Egejsko more

Egejsko more (grčki, Αιγαίον Πέλαγος, Aigaion Pelagos; turski, Ege Denizi ili Adalar Denizi[1]) je rukavac Sredozemnog mora, smješten između Grčke i Turske. Na sjeveru je Egejsko more povezano sa Mramornim morem preko moreuza Dardaneli a preko Bosfora i sa Crnim morem. Egejska ostrva se nalaze unutar ovog mora kao i na njegovoj južnoj strani a od značajnijih tu su: Kreta i Rodos.

Smatra se kolijevkom dvije velike antičke kulture, kretske i grčke. Kasnije su tim morem vladali Perzijanci Rimljani, Bizantinci, Đenovljani i Mlečani, kao i Osmanlije. Danas Egejsko more dijele Grčka (veći dio) i Turska (manji dio).

U antičko vrijeme Egejska ostrva (često drugo ime za Egejsko more) su bili izvorište kulturnog razvoja i "šablon" za današnju demokratiju. Razvijalo se pomorstvo, trgovina i posredovalo se znanje.

Koordinate: 39°N 25°E / 39°N 25°E

Greece sm03
Egejsko more

Etimologija

Još od antičkih vremena postoje razna objašnjenja za ime Egejskog mora. Prema nekim od njih, more je nazvano prema grčkom gradu Aegae, odnosno poslije Aegea, ili prema kraljica Amazonki, koja je umrla u ovom moru, ili, posebno među Atinjanima, prema Egeju (Aegeus), kralju Atine i ocu Tezeja, koji se bacio i utopio u moru od tuge za sinom pomislivši da je sin ubijen od strane Minotaura.

U nekim južnoslovenskim jezicima, Egejsko more se često naziva i Bijelo more (primjer bugarskog jezika: Бяло море).[2]

Geografija

Egejsko more se prostire na površini od oko 214.000 km2 a dugo je oko 610 i široko oko 300 kilometara. Maksimalna dubina mora je 3.543 metara (istočno od ostrva Kreta). Egejska ostrva, koja se nalaze unutar mora, sa slijedećim ostrvima (uglavnom raspoređena od zapada prema istoku): Kitera, Antikitera, Kreta, Kasos, Karpatos i Rodos, razgraničavaju more na jugu.

Egejska ostrva, koja gotovo sva pripadaju Grčkoj, mogu se podijeliti u sedam grupa:

  • Sjeveroistočna egejska ostrva
  • Eubeja
  • Sjeverni Sporadi
  • Kikladi
  • Saronska ostrva
  • Dodekanez (ili južni Sporadi)
  • Kreta

Također pogledajte

Reference

  1. ^ http://www.dzkk.tsk.tr/denizweb/hata.php
  2. ^ Zbornik Matice srpske za društvene nauke: (1961), Volumes 28-31, str.74
37. paralela (sjever)

37. sjeverna paralela je paralela koja je 37 stepeni sjeverno od ekvatora. Presijeca Evropu, Sredozemno more, Afriku, Aziju, Tihi okean, Sjevernu Ameriku i Atlantski okean.

Na ovoj geografskoj širini Sunce je vidljivo 14 sati i 42 minute tokom dugodnevnice, a 9 sati i 37 minuta tokom kratkodnevnice.

40. paralela (sjever)

40. sjeverna paralela je paralela koja je 40 stepeni sjeverno od ekvatora. Presijeca Evropu, Sredozemno more, Aziju, Tihi okean, Sjevernu Ameriku i Atlantski okean.

Na ovoj geografskoj širini Sunce je vidljivo 15 sati i 1 minutu tokom dugodnevnice, a 9 sati i 20 minuta tokom kratkodnevnice. 21. juna maksimalna visina Sunca iznosi 73,83 stepena, a 21. decembra 26,17 stepeni.

Amundsenovo more

Amundsenovo more je more u Južnom okeanu smješteno zapadno od Antarktika, ispred Zemlje Marie Byrd.Površina mora je 98.000 km2, a najveća dubina mora iznosi 585 metara.

Amundsenovo more je dobilo ime po norveškom istraživaču Roaldu Amundsenu koji je bio istraživač sjevernih i južnih polarnih oblasti.More je uglavnom prekriveno ledom. Ledeni pokrivač ima površinu otprilike kao američka država Texas.

Aydın (provincija)

Provincija Aydin (tur.: Aydin ili) je provincija koja se nalazi u jugozapadnom dijelu Turske. Zapadnim dijelom izlazi na obalu Egejskog mora.

Glavni grad provincije je Aydin, grad sa populacijom od oko 150.000. stanovnika (podatak iz 2000. godine). Ostali poznatiji gradovi provincije su primorska odmarališta Didim i Kuşadası.

Bohajsko more

Bohajsko more (kin. Bó Hăi) prestavlja sjeverni dio Žutog mora sa kojim je povezano preko Bohajskog prolaza. Ima površinu od 823.000 km2. Blizina Pekinga ga čini jednim od najprometnijih mora na svijetu. U Bohajsko more se ulijevaju rijeke Huang He, Liao He, Hai He i Luan. Do ranog 20. vijeka ovo more je nosilo naziv zaliv Chihli i zaliv Pechihli.

