Dinastija

Dinastija je redoslijed vladara iz iste porodice,[1] obično u kontekstu  feudalnog ili monarhijskog sistema ali se nekad javlja i u izbornim republikama. Dinastijska porodica ili linija se nekad naziva i "kuća";[2] dok se u tituli može nazivati "kraljevska", "prinčevska", "grofovska" i slično u zavisnosti od poglavara ili trenutne titule koje nose njeni članovi. Historičari proučavaju historije mnogih suverenih država, poput drevnog Egipta, Karolinškog carstva ili Kineskog carstva, unutar okvira nasljednih dinastija. Kao takav, pojam "dinastija" se može koristiti za definiranje era (perioda) tokom kojih je vladala određena porodica i da se opišu događaji, trendovi i arheološki nalasci tog perioda (naprimjer vaza iz "Ming dinastije"). Riječ "dinastija" se često u takvim slučajevima izostavlja, pa se često kaže samo "Ming vaza".

Do 19. vijeka, bilo je samo po sebi razumljivo da je zakonska i legitimna funkcija monarha da uvećava svoju dinastiju: to jest, da poveća teritoriju, bogatstvo i moć članova svoje porodice.[3] Dinastija koja se najduže održala na vlasti bila je carska japanska dinastija Jamato, čija je vladavina počela 660. p.n.e. i traje do danas.

Dinastije širom svijeta su se tradicionalno računaju patrilinearno, kao što je to definirano franačkim Salskim zakonom. Naslijeđe preko kćerke, ako je dopušteno, smatralo se osnivanjem nove dinastije u vladajućoj kući njenog muža. Međutim, u nekim zemljama u Africi (Balobedu), porijeklo se određivalo po majčinoj liniji (matrilinearno), kada su vladari usvajali imena dinastija svojih majki kada su ih naslijeđivali. Primjeri uključuju holadsku dinastiju Orange, gruzijsku dinastiju Bagrationi i dinastiju Habsburg-Lorraine.

Riječ "dinastija" se ponekad neformalno koristi i za osobe koji nisu na vlasti, naprimjer, članove porodice koja ima određenu moć i utjecaj u drugim područjima, kao što je serija nasljednika neke velike kompanije. Također je proširena na osobe koje nisu u srodstvu, kao što su veliki pisci ili slikari iste škole ili određeni igrači u sportskim timovima.[1] Televizijska serija o jednoj takvoj porodici snimljena je i prikazivana pod imenom Dinastija.

Charles I and James II
Karlo I, kralj Engleske i njegov sin, budući kralj Jakov II

Etimologija

Riječ "dinastija" izvedena je iz latinskog dynastia i grčkog dynastèia (δυναστεία), gdje se odnosila na "moć", "dominion", odnosno na samu "vlast".[4] Ona je bila apstraktna imenica od dynástēs (δυνάστης),[4] upravni leksem od dynamis (δύναμις), "moć" ili "sposobnost",[4] iz dýnamai (δύναμαι), "biti u mogućnosti".[4]

Reference

  1. ^ a b Oxford English Dictionary, 1. izd. "dynasty, n."
  2. ^ Oxford English Dictionary, 3. izd. "house, n.¹ and int, 10. b."
  3. ^ Thomson David (1961). "The Institutions of Monarchy". Europe Since Napoleon. New York: Knopf. str. 79–80.
  4. ^ a b c d Liddell, Henry George et. al. A Greek–English Lexicon, Tufts University's Perseus Project,
1. milenij p. n. e.

1. milenij p. n. e. je period koji pokriva Željezno doba i uspon prvih velikih carstava.

Prvi takav primjer je Neo-asirsko carstvo, koje su slijedili Perzijanci, odnosno dinastija Ahemenidi. U Grčkoj je u u to doba počela Klasična antika preko kolonizacije Velike Grčke te dostigla svoj vrhunac u helenizmu. Završetak milenijuma je obilježio uspon Rima kao prvog svjetskog carstva na Zapadu.

U Južnoj Aziji se Vedska civilizacija preobrazila u Maurijsko Carstvo. Rani Kelti su dominirali Centralnom Evropom dok aw Sjeverna Evropa nalazila u Predrimskom Željeznom dobu. Skiti su dominirali Centralnom Aziji.

U Kini, je Period Proljeća i Jeseni obilježio uspon konfucijanizma. Pred kraj milenijuma, kineska dinastija Han počinje širiti kinesku vlast i utjecaj prema Centralnoj Aziji, gdje se počinje dodirivati s indo-grčkim i iranskim državam.

U Centralnoj Americi se uspinje Civilizacija Maja, dok Africi Drevni Egipat počinje slabiti, a etiopska civilizacija svoj uspon.

