Evropska unija

Evropska unija (skraćeno: EU) je unija (zajednica) dvadeset osam evropskih država, koje su, prije svega, locirane na teritoriji Evrope[4]. Unija je oformljena pod sadašnjim imenom Ugovorom o Evropskoj uniji (više poznatim pod imenom Mastrihtski ugovor) 1992. godine. Mnogi aspekti EU su postojali i prije potpisivanja ovog ugovora, preko raznih organizacija oformljenih pedesetih godina dvadesetog vijeka.

Političke aktivnosti Evropske unije se ispoljavaju u mnogim sferama, od politike zdravstva i ekonomske politike do inostranih poslova i odbrane. U zavisnosti od razvijenosti svake zemlje ponaosob, organizacija Evropske unije se razlikuje u različitim oblastima. EU je definisana kao federacija u monetarnim odnosima, agrokulturi, trgovini i zaštiti životne sredine; konfederacija u socijalnoj i ekonomskoj politici, zaštiti potrošača, unutrašnjoj politici; i kao međunarodna organizacija u spoljnoj politici. Glavna oblast na kojoj EU počiva je jedinstveno tržište koje se bazira na carinskoj uniji, jedinstvenoj moneti (usvojenoj od strane 12 članica), zajedničkoj agrokulturnoj politici i zajedničkoj politici u sferi ribarstva.

29. oktobra 2004, predsjednici i premijeri evropskih država donijeli su prvi ustav Evropske unije, koji trenutno čeka ratifikaciju pojedinačno svake zemlje potpisnice.

Zastava
Zastava
Uzrečica: Ujedinjeni u različitosti
HimnaOda radosti
Položaj Evropske unije na karti
Položaj Evropske unije
Glavno sjedište Brisel, Strasbourg, Luxembourg
Službeni jezik Jezici Evropske unije
Broj zemalja članica
Lideri  
 -  Predsjedavajući evropskog vijeća Herman Van Rompuy
 -  Predsjedavajući evropske komisije José Manuel Barroso
 -  Predsjedavajući evropskog parlamenta Martin Schulz
 -  Predsjedavajući evropskog savjeta Litvanija
Datum osnivanja Rimski ugovor
1. januar 1958
Površina
 -  Ukupno 4.381.376 km2 (7.)
 -  Vode (%) 3,08
Stanovništvo
 -  Ukupno (2012) 507.890.191[1] (3.)
 -  Gustoća stanovništva 116,2/km2 (93.)
BDP (PKM) 2011
 -  Ukupno $15.821 miljardi[2] (1.)
 -  Per capita $31.607 
Gini (2010) 30,4[3] 
HDI (2011) 0,876 
Valuta
Vremenska zona UTC 0 - +2
Topografija
 -  Najviša tačka Mont Blanc
4.807 m
 -  Najveće jezero Vänern
5.648 km2
 -  Najveća rijeka Dunav
2.860 km
Internetska domena .eu
Web stranica europa.eu

Status

Evropska unija je najmoćnija regionalna organizacija koja trenutno u svijetu postoji. Kao što se iz prethodnog može vidjeti, u nekim oblastima gdje su države članice svoj suverenitet prepustile Evropskoj uniji, može se reći da je Evropska unija federacija ili konfederacija. Unija nema pravo da premjesti dodatna ovlašćenja drugih članica na sebe bez dopuštenja određene članice. Isto tako, određeni broj članica rukovodi samostalno svojim politikama od nacionalnog interesa, kao što su inostrani poslovi, odbrana, valuta.

Zahvaljujući ovakvom ustrojstvu, Evropska unija se ne može definisati ni kao internacionalna organizacija ni kao konfederacija ili federacija. Moglo bi se reći da je sui generis cjelina.

Trenutni i budući status Evropske unije je predmet velike političke pažnje unutar nekih članica EU.

Institucije

Evropska unija ima nekoliko institucija:

Mnogo je više tijela zaduženih za provođenje objektivne politike i pravde. To su agencije Evropske unije.

Osim toga, postoje savjetodavna tijela, uključujući:

Evropsko vijeće

Političko vodstvo Evropske unije je Evropsko vijeće koje se obično sastaje četiri puta godišnje. Sastoji se od po jednog predstavnika po državi, ili šefa države ili premijera, s predsjednikom Evropskog vijeća i predsjednikom Evropske komisije. Predstavnicima država članica pomažu ministri vanjskih poslova. Evropsko vijeće koristi svoju vodeću ulogu u rješavanju sporova između država članica i institucija Evropske unije i u rješavanju političkih kriza i neslaganja oko kontroverznih pitanja i politika. Evropsko vijeće ne bi se trebalo identificirati s Vijećem Evrope, međunarodnom organizacijom nezavisnom od Evropske unije.

