ostrvu i vladao je despotski. Zbog ovakve vladavine je na njega izvršen atentat u kojem je izgubio život. Nakon njegove smrti je došlo do podjele zemlje u sjeverno kraljevstvo pod vodstvom Henrija Christopha i južnu republiku koju je vodio Alexandre Pétion.

Predsjednik Jean Pierre Boyer je uspio ponovo ujediniti oba dijela. Osim toga mu je pošlo za rukom da pokori i istočni dio ostrva.

11. jula 1825. godine, francuski kralj Karlo X je pokušao ponovo osvojiti ostrvo i u tu svrhu je poslao flotu od 14 brodova. Boyer je bio primoran da potpiše ugovor po kojem Francuska priznaje nezavisnost samo u zamjenu za plaćanje odštete u iznosu od 150 miliona zlatnih franaka (iznos je 1838. godine promijenjen na 90 miliona franaka). (Narod Haitija danas zahtijeva od Francuske povrat ovog novca jer smatraju da je plaćanje ove sume u velikoj mjeri krivo za trenutnu lošu ekonomsku situaciju.)

Nakon odlaska Boyera, došlo je do nekoliko uzastopnih državnih udara. Vlast su za sebe tražile različite interesne grupe: vojska, gornji socijalni slojevi mulata ili crnaca ili trgovačka klasa (u kojoj su glavnu ulogu igrali uglavnom stranci – Nijemci, Amerikanci, Francuzi, Englezi itd.). Unatoč tome je došlo do naglog siromašenja zemlje jer se skoro nijedan šef države nije zaista interesirao za njen razvoj. Početkom 20. vijeka, zemlja se nalazila manje-više stalno u vanrednom stanju.

Sjedinjene Američke Države su držale ostrvo pod okupacijom između 1915. i 1934. godine. Nakon američke okupacije, od 1957. do 1986. godine, u zemlji je vladala diktatura Duvaliera, za vrijeme koje su uvedeni doušnički sistem i eskadroni smrti po imenu Tonton Macoute. Mnogo Haićana je pobjeglo u egzil, prije svega u SAD i Kanadu. Bivši svećenik Jean-Bertrand Aristide je izašao kao pobjednik izbora u decembru 1990. godine. Njegov mandat je počeo 7. februara 1991. godine ali je zbačen s vlasti državnim udarom koji je izvela vojska uz podršku bogatog građanstva u septembru iste godine. 1994. se vratio na vlast zahvaljujući američkoj vojnoj intervenciji pod uslovom da mu se godine koje je izgubio zbog vojne vlasti uračunaju u trajanje mandata. Stoga je 1995. godine napustio mjesto predsjednika ali je na tu funkciju ponovo izabran 2000. godine. Nakon nekoliko mjeseci protesta naroda i pritiska međunarodne zajednice (prije svega SAD i Francuske, Aristide je smijenjen s vlasti od strane američkih vojnika 29. februara 2004. godine kada su vojne snage opozicije i bivših vojnika bili na ulazu u glavni grad Port-au-Prince. Aristide je nakon toga izjavljivao da je otet bez vlastitog pristanka dok je po izjavama zvaničnika SAD-a dobrovoljno odlučio da napusti zemlju.

Boniface Alexandre, predsjednik Vrhovnog suda je po dužnosti preuzeo upravljanje zemljom. U februaru 2006. godine, nakon izbora koji su propraćeni nesigurnostima oko ispravnosti brojanja glasačkih listića i zahvaljujući protestima naroda, za predsjednika Haitija je izabran René Préval, saradnik Aristida i već jednom predsjednik između 1995. i 2000. godine.

Geografija

Haiti departments numbered
Departmani na Haitiju

Haiti uglavnom obuhvata razuđene planine sa uskim priobalnim ravnicama i dolinama. Centralni i istočni dio Haitija se nalaze na jednoj velikoj visoravni. Najveća rijeka je Artibonite.

Najveći grad je prijestolnica Port-Au-Prince sa 2 miliona stanovnika, a drugi grad po veličini je Cap-Haïtien koji broji 600 000 stanovnika.