Milenijum je zabilježio nastanak religija kao što su judaizam, zoroastrizam, hinduizam (vedska religija andi Vedanta), džainizam i budizam.

U grčko-rimskoj Evropi, Indiji i Kini se razvija književnost.

Stanovništvo svijeta tokom milenijuma naglo raste i dostiže brojku od 170 do 400 miliona ovisno o procjenama.

6. vijek

6. vijek je razdoblje koje je trajalo od 501. do 600. godine. U Evropi se tradicionalno smatra dijelom ranog srednjeg vijeka, a ponekad i završnim periodom tzv. kasne antike.

Abasidi

Dinastija Abbasija je vladala od 750. - 1258. i 1261. - 1517., što znači 764 godine sa prekidom. Ukupno je brojala 54 halife.

Arapski jezik

Arapski jezik (arapskim pismom: اللُّغَةُ العَرَبِيَّةُ) pripada južnom ogranku semitskih jezika i afroazijskoj porodici jezika. Govori ga više od dvije stotine miliona ljudi širom arapskog svijeta, a na različite načine ga koriste i izučavaju muslimani cijelog svijeta. Muslimani se u svojim molitvama obraćaju Bogu na arapskom jeziku. Kao jezik jedne od najvećih svjetskih religija i službeni jezik mnogih država i dinastija koje su vladale u prošlosti, arapski jezik je ostavio traga i na drugim jezicima u svijetu. Tokom srednjeg vijeka, arapski jezik je bio glavni jezik kulture i nauke, što je rezultovalo brojnim arabizmima u nomenklaturi evropskih jezika na području filozofije, astronomije, astrologije, matematike, algebre, medicine i drugih nauka. Arapski jezik je jedan od šest službenih jezika organizacije Ujedinjenih nacija.

Austro-Ugarska

Austro-Ugarska (njemački: Österreich-Ungarn; mađarski: Ausztria-Magyarország; češki: Rakousko-Uhersko) je bila ustavna unija Austrijskog carstva i Kraljevine Ugarske od 1867. do 1918. godine, kada se raspala kao rezultat poraza u Prvom svjetskom ratu. Ova unija je bila rezultat Austro-ugarske nagodbe 30. marta 1867. godine kada je ratifikovana u mađarskom parlamentu. Sastojala se od dvije monarhije (Austrija i Mađarska) i jednog autonomnog regiona Kraljevine Hrvatske i Slavonije pod mađarskom krunom. Njom je vladala dinastija Habsburg, a Austrija i Mađarska su imale isti status. Po ovoj nagodbi, carina, vanjski poslovi i vojska su bili jedinstveni, a svi drugi vladini poslovi su bili podijeljeni između dvije države.

Austro-Ugarska je bila multietnička država i jedna od svjetskih sila u to vrijeme. Geografski je bila drugo najveće carstvo u Evropi nakon Ruskog carstva, prostirući se na 621.538 km2 i treće najmnogoljudnije carstvo u Evropi nakon Ruskog i Njemačkog carstva. Također je bila četvrta najveća industrijska sila svijeta nakon SAD-a, Njemačke i Ujedinjenog Kraljevstva Velike Britanije i Irske. Austro-Ugarska je bila jedna od Centralnih sila u Prvom svjetskom ratu ali je poražena. Nakon Prvog svjetskog rata raspala se na Kraljevinu Mađarsku, Austriju, Čehoslovačku, Poljsku i Državu SHS, čime je dvojna monarhija de facto prestala postojati. Otcjepljenje je službeno potvrđeno mirovnim sporazumima u Saint Germainu s Austrijom i Trianonu s Mađarskom.

Bourbon (dinastija)

Dinastija Bourbon (francuski: Bourbon; španski: Borbón) je jedna od najznačajnija historijskih evropskih dinastija.

Burbonci su vladali Francuskom i Nabarrom u 16. vijeku, a do 18. vijeka zavladali su Španijom, Napuljom i Sicilijom, te Parmom. Dinastija Burbon se stoga dijeli na francusku lozu Burbonaca i špansku lozu Burbonaca.

Charlotte, velika vojvotkinja Luksemburga, udala se za pripadnika parmske linije Burbonaca, te od njene abdikacije 1964. godine Luksemburgom tehnički vladaju Burbonci. Burbonci koji danas vladaju su Juan Carlos, kralj Španije, i Henri, veliki vojvoda Luksemburga.

Capet (dinastija)

Dinastija Capet je najstarija i najmnogobrojnija evopska dinastija. Sastoji se od svih zakonitih potomaka francuskog kralja Huge Capeta u čisto muškoj liniji.

