Francuska

Francuska (francuski: France), službeno Republika Francuska (francuski: République française), jest suverena država u Zapadnoj Evropi koja uključuje i nekoliko prekomorskih departmana i teritorija. Francuska se graniči sa Belgijom, Luksemburgom, Njemačkom, Švicarskom, Italijom, Monakom, Andorom i Španijom. Jedna je od samo tri zemlje (uz Maroko i Španiju), koja ima i atlantsku i mediteransku obalu. Zbog svog oblika, za Francusku se često koristi naziv Heksagon (francuski: l’Hexagone).

Po površini je najveća zemlja Zapadne Evrope i Evropske unije, dok je treća zemlja po površini u Evropi. S gotovo 67.000.000 stanovnika, druga je najmnogoljudnija zemlja Evropske unije. Unitarna je polupredsjednička ustavna republika sa glavnim gradom Parizom, koji je najveći grad te kulturno i prometno središte zemlje. Aktuelni Ustav, usvojen 4. oktobra 1958. godine, definiše državu kao sekularnu i demokratsku, uz suverenitet koji proizlazi iz naroda. Nacionalni ideali izneseni su u slavnoj Deklaraciji o pravima čovjeka i građanina, jednom od najranijih dokumenata o ljudskim pravima, koja je donesena 26. augusta 1789. godine u jeku Francuske revolucije.

Francuska je bila dominantna svjetska i evropska sila još od kasnog srednjeg vijeka, a najveći utjecaj imala je u periodu od druge polovine 19. do sredine 20. stoljeća, kada je posjedovala drugo najveće kolonijalno carstvo na svijetu, poslije Britanskog. Tokom svoje duge i bogate historije, Francuska je izrodila cijeli niz uglednih i utjecajnih umjetnika, naučnika i mislioca tako da i danas ostaje jedan od globalnih kulturnih centara. Francuska je četvrta u svijetu po broju spomenika na UNESCO-voj listi svjetske baštine, a godišnje privlači oko 83.000.000 stranih turista - više nego ijedna druga zemlja u svijetu.

Francuska zadržava status globalne velesile, vršeći snažan kulturni, ekonomski, vojni i politički utjecaj kako u Evropi tako i u svijetu. Francuska ima peti najveći vojni budžet u svijetu, treća je po broju nuklearnog oružja i druga po broju diplomatskih misija. Zahvaljujući svojim prekomorskim posjedima, Francuska uživa drugi najveći privredni pojas u svijetu. Francuska je razvijena zemlja i peta svjetska ekonomija po nominalnom BDP-u, odnosno sedma po paritetu kupovne moći. Što se tiče situacije po pojedinim domaćinstvima, Francuska je najbogatija zemlja u Evropi i četvrta u svijetu.

Francuski građani uživaju visoki životni standard dok se zemlja nalazi na samom vrhu na poljima obrazovanja, zdravstvene skrbi, očekivanog trajanja života, građanskih sloboda i razvoja. Francuska je jedna od zemalja osnivača Ujedinjenih nacija te drži jedno od stalnih mjesta u Vijeću sigurnosti. Francuska je, također, članica brojnih međunarodnih organizacija, poput Frankofonije, G8, G20, NATO-a, OECD-a, WTO-a i Latinske unije. Francuska je i jedna od osnivača i vodećih zemalja Evropske unije.

Republika Francuska
République française (fr)
Zastava Grb
Zastava Grb
Uzrečica: Liberté, Égalité, Fraternité
HimnaLa Marseillaise

Položaj Francuske na karti
Položaj Francuske
Glavni grad Pariz
48°51′04″N 2°21′05″E / 48.85111°N 2.35139°E
Najveći grad Pariz
Službeni jezik Francuski
Državno uređenje Republika
 -  Predsjednik Emmanuel Macron
 -  Premijer
Nezavisnost 5:a republika 
 -  Priznato 5. oktobar 1958 
Površina
 -  Ukupno 674.843 km2 (41.)
Stanovništvo
 -  Ukupno (procjena 2019) Povećanje 67.022.000[1] (20.)
 -  Gustoća stanovništva 115/km2 (89.)
BDP (PKM) 2019
 -  Ukupno $3,081 biliona[2] 
 -  Per capita $47.113[2] 
Gini (2017.) 29,3[3] 
HDI (2017) Povećanje 0,901[4] (visok) (20.)
Valuta Euro (€),
Vremenska zona CET+1
Topografija
 -  Najviša tačka Mont Blanc
4 810 m
 -  Najveće jezero Ženevsko jezero
582 km2
 -  Najveća rijeka Loara
1000 km
Internetska domena .fr
Pozivni broj 33

Historija

Napoleon at the Great St. Bernard - Jacques-Louis David - Google Cultural Institute
Napoléon Bonaparte, francuski vojskovođa, konzul i car

Granice današnje Francuske podudaraju se sa drevnom Galijom, koju su nastanjivali Gali, keltski narod. Galiju su osvojili Rimljani u 1. vijeku p. n. e., pa su Gali usvojili romanski jezik i kulturu. Kršćanstvo se ukorijenilo u Galiji u 2. i 3. vijeku naše ere. Istočne granice Galije uz Rajnu osvojila su germanska plemena u 4. vijeku, prvenstveno Franci, od kojih dolazi staro ime zemlje, "Francie".

Iako se osnivanje francuskog kraljevstva obično smješta u 5. vijek, Francuska se kao zasebna zemlja prepoznaje od 9. vijeka, kad se franačko kraljevstvo Karla Velikog podijelilo na istočni i zapadni dio. Istočni dio je bio začetak današnje Njemačke, a zapadni Francuske.

Nasljednici Karla Velikog vladali su Francuskom do 987. godine, kad je vojvoda Hugo Capet okrunjen za kralja Francuske. Na prijestolju su se u sljedećih osamsto godina izmijenile tri dinastije: Capet, Valois i Bourbon. Kraljevstvo je ukinuto 1792. godine, kad je Francuska revolucija (započeta 1789) uspostavila republiku.

U napoleonskim ratovima (1803-1815) Francuska je osvojila veći dio Evrope i postala carstvo, ali zatim je vraćena u stare granice. U 19. vijeku su se izmjenjivala razna državna uređenja, da bi se od Francusko-pruskog rata (1870.) ustalila republika.