Klima je tropska. Kišna sezone traje od aprila do juna i od oktobra do novembra. Zemlju skoro svake godine u ovo doba pogađaju obilne padavine i tropski cikloni. Tropska oluja Jeanne je 18. septembra 2004. godine opustošila veliki dio zemlje. Tom prilikom je život izgubilo više od 1.100 ljudi, dok se njih više od 1.000 još uvijek vode kao nestali.

Također pogledajte

Vanjski linkovi

Vlada
Ostale informacije
  • Haiti na CIA World Factbook
.ht

.ht je najviši Internet domen za karipsku državu Haiti.

1. decembar

1. decembar / prosinac (1. 12) jest 335. dan godine po gregorijanskom kalendaru (336. u prestupnoj godini). Do kraja godine ima još 30 dana.

Afrička unija

Afrička unija (AU) je kontinentalna unija koja se sastoji od 55 država članica smještenih na kontinentu Afrike, s izuzetkom različitih teritorija evropskih posjeda koje se nalaze u Africi. AU je objavljena u Sirte deklaraciji u Sirtu, Libija 9. septembra 1999. godine, pozivajući na uspostavljanje Afričke unije. Blok je osnovan 26. maja 2001. godine u Adis Abebi u Etiopiji i pokrenut je 9. jula 2002. u Južnoafričkoj republici. Namjera AU je da zamijeni Organizaciju afričkog jedinstva (OAU), uspostavljenu 25. maja 1963. godine u Adis Abebi od strane 32 vlade potpisnice. Najvažnije odluke AU donosi Skupština Afričke unije, polugodišnji sastanak šefova država i vlada država članica. Sekretarijat unije, Komisija Afričke unije, ima sjedište u Adis Abebi.Afrička unija ima nešto više od 1 milijarde ljudi i površinu od oko 29 miliona km2 i uključuje popularne svjetske znamenitosti, uključujući Saharu i Nil. Primarni jezici su arapski, engleski, francuski, portugalski, somalski, španski, svahili i ostali mnogobrojni jezici Afrike. U okviru Afričke unije postoje zvanična tijela kao što su Vijeće za mir i sigurnost i Pan-afrički parlament.

Bill Clinton

William Jefferson "Bill" Clinton (rođen William Jefferson Blythe III; 19. august 1946) američki je političar koji je služio kao 42. predsjednik Sjedinjenih Američkih Država od 1993. do 2001. Clinton je bio guverner Arkansasa od 1979. do 1981. i od 1983. do 1992, kao i državni tužilac Arkansasa od 1977. do 1979. godine. Član Demokratske stranke, ideološki Clinton je bio novodemokrat, te je većina njegovih politika odražavala centrističku "Third Way" političku filozofiju.

Clinton je rođen i odrastao u Arkansasu te je svršenik Georgetown univerziteta, gdje je bio član Kappa Kappa Psi i Phi Beta Kappa društva te zaslužio stipendiju Rhodes za pohađanje oksfordskog univerziteta. Clinton je oženjen Hillary Clinton, koja je bila državni sekretar Sjedinjenih Američkih Država od 2009. do 2013. godine, senatorka iz New Yorka od 2001. do 2009, te demokratski kandidat za predsjednicu SAD-a 2016. godine. Oboje Clintonovih dobilo je diplomu doktora prava na Yale Law School, gdje su se upoznali. Kao guverner Arkansasa, Clinton je izmijenio državni obrazovni sistem, te je služio kao šef Nacionalne guvernerske asocijacije.