Dana 19. novembra 2009. Herman van Rompuy izabran je za prvog predsjednika Evropskog vijeća, dok je Catherine Ashton izabrana za visoku predstavnicu Unije za vanjsku i sigurnosnu politiku. Oboje su stupili na dužnost 1. decembra 2009. godine.

Vijeće Evropske unije

Vijeće Evropske unije (koje se ponekad naziva i Vijeće ministara) čini drugu polovinu zakonodavstva EU-a. Njega čine ministri iz svake države članice i sastaju se u različitom sastavu, u zavisnosti od problema kojim se bave. Unatoč različitom sastavu, smatra se jedinstvenim tijelom. Pored svoje zakonodavne uloge, Vijeće Evropske unije ima i izvršne funkcije na području zajedničke vanjske i sigurnosne politike.

Evropska komisija

Evropska komisija izvršno je tijelo i odgovorno je za zakonodavne inicijative i svakodnevno upravljanje Evropskom unijom. Trenutno ga čini 28 evropskih povjerenika za različita područja djelovanja, po jedan iz svake države. Predsjednika i članove Evropske komisije predlaže Evropsko vijeće. Imenovanje predsjednika i članova odbora mora odobriti Evropski parlament.

Evropski parlament

Evropski parlament predstavlja polovinu zastupnika u EU. 736 (uskoro bi bilo 750) Zastupnike Evropskog parlamenta izravno biraju državljani EU svakih pet godina. Iako se zastupnici biraju na razini države, organiziraju ih političke grupe, a ne državljanstvo. Svaka država članica ima određeni broj zastupnika, a u nekim slučajevima ih biraju nacionalne izborne jedinice. Parlament i Vijeće Evropske unije zajedno donose zakone u gotovo svim područjima u okviru redovnog zakonodavnog postupka. To se odnosi i na budžet Evropske unije. Konačno, Evropska komisija je odgovorna Evropskom parlamentu, za njegovo imenovanje potrebno je njegovo odobrenje i mora podnijeti izvještaje Parlamentu. Predsjednika Evropskog parlamenta zastupa Parlament. Predsjednika i potpredsjednika Sekretarijata biraju svake dvije i po godine zamjenici.

Pravna osnova

Pravna osnova Evropske unije su ugovori između njenih članica. Oni su donošeni tokom godina. Prvi takav ugovor je Ugovor u Parizu (1951) kojim je oformljena Evropska zajednica za ugalj i čelik između šest evropskih zemalja. Ovaj ugovor je istekao prije donošenja naknadnih ugovora. Sa druge strane, Rimski ugovor (1957) i dalje traje, poslije njega je donesen Mastrihtski ugovor (1992), koji je Evropsku uniju konstituisao pod tim imenom. Najviše amandmana na Rimski ugovor se ticalo pristupa 10 novih članica 1. maja 2004.

Članice EU su se nedavno dogovorile oko teksta Evropskog Ustava koji će, ako se ratifikuje od strane članica, postati prvi zvanični ustav EU zamjenjujući sve dotadašnje ugovore.

Ako Ustav ne prođe prilikom ratifikacije svih članica, onda bi bilo neophodno ponovo otvoriti pregovore u vezi njegovog donošenja. Većina političara i državnih zvaničnika se slažu oko toga da je sadašnji pred-ustav nije odgovarajući za trenutnih 28 država članica (kao i za buduće). Stariji političari (naročito u Francuskoj) imaju stav da ako ustav ne ratifikuje nekoliko članica treba nastaviti bez njih.

EU28-2013 European Union map
Članice EU

Sjedišta institucija Evropske unije

  • Evropska unija nema zvanični glavni grad, a sjedišta njenih institucija se nalaze u nekoliko različitih gradova. Brisel je sjedište Evropske komisije i Savjeta Evropske unije (Savjet ministara), kao i domaćin sastanaka i plenarnih zasjedanja Evropskog parlamenta. Brisel se upravo zbog ovoga smatra de fakto glavnim gradom EU.
  • Strazbur je sjedište Evropskog parlamenta i domaćin je većine plenarnih zasjedanja.
  • Evropski sud pravde i sekretarijat Evropskog parlamenta se nalaze u Luksemburgu.
  • Evropska centralna banka je smještena u Frankfurtu.

Trenutna pitanja

Glavna pitanja s kojima se Evropska unija u ovom trenutku bavi jesu njeno proširenje na jug i istok, odnosi sa Sjedinjenim Američkim Državama, revizija pravila Pakta za stabilnost i ratifikacija Ustava Evropske unije od država članica.

Historija

Quai d'Orsay
Eurotower in Frankfurt

Pokušaji da se ujedine disparatne nacije Evrope prethode nacionalnoj državi. Oni su se dešavali konstantno kroz historiju kontinenta još od propasti Rimskog carstva. Franačko carstvo Šarlemanja, Sveto Rimsko carstvo i Poljsko-Litvanski Komonvelt ujedinili su velika prostranstva. Mnogo kasnije, tokom 19. vijeka - carinske unije pod Napoleonom i osvajanja nacističke Njemačke '40. godina dvadesetog vijeka su imala samo trenutno postojanje.