Francuska je tokom 19. i 20. vijeka izgubila brojne kolonije, bogatstvo i vodeći položaj među državama svijeta. U Prvom i Drugom svjetskom ratu bila je na strani pobjednika. Od 1958. godine Francuska je stabilna predsjednička demokratija poznata kao Peta Republika.

Poslijeratno zbližavanje Francuske i Njemačke bilo je ključno za ekonomsku integraciju Evrope, pa je u januaru 1999. godine uveden euro. Danas se Francuska zalaže za još veće političko, vojno i sigurnosno ujedinjenje Evrope.

Francuska je jedna od pet stalnih članica Vijeća sigurnosti UN-a.

Geografija

Reljef Francuske je u osnovi dosta jednostavan. Pretežan dio Francuske čine niski stari masivi. Najveći i najstariji je Centralni masiv, koji zahvata veliki dio jugoistočne i centralne Francuske. On je izgrađen od veoma starih stijena. Na Centralnom masivu ima više starih vulkanskih kupa koje jedva dosežu 2.000 metara visine. Od mlađih planina na istoku Centralni masiv je odvojen dubokom dolinom rijeke Rone. Starih pobrđa ima i na poluotoku Bretenja. Druga oblast starih planina nalazi se na sjeveroistoku Francuske, na granici prema Njemačkoj. To je masiv Vogeza, starih, jako sniženih i raščlanjenih planina. Između Vogeza i Centralnog masiva nalaze se niska, prohodna i dobro naseljena pobrđa.

Na zapadu Francuske su nizine. Nizine su uz rijeke, u riječnim dolinama, uravnjene i zasute mnoštvom plodnih riječnih nanosa. Između riječnih dolina nizine su blago zatalasane. Najviše nizina ima oko Pariza, u Pariskom bazenu, i u dolini rijeke Garone, na jugozapadu Francuske. Na jugu i jugoistoku nalaze se mlađe ulančane planine Pirineji i Alpe. Pirineji su srednje visoke i dosta neprohodne planine na granici između Francuske i Španije. Alpe se nalaze na granici Francuske sa Italijom i Švicarskom. Francuske Alpe su visoko naborane planine. Mnogim vrhovima Alpe premašuju visinu od 4.000 metara. Na Alpe na sjeveru nastavlja masiv Jura. Planine Jure su mnogo niže od Alpa. Najviši vrh Jure ima visinu od samo 1.723 metra. Pirineji, Alpe i Jura izgrađene su od mezozojskih sedimentni stijena.

Klima

Francuska se klimatski dijeli na četiri oblasti: oblast okeanske (atlanske), umjereno kontinentalne, mediteranske i planinske klime. Izrazitu okeansku klimu ima sjeverozapadni i zapadni dio Francuske. Prostori okeanske klime odlikuju se veoma blagim zimama i umjereno toplim ljetima. Kiše su prilično ravnomjerno raspoređene prema mjesecima. Godišnja količina padavina je umjerena i iznosi od 800 mm. Najveći dio istočne Francuske ima umjereno kontinentalnu klimu. U ovom klimatskom području ljeta su mnogo toplija nego na zapadu. Zime su umjereno hladne i pretežno sušne. Pjeskovite kiše naročito padaju u toplijem dijelu godine. Godišnja količina padavina ne prelazi 700 mm. Jugoistočna Francuska, prostori uz Sredozemno more odlikuje se izrazitom mediteranskom klimom. Mediteranskoj klimi obilježja daju duga, topa i sušna ljeta i blage i kišovite zime. Godišnje u ovim prostorima izluči se više od 1.000 mm padavina.

Visoki predjeli Alpa, Pirineja i dijelom Jure imaju planinsku klimu s dugim i hladnim zimama i svježim ljetima. Planisnki prostori imaju veću količinu padavina. Neki dijelovi Alpa godišnje dobijaju do oko 3.000 mm padavina.

Rijeke

VillequierSeine
Donji tok rijeke Sene

Francuska ima dobro razvijenu riječnu mrežu. Najviše rijeka dotječe u Atlantski okean. Rijeke Atlantskog okeana imaju tokom godine prilično ujednačenu količinu vode. Sve one u srednjem i donjem dijelu toka imaju karakter mirnih ravničarskih rijeka. Ušća su im potopljena i tako proširena. Zahvaljujući tome, na ušćima su izgrađene velike morske luke. Najveće rijeke sliva Atlantskog okeana su: Garona, Loara i Sena. Na krajnjem sjeveroistoku je najveća rijeka Mozel. Ona iz Francuske otječe u Rajnu u Njemačku. Najveća rijeka Sredozemnog sliva je Rona. Ona prikuplja vode Alpa, pa je to plahovita rijeka, bogata vodom. Većina francuskih rijeka je međusobno povezana plovnim kanalima. U planinskim izvorištima mnogih rijeka, posebno onih koje nastaju u Alpama i masivu Jure, izgrađene su mnogobrojne elektrane.

Flora

Kao i inače u zapadnoj Evropi, prirodni biljni pokrov je jako izmjenjen i u Francuskoj. Ranije su najveći dio zapadne Francuske prekrivale listopadne šume i prirodni pašnjaci. Šume su gotovo potpuno iskrčene. Ravnice su pretvorene u plodne oranice, livade i pašnjake. Na šumskim krčevinama zasađeni su vinogradi i voćnjaci. Samo se, tu i tamo, nalaze ostaci nekadašnjih šuma koje se posebnom brigom ljudi štiti od daljeg uništavanja. Nešto više, pretežno listopadnih, šuma ima na istoku. Crngorične šume prekrivaju dijelove mlađih nabornih planina. Na jugu Francuske, uz mediteransko primorje, prirodni i biljni pokrov čine makija i zimzelene šume.