Dinastija Han

Dinastija Han predstavlja zlatno doba u kineskoj umjetnosti, politici i tehnologiji. Po moći i veličini bila je oko 100. godine ravna Rimskom Carstvu.

Emevije

Emevijska dinastija (661. - 750.) je bila prva dinastija poslije četvorice halifa, a njen prvi predstavnik Muavija je uveo pravo na prijesto putem nasljedstva (dinastijom) a ne putem izbora (šurom).

Faraon

Faraon je titula korištena za vrhovnog vladara u staroj egipatskoj državi.

Fatimidski halifat

Fatimidski halifat (arapski: الدولة الفاطمية, al-Fāṭimiyya) bio je ismailijski šiitski, islamski halifat koji je obuhvatao veliko područje Sjeverne Afrike, od Crvenog mora na istoku do Atlantskog okeana na zapadu. Dinastija arapskog porijekla, vladala je mediteranskom obalom Afrike da bi na kraju Egipat postao centar halifata. Na vrhuncu svoje moći, Fatimidski halifat je pored Egipta obuhvatao i različite oblasti Magreba, Sudana, Sicilije, Levanta i Hidžaza.

Fatimidi su tvrdili da vode porijeklo od Fatime, najmlađe kćerke posljednjeg božijeg poslanika Muhammeda dž. š. Fatimidska država se formirala 909. godine među Kutama, berberskom plemenu koje je naseljavalo zapad severnoafričkog primorja, na prostoru današnjeg Alžira. Osvajanjem grada Rakade, dotadašnjeg glavnog grada Aglebija nastaje halifat koji će postojati na prostoru Sjeverne Afrike i Bliskog istoka narednih skoro tri vijeka. Ubrzo nakon toga, 921. godine Fatimidi su osnovali tuniski grad Mahdiju kao svoj novi glavni grad. 948. premjestili su svoj glavni grad u Al-Mansurija, blizu Kairouana u Tunisu. 969. godine su osvojili Egipat i osnovali Kairo kao glavni grad halifata. Nakon tog perioda Egipat postaje politički, kulturni i religijski centar Fatimidskog halifata. Berberi su odigrali centralnu ulogu u osnivanju i inicijalnom razvoju halifata, posebno na vojnom i političkim planu.

Vladajuća klasa pripadala je ismailijskom ogranku šiizma, kao i vođe halifata.

Nakon početnih osvajanja, halifat je tokom postojanja dozvoljavao religioznu tolerancije ne samo prema neismailijskim muslimanima već i prema drugim stanovnicima halifata kao što su Jevreji, malteški kršćani i egipatski koptski kršćani. Međutim, i pored te tolerancije nemuslimanska egipatska populacija nije usvojila vjerska ubjeđenja vladajuće većine.Tokom kasnog 11. i 12. vijeka, moć Fatimidskog halifata je brzo opala što je veliki muslimanski vojskovođa Salahudin iskoristio i 1171. godine uspješno izvršio invaziju teritorije halifata. Osnovao je Ejubidsku dinastiju i u njene granice uključio i Fatimidski halifat.

Habsburg (dinastija)

Dinastija Habsburg je bila jedna od najmoćnijih vladarskih dinastija Evrope. Habsburgovci su vladali Austrijom (kao vojvode 1282-1453, nadvojvode 1453-1804, i carevi 1804-1918). Bili su i kraljevi Španije od 1516. godine do 1700. godine, kraljevi Portugala od 1580. do 1621. godine, te carevi Svetog Rimskog Carstva više vijekova do 1740. godine.

Historija Kine

Historija Kine prema tradiciji zasnovanoj na kasnijim historijskim zapisima počinje u periodu Tri Suverena i Pet Careva od oko prije 5.000 godina, a prvi arheološki nalazi koji te zapise djelimično potvrđuju datiraju od 16. vijeka p. n. e. Kina se zato smatra jednom od najstarijih kontinuiranih civilizacija. Oklopi kornjača s oznakama koje podsjećaju na drevno kinesko pismo iz doba dinastije Shang su radiokarbonski datirane na oko 1500. p. n. e. Kineska civilizacija je nastala u gradovima-državama u dolini Žute rijeke. Godina 221. p. n. e. se uzima kao datum kada je Kina konačno postala ujedinjena kao veliko kraljevstvo ili imperija. Dinastije koje su slijedile su razvile birokratske sisteme koje su omogućile kineskom caru da vlada velikom teritorijom.

Kinu je prvi ujedinio Qin Shi Huang godine 221. p. n. e. Kina je nakon toga prolazila kroz period političkog jedinstva i nejedinstva, a povremeno su njom dominirali stranci, većina od kojih se asimilirala u kinesko stanovništvo. Kulturni i politički utjecaji iz mnogih dijelova Azije, preko valova doseljavanja, ekspanzije i asimilacije, stopili su se u kinesku kulturu.