Clinton je izabran za predsjednika 1992. godine, poražavajući tadašnjeg predsjednika-prethodnika Georgea H. W. Busha. Sa 46 godina, Clinton je postao treći najmlađi predsjednik, te prvi iz Baby Boomer generacije. Clinton je predsjedavao najdužim periodom mirne ekonomske ekspanzije u američkoj historiji, te potpisao zakon o NAFTA-i. Nakon neuspjeha da postavi reformu o zdravstvu, Demokratska kuća je svrgnuta kada je Republikanska stranka osvojila kontrolu nad Kongresom SAD-a 1994. godine, po prvi put u 40 godina. Dvije godine kasnije, 1996. godine, Clinton je postao prvi Demokrat od Franklina Roosevelta koji je izabran u drugi mandat. Clinton je usvojio reformu zaštite i Državni dječiji program zdravstvenog osiguranja, omogućavajući zdravstvenu zaštitu za milione djece.

Godine 1998, Clinton je bio opozvan od strane Predstavničkog doma za krivokletstvo pred porotom i za ometanja rada pravosuđa tokom procesa protiv njega, oboje vezano za skandal koji uključuje uposlenicu Bijele kuće (a kasnije i Ministarstva odbrane SAD-a) Monicu Lewinsky. Clintona je oslobodio optužbe Senat Sjedinjenih Američkih Država 1999. godine, te je on dovršio u potpunosti svoj mandat. Ured budžeta Kongresa objavio je budžetski suficit između 1998. i 2000, zadnje tri godine Clintonovog predsjedavanja. U stranoj politici, Clinton je naredio vojnu intervenciju u bosanskom i kosovskom ratu, potpisao je Zakon o oslobođenju Iraka naspram Saddama Husseina, te je učestvovao u Samit Camp David 2000. kako bi ubrzao izraelsko-palestinski mirovni proces.

Clinton je napustio ured sa najvećim kranjnjim procentom odobravanja u odnosu na bilo kojeg predsjednika od Drugog svjetskog rata. Od tada, Clinton je bio uključen u javne govore i humanitarni rad. Clinton je osnovao Fondaciju Clinton kako bi adresirao međunarodne uzroke, kao što je prevencija AIDS-a i globalno zagrijavanje. Godine 2004, Clinton je objavio svoju autobiografiju My Life. Clinton je ostao aktivan u politici u kampanjama za demokratske kandidate, uključujući kampanju njegove supruge za demokratsku predsjedničku nominaciju u 2008 i 2016, te predsjedničke kampanje Baracka Obameu 2008. i 2012. godine.

Godine 2009, Clinton je izabran kao UN-ov specijalni izaslanik za Haiti, a nakon zemljotresa u Haitiju 2010. godine, Clinton se udružio sa Georgeom W. Bushom kako bi formirao Clinton Bush Haiti fond. Od napuštanja ureda, Clinton je bio rangiran visoko u anketi javnog mišljenja predsjednika SAD.

Copa América Centenario 2016.

Copa América Centenario 2016. bilo je 45. izdanje Copa Américe. Održalo se u Sjedinjenim Američkim Državama od 3. do 26. juna u čast stogodišnjice osnivanja Copa Américe i CONMEBOL-a. Prvo je takmičenje koje se održalo izvan Južne Amerike.

Na takmičenju je, zbog dogovora CONMEBOL-a i CONCACAF-a, učestvovalo 16 (umjesto uobičajenih 12) reprezentacija, 10 iz CONMEBOL-a i 6 iz CONCACAF-a. Čile je odbranio titulu, dok je Argentina poražena u 6. uzastopnom finalu, a 3. u 3 godine.

Francuski jezik

Francuski jezik (français, la langue française) je jedan od romanskih jezika koji se prvenstveno koristi u Francuskoj i njenim prekomorskim departmanima i teritorijima, u Belgiji (uz flamanski i njemački), Luksemburgu (uz luksemburški i njemački), Monaku i Švicarskoj (uz njemački, italijanski i retoromanski), u Kanadi (mahsuz u pokrajini Québec) te u bivšim francuskim i belgijskim kolonijama. Njime se koristi 77 miliona stanovnika na Zemlji kao prvim jezikom i 52 miliona ljudi kao drugim jezikom, pa je s ukupno 129 miliona frankofona (prema procjeni iz 1999. godine) po brojnosti govornika francuski jezik deseti na svijetu.