Pyrenees France

Pirineji, planinski vijenac na jugu Francuske

Lavender field

Polja lavande

Beauce 3

Ravnice Beauce

Vineyards France

Vinogradi u Francuskoj

Politika

Francuska je unitarna polupredsjednička republika s dugogodišnjom demokratskom tradicijom.[5] Ustav Francuske je usvojen na referendumu 28. septembra 1958. godine.[6] Novi ustav značajno je ojačao izvršnu vlast u odnosu na onu legislativnu. Egzekutiva je bicefalna: Predsjednik Republike (trenutno Emmanuel Macron), koji je šef države i bira se direktno na izborima na mandat od 5 godina (prethodno 7 godina),[7] i Vlada, na čijem je čelu premijer kojeg imenuje predsjednik. Aktuelni premijer je Manuel Valls.

Parlament je dvodoman i sastoji se od Narodne skupštine, koja ima 577 neposredno biranih zastupnika, i posredno izabranog Senata, koji ima 348 zastupnika.[8] Zastupnici Narodne skupštine predstavljaju jedinice lokalne samouprave te se biraju na mandat od 5 godina.[9] Skupština ima pravo raspustiti Vladu, što znači da sastav Vlade i osoba mandatara zavisi o tome koja stranka drži većinu u Narodnoj skupštini. Zastupnike u Senatu bira izborni kolegij na mandat od 6 godina (ranije 9 godina), s tim da se, od septembra 2008., svake tri godine bira polovina zastupnika.[10] Zakonodavne ovlasti Senata uvelike su ograničene i u slučaju neslaganja među dva doma, prednost uvijek ima Narodna skupština.[11] Vlada ima velik utjecaj na određivanje dnevnog reda Parlamenta.

Politiku Francuske odlikuju dva suprotstavljenja bloka: lijevi blok okupljen oko Socijalističke partije i desni, prethodno okupljen oko stranke Okupljanje za republiku, a danas oko njenog nasljednika, Unije za narodni pokret.[12]

Administrativna podjela

Francuska je podijeljena na 27 administrativnih pokrajina (région), od kojih se 22 nalaze u Kontinentalnoj Francuskoj. Pokrajine su podijeljene na 101 departman (département). Broj departmana se koristi, između ostalog, u poštanskim brojevima i registracijskim oznakama vozila.

Departmane čini 341 okrug (arrondissement), koji se sastoje od 4051 kantona (canton), a njih sačinjava 36697 komuna (commune). Komune biraju (gradska) vijeća, zbog čega je većina komuna član određene grupe koja se sastoji od dviju ili više komuna, sa zajedničkim vijećem.

Od 101 departmana, njih pet (Francuska Gvajana, Gvadalupa, Martinik, Mayotte, Réunion) je u prekomorskim pokrajinama, koje su ujedno i departmani (Départements d'outre-mer). Ostali prekomorski posjedi Francuske svrstani su u pet kolektiva (Collectivité d'outre-mer) (Francuska Polinezija, Saint Barthélemy, Sveti Martin, Sveti Petar i Mikelon, Wallis i Futuna), jedan sui generis kolektiv (Nova Kaledonija), te Francuski južni i antarktički teritoriji i otok Clipperton.

Régions de France
Pokrajine kontinentalne Francuske
Départements de France
Francuski departmani
Država/Teritorija Glavni grad
1 Alsace Strasbourg
2 Akvitanija Bordeaux
3 Auvergne Clermont-Ferrand
4 Donja Normandija Caen
5 Burgundija Dijon
6 Bretanja Rennes
7 Centar Orléans
8 Champagne-Ardenne Châlons-en-Champagne
9 Korzika Ajaccio
10 Franche-Comté Besançon
11 Gornja Normandija Rouen
12 Île-de-France Pariz
13 Languedoc-Roussillon Montpellier
14 Limousin Limoges
15 Lorena Metz
16 Midi-Pyrénées Toulouse
17 Nord-Pas-de-Calais Lille
18 Regija Loire Nantes
19 Pikardija Amiens
20 Poitou-Charentes Poitiers
21 Provence-Alpes-Côte d'Azur Marseille
22 Rhône-Alpe Lyon

Privreda

Golfech NPP cropped
Francuska proizvodi 75% električne energije u nuklearnim elektranama, po čemu je na prvom mjestu na svijetu.

Francuska privreda pripada skupini najrazvijenijih zemalja svijeta. U svim privrednim djelatnostima ostvaren je visok stepen razvijenosti.Francuska ekonomija se sastoji od razvijenog privatnog poduzetništva i znatnog ali opadajućeg državnog vlasništva. Velike površine obradive zemlje, primjena najnovije tehnologije i subvencije učinile su Francusku vodećom poljoprivrednom silom Zapadne Evrope. Vlada i dalje vrši znatan uticaj na ključne segmente infrastrukture. Ima većinsko vlasništvo u željezničkim, energetskim, zrakoplovnim i telekomunikacijskim tvrtkama. Od početka 1990-ih država postupno prodaje svoje udjele u France Telecom, Air France i osiguravajućim, bankovnim i vojnim segmentima.

Francuska je zajedno sa 11 drugih članica Evropske Unije uvela euro 1. januara 1999. godine. Euro je početkom 2002. godine posve zamijenio francuski franak.

Industrija

Industrija je visoko razvijena. Francuska ima dobro razvijenu metalurgiju i metalnu industriju, mašinogradnju, industriju saobraćajnih sredstava (automobilsku, avionsku, industriju vagona, lokomotiva i brodova), elektro i elektroničku industriju. Kozmetička i tekstilna (modna konfekcija) industrije su najrazvijenije u svijetu. Hemijska i prehrambena industrija dopunjavaju skladan industrijski razvoj Francuske. U svjetskoj proizvodnji i trgovini Francuska se nalazi odmah poslije SAD-a, Njemačke i Japana.

Rudarstvo

Rudna bogatsva Francuske dosta su ograničena. Ona ima solidne zalihe željezne rude, kalija i boksita. Prema proizvodnji i preradi ovih ruda, Francuska zauzima visoko mjesto u svijetu.

Energetski potencijal ne zadovoljava potrebe visoko razvijene zemlje. Francuska, s obzirom na to da nema dovoljno vlastitog uglja i nafte, uvozi naftu i zemni plin. Ona je dobro iskoristila svoj vodni potencijal, izgrađene su i mnoge nuklearne elektrane, a u novije vrijeme i elektrane koje koriste snagu plime i oseke za proizvodnju električne energije.