Kotromanići

Kotromanići su bili bosanska vladarska dinastija koja je vladala približno od 1250. do 1463. godine. Vladali su u Bosni kao banovi i kasnije kao kraljevi, te 1459. godine u Srbiji kao despoti.

Lihtenštajn

Kneževina Lihtenštajn (njem. Fürstentum Liechtenstein) malena je država u srednjoj Evropi, bez izlaza na more. Graniči sa Švicarskom na zapadu i Austrijom na istoku. Reljef je planinski, što je pogodovalo razvoju planinskog (skijaškog) turizma. Poznata je i kao porezni raj. Glavni grad je Vaduz. Unatoč svojoj maloj površini, Lihtenštajn nije jako urbaniziran (kao što je to npr. Kneževina Monako). Lihtenštajn je najmanja zemlja na svijetu u kojoj se govori njemački jezik, te jedina evropska zemlja čije susjedne zemlje također nemaju izlaz na more.

Peking

Peking (na kineskom: 北京, Běijīng - sjeverna prijestolnica) jest glavni grad Narodne Republike Kine (NRK). Sa 14,5 miliona stanovnika, drugi je najveći grad u Kini, iza Šangaja. Uz Tianjin, Šangaj i Čungćing jedna je od četiri gradske oblasti koje su pod direktnom kontrolom Centralne vlade. Peking je veliki saobraćajni centar s obzirom na veliki broj pruga, puteva i autoputeva koji ulaze i izlaze iz njega u svim pravcima. Također je i politički, kulturni i obrazovni centar NRK, dok su Šangaj i Hong Kong značajniji ekonomski centri od Pekinga. Peking je bio domaćin Ljetnih olimpijskih igara 2008.

Perzija

Perzija je zajednički naziv za iranske monarhije koje su vladale teritorijom današnjeg Irana počevši od Kirovog Perzijskog carstva.

Naziv dolazi od grčke riječi Persis, kojom se označavao današnji Iran, a koja je, pak označavala Kirov klan "Pars" ili "Parsa". U današnjem Iranu je "Parsu" nazvana provincija Fars.

Grčki historičar Herodot je tvrdio da Perzijanci dolaze od mitskog junaka Perzeja.

Iranski šah Reza Pahlavi je godine 1935. zamolio strane države da ubuduće za njegovu državu umjesto Perzije koriste endonim (udomaćeni izraz) Iran.

Romski jezik

Romski jezik je jezik Roma. Romski jezik je zapravo grupa više-manje različitih dijalekata, jer su Romi svugdje preuzeli riječi i oznake jezika naroda među kojem su živjeli.

Romski nema svoj prajezik kao jedan jezik, jer se ne radi o jednoj etničkoj grupi, već o kasti radnika u službi nekoliko kraljevina koje je pokorila dinastija Gupta i rastjerala vojničku kastu. Nju je kasnije izbjeglički život zbližio, što je dovelo do nekih sličnosti u jeziku. Nastojanje Roma da ujedine sve Cigane u jedinstvenu etniju nailazi na znatan otpor kod ostalih, vjerski, civilizacijski i etnički različitih grupa. Romski jezik srodan je nekim sjevernoindijskim jezicima, među ostalim i starom Sanskrtu, jednom od najstarijih poznatih indoevropskih jezika uopće. Ne postoji književna tradicija romskog jezika, pa tako ni pisana historija. Sve više prihvaćeno zajedničko ime, zbog podjednako negativnog tretmana svih tih grupa, potječe od opće imenice Rrom = čovjek, tako da Romi, kao nacionalno ime etimologijski znači, naprosto - ljudi.

Spisak rimskih careva

Rimski carevi su bili vladari koji su vladali Rimskim carstvom. Carstvo se razvilo iz Rimske republike i zauzelo je većinu Evrope. Pod republikom, regijama carstva su vladali pokrajinski guverneri koji su odgovarali Senatu i Narodu Rima. Rimskim senatom su vladali konzuli koji su bili najmoćniji ljudi Rima. Kada je stvoreno carstvo, carevi su uzeli svu vlast u carstvu. August, prvi car, je pažljivo održavao fasadu republikanske vladavine i povezivao je koncentraciju magistralne moći kao Princeps Senatus (prvi čovjek Senata). Ovaj stil vladavine je trajao 300 godina i naziva se principat era. Moderna riječ "car" proizlazi iz naslova imperator, a odobrena je od strane vojske. Izraz car se koristio kada se opisivao vladar Rimskog carstva jer je naglašavao jaku vezu između vladara i vojske (od čije podrške njegova vlast zavisi).

Drugi jezici

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.