S obzirom na izvorne jezičke i kulturne različitosti u Evropi, ovi pokušaji obično su podrazumjevali vojno potčinjavanje nevoljnih i neposlušnih nacija, što bi potom dovelo do nestabilnosti i konačnog neuspjeha. Jedan od prvih prijedloga za mirno ujedinjenje kroz saradnju i jednakost članstva dao je začetnik pacifizma Viktor Igo (1851). Nakon katastrofa Prvog, a zatim i Drugog svjetskog rata, pokretačka snaga za osnivanje Evropske unije (odnosno onoga iz čega će se ona potom razviti) značajno je porasla, vođena željom da se Evropa obnovi i spriječi mogućnost da se takvi užasi rata ikada ponove. Evropska zajednica za ugalj i čelik (oformljena 1951, a koju su činile: Zapadna Njemačka, Francuska, Italija i zemlje Beneluksa) je bila inicijalna kapsula za dalje ujedinjenje Evrope.

Prva carinska unija, koja se izvorno zvala Evropska ekonomska zajednica, osnovana je Rimskim ugovorom 1957, a implementirana 1. januara 1958. Kasnije se promjenila u Evropsku zajednicu, koja je sada "prvi stub" Evropske unije. EU se razvila od trgovačkog sistema do ekonomskog i političkog partnerstva.

Ekonomski položaj

Države članice BDP ( PKM )

u milionima inter. dolara

BDP (PKM)

po stanovniku međ. dolara

BDP (nominalni)

po glavi stanovnika intermedijar dolara

Evropska unija 12.954.042 28.477 29.763
Luksemburg 33.436 72.945 76.224
Irska 179.516 42.859 49.533
Danska 195.788 36.079 48,53 hiljada
Austrija 286.767 35.002 37.378
Finska 171.848 32.822 36.928
Belgija 338.452 32.500 35.843
Holandija 524.035 32.062 38.323
Ujedinjeno Kraljevstvo 1.911.943 31.628 36.875
Njemačka 2.605.373 31.572 33.356
Švedska 283.802 31.235 39.562
Francuska 1.900.467 30.322 33.387
Italija 1.726.869 29.727 30.144
Španija 1.145.078 27.542 27.815
Grčka 261.018 23.519 20.545
Slovenija 46.384 23.250 17.535
Kipar 18.563 22.334 20.500
Malta 8.103 20.365 13.847
Portugal 210.049 19.949 17.224
Češka 198.931 19.478 12.587
Mađarska 179.606 18.492 11.375
Estonija 23.927 17.802 10.342
Slovačka 93.288 17.239 9.471
Litva 52.705 15.443 8.310
Poljska 526.253 13.797 8.410
Latvija 31.841 13.784 8.401
Bugarska 76.696 10.003 3.686
Rumunija 204.412 9446 5.254
Hrvatska 57.983 17.885 8.710
Kandidati za članstvo:
Turska 609.987 8385 5.692
Sjeverna Makedonija 16.700 8.080 2.564
Srbija 47,77 7.234 3.215
Crna Gora 2.412 3.800 1.784
Island (povukao se 2014.) 11,82 36,62
Albanija 18.329 5.107 2.441
Potencijalni članovi :
Bosna i Hercegovina 25.505 6.456 2.561

Metode

Da bi postigla svoj cilj, Evropska unija želi da oformi infrastrukturu koja prelazi preko državnih granica. Harmonizovani standardi prave veće i produktivnije tržište; a države članice mogu da oforme svoju carinsku uniju bez gubitaka. Na primjer, države čiji građani nikad ne bi pristali da jedu istu hranu mogu i dalje da se dogovore oko standarda.

U skorije vrijeme, EU nastavlja da širi svoj uticaj na istok. Primila je nekoliko (12) novih članica, a planira da primi još nekoliko novih u skorijoj budućnosti. Nada je da će to uticati na njihove ekonomije, i političku stabilnost, kao što je to svojevremeno bio slučaj sa Španijom, Portugalom i Grčkom.

Dalje proširenje na istok donijelo bi na duge staze značajnu korist u ekonomiji, ali zemlje još dalje ka istoku Evrope još nisu podobne za ulazak u Uniju, naročito zbog njihovih ekonomija. Proširenje Evropske unije bi mnogo značilo za razrješenje poslijeratne krize na području bivše Jugoslavije, kao i na Kipru.