Grb Haitija

Grb Haitija prvi put je proglašen 1807. godine, a u sadašnjem obliku pojavljuje se 1986. godine. Na grbu se nalaze zastave Haitija na jarbolima, postavljene jedne iznad drugih, ispod palme i na zelenom travnjaku. Pored zastave nalaze se topovi. Na travnjaku su različiti predmeti, kao bubanj, pištolji, sidro. Iznad palme nalazi se frigijska kapa, simbol slobode.

Traka oko grba nosi moto Haitija "L'Union Fait La Force" (Jedinstvo čini snagu).

Haiti na Svjetskom prvenstvu u atletici 2017.

Haiti na Svjetskom prvenstvu u atletici 2017. u Londonu od 4. do 13. augusta 2017. predstavljalo je dvoje sportista u dvije discipline.

Karipsko more

Karipsko more je jugoistočni dio Američkog sredozemnog mora odvojeno od Atlantskog okeana Karibima, arhipelagom koji se proteže u luku od Meksičkog zaljeva pa gotovo do Venecuele. Duboko je do 7.680 m.

Karipsko more, kao i karipska ostrva dobili su ime po Karibima, narodu kojeg su španski osvajači po svom dolasku zatekli na Malim Antilima .

Kuba

Kuba je ostrvska država u Karibima, okružena Meksičkim zalivom, Karipskim morem i Atlanskim okeanom.

Nacionalna teritorija Kube se prostire na glavnom ostrvu Kubi, ostrvu Isla de la Juventud i nekoliko arhipelaga. Havana je glavni i istovremeno i najveći grad Kube. Drugi po veličini grad je Santiago de Cuba.

Na sjeveru se nalaze Sjedinjene Američke Države (udaljene oko 150 km), Bahami i Ostrva Turks i Caicos na sjeveroistoku, Meksiko na zapadu (oko 210 km), Kajmanska ostrva i Jamajka na jugu te Haiti i Dominikanska Republika na jugoistoku.

Najveće je ostrvo u Karibima a sa preko 11 miliona stanovnika i drugo najmnogoljudnije ostrvo nakon Hispaniole.

Danas je jedina preostala izvorno komunistička država u svijetu sa visokim indeksom humanog razvoja i dobro rangirana u oblastima zdravstva i obrazovanja.

Navassa

Navasa (engleski: Navassa Island, francuski: La Navase) je malehno, nenastanjenjeno ostrvo u Karipskom moru. Ostrvo Navasa je suvereni dio Sjedinjenih Američkih Država. Vlada SAD nad njim polaže suverenitet, a ostrvom upravlja Služba za ribarstvo i divljač SAD (U.S. Fish and Wildlife Service). S druge strane, kalifornijski biznismen Bill Warren, pozivajući se na zakon o ostrvima Gvano, podnio je službeni zahtjev da mu se prizna vlasništvo nad ostrvom, iako prava na ostrvo polaže i Haiti.

Leži u Karibima između Haitia i Jamajke. Ostrvo Navasa ima površinu od 5,2 km2 i nalazi se oko 160 km južno od vojne baze SAD Gvantanamo na lokaciji 18°24′0″N, 75°0′30″W.

1857. je SAD prije svega radi velikih količina guana, izmeta morskih ptica koje služi kao gnojivo, pripojio ostrvo Navasu na temelju Zakona o ostrvima s guanom, i koristio guano u razdoblju od 1865. do 1889. 1917. je tamo sagrađen svjetionik. Od 1998. je Navasa proglašena parkom prirode.

Port-au-Prince

Port-au-Prince, kreolski: Pòtoprens, španski:Puerto Príncipe (Prinčevska luka), jeste glavni grad države Haiti. Grad se nalazi u zalivu Gonaiv. Broj stanovnika u gradu je po popisu iz 2009. godine 897.859, a u širem području 2.509.939. Inače sama metropoliten oblast grada, koja ubraja šire gradsko područje i obližnja naselja , ima 3,7 miliona stanovnika, što čini gotovo polovinu populacije države.