Stočarstvo i ratarstvo

U ratarskoj proizvodnji najviše se proizvode žitarice, industrijsko bilje i povrće. Proizvodnja srednjoevropskog voća prevazilazi domaću potrošnju. Proizvodi od voća se izvoze. U proizvodnji grožđa i vina Francuska je na prvom mjestu na svijetu. Ona ostvaruje 25% ukupne svjetske proizvodnje vina.

Stočarstvo je također dobro razvijeno. U proizvodnji goveđeg, svinjskog i mesa od peradi, ona se nalazi na petom mjestu u svijetu. U središnjim i planinskim predjelima Francuske gaji se dosta sitne stoke. Proizvodnju mesa dopunjava okeanski ribolov.

Saobraćaj

TGV-Duplex Paris
TGV Duplex

Francuska je jedna od najvećih i najznačajnijih zemalja u Evropi. Ona izlazi na niz veoma važnih mora i proteže se kroz niz veoma važnih oblasti (Atlantik, La Manche, Sredozemlje, oblast Alpa, doline Rajne i Rone), pa je mnogi smatraju "ključnom zemljom zapadne Evrope". Francuska je također visokorazvijena zemlja, što sve zajedno čini njenu saobraćajnu mrežu gustom, visoko razvijenom i sigurnom. Francuska ima razvijen drumski, željeznički, vazdušni i vodni saobraćaj. Najveći saobraćajni čvor zemlje i jedna od najvećih u Evropi je glavni grad, Pariz.

Prema podacima iz 1998. godine ukupna dužina željezničke mreže u Francuskoj je 31.939 km, od čega je 31.840 km pod nadležnošću SNCF-a. Ovo se odnosi na pruge standardnog kolosijeka. Pored toga u zemlji postoji i 99 km pruga uskog kolosijeka (1000 mm). Francuska željeznica je veoma napredna i ona je prevazišla mnoge prirodne prepreke, poput La Manche, gde postoji podzemna veza željeznicom. Također, francuska željeznica slovi za najbržu na svijetu. Gradska železnica je prisutna u svim većim francuskim gradovima. Metro sistem je prisutan u najvećim gradovima. Za razliku od drugih zemlja vozovi se kreću levom stranom (izuzev u Lionskom metrou). Pariz ima najrazvijenu metro mrežu sa 16 linija.

Ukupna dužina puteva u Francuskoj u 1998. godini je 893.300 km, od čega je na savremene autoputeve otpadalo 12.000 km, a na magistralne puteve 30.500 km. Uprava nad autoputevima je u rukama privatnih preduzeća, ali pod nadgledanjem državnih organa.

U pogledu vodnog saobraćaja ističu se sljedeće luke: Marseille, Le Havre, Dunkerque, Rouen, Nantes i Bordeaux. Najveća luka je u Marseilleu, koja je i svjetskog značaja i opslužuje više zemalja u zaleđu. Le Havre je glavna luka grada Pariza i nalazi na ušću Sene u La Manche. Sve važne luke su se razvile na ušćima velikih rijeka u more.

Stanovništvo

Breton pipe player
Bretonski svirač

Francuska je etnički veoma homogena zemlja. Više od 90% njenog ukupnog stanovništva čine Francuzi. Ostalo stanovništvo čine doseljenici iz mnogih evropskih zemalja, iz Afrike i stari Baski. Prosječna naseljenost Francuske je mnogo manja od naseljenosti u zapadnoj Evropi. Sada u Francuskoj na kvadratnom kilometru površine živi 113 stanovnika. Stanovništvo je veoma neravnomjerno razmješteno. Tako u tri veća grada i njihovoj okolini (Pariz, Marseille i Lyon) živi više od trećine ukupnog stanovništva zemlje. Dobro je naseljeni zapadni i sjeverni dio Francuske. Najmanje je naseljeni planinski predjeli na jugu i jugoistoku, Centralni masiv i Korzika. Većina Francuza živi u gradovima. Gotovo tri četvrtine stanovništva zemlje danas živi u gradskim naseljima.

Domorodačko stanovništvo čine: Flamanci na krajnjem sjeveru, Bretonci u Bretanji, Baskijci na jugozapadu, Katalonci na istočnim Pirenejima, Elzašani u Elzasu i Korzikanci na Korzici. Ne znaju se tačni podaci o manjinama, jer je pojam "etnička manjina" gotovo nepoznat u Francuskoj. Naime, još od Francuske revolucije država primjenjuje "zakon tla" (droit du sol), koji kaže da su prebivalište i etnički identitet nerazdvojni, tj. onaj ko živi u Francuskoj automatski je Francuz. Etničke manjine su kroz historiju asimilirane na sve načine, i to vrlo uspješno. Tek je nedavno, i to pod pritiskom Evropske Unije, Francuska dala važnija prava etničkim manjinama.

Jezik

Službeni jezik je francuski, ali postoji više lokalnih jezika: baskijski, bretonski, katalonski, korzički, flamanski, njemački (elzaški), oksitanski. Francuska vlada i školstvo tek su odnedavno dopustili njihovo korištenje. Regionalni se jezici danas uče u nekim školama, ali francuski ostaje jedini službeni jezik, kako na lokalnoj tako i na državnoj razini.

Religija

Mosque Paris Aug 2006 002
Džamija u Parizu

Glavna vjera u Francuskoj je katoličanstvo. Više od 80% stanovnika se izjašnjava kao katolici, ali to je zapravo samo tradicionalna vjerska pripadnost, jer najveći dio ljudi uopće ne drži katoličkih obreda, s obzirom da je Francuska još od Francuske revolucije vrlo svjetovna zemlja. Ipak, ona sadrži Lourdes, možda najslavnije katoličko mjesto hodočašća na svijetu.

Islam se u zadnjih pedeset godina jako proširio Francuskom zbog muslimanskih doseljenika iz bivših kolonija u sjevernoj Africi. Danas oko 9% stanovništva Francuske prakticira islam. Protestantizam se znatno smanjio nakon progona u 16. i 17. vijeku, pa protestanti danas čine samo 2% stanovništva. Jevreji čine samo 1% stanovništva, ali to je čak jedna trećina ukupnog broja Jevreja u Evropi. Jevrejska je zajednica oduvijek igrala vrlo važnu ulogu u Francuskoj, kako ekonomski tako i kulturno.