Države članice i proširenja

Od 1. jula 2013. EU ima 28 zemalja članica. Ukupna površina tih 28 zemalja je 4.324.782 km2. Da je jedinstvena zemlja, bila bi sedma po redu država u svijetu po površini. Broj građana EU (pod uslovima Mastrihtskog sporazuma) u 28 zemalja je otprilike 506 miliona (2013). Bila bi treća zemlja po broju stanovništva na svijetu, poslije Kine i Indije, da se radi o pravoj državi.

U periodu od 1952. do 1958. godine šest osnivačkih zemalja EU bile su: Belgija, Francuska, Zapadna Njemačka, Italija, Luksemburg i Holandija. Dvadeset i dvije zemlje su im se pridružile u "talasima proširenja" koji su dati u sljedećoj tabeli:

Napomene:

  • Grenland, koji je sastavni dio Danske je na referendumu (1979) napustio sve evropske institucije 1985. godine.
  • 1990. godine teritorija i stanovništvo Evropske zajednice su uvećani kada se Istočna Njemačka ponovo ujedinila sa Zapadnom Njemačkom.

Prvo proširenje bilo je najproblematičnije od svih, kada su u tadašnju Evropsku Zajednicu trebale biti primljene Velika Britanija, Danska i Irska. Velika Britanija je za prijem aplicirala još 1961, no na prijem je morala čekati do 1973. Razlog za to predstavljalo je protivljenje francuskog predsjednika De Gola prijemu Velike Britanije zbog straha da će prijemom ove zemlje koja je održavala veoma bliske veze sa SAD, SAD imati uticaja na oblikovanje EZ. Ostale zemlje članice se nisu u toj mjeri odupirale prijemu Velike Britanije te su smatrale da će njenim ulaskom u EZ oslabiti dominantan uticaj Francuske. No, ni Francuzi nisu dovijeka mogli zaustavljati proširenje, pa je tako u Hagu De Golov nasljednik Pompidu 1969. glasao za nastavak pregovora o proširenju. Od izuzetnog je značaja package deal EZ koji kao protivuslugu Francuskoj za dozvolu proširenja EZ nudi da sama završi nacrt i strukturu zajedničke agrarne politike. Inače, ni Velika Britanija ni Danska nisu EZ vidjeli kao političku integraciju nego isključivo kao ekonomsku u kojoj će profitirati, a pitanje ograničenja nacionalnih suvereniteta se nije postavljalo.

Buduće članice, ostale zemlje

Further European Union Enlargement
Dalje proširenje Evropske Unije

Turska, Makedonija, Island, Srbija i Crna Gora su zvanični kandidati za pristupanje EU. Islandski ministar vanjskih poslova je 16. juna 2013. godine informisao Evropsku komisiju o namjerama novoizabrane islandske vlade da pregovore o pristupu EU stavi na čekanje. Države, kao što su npr. Norveška i Švicarska ne žele pristupiti EU. Norveška to ne želi učiniti jer je narodnim referendumom odbačeno njeno priključenje, ponajviše zbog euroskepticizma, dok npr. švicarski razlozi leže u tradiciji te države koja je vijekovima čuvala neutralnost. Norveška i Švicarska imaju posebne bilateralne sporazume sa EU, što im omogućava bescarinsku zonu, te na taj način njihova izolovanost od EU ne predstavlja probleme sa ekonomskog aspekta. Na ovu temu pogledati i članak Sporazum o stabilizaciji i pridruživanju.

Status prekomorskih teritorija

Neke teritorije imaju zvanične odnose sa članicama EU zahvaljujući kolonijalnoj prošlosti, kulturnim vezama ili geografskom položaju. Tu se prije svega misli na prekomorske teritorije Francuske, Španije, Holandije i Velike Britanije.

Također pogledajte

Reference

  1. ^ "Total population as of 1 January". Eurostat. Pristupljeno 23. 10. 2010.
  2. ^ "IMF World Economic Outlook Database, April 2012". International Monetary Fund. Pristupljeno 23. 4. 2012.
  3. ^ "Distribution of family income – Gini index". The World Factbook. CIA. Pristupljeno 28. 1. 2012.
  4. ^ http://europa.eu/about-eu/index_hr.htm

Vanjski linkovi

.eu

.eu je najviši Internet domen za Evropsku uniju. Evropska unija je zadužena za ovu domenu.

Bruxelles

Bruxelles (francuski: Bruxelles, holandski: Brussel, engleski: Brussels; u praktičnoj upotrebi koristi se i Brisel) jest glavni grad Belgije i jedan od administrativnih centara Evropske unije.

Područje metropole ima 1,8 miliona stanovnika, i tako je Bruxelles najmnogoljudniji grad u Belgiji. Još od završetka Drugog svjetskog rata Bruxelles je centar međunarodne politike. U njemu se nalazi upravno središte Evropske unije. Na nacionalnom nivou Bruxelles je glavni grad francuske zajednice u Belgiji, te flamanske zajednice i regije, kao i regije glavnog grada. Na međunarodnom nivou, grad je jedno od sjedišta Evropske unije i nekih njenih institucija, kao i NATO-a, Zapadnoevropske unije i drugih međunarodnih organizacija.