Srednja Amerika

Srednja Amerika obuhvata kopneni most između Sjeverne i Južne Amerike kao i Zapadnoindijska ostrva, a geografsko i geološki do kopnene prevlake Tehuantepec pripada kontinentu Sjeverne Amerike. Historijski gledano, Srednja Amerika može se smatrati samostalnim kontinentom. Kopno Srednje Amerike od prevlake Tehuantepec do prevlake Darién na granici između Paname i Kolumbije naziva se Centralna Amerika.

Na tom kopnenom mostu pretežno se govori španski. Jedina je iznimka Belize, gdje se govori engleski. Na ostrvima u Karibima govore se engleski, francuski, španski i holandski.

Svjetsko prvenstvo u nogometu 1974.

Svjetsko prvenstvo u nogometu 1974. bilo je 10. po redu Svjetsko prvenstvo u nogometu koje je održano u Zapadnoj Njemačkoj od 13. juna do 7. jula 1974. godine. Šampionsku titulu osvojio je domaćin Zapadna Njemačka pobijedivši u finalnoj utakmici Holandiju. Bronzana medalja pripala je Poljskoj. Na takmičenju je učestvovalo 16 reprezentacija, te odigrano 38 utakmica gdje je postignuto 97 golova što je prosječno iznosilo 2.55 postignutih golova po utakmici. Najbolji strijelac turnira bio je reprezentativac Poljske Grzegorz Lato sa sedam postignutih golova.

Veliki Antili

Veliki Antili su grupa ostrva u Karipskom moru. Sastoje se od četiri glavna ostrva: Kube, Jamajke, Portorika i Hispaniole. Na ostrvima Kuba, Jamajka i Portoriko su istoimene države, dok su na Hispanioli dvije države - Haiti i Dominikanska Republika.

Ostrva su geološki slične građe kao srednjeameričko kopno, od škriljca, gnajsa i starih eruptivnih stijena. Na sjevernoj strani ostrva ima dosta krečnjaka nastalog od školjaka i korala.

Prvi pisani trag imena "Antili" potiče iz 1493. godine kod "Peter Martyr d'Anghira". Ime je izvedeno ili od naziva "Antilia" koji se u srednjem vijeku koristio za mitsko ostrvo za koji se vjerovalo da je negdje u Atlantiku ili pak od latinskog "ante ilium" što bi značilo da se nalaze ispred nečega. No, kakvo god bilo porijeklo imena, odnosi se u svakom slučaju na ostrva koja su smeštena ispred Srednje Amerike.

Zastava Haitija

Zastava Haitija je usvojena 25. februara 1986. Podijeljena je horizontalno na dva pravougaonika. Gronji dio je plav a donji crven. Na sredini se nalazi grb Haitija na kojem se nalazi palma sa nekoliko zastava. Na strane palminog drveta naslonjena su dva konoa, a ispod drveta se nalazi traka na kojoj piše moto države: L'Union Fait La Force (jedinstvo čini snagu). Civilna zastava nema na sebi grb.

Smatra se da je zastava privi put upotrebljena tokom revolucije protiv Francuske kada je sa zastave Francuske uklonjena bijela pruga, a druge dvije okrenute horizontalno.

Nakon što se 1936. ustanovilo da dijele istu zastavu kao i Lihtenštajn koji je tada na zastavu dodao krunu.

Zastava Ostrva Navasa

Nezvanična zastava ostrva Navasa je dizajnirana 7. decembra 2001. povodom godišnjice Pearl Harboura. Zastava je pola bijela, pola plava, sa profilom ostrva u horizontu i svjetionikom na ostrvu.

Pošto i Sjedinjene Američke Države i Haiti drže pravo na ostrvo, zvanična zastava ako treba koristi se ili jedna ili druga.

Suverene
države
Zavisne
teritorije
Karibi
Veliki Antili
Zavjetrinski Antili
Ostrva zavjetrine
Ostrva privjetrine
Ostala ostrva
Kontinentalna obala
Članice

Drugi jezici

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.