Državno uređenje

Državno uređenje (društveno uređenje, društveni sistem, politički sistem) je skup političkih institucija koje državi omogućuju izvršenje njenih funkcija, te definira organizaciju i sistem vlasti u državi. Uglavnom se razlikuje:

Argentina

Argentina zvanično Republika Argentina (španski: República Argentina) je federalna republika smještena na jugoistoku Južne Amerike. Nalazi se između Anda i Atlantskog okeana. Graniči sa Paragvajom i Bolivijom na sjeveru, Brazilom i Urugvajom na sjeveroistoku i Čileom na zapadu. Ime je dobila po latinskoj riječi "argentum", što znači srebro, plemenitoj kovini, koja je bila povod za evropsku kolonizaciju.

Sa površinom od 2.766.890 km2, Argentina je osma po veličini država svijeta i druga najveća u Južnoj Americi, poslije Brazila. Sa preko 41 milionom stanovnika (prema procjeni iz 2013.) predstavlja četvrtu najmnogoljudniju državu španskog govornog područja. Glavni grad države je Buenos Aires.

Beliz

Beliz je država u Centralnoj Americi. Do 1973. godine bio je poznat kao Britanski Honduras. Više od vijekova je bio Britanska kolonija, a danas je jedina država Centralne Amerike u kojoj je službeni jezik engleski.

Commonwealth Engleske

Commonwealth je naziv za englesku republiku u doba vladavine lorda protektora Olivera Cromwella u razdoblju između 1649. i 1660.

godine.

Nakon engleskog građanskog rata i pogubljenja kralja Charlesa I, postojanje republike je bilo inicijalno proglašeno "Aktom proglašenja Engleske Commonwealthom" (en.:"An Act declaring England to be a Commonwealth"), kojeg je usvojio Rump Parlament (krnji parlament), 19. maja 1649.

Nedovršeni članak Commonwealth Engleske koji govori o historiji treba dopuniti. Dopunite ga prema pravilima Wikipedije.

Guernsey

Guernsey (službeno Vogtei Guernsey) je drugo po veličini ostrvo britanskih Kanalskih ostrva. Kanalska ostrva nisu niti dio Ujedinjenog Kraljevstva niti krunska kolonija. Oni su kraljevski posjed, pa time direktno podložni britanskoj Kruni.

Kansas

Kansas (fonol.: Kanzas, KS) je država na srednjem zapadu Sjedinjenih Američkih Država. Riječ Kansas potiče od siuske reči Kansa, što znači "ljudi južnog vjetra".

Konzervativizam

Konzervativizam je u osnovnom značenju društveni i politički svjetonazor i djelovanje koje se protivi naglim društvenim promjenama, osobito revolucionarnim, a zagovara stabilnost poretka, oslonac na tradiciju i na tradicionalne institucije i vrijednosti (porodica, religija, nacionalna privrženost itd.); reforme prihvaća samo ako su striktno pragmatične i ne narušavaju društvenu stabilnost. U prenesenom, razgovornom značenju, termin konzervativizam označava nesposobnost da se prihvati društveni razvoj i modernitet; staromodnost, učmalost.Pristalica konzervativizma je konzervativac. Suprotan je pojam progresist. U javnim diskusijama o raznim društvenim i političkim problemima, ne samo u užem političkom području, redovno se mogu prepoznati "konzervativni" i "progresivni" pristup.

Konzervativizam je zajednički naziv za političke ideologije koje se zalažu za državno uređenje koje se temelje na tradicionalnim vrijednostima, odnosno očuvanje postojećeg društvenog poretka. Jedna od alternativnih definicija konzervativizam navodi kao ideologiju kojoj je cilj očuvanje reda i mira na račun društvene jednakosti i ličnih sloboda.

Konzervativizam se ponekad definira i kao vezanost uz tradicionalne principe, nasuprot liberalizmu i drugim oblicima progresivizma koji se zalažu za otvorenost prema novim idejama i društvenom eksperimentiranju. Konzervativizam se u politici danas obično vezuje uz desne političke stranke i pokrete, iako bi se konzervativnim mogli nazvati i ljevičari koji se opiru preispitivanju pojedinih ideoloških dogmi.

Dodatne teškoće oko definicije konzervativizma izaziva i činjenica da se definicije tradicionalnih vrijednosti i poretka mijenjaju s vremenom. Tako su se u 19. stoljeću zagovornici laissez faire kapitalizma nazivali liberalima, dok su u 20. stoljeću Konzervativna stranka u Velikoj Britaniji, Republikanci u Sjedinjenim Državama i druge konzervativne stranke, nasuporot ljevičarskom zalaganju za državnu intervneciju, prihvatile "neoliberalnu" ekonomsku strategiju.