Simbol grada i poznata turistička atrakcija je bronzana fontana Manneken Pis.

Arhitektura grada je raznovrsna, i proteže se kroz periode od srednjovjekovne "Grand Place", do postmodernih zgrada EU institucija.

Euro

Euro (€; ISO 4217 kod EUR) je valuta Austrije, Belgije, Estonije, Finske, Francuske, Grčke, Holandije, Irske, Italije, Kipra, Luksemburga, Malte, Njemačke, Portugala, Slovačke, Slovenije i Španije. Šesnaest od dvadeset i osam država koje čine Evropsku Uniju (i četiri države izvan EU, kao što su Crna Gora i Kosovo), koje čine ekonomsku i novčanu uniju (EMU). Također malo je poznato da se euro koristi i u francuskim prekomorskim teritorijama, pa se može reći da je euro nova zamjenska valuta dolara, koja sve više dobija na značaju.

Osim gore navedenih država euro se kuje i u Vatikanu, San Marinu i Monaku, ali novčiće tih zemalja je gotovo nemoguće naći u opticaju jer se prodaju samo u specijaliziranim trgovinama.

Ishod je najznačajnijeg novčane reforme u Evropi od doba Rimskog carstva. Iako se uvođenje Eura može smatrati jednostavno kao način za usavršavanje Zajedničkog Evropskog Tržišta, podržavajući slobodnu trgovinu između članova Eurozone, Euro je također značajan dio Evropskog projekta za političku integraciju.

Nad Eurom upravlja Evropski sistem centralnih banaka (ESCB), koji se sastoji od Evropske centralne banke (ECB) i Eurozonskih centralnih banaka koje upravljaju u državama. ECB (Smještena u Frankfurt am Mainu, Njemačka) ima isključivu moć da uspostavi novčanu policu; ostali članovi ESCB-a učestvuju u štampanju, kovanju, i raspodjeli novčanica i kovanica, i djelovanju Eurozonskom sistemu isplate.

Na desetu godišnjicu uvođenja eura koji je kao sredstvo gotovinskog plaćanja ušao u opticaj 1. januara 2002, prema podacima njemačke centralne banke, nezamijenjeno je bilo još 13 milijardi njemačkih maraka. Zaključno sa 1. januarom 2012. u opticaju se nalazi 880 milijardi eura. Deseti rođendan eura obilježen je jubilarnim kovanim novčićem od dva eura sa istim motivima za sve zemlje - razlikuje se samo ime zemlje na poleđini.

Eurozona

Eurozona je monetarna unija koja okuplja 19 od 28 država članica EU koje u novčanom opticaju koriste jedinstvenu evropsku valutu euro. Ostalih devet članica Evropske unije i dalje koriste vlastite nacionalne valute, iako je većina njih obavezna da u budućnosti usvoje euro. Države koje formiraju eurozonu su:

Austrija

Belgija

Estonija

Finska

Francuska

Grčka

Holandija

Irska

Italija

Kipar

Latvija

Litvanija

Luksemburg

Malta

Njemačka

Portugal

Slovačka

Slovenija

ŠpanijaOstale države koje koriste euro kao zvaničnu valutu su:

Andora

Crna Gora

Kosovo

Monako

San Marino

Vatikan

Evropska centralna banka

Evropska centralna banka (ECB) zauzima centralnu poziciju unutar Evropskog sistema centralnih banaka i centralna je institucija monetarne politike Evropske unije. ECB tu politiku provodi dijelom samostalno, a dijelom putem Eurozonskih centralnih banaka. Početni kapital ECB-a iznosio je 5,0 milijardi eura. Uplatu tog kapitala upisale su Eurozonske centralne banke i to srazmjerno populaciji i bruto nacionalnom dohotku njihovih zemalja.

ECB je osnovana 01.06. 1998. godine.

01.01. 1958. godine na snagu stupaju Rimski sporazumi i kreće ideja o ujedinjenju Evrope pod istom monetarnom jedinicom.

1962. godine Marjolinski Memorandum je doveo do prve diskusije o monetarnoj integraciji Evropske Zajednice, i do prvih mjera na polju monetarne kooperacije.

Evropski sistem centralnih banaka (ESCB) je sastavljen od ECB-a i lokalnih centralnih banaka 25 država članica EU. Samo guverneri nacionalnih banaka iz Eurozone imaju učešće. Glavno vijeće ima savjetodavnu i informacijsku ulogu, te ocjenjuje sposobnost za pristupanje Eurozoni.