Obrazovanje

Kao i u skoro svim ostalim evropskim zemljama školovanje je obavezno. Djeca mogu pohađati nastavu u školama, kod kuće ili učiti samostalno. Za sada ima oko 10.000 djece i mladih koja ne pohađaju ni jedan od navedenih vidova nastave. Školstvo Francuske podijeljeno je na predškolsko (Maternelle), osnovnu školu (école élémentaire), ostale škole (collège, lycée), srednju školu i fakultet.

Kultura

Francuska kultura dala je ogroman doprinos čitavom evropskom naslijeđu. Na tlu Francuske stvoren je ogroman broj dijela koja se ubrajaju u najvrijednija ostvarenja evropske i svjetske kulturne baštine. Od srednjeg vijeka do savremenog trenutka skoro svi umjetnički stilovi imaju reprezentativne predstavnike u Francuskoj. Mnogi od njih su i nastali u Francuskoj i proširili svoj uticaj van njenih granica. Počev od [[arhitektura|arhitekture, slikarstva, kiparstva, muzike, književnosti do visoke mode i dizajna, Francuska, kolijevka obrazovanja, sa pravom drži primat jedne od kulturnih prijestolnica planete.[13]

Književnost

Sully-Prudhomme
Sully Prudhomme - prvi francuz dobitnik Nobelove nagrade za književnost

Francuska književnost smatra se jednom od najbogatijih i najraznolikijih književnosti, najznačajnija zbog svog istraživanja ljudskog društva i pozicija individualca u društvu. Francuska književnost reflektira kulturnu i političku historiju Francuske. Do Francuske revolucije 1789, Francuska je imala društveno uređenje prema klasnom statusu, sa pravilima koja su određivala kako se pripadnici jedne klase trebaju odnositi prema članovima druge klase. Pogled kulture i društva slijedio je hijerarhijsku strukturu društva, uključujući i književne žanrove i stilove. Hijerarhija žanrova imala je epiku na vrhu, a prozne žanrove, kao romane, na dnu. Nekoliko francuskih klnjiževnika je dobilo Nobelovi nagradu:

Muzika

Jean-Baptiste Lully 1.jpeg
Jean-Baptiste Lully

Francuska ima dugu i bogatu muzičku tradiciju. Kroz ranije faze razvoja muzike, francuski su kompozitori ostavili velik trag na razvoju klasične muzike, dok je u savremenom periodu Francuska ponudila nekoliko značajnih imena popularne muzike. Francuska klasična muzika dugo je bila u sjeni talijanske i njemačke. Iako je francuski barok ponudio imena poput Jeana-Baptistea Lullyja, jednog od pionira opere, ili Marca-Antoinea Charpentiera, preludij čijeg je Te Deuma jedno od najprepoznatljivijih djela današnjice, dvorska muzika poticana na raskošnom dvoru Louisa XIV. nije se uspjela nametnuti u odnosu na onu svojih susjeda. Izvjesni renome postigao je i Jean-Philippe Rameau, jedan od kompozitora kasnog baroka, dok je François Couperin bio glavni predstavnik rokokoa u Francuskoj. Klasicizam je donio konačni krah dominacije talijanske muzike, no u Francuskoj nije imao značajnog odjeka. Francuska se na sceni klasične muzike u cijelosti etablira u periodu romantizma, kada se estetski duh tog pokreta masovno širi cijelom Evropom.

U 20. vijeku došlo je do brzog prodora popularnih žanrova, poput jazza, rocka i popa. Vrlo brzo, formirao se specifičan muzički žanr, poznat kao chanson française. Najznačajniji interpretatori šansona bili su Édith Piaf i Charles Aznavour. Francuski umjetnici ostavili su i značajan trag na polju elektronske muzike, ponudivši nekoliko pionirskih autora tom žanru. Jean-Michel Jarre je već tokom 70-ih godina etablirao žanr i ostvario međunarodnu karijeru, dok je David Guetta tokom 2000-ih postao jedan od najpopularnijih svjetskih muzičara. Globalnu slavu i popularnost tokom 2000-ih godina dostižu i elektronski dueti Daft Punk i Air, potonji koji je sarađivao i na nekoliko soundtrackova filmske muzike.

Gastronomija

Roquefort
Poznati francuski sir Roquefort

Sistemski uzgoj domaćih životinja, peradi i ribe, poboljšana obrada zemlje te kultura sira i vina sačuvana od antičkoga doba, stvorili su iz italijanske kuhinje svojevrsno umjetničko djelo, koje je Katarina Medici prenijela u Francusku. Gastronomija razvijena na toj osnovi proslavila je francusku kuhinju u svijetu. Asimilacijom vrsnih jela i iz drugih evropskih zemalja francuska gastronomija je stvorila u 19. vijeku tzv. Internacionalnu kuhinju, koja je pridonijela homogenizaciji ukusa klasifikacijom jela i vina.[14]

U francuskim jelima rijetko ima masti, a nikada nema zaprške. Jela se zamašćuju maslacem ili uljem, a i to se uklanja sa jela ako je masnoća prevelika. Druga karakteristika francuske kuhinje je u raznovrsnosti jela. Po svom geografskom položaju Francuska je najpotpunija cjelina u pogledu ljudske ishrane u Evropi. Francuska prehrana je bogata vitaminima i vlaknima, što je od velike koristi za probavu. Još je jedna važna odlika francuske kuhinje njeno bogatstvo raznim umacima - postoji više od 3.000 patentiranih umaka u Francuskoj. Oni čine hranu bogatom i ukusnom. S druge strane, mlijeko i mliječne proizvode teško je zapaziti na tipičnoj francuskoj trpezi. Jedini izuzetak tom pravilu je poznati francuski sir. Francusko je vino često korišteno, i kao sastojak u pripremi raznih jela.[15]