Nedovršeni članak Bohajsko more koji govori o geografiji treba dopuniti. Dopunite ga prema pravilima Wikipedije.

Botnijsko more

Botnijsko more (švedski: Bottenhavet, finski: Selkämeri) je more koje razdvaja Botnijski zaliv na sjeveru od Baltičkog mora koje se nalazi južno.

More se nalazi između Švedske na zapadu, Finske na istoku i Ålandskog i Arhipelaškog mora na jugu. Površina ovog mora je oko 79.000 km2.

Najveći primorski gradovi, od juga ka sjeveru, su Rauma i Pori u Finskoj i Gävle i Sundsvall u Švedskoj. Gradovi Umeå i Vaasa leže na krajnjem sjeveru, u blizini Botnijskog zaliva.

Dardaneli

Dardaneli (na grčkom, Δαρδανελλια, Dardanellia; na turskom, Çanakkale Boğazı, "Moreuz Čanakkale"; u starini zvan i Helespont) je veoma uski morski prolaz u sjeverozapadnoj Turskoj, koji povezuje Egejsko more sa Mramornim. Moreuz je dug 61 km, a širok svega 1,2 do 6 km, s prosječnom dubinom od 55 m (maksimalna dubina je 81 m). Voda teče u oba pravca duž ovog morskog prolaza: od Mramornog prema Egejskom moru putem površinske struje, a u suprotnom pravcu putem podvodne, dubinske struje.

Poput Bosfora na sjeveru, Dardaneli razdvajaju Evropu od Azije, dok između ova dva moreuza leži Mramorno more. Naziv Dardaneli potiče od Dardanija, starogrčkog mitološkog lika, koji je osnovao grad Dardaniju.

Foxov bazen

Foxov bazen je plitki okeanski zaliv koji se nalazi sjeverno od Hudsonovog zaliva, između Baffinovog ostrva i Melville poluostrva. Tokom većeg dijela godine, bazen je okovan ledom.

Bazen je nazvan po engleskom istraživaču Lukeu Foksu (eng. Luke Foxe) koji je donje dijelove bazena otkrio 1631. godine.

Istočnosibirsko more

Istočnosibirsko more je rubno more Arktičkog oceana.

Istočnosibirsko more se na sjeveru proteže do najsjevernije tačke ostrva Komsomolec (iz ostrvske grupe Severnaja Zemlja) koja se naziva Arktički rt, na jugu do obale Sibira, na zapadu do Novosibirskih ostrva i na istoku do rta Billings (u Čukotskom autonomnom okrugu) i do ostrva Wrangel.

More graniči sa Laptevskim na zapadu i Čukotskim morem na istoku.

Jonsko more

Jonsko more (grčki: Ιόνιο Πέλαγος, latinski: Mare Ionium, italijanski: Mare Ionio, albanski:Deti Jon), dio Sredozemnog mora koji se nalazi između Grčke na istoku, Sicilije na jugozapadu i Italije na zapadu i sjeverozapadu. Iako su ga stariji autori smatrali dijelom Jadranskog mora, Jonsko more se sada smatra posebnom morskom površinom. U Jonskom moru, južno od Grčke, izmjerena je najveća dubina u Sredozemlju (4.900 m).

Jonsko more je povezano s Tirenskim morem Mesinskim vratima, a s Jadranskim morem Otrantskim vratima. Najveća ostrva u ovom moru su Krf, Zakintos, Kefalonija, Itaka, i Lefkas, tj. Jonska ostrva.

Najvažnije trajektne veze su između Patrasa u Grčkoj i Brindisija i Ancone u Italiji.

Laptevsko more

Laptevsko more je dio Arktičkog okeana. Nalazi se između Sibira, poluostrva Tajmir, Severnaje Zemlje i Novosibirskih ostrva. Na zapadu se preko Viljkickog prolaza dodiruje sa Karskim morem a na istoku sa Istočnosibirskim morem, preko Sanikovljevog prolaza i prolaza Dimitrija Lapteva. Obuhvata površina od oko 700.000 km2. Ime je dobilo po dvojici istraživača Dimitriju Laptevu i Haritonu Laptevu, rođacima koji su u 18. vijeku istraživali i kartografisali njegove obale. Plovno je samo tokom augusta i septembra. Njegova prosječna dubina je 578 metara, a maksimalna dubina iznosi 3.385 metara. Najveća rijeka koja se uliva u Laptevsko more je Lena koja formira veliku deltu. Nešto zapadnije se nalazi dugi estuarij rijeke Hatanga. Pored njih najveće rijeke koje se ulivaju u more su Anabar, Olenjok i Jana. Laptevsko more je prekriveno ledom tokom najvećeg dijela godine, međutim ledolomci omogućavaju da se njegova glavna luka Tiksi oslobodi leda. Lokalnu faunu čine morževi, bradate foke i morske krave.

Lincolnovo more

Linkolnovo more (engleski: Lincoln Sea) je ivično more Arktičkog okeana. Obuhvata akvatorij između rta Kolumbija na ostrvu Elsmir (Kanada) na zapadu i rta Morris Jesup na Grenlandu na istoku. Istočno je Vandelsovo more.