Sjedište ECB-a je u Frankfurtu i njime upravlja Vijeće guvernera. Izvršni odbor čine Predsjednik ECB, potpredsjednik, te po jedan član iz svake od četiri najveće centralne banke Francuske, Njemačke, Italije i Španije. Njihov mandat traje osam godina. Izvršni odbor je odgovoran za provođenje monetarne politike i za davanje uputa nacionalnim centralnim bankama.

Predsjednik ECB-a je Mario Draghi, bivši guverner Centralne banke Italije. Njegov prethodnik bio je Jean-Claude Trichet (2003-2011).

Trenutno sjedište Evropske Centralne Banke u centru Frankfurta je njen privremeni dom. ECB je održao internacionalni konkurs 1999. za izgled nove zgrade smještene u istočnom dijelu Frankfurta. Pobjednik konkursa je austrijanac Coop Himmelbau.

Evropska ekonomska zajednica

Evropska zajednica (European Community - EC) jedna je od najznačajnijih evropskih organizacija i osnovana je 25. marta 1957. potpisivanjem Rimskog ugovora. Tada je nosila naziv Evropska ekonomska zajednica (European Economic Community). Riječ Ekonomska je uklonjena iz naziva 1992 pri potpisivanju Maastricht ugovora kojim je Evropska Zajednica učinjena jednom od prva tri potporna stuba Evropske Unije, koji se i nazivaju Stubovi društva.

Evropska komisija

Evropska komisija je političko i glavno izvršno tijelo Evropske unije. Naziva se još i Vladom Evropske unije. Evropska komisija zamišljena je kao tijelo koje djeluje tako da je odlučivanje u njemu neovisno od volje država članica (nadnacionalni karakter). Zajedno s Evropskim parlamentom i Vijećem Evropske unije, čini tri glavne institucije koje vode Evropsku uniju. Sjedište Evropske komisije je u Bruxellesu.

Evropska komisija sastoji se od povjerenika koji dolaze iz država članica. Broj povjerenika se tokom vremena povećavao (do 1973. bilo ih je 9; do 1981. bilo ih je 13; do 1986. 14; do 1995. 17; do 2004. 20; do kraja 2006. bilo ih je 25) a danas je taj broj 27 povjerenika. Vlade država članica izabiru povjerenike prema vlastitim kriterijima. Mandat povjerenika traje pet godina, i poklapa se s mandatom Evropskog parlamenta. Nakon izbora i konstituiranja novog Evropskog parlamenta, imenuju se i novi članovi Evropske komisije kako bi Parlament imao uticaj na izbor i rad Komisije.

Predsjednika Komisije bira Evropsko vijeće nakon što se vlade država članica usaglase o kandidatu, a izbor mora biti potvrđen u Evropskom parlamentu. Vijeće Evropske unije kvalificirano većinom, a u dogovoru s predsjednikom Komisije, usvaja listu povjerenika. Cijelu Komisiju potvrđuje Evropski parlament, a na kraju Vijeće Evropske unije imenuje novu Komisiju.

Evropski parlament može u svakom trenutnu raspustiti Komisiju, na način da joj izglasaju nepovjerenje, ali ne može smijenjivati pojedine povjerenike.

Osnovni zadatak Evropske komisije je pripremanje i predlaganje propisa. Budući da je Komisija zamišljena kao tijelo koje predstavlja interese građana Evropske unije, nezavisno od država članica, povjerenici ne mogu primati upute vlade države članice koja ih je izabrala.

Evropski glavni grad kulture

Evropski glavni grad kulture je naslov koji se godišnje dodjeljuje barem jednom evropskom gradu kojeg Evropska unija odredi na period od jedne godine, tokom koje mu se ukazuje prilika u najboljem svjetlu prikazati svoj kulturni život te svoju kulturno-historijsku baštinu.

Brojni evropski gradovi dosada su iskoristili tu titulu za preobražaj vlastite kulturne osnove, te tako izmijenili način na koji ih svijet promatra. Kad grad dobije naslov Evropskog glavnog grada kulture, tokom cijele jedne godine u njemu se održavaju različite kulturne manifestacije i umjetničke priredbe, a postavljaju se i zanimljive instalacije kao što je npr. «Šuma naopako» («La forêt suspendue») na jednom od najpoznatijih trgova Lillea 2004. godine. Jednogodišnjim nošenjem ove titule izabrani se gradovi nadaju povećanoj međunarodnoj pažnji i velikom broju posjetilaca.

Evropski parlament

Evropski parlament је u okvirima kompetencija EU, sa Savjetom ko-zakonodavno tijelo Evropske unije. Evropski parlament ima 732 poslanika, koji se biraju na neposrednim izborima na mandat od pet godina. Zajedno sa pan-evropskim političkim grupacijama, predstavljene su najvažnije političke partije zemalja članica. Evropski parlament je odraz demokratske volje 455 miliona građana.