Monako

Monako (originalno: Principatu de Munegu, fr.: Principauté de Monaco) je grad-država u zapadnoj Evropi, na obali Sredozemnog mora. Po unutrašnjem uređenju kneževina, Monako je najgušće naseljena država na svijetu i druga najmanja država na svijetu.

Montserrat

Monserat Montserrat je ostrvo u Karibima. To je prekomorska teritorija Ujedinjenog kraljevstva. Smješten je jugozapadno od Antigve a sjeverozapadno od Gvadalupe.

Niue

Niue je ostrvska država u južnom Pacifiku, u blizini Tonge i 2.400 km sjeveroistočno od Novog Zelanda. Od 1974 je samostalni teritorij ugovorom povezan s Novim Zelandom. Niue ima površinu od 260 km2 i 13 naselja. Ostrvo je najveći uzdignuti koralni atol na svijetu.

Osmanlijsko Carstvo

Osmanlijsko Carstvo (na osmanlijskom turskom: دولتِ عَليه عُثمانيه, Devlet-i Aliye-i Osmaniye, što znači "Osmanlijska uzvišena država"; na modernom turskom: Osmanlı Devleti, "Osmanlijska država," ili Osmanlı Imparatorluğu, "Osmanlijsko Carstvo"), bilo je imperijalna snaga, smještena na obodu Sredozemnog mora, trajući od 1288. do 1922. Na vrhuncu moći, tokom 16. vijeka, ovo carstvo je obuhvaćalo Anadoliju, Bliski Istok, dijelove Sjeverne Afrike, dobar dio Jugoistočne Evrope, sve do Kavkaza. Carstvo je na vrhuncu svoje moći obuhvaćalo teritoriju površine od oko 22,9 miliona km2, mada je dobar dio te teritorije bio pod indirektnom kontrolom centralne vlade. Carstvo je bilo smješteno napola između Istoka i Zapada, tako da je tokom svog 600-godišnjeg postojanja carstvo bilo u međusobnim odnosima sa Istokom i sa Zapadom.

Pleme Ouz Turaka je u zapadnoj Anadoliji osnovalo ovo carstvo, kojim je vladala osmanlijska (na turskom, Osmanlı) loza, koja je potekla od Oghuz Turaka. Carstvo je osnovao Osman I (na arapskom ʿUthmān, عُثمَان , što je u zapadno-evropskim jezicima prilagođeno / iskvareno u ime "Ottoman," pa otuda i ime castva - Osmanlijsko ili "Otomansko" carstvo). 1453, nakon što su Osmanlije osvojile Carigrad (Konstantinopolj) (danas moderni İstanbul), kao posljednji ostatak Bizantijskog carstva, ovaj grad je postao treća osmanlijska prijestonica. U 16. i 17. vijeku, Osmanlijsko Carstvo je postalo jedna od svjetskih najmoćnijih političkiha sila, od čijeg su se napredovanja uzduž Balkanskog poluostrva i južnim obodom Poljsko-litvanskog kraljevstva evropske zemlje osjećale ugroženim.

Na svom vrhuncu, Carstvo je uključivalo mnoga važna mjesta klasične starine, među kojima su Homerov Olimp, Zeusova Evropa, Ijin Bosfor, Dijanin hram u Efesu, sarkofag Aleksandra Velikog, Rajski vrtovi, Nuhova (Noina) Gora Ararat, Ibrahimova (Avramova) oaza i izvori, Nil, Besjeda na gori, brijeg Golgota.

Propast Osmanlijskog Carstva je posljedica Prvog svjetskog rata, tokom kojeg su savezničke sile, uključujući i Arape, konačno porazile osmanlijske snage na Bliskom Istoku. Na kraju rata osmanlijska vlada se potpuno raspala, dok su carstvo međusobno podijelile pobjedničke snage. Predstojeće dvije godine su okončane proglašvanjem novih država. Jedna od novih država bila je Republika Turska. Članovi osmanlijske dinastije su protjerani iz Anadolije, gdje su njihovi preci nekad sagradili jedno od najvećih carstava svijeta. 1999, turska skupština [parlament] je povratila državljanstvo članovima Osmanlijske porodice, nakon 76 godina.