Također pogledajte

Reference

  1. ^ INSEE, Vlada Francuske. "Bilan démographique 2010" (jezik: francuski). Pristupljeno 20. 1. 2011.
  2. ^ a b "France". International Monetary Fund. Pristupljeno 18. 4. 2012.
  3. ^ Insee – Revenus-Salaires – Les niveaux de vie en 2008. Insee.fr. Pristupljeno 26. 12. 2011.
  4. ^ "Human Development Report 2011" (PDF). United Nations. 2011. Pristupljeno 5. 11. 2011.
  5. ^ "Constitutional Limits on Government: Country Studies - France". Democracy Web. Arhivirano s originala, 21. 3. 2015.
  6. ^ Drake, Helen (15. 2. 2011). Contemporary France. Macmillan International Higher Education. str. 95–. ISBN 978-0-230-36688-6.
  7. ^ "Chronologie". La Documentation française (jezik: francuski). Pristupljeno 25. 2. 2018.
  8. ^ "The National Assembly and the Senate - General Characteristics of the Parliament". assemblee-nationale.fr (jezik: engleski). Arhivirano s originala, 25. 12. 2008.
  9. ^ "Election". assemblee-nationale.fr (jezik: engleski). Arhivirano s originala, 4. 7. 2011.
  10. ^ "The senatorial elections". senat.fr (jezik: engleski). Arhivirano s originala, 15. 6. 2011.
  11. ^ "A quoi sert le Sénat ?". politique.net (jezik: francuski). 18. 8. 2007. Pristupljeno 25. 2. 2018.
  12. ^ "La France vers le bipartisme?, La présidentialisation du PS et de l'UMP". pressesdesciencespo.fr (jezik: francuski). Pristupljeno 25. 2. 2018.
  13. ^ "Francuska - Kultura i religija". Planeta Putovanja. Pristupljeno 25. 2. 2018.
  14. ^ "gastronomija". Hrvatska enciklopedija. Leksikografski zavod "Miroslav Krleža". Pristupljeno 25. 2. 2018.
  15. ^ Učambarlić, Adnan (14. 10. 2009). "Kuhinja Francuske". Gusto. Pristupljeno 25. 2. 2018.

Vanjski linkovi

.fr

.fr je najviši Internet domen za Francusku.

.gf

.gf je najviši internet domen za Francusku Gvajanu. Kompanija Net Plus je zadužena za ovu domenu, koja je predstavljena 1986. Osim toga, domena je malo u upotrebi.

.pf

.pf je najviši Internet domen za Francusku Polineziju. Ministarstvo za telekomunikacije je zaduženo za ovu domenu.

Evropsko prvenstvo u nogometu

Evropsko prvenstvo u nogometu je glavno nogometno takmičenje država članica UEFA-e. Održava se svake četiri godine od 1960. Izvorno se zvao Kup evropskih nacija (engleski: European Nations Cup), a takmičenje je od 1968. godine promijenilo naziv u Evropsko prvenstvo u nogometu (engleski: European Football Championship).

Broj učesnika se mijenjao, do 1976. godine samo četiri učesnika su ulazila na završni turnir. Od 1980. godine, učestvuje osam ekipa, a od 1996. godine šesnaest ekipa učestvuje na završnom turniru. Na Evropskom prvenstvu 2016. koje će se održati u Francuskoj po prvi put u historiji će učestvovati 24 ekipe.

Evropsko prvenstvo u nogometu 1960.

Evropski kup nacija 1960. je bilo prvo evropsko prvenstvo u nogometu koje je održano u Francuskoj.

Od ukupno 17 reprezentacija koliko ih je učestvovalo u kvalifikacijama na turniru su učestvovale četiri ekipe: Sovjetski savez, Jugoslavija, Čehoslovačka i Francuska.

Najbolji strijelci na turniru su bili Viktor Ponedelnik, Milan Galić, Dražan Jerković, Valentin Ivanov i François Heutte sa dva postignuta gola.

Pobjednik prvog Evropskog nogometnog prvenstva je bio Sovjetski savez koji je nakon produžetaka pobijedio Jugoslaviju. Čehoslovačka je pobjedom 2-0 nad Francuskom osvojila treće mjesto.

Evropsko prvenstvo u nogometu 1984.

Evropsko prvenstvo u nogometu 1984. je bilo sedmo po redu Evropsko prvenstvo u nogometu koje se održalo u Francuskoj. Finalni turnir se odigrao između 12. i 27. juna na kojem je učestvovalo osam reprezentacija. Za razliku od prethodnih šampionata utakmica za treće mjesto se nije igrala. Francuska je u finalnoj utakmici bila uspješnija od Španije rezultatom 2-0 te prvi put u svojoj historiji osvojila šampionsku titulu. Golove u finalu su postigli Michel Platini u 57. i Bruno Bellone u 90. minuti utakmice. Utakmica je odigrana pred 47.368 gledalaca. Glavni sudija utakmice je bio Vojtech Christov. Najbolji strijelac prvenstva je bio Michel Platini sa devet postignutih golova.

Evropsko prvenstvo u nogometu 1992.

Evropsko prvenstvo u nogometu 1992. je bilo deveto po redu Evropsko prvenstvo u nogometu koje se održalo u Švedskoj. Finalni turnir se odigrao između 10. i 26. juna na kojem je učestvovalo osam reprezentacija. Danska je u finalnoj utakmici bila uspješnija od Njemačke rezultatom 2-0 te prvi put u svojoj historiji osvojila šampionsku titulu. Golove u finalu su postigli John Jensen u 18. i Kim Vilfort u 78. minuti utakmice. Utakmica je odigrana pred 37.800 gledalaca na stadionu Ullevi u Göteborgu. Glavni sudija utakmice je bio Bruno Galler. Najbolji strijelci prvenstva po tri postignuta gola su bili Dennis Bergkamp, Tomas Brolin, Henrik Larsen i Karl-Heinz Riedle.

Evropsko prvenstvo u nogometu 2004.

Evropsko prvenstvo u nogometu 2004. (eng. 2000 UEFA European Football Championship) održalo se u Portugalu. To je bilo dvanaesto prvenstvo Evrope koje svake četiri godine organizira UEFA. Finalni turnir se odigrao između 12. juna i 4. jula na kojem je učestvovalo šesnaest reprezentacija: Grčka, Danska, Engleska, Švedska, Francuska, Holandija, Njemačka, Latvija, Španija, Bugarska, Rusija, Češka, Italija, Švicarska, Hrvatska i Portugal.