Parlament ima tri osnovne funkcije:

Dijeli sa Savjetom moć ozakonjenja, tj. usvaja Evropske zakone (direktive, regulacije, odluke). Njegovo učešće u donošenju zakona pomaže garantovanju demokratskog legitimiteta usvojenih tekstova;

Zajedno sa Savjetom rukovodi budžetom i tako utiče na troškove EU. Na kraju procedure, usvaja budžet u cjelini;

Praktikuje demokratski nadzor nad Komisijom. Potvrđuje nominaciju za članove Komisije i ima pravo cenzure Komisije. Također praktikuje i politički nadzor nad svim institucijama.Izbori za Evropski parlament održavaju se u svakoj državi članici posebno, ali nezavisno (ponekad istovremeno) od nacionalnih ili lokalnih izbora.

Sjedište Evropskog Parlamenta je u Strasbourgu, gdje se i održavaju redovne mjesečne plenarne, glasačke, četvorodnevne sjednice, kako je propisano protokolom u Amsterdamskom ugovoru. Iz praktičnih razloga, međutim, tokom većeg dijela mjeseca, pripremne zakonodavne radnje, sjednice odbora, i dodatne plenarne sjednice se održavaju u Briselu, gdje su locirane i ostale institucije Unije. Sekretarijat Evropskog parlamenta, koji upošljava najveći dio osoblja, nalazi se u Luksemburgu. Evropski parlament je nekoliko puta zahtijevao pravo da sam odredi mjesto zasjedanja i eliminiše sistem sa dva sjedišta, ali su evropske vlade to pravo zadržale za sebe.

Evropski sistem centralnih banaka

Evropski sistem centralnih banaka (ESCB) predstavlja najznačajniju instituciju unutar Ekonomske i monetarne unije (EMU). Sastavljen je od Evropske centralne banke i centralnih banaka svih 28 zemalja članica Evropske unije. Ustanovljen je u junu 1998. godine.

Osnovni cilj ESCB-a je održavanje stabilnosti cijena. U skladu s tim ciljem ESCB će podržavati generalnu ekonomsku politiku Evropske unije jedino ako je ona u funkciji realiziranja njenog osnovnog cilja. Zadaci ESCB-a su prije svega definirati i implementirati monetarnu politiku Unije, zatim provoditi devizne transakcije, držati i upravljati deviznim rezervama i unaprijeđivati platni sistem u zajednici.

Evropsko vijeće

Evropsko vijeće (eng. The European Council) poznat još i kao Evropski samit (od en. summit - vrh, sastanak šefova država ili vlada). U početku se naziv odnosio na sastanke predsjednika država ili predsjednika vlada država članica Evropske unije i predsednika Evropske komisije a danas je to najviši politički organ Evropske unije, doduše bez formalnih zakonodavnih i izvršnih ovlaštenja ali djeluje kao institucija čije su odluke "veliki podsticaj definisanju opštih političkih smjernica u Evropskoj uniji".

Hezbollah

Hezbollah (arapski: ‮حزب الله‬, Hizb Allāh, Božija stranka) je šiitska, pro-iranska, libanska paravojna organizacija i politička stranka. Osnovana je 1982. godine kao pokret otpora protiv izraelske okupacije. Iako je Hezbollah danas jedna od političkih stranaka u Libanonu i postavlja neke od ministara u libanonskoj Vladi, Hezbollah još uvijek rukovodi paravojnim trupama koje djeluju u borbi protiv Izraela. Neke države, kao naprimjer SAD, su Hezbollah proglasile terorističkom organizacijom. Ujedinjeni Narodi i Evropska unija u svojim aktuelnim izvještajima ne svrstavaju Hezbollah u terorističke organizacije.

Jezici Evropske unije

1Dolina Aoste

2Bolzano-Bozen

3Apulija i Reggio Calabria

4može se koristiti u cijeloj Rumuniji

5Mura region.

6Slovenski dio Istre

7Poluostrvo Istra

8Province of Friuli Venezia Giulia

Konfederacija

Konfederacija je zajednica više samostalnih država, gdje te države imaju državne funkcije . Primjer konfederacije je Evropska Unija. Evropska Unija je savez država sa centrom u Briselu. Iako Brisel, kao administrativni centar Evropske Unije, ima svoje nadležnosti u mnogim stvarima, nadležnosti saveznih država (Francuska, Njemačka, Slovenija i druge) su mnogo veće. Suprotni pojam od konfederacije je federacija.

Ljetno računanje vremena

Ljetno računanje vremena ili ljetno vrijeme predstavlja dio godine tokom koje se redovnom tzv. zimskom vremenu dodaje dodatno vrijeme, najčešće jedan sat.

Svrha ljetnog računanja vremena je ekonomske prirode - dodavanje jednog sata periodu dnevnog svjetla čime bi se povećala produktivnost i smanjili troškovi rasvjete.