Regije Italije

Republika Italija svojim Ustavom iz 1948. predviđa unutrašnje državno uređenje, kojeg čini 20 regija (it: Sg. regione; Pl. regioni) ili pokrajina, koje su osnovane na osnovu različitih historijskih, geografskih, kulturnih i privrednih kriterija. Italijanskim regijama Ustavom je zagarantovana određeni stepen samostalnosti, pri čemu se neke od regija toga i pridržavaju. Pet regija imaju poseban status samostalnosti, a tu spadaju regije: Furlanija-Julijska Krajina, Sardinija, Sicilija, Trentino-Južni Tirol i Valle d'Aosta.

Posljednjih godina su se na italijanskoj političkoj sceni pojavile određene tenzije za još većom samostalnosti regija, pa čak i odvajanjem od države. Jedna od političkih partija koja se najglasnije zauzima za to je nacionalistička Lega Nord italijanskog političara Umberta Bossija.

Trentino-Južni Tirol ima dva glavna grada: Trento za dio regije Trentino naseljen većinskim italijanskim stanovništvom i Bocen za Južni Tirol sa većinskim stanovništvom njemačkog govornog područja. Svaka od italijanskih regija ima svoj parlament i vladu (Giunta Regionale) na čijem čelu se nalazi predsjednik.

Rimska Republika

Rimska republika (latinski: Res publica Romana) je bio period antičke Rimske civilizacije koji počinje padom Rimskom kraljevstva 509. godine p.n.e. i završava osnivanjem Rimskog carstva 27. godine p.n.e. U ovom periodu Rimska republika je proširila svoju hegemoniju iz neposredne gradske okoline na cijeli mediteranski svijet.

U prva dva stoljeća svog postojanja, Rimska republika se proširila kombinacijom saveza i osvajanja na cijelo Apeninsko poluostrvo. U sljedećem stoljeću zauzeli su Sjevernu Afriku, Pirinejsko poluostrvo i južni dio današnje Francuske. Dva stoljeća nakon toga, krajem 1. stoljeća p.n.e., zauzeli su Galiju, Grčku i istočni Mediteran. U to vrijeme, unutrašnje tenzije su dovele do niza građanskih ratova koji su kulminirali atentatom na Julija Cezara, što je dovelo do tranzicije iz republike u carstvo. Tačan datum tranzicije je još uvijek predmet interpretacije. Historičari se ne mogu dogovoriti oko tačnog datuma kraja Rimske republike; Cezarov prelazak preko rijeke Rubikon 49. godine p.n.e., Cezarovo imenovanje za diktatora 44. godine p.n.e. ili poraz Marka Antonija i Kleopatre u bici kod Akcija 31. godine p.n.e. Ipak, većina historičara koristi isti datum kao i stari Rimljani, kada je Rimski senat dao Oktavijanu titulu August 27. godine p.n.e.

Rimsku vladu su predvodila dva konzula koja su se svake godine birali od strane rimskog senata. Pošto je rimsko društvo bilo hijerarhijski složeno po modernim standardima, rimska vlada je bila pod velikim utjecajem borbi između patricija, rimske aristokratije, i plebejaca, daleko brojnijih građana. Vremenom, zakoni koji su dali plebejcima prava na najviše funkcije u Rimu su ukinuti ili oslabljeni, a vodeće plebejske porodice su postale punopravni članovi aristokratije. Lideri Republike su razvili jaku tradiciju i moralnost zahtijevajući javne službe i pokroviteljstvo u miru i ratu. Rimsko pravo i zakonodavne strukture se i dalje mogu uočiti širom Evrope i većeg dijela svijeta u modernim nacionalnim državama i međunarodnim organizacijama.

Saudijska Arabija

Saudijska Arabija, službeno Kraljevina Saudijska Arabija je suverena država u jugozapadnoj Aziji i najveća država Arapskog poluostrva. Na zapadu dugom obalom izlazi na Crveno more, a na istoku na Perzijski zaliv. Graniči na sjeveru s Jordanom, Irakom i Kuvajtom, na jugu s Jemenom, na jugoistoku s Omanom te na istoku s Ujedinjenim Arapskim Emiratima i Katarom. Ima morsku granicu s Bahreinom s kojim je povezana mostom. Zauzima površinu od oko 2.150.000 km2, i ima 27,6 miliona stanovnika.

Kraljevinu nekada nazivaju i "Zemlja dva hrama" s obzirom na to da se u njoj nalaze dva najsvetija mjesta Islama Meka i Medina (u kojima su Kaba i Poslanikova džamija). Trenutno državno uređenje je na snazi od 1932. godine kada je Abdul-Aziz bin Saud proglasio nezavisnost Kraljevstva, dok njene korijene možemo naći još dublje u historiji, sa uspostavom prve saudijske države 1744. godine.