Francuska Gvajana

Francuska Gvajana je prekomorski departman i jedna od 18 administrativnih regija u Francuskoj. S površinom od 86.504 km2 to je najveći francuski departman. To je jedini francuski, a ujedno i jedina teritorija Evropske Unije u Južnoj Americi. Službeno ime Francuske Gvajane (u francuskim i evropskim krugovima) je samo Gvajana (Guyane). Pridjev "francuska" se dodaje još iz kolonijalnih vremena, kad su postojale tri Gvajane: "Britanska Gvajana" (današnja Republika Gvajana), "Holandska Gvajana" (današnji Surinam) i Francuska Gvajana.

Francuska Polinezija

Francuska Polinezija je prekomorska teritorija Francuske (francuski: pays d'outre-mer, ili POM) koja se nalazi u Tihom okeanu, otprilike 6 000 km istočno od Australije. Glavno i najpoznatije ostrvo je Tahiti koji se nalazi u grupi Društvenih ostrva (Îles de la Société). Na Tahitiju se nalazi i glavni grad Papeete.

Francuska Polinezija na Svjetskom prvenstvu u atletici 2017.

Francusku Polineziju na Svjetskom prvenstvu u atletici 2017. u Londonu od 4. do 13. augusta 2017. predstavljala je jedna atletičarka.

Francuski jezik

Francuski jezik (français, la langue française) je jedan od romanskih jezika koji se prvenstveno koristi u Francuskoj i njenim prekomorskim departmanima i teritorijima, u Belgiji (uz flamanski i njemački), Luksemburgu (uz luksemburški i njemački), Monaku i Švicarskoj (uz njemački, italijanski i retoromanski), u Kanadi (mahsuz u pokrajini Québec) te u bivšim francuskim i belgijskim kolonijama. Njime se koristi 77 miliona stanovnika na Zemlji kao prvim jezikom i 52 miliona ljudi kao drugim jezikom, pa je s ukupno 129 miliona frankofona (prema procjeni iz 1999. godine) po brojnosti govornika francuski jezik deseti na svijetu.

Francuzi

Francuzi su romanski narod, koji nastanjuje zapad evropskog kontinenta. Čistih Francuza, bez onih političkih, koji su silom zakona primili francusko državljanstvo, bilo je 2005. godine 37.345.000 u Francuskoj (2005. imala je 60.491.000 stanovnika), a svih zajedno u svijetu 41.330.000 nastanjenih u 124 države. Osim u Francuskoj, Francuza ima najviše u SAD (2.429.000), te u susjednim evropskim zemljama. Francuski jezik, maternji jezik Francuza, ima daleko veći broj govornika i dosegao je brojku od oko 124.000.000 govornika (prema podacima iz 1995.godine), s tim da je etno-kulturno nasljeđe naroda koji govore francuski sasvim različito.

Južna Amerika

Južna Amerika je jedan od 7 zemljinih kontinenata. Nalazi se na zapadnoj hemisferi i skoro cijelim dijelom pripada južnoj zemljinoj polulopti. Ponekad se smatra kao podkontinent Amerike, termin koji koriste nacije španskog govornog područja i u glavnom se koristi u Južnoj Americi.

Okružena je Tihim okeanom na zapadu, Atlantskim okeanom na istoku, Sjevernom Amerikom i Karipskim morem na sjeverozapadu. Sastoji se od 12 suverene države: Argentina, Bolivija, Brazil, Čile, Kolumbija, Ekvador, Gvajana, Paragvaj, Peru, Surinam, Urugvaj i Venecuela i dva nesuverena područja – Francuska Gvajana (francuska prekomorska teritorija) i Folklandska ostrva, britanska prekomorska teritorija sa kojom je Ujedinjeno Kraljevstvo u sporu sa Argentinom. Osim toga, holandska ABC ostrva Trinidad i Tobago se također mogu smatrati dijelom ovog kontinenta.

Zauzima površinu od 17.840.000 km2 i po tome kriteriju četvrti je kontinent. Prema procjeni iz 2005. godine, u Južnoj Americi je živjelo 371.090.000 stanovnika i peti je najmnogoljudniji kontinent poslije Azije, Afrike, Evrope i Sjeverne Amerike. Brazil je najveća država a ujedno i najmnogoljudnija sa više od polovine ukupnog stanovništva kontinenta. Nakon Brazil najviše stanovnika naseljava Kolumbiju, Argentinu, Venecuelu i Peru.Većina stanovništva živi u blizini zapadne ili istočne obale kontinenta dok su unutrašnjost i krajnji jug rijetko naseljeni. Geografijom zapadnog dijela kontinenta dominiraju Andi, planinski lanac mlađe geološke starosti. Nasuprot tome, istočni dio se sastoji od brdsko planinskih područja i velikih nizina ispresjecanih rijekama Amazon, Orinoco i Paraná.

Veći dio kontinenta leži u tropskom području.

Nogometna reprezentacija Francuske

Nogometna reprezentacija Francuske predstavlja Francusku na međunarodnim nogometnim takmičenjima i pod kontrolom je nogometnog saveza Francuske (francuski: Fédération Française de Football – FFF).

Prvi svjetski rat

Prvi svjetski rat bio je globalni rat uglavnom vođen na teritoriji Evrope a koji je započeo 28. juna 1914. godine i trajao do 11. novembra 1918. godine. Od vremena izbijanja do početka Drugog svjetskog rata, nazivan je jednostavno svjetski rat ili Veliki rat, a nakon toga Prvi svjetski rat, termin koji se uglavnom i koristi. U Americi je prvobitno nazvan Evropski rat ali se i danas često naziva Veliki rat (eng. Great War). Sa 70 miliona mobilisanih vojnika, od čega njih 60 miliona u Evropi, rat se s pravom smatra kao jedan od najvećih ratova u historiji čovječanstva. Kao rezultat ratnih aktivnosti stradalo je 9 miliona vojnika i 7 miliona civilnih žrtava. Bio je to jedan od najsmrtonosnijih sukoba u historiji, koji je otvorio put velikim političkim promjenama, uključujući i revolucije u mnogim zemljama.Rat se vodio između velikih svjetskih ekonomskih sila koje su bile svrstane u dva suprotna saveza: Saveznici (Velika Britanija, Francuska i Rusija) i Centralne sile (Njemačka i Austro-Ugarska). Ovi savezi su se reorganizirali i uključili su više država u rat: Italija, Japan i SAD su se pridružile Saveznicima a Osmanlijsko carstvo i Bugarska Centralnim silama.