Prva je ljetno računanje vremena (od 30. aprila do 1. oktobra 1916. godine) uvela Njemačka za vrijeme Prvog svjetskog rata.

Ljetno računanje vremena je u posljednje vrijeme došlo pod udar kritike, s obzirom na povećano korištenje uređaja za rashlađivanje zraka u ljetnim mjesecima, poremećaje spavanja, povećan broj prometnih nesreća kao i velike troškove stalnog podsjećanja javnosti na to da se mora prilagoditi promjeni.

Ljetno računanje vremena u bivšoj Jugoslaviji uvedeno je 27. marta 1983. godine.

Od 2002. godine Evropska unija, kao i ostale zemlje u Evropi odredile su da početak ljetnog računanja vremena počinje posljednje nedjelje u martu i završava posljednje nedjelje u oktobru.

Metropolitansko područje

Metropolitansko područje, koja se ponekad naziva i metro područje, je područje odnosno regija koja se sastoji od gusto naseljenog urbanog jezgra i rjeđe naseljenih okolnih područja, uključujući industriju, infrastrukturu, i stambene blokove.

Metropolitansko područje se najčešće sastoji od više jurisdikcijskih nivoa i općina: naselja, predgrađa, gradova, okruga, država, pa čak i nacija poput evropskih Eurodistrikta. Kako su se društvene, ekonomske i političke institucije mijenjale, gradska područja su postala ključne ekonomske i političke regije. Metropolitansko područje uključuju jednu ili više urbanih sredina, kao i satelitske gradove, gradove i ruralna područja koja su društveno-ekonomski vezana za urbana jezgra.

Pristupanje Bosne i Hercegovine Evropskoj uniji

Pristupanje Bosne i Hercegovine Evropskoj uniji je proces kojim se država Bosna i Hercegovina, ispunjavajući postavljene kriterije, nastoji priključiti Evropskoj uniji i postati njena punopravna članica. Priključivanje toj političkoj i ekonomskoj zajednici evropskih država, uz pristupanje NATO-u smatra se jednim od najvažnijih političkih ciljeva Bosne i Hercegovine. Danas se taj cilj suočava sa mnogim, uglavnom političkim problemima.

Bosna i Hercegovina je od strane EU prepoznata kao potencijalni kandidat još od odluke Evropskog vijeća i sjednice održane u Solunu 2003. godine te se nalazi na trenutnoj agendi za buduće proširenje EU. Bosna i Hercegovina učestvuje u Procesu stabilizacije i pridruživanja, a bilateralni Sporazum o stabilizaciji i pridruživanju potpisan 2008. godine i ratifikovan 2010. godine stupio je na snagu 2015. godine U međuvremenu, trgovinski bilateralni odnosi uređeni su Sporazumom iz Osla. Bosna i Hercegovina je formalno podnijela zahtjev za članstvo u EU u februaru 2016. godine i u statusu potencijalnog kandidata ostaje sve do pozitivnog odgovora Evropskog vijeća na kandidatski status.

Država je u zadnje vrijeme napravila spor ali čvrst napredak, uključujući saradnju sa Međunarodnim krivičnim sudom za bivšu Jugoslaviju u Hagu.

Sastanak u Grazu

Sastanak u Grazu bio je dogovor o podjeli Bosne i Hercegovine između Republike Srpske, čiji je predstavnik bio Radovan Karadžić, i HR Herceg-Bosne, čiji je predstavnik bio Mate Boban, potpisan 6. maja 1992. u austrijskom gradu Grazu. Predstavnici najbrojnijeg naroda u BiH, Bošnjaka, nisu bili pozvani na sastanak. Vijesti o dogovoru u Grazu objavili su državni mediji u središnjim informativnim emisijama.Franjo Tuđman, u pismu američkom senatoru Robertu Dolu, predstavlja ovaj dogovor kao dio konferencije o Bosni i Hercegovini kojeg je sponzorirala Evropska unija.

Šećerna repa

Šećerna repa (lat. Beta vulgaris subsp. vulgaris var. altissima) industrijska je biljka iz potporodice Chenopodiaceae koja se uzgaja radi proizvodnje šećera, zbog visoke koncentracije saharoze u njezinom zadebljanom korijenu.

Evropska unija, Sjedinjene Američke Države i Rusija su najveći proizvođački šećerne repe, a Evropska unija i Ukrajina su veliki izvoznici. Iz šećerne repe se dobije 16% svjetske proizvodnje šećera.

Dobitnici Nobelove nagrade za mir
1900-te
1910-e
1920-e
1930-e
1940-e
1950-e
1960-e
1970-e
1980-e
1990-e
2000-te
2010-e
Evropska unija (EU)
Države članice
Pregovaraju
Države kandidati
Potencijalni kandidati

Drugi jezici

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.