Saudijska Arabija je vodeći svjetski izvoznik nafte, koja je ujedno i glavni ekonomski pokretač razvoja države . Izvoz nafte čini oko 90% ukupnog izvoza i donosi oko 75% prihoda državnog budžeta, što doprinosi relativnom ekonomskom blagostanju njenih stanovnika . Loša strana velike zavisnosti ekonomije o nafti je nestabilna cijena navedenog energenta na svjetskom tržištu . Također ponekad ovu zemlju i Rusiju nazivaju energetskim supersilama. Grupe za zaštitu ljudskih prava učestalo optužuju vladu Saudijske Arabije za njihova kršenja, međutim saudijske vlasti te optužbe odbacuju.

Sredozemlje

Sredozemlje ili mediteran označava područje, koje se prostire oko Sredozemnog mora, sâmo Sredozemno more i sva njegova ostrva. Zemlje koje gravitiraju ovom području zovu se mediteranske zemlje. Neke od ovih zemalja leže direktno na Mediteranu, neke izlaze tek djelimično na njegovu obalu, dok neke opet nemaju nikakvog fizičkog dodira sa morem, ali mu historijsko-kulturološki ipak pripadaju.

Historija ovog dijela svijeta poznaje nekoliko tipova i kriterija razgraničavanja zemalja mediteranskog područja. Uglavnom je riječ o geografskim, historijskim, kulturnim, političkim, mentalnim, ali i klimatskim kriterijima. Jedan od najstarijih kriterija, kojima se označava područje Mediterana je rasprostranjenost masline, o čemu u svom poznatom "Mediteranskom brevijaru" piše i Predrag Matvejević, bosanskohercegovački slavist, humanist i kulturnjak. Ova definicija uglavnom se poklapa sa klimatskim kriterijima, pri čemu se područje Mediterana izjednačuje sa područjem rasprostranjenosti sâme mediteranske klime. Kako stablo masline s jedne strane ipak ne raste svugdje (naprimjer u planinskim područjima Bosne i visoke Hercegovine), s druge pak strane ova područja leže itekako u samoj blizini Mediterana, stručnjaci se slažu da Mediteran obuhvata time i područja Bosne i Hercegovine (ili barem ona koja gravitiraju moru), mada nekim svojim odlikama nisu klasična područja Mediterana. Istovremeno stručnjaci su saglasni da neka geografska područja, koja klimatski i pripadaju možda Mediteranu i njegovoj klimi, geografski ipak odstupaju od klasičnih definicija mediteranskog područja, jer su prostorno veoma udaljeni od njega. To se prvenstveno odnosi na područja oko Crnog mora, te visoravan Zagros u Iranu.

Surinam

Surinam (bivša Holandska Gvajana) jeste zemlja na sjeveru Južne Amerike. Nalazi se između Republike Gvajane i Francuske Gvajane. Na jugu ima granicu s Brazilom, a na sjeveru izlaz na Atlantski okean.

Urugvaj

Urugvaj, ili zvanično Istočna Republika Urugvaj, odnosno Republika istočno od Urugvaj rijeke je država koja se nalazi u jugoistočnom dijelu Južne Amerike. Na sjeveru graniči sa Brazilom, na zapadu sa rijekom Urugvaj, morskim rukavcem Río de la Plata (Rijeka srebra) i Argentinom na jugozapadu, te sa Atlantskim okeanom na jugoistoku.

Prema procjeni u Urugvaju živi 3,42 miliona stanovnika od čega oko 1,8 miliona u metropolitanskom području njenog glavnog i najvećeg grada Montevidea. Sa površinom od 176.000 km2 Urugvaj je druga najmanja nezavisna država Južne Amerike, veća jedino od Surinama, a također je politički i ekonomski najstabilnija .

Vels

Vels (engleski: Wales, vel. Cymru) je jedna od četiri države koje čine Ujedinjeno Kraljevstvo Velike Britanije i Sjeverne Irske. Nalazi se na jugozapadu Britanskog ostrva i ima izlaz na Irsko more.

Zapadna Njemačka

Zapadna Njemačka je neformalni naziv za Saveznu Republiku Njemačku u periodu između 1949. do 1990, kada se sastojala od teritorija pod okupacijom zapadnih sila, te nije sadržavala Njemačku Demokratsku Republiku.

Drugi jezici

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.