Iako je oživljavanje imperijalizma glavni uzrok, neposredni povod za rat je bio atentat na austrijskog nadvojvodu Franza Ferdinanda, prijestolonasljednika Austro-Ugarske, od strane srpskog nacionaliste Gavrila Principa u Sarajevu 28. juna 1914. godine. Ovo je pokrenulo diplomatsku krizu kada je Austro-Ugarska isporučila ultimatum Srbiji. U toku jedne sedmice, velike sile su bile u ratu, a sukob se proširio širom svijeta.

Dana 28. jula, Austro-Ugarska je objavila rat i pokrenula invaziju na Srbiju. Rusija se mobilizirala, Njemačka je napala neutralnu Belgiju i Luksemburg prije polaska na Francusku, a Velika Britanija je objavila rat Njemačkoj. Francuska je zaustavila njemačku vojsku na svojoj granici, i ta granica će biti poznata kao zapadni front, koji će se vrlo malo promijeniti sve do 1917. godine. U međuvremenu, na istočnom frontu, ruska vojska je bila uspješna protiv Austro-Ugarske, ali je zaustavljena od strane Njemačke. U novembru 1914. godine Osmanlijsko carstvo se pridružilo ratu, otvorivši frontove na Kavkazu, Sinaju i Mezopotamiji. Italija i Bugarska su ušle u rat 1915. godine, Rumunija 1916. a SAD 1917. godine.

Rat je proizveo revoluciju u Rusiji u martu 1917. godine i naknadnu revoluciju u novembru, što je dovelo do primirja između Centralnih sila i Rusije. Dana 4. novembra 1918. godine Austro-Ugarska je pristala na primirje. Njemačka koja je imala problema sa revolucionarima pristala je na primirje 11. novembra 1918. godine čime je okončan rat pobjedom saveznika.

Do kraja rata, četiri glavne imperijalne sile - Njemačko carstvo, Rusko carstvo, Austro-Ugarska i Osmanlijsko carstvo - prestale su da postoje. Države nasljednice su izgubile značajnu teritoriju. Karta Evrope je ponovo nacrtana, s nekoliko obnovljenih ili stvorenih nezavisnih država. Liga naroda je formirana s ciljem sprečavanja ponavljanja ovakvih užasnih sukoba. Ovaj cilj nije uspio. U oslabljenim državama obnovio se evropski nacionalizam i njemački osjećaj poniženja doprinio je porastu fašizma i stvaranja uvjeta za Drugi svjetski rat.

Stéphane Javelle

Stéphane Javelle (16. novembar 1864 – 3. august 1917) bio je francuski astronom. Od 1888. radio je kao asistent Henriju Perrotinu na opservatoriji u Nici gdje je uočio 1.431 objekt uvršten u Indeksni katalog (engleski: Index Catalogue of Nebulae and Clusters of Stars, skraćeno IC). Isprva je radio kao knjigovođa dok ga poslodavčev prijatelj Louis Thollon nije preporučio Perrotinu. Francuska akademija nauka dodijelila mu je nagradu "Valz" 1910. godine.

Svjetsko prvenstvo u nogometu

Svjetsko prvenstvo u nogometu (FIFA World Cup) je takmičenje koje se održava svake četvrte godine. Prema važećem sistemu takmičenja, na SP 2014 u Brazilu učestvuje 32 nacionalna tima, od kojih su najbrojnije ekipe sa Evropskog kontinenta (13), zatim iz Afrike (5), Azije (4,5), Južne Amerike (4,5 + domaćin), sjeverne/centralne Amerike sa Karibima (3,5) i iz Australije i Okeanije (0,5). Definitivan broj učesnika sa nekih od ovih kontinenta se dobija kroz razigravanje, tzv. baraž.

Prvo Svjetsko prvenstvo održano je 1930. godine u Urugvaju, a pobjedila je domaća ekipa porazivši u finalnoj utakmici Argentinu sa 4:2. Osoba koja je najzaslužnija za pokretanje SP u nogometu je francuz Jules Rimet (Žil Rime). Po njemu je 1950. godine nazvana titula koja se tada dodijeljivala pobjedniku; Jules Rimet Cup - zlatni pehar težine 1.8 kilograma, izrađen u čistom zlatu. Godine 1970 Brazil je kao trostruki osvajač dobio taj trofej u trajno vlasništvo ali su ga imali samo do 1983. godine kada je ukraden, i do danas nije pronađen.

Godine 1971, predstavljen je novi i spektakularniji pehar, nazvan FIFA World Cup. Napravljen od 18 karatnog zlata, ovaj pehar visine 36 cm i težine od 5kg, djelo italijanskog dizajnera Silvia Gazzaninija, procijenjen je na preko 10 miliona dolara vrijednosti. Pobjednik svakog SP dobija u trajno vlasništvo identičnu, pozlaćenu, repliku, čija izrada košta oko 50.000 dolara.

Svjetsko prvenstvo u nogometu 1998.

Svjetsko prvenstvo u nogometu 1998. bilo je 16. po redu svjetsko prvenstvo koje je održano je u Francuskoj od 10. juna do 12. jula 1998. godine. Titulu prvaka osvojila je reprezentacija Francuske koja je u finalu rezultatom 3–0 pobijedila Brazil.

2016.
Države
Teritorije
Nepriznate države
i države pod
upravom UN-a
Države članice
Pregovaraju
Države kandidati
Aplikanti
Potencijalni kandidati
Članice iz EU
Članice izvan EU
Posmatrači
Države članice
Države kandidati
Institucije
Članice
Posmatrači
Bivše članice

Drugi jezici

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.