Tokom cijele godine prekriveno je naslagama leda čija veličina prelazi 15 metara (najveće na Arktiku). Prosječna dubina varira između 100 i 300 metara. Njegove vode i led su preko Robesonovog moreuza povezani sa Nersovim prolazom na jugu (moreuzom Bafinovog zaliva).

Ime je dobilo po američkom ratnom sekretaru i advokatu Robert Lincoln koji je finansirao polarnu ekspediciju koju je predvodio Adolphus Greely 1881/84. Jedino naseljeno mjesto na njegovim obalama je polarna istraživačka stanica Alert u Nunavutu.

Linkolnovo more je trenutno predmet graničnog spora između Kanade i Danske (odnosno Grenlanda). Sporna je dužina morske granice od oko 200 km oko ostrva Bomont na koji obje države polažu pravo.

Mawsonovo more

Mawsonovo more je more unutar Južnog okeana. Nalazi se duž obale

Zemlje Kraljice Marije, na istočnoj strani obali Antarktika. Zapadno se nalazi Davisovo a istočno D'Urvilleovo more.

Dva veća glečera u Mawsonovom moru su: Scott i Denmanov glečer. Topljenjem Denmanovog glečera unutar Mawsonovog mora dovodi do povremene pojave ledenog ostrva Pobeda.

Nazvano je u čast australijskog istraživača Antarktika Douglasa Mawsona.

Mirtilovo more

Myrtoan more (grčki, Mυρτώο Πέλαγος, Myrtöo Pelagos) je more unutar Sredozemnog mora a nalazi se između ostrvske grupe Kikladi i grčkog poluostrva Peloponez.

Opisuje se kao dio Egejskog mora južno od Euboea, Attice i Argolisa.Dio vodene mase Crnog mora dopire do Myrtoan mora, kroz Egejsko more.Saronski zaliv leži između Korintskog kanala i Myrtoan mora.

More

More čine vodene mase na površini Zemlje prosječno jednakih fizikalnih i hemijskih svojstava, koje su u međusobnoj vezi. Mora se dijele u tri okeana: Tihi, Atlantski i Indijski okean. Mora mogu biti sredozemna (između kontinenata), rubna (uz rubove kontinenata), unutrašnja (u kontinentima) i zatvorena (samostalne, nepovezane cjeline). Najveći dio mora čine rubna mora smještena uz kontinente.

More Princa Gustava Adolfa

More Princa Gustava Adolfa (engleski: Prince Gustav Adolf Sea) je relativno mala akvatorija Arktičkog okeana smještena između ostrva Borden i Mechenzie King na zapadu i ostrva Ellef Ringnes na istoku te ostrva Lougheed na jugu. Na sjeveru je otvoreno ka Arktičkom okeanu.

Područje je otkrio norveški polarni istraživač Otto Sverdrup 1902. godine i nazvao ga u čast tadašnjeg švedskog princa Gustava VI.

Norveško more

Norveško more je dio sjevernog Atlantskog okeana, smješteno sjeverozapadno od Norveške između Sjevernog mora i Grenlandskog mora. Najveća dubina mora je 3.970 m.

Ovo more je spoj između Islandskog mora na zapadu i Barencovog mora na sjeveroistoku. Na jugozapadu odvojeno je od Atlantskog okeana podvodnim grebenom koji se pruža između Islanda i Farskih ostrva. Na sjeveru je odvojeno od Arktičkog okeana grebenom Jan Mayen.

Norveško more zajedno sa Grenlandskim i Islandskim morem nosi kolektivni naziv Nordijska mora.

Nedovršeni članak Norveško more koji govori o geografiji treba dopuniti. Dopunite ga prema pravilima Wikipedije.

Spisak rijeka u Evropi

Spisak rijeka u Evropi predstavlja spisak glavnih rijeka Evrope. Rijeke duže od 200 km su date u tabeli dok su druge podijeljene po slivovima, odnosno državama u kojima se nalaze njihova ušća.

Vardar

Vardar (makedonski Вардар, grčki Αξιός Axios, latinski Axius) je najveća rijeka Sjeverne Makedonije i jedna od većih na Balkanu. Dužina rijeke iznosi 388 km, a njen sliv pokriva površinu od oko 20.500 km2.

Vardar izvire u Vrutoku, nekoliko kilometara sjeverno od Gostivara u Republici Makedoniji, prolazi kroz Skoplje, Grčku i ulijeva se u Egejsko more. Rijeka prolazi kroz Tikvešku kotlinu, gdje se u nju ulivaju njene najveće pritoke Crna Reka sa lijeve i Bregalnica sa desne strane.

Makedoniji pripada 80% riječnog toka Vardara (301 km), zbog čega je današnja Makedonija i nosila ime Vardarska banovina u vrijeme Kraljevine Jugoslavije.

Zemljini okeani i mora
Arktički okean
Atlantski okean
Indijski okean
Južni okean
Tihi okean
Zatvorena mora

Drugi jezici

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.