Džez

Džez (engleski: jazz) je muzički stil koji je nastao u Sjedinjenim Američkim Državama početkom 20. vijeka.

Osnovne muzičke karakteristike su: sinkopa, vibrato i stalna muzička pulsacija u taktu 4/4, koja nema odgovarajuću paralelu u klasičnoj muzici. Najuobičajenija forma je tema sa varijacijama koje se improvizuju na stalni harmonijski skelet originalne teme. Usljed toga su stvaraoci u džezu izvođači, a ne kompozitori kao u klasičnoj muzici.

Centralni instrument svakog džez-ansambla je bubanj sa pomoćnim udaraljkama, koji sa klavirom, gitarom i kontrabasom čini ritam-sekciju. Naročito se primjenjuju puhački instrumenti (saksofon, klarinet, truba i trombon, mada ponekad se koriste i flauta, oboa, rog i vibrafon). Veličina ansambla varira od trija do punog simfonijskog džez-orkestra, u kome svaki instrument može imati ulogu soliste. Dok u malim ansamblima svi instrumenti improvizuju na zadatu temu, džez-orkestar se služi pisanim aranžmanima, a improvizuju samo pojedini solisti.

Mada džez muzika ne isključuje mogućnost plesanja, ona se približuje više tipu klasične koncertne muzike nego plesnoj muzici i oštro se razlikuje od šlagera.

Stamp-ctc-jazz-club.jpg&filetimestamp=20061014201933&
Poštanska marka sa likovima džez pjevača

Historija

U historijatu džeza prvi period, nazvan „Nju Orleans“, po mjestu postanka i nastao je mješavinom muzike američkih crnaca i evropske muzike, završava se oko 1918. godine.

Poslije Prvog svjetskog rata stvoren je novi stil, nazvan „diksilend“, u kome važnu ulogu ima kolektivna improvizacija.

Oko 1930. godine, nekoliko istaknutih muzičara, među kojima klarinetista Benny Goodman, stvorilo je tzv. sving, koji se oslanja na zvučnost velikih orkestara i pisane aranžmane.

U toku Drugog svjetskog rata, zaslugom saksofoniste Charlie Parker-a i trubača Dizzy Gillespie-a, stvoren je stil po imenu bi-bap - on se od svinga razlikuje sitnijom ritmičkom podjelom i većom harmonskom složenošću, u kojoj se ogleda uticaj evropske muzike.

Dalji korak u istom pravcu predstavljao je i kul, stvoren oko 1950. godine. Godine 1956, stvoren je modern bap, a jedna od revolucionarnijih reformi u džezu bila je 60tih – free džez (slobodni džez) sa vanritmičkim i potpuno ili poluimprovizacijskim formama, najpoznatiji predstavnici su: Ornette Coleman (Ornet Kolman), John Coltrane (Džon Koltrejn), Sun Ra (San Ra), Art ensemble of Chicago (Art ensembl of Čikago), te fusion (pretapanje) sa Miles Davisom (Majls Dejvis), Dizzy Gilespiem (Dizi Gilespi) i Johnom McLaughlinom (Džon Mklafi).

Veliki izvođači

Velikoj popularnosti i univerzalnosti džez muzike doprinijeli su ne samo heterogeni elementi njenog umjetničkog izraza, nego i sami njeni propagatori, izvođači koji su po nomenklaturi veliki virtuozi na svojim instrumentima.

4. august

4. august / kolovoz (4. 8) jest 216. dan godine po gregorijanskom kalendaru (217. u prestupnoj godini). Do kraja godine ima još 149 dana.

Bluz

Bluz je vokalni i instrumentalni oblik muzike, koji svoje korijene ima u američkoj muzici 19. vijeka. Prvih desetljeća prošlog vijeka izlazi iz anonimnosti i prodire u šire krugove američke i kasnije svjetske kulture.

Bubnjevi

Bubnjevi su, uglavnom, kolekcija doboša, činele i ostalih udaraljki, koje svira bubnjar, najčešće za džez, rock ili drugu vrstu muzike.

Bubnjar koristi palice za bubnjeve kako bi udarao po membrani doboša ili činelama. Ti udarci stvaraju vibracije, a time i određeni ton. Palice za bubnjeve dolaze u različitim težinama i veličinama, te se prave od različitih vrsta drveta. Također postoje i karbonske palice.

Duke Ellington

Edward Kennedy "Duke" Ellington (Edvard Kenedi „Djuk“ Elington) (Washington, 29. april 1899. - New York City, 24. maj 1974.), američki pijanist, dirigent i kompozitor jazz muzike.

Od 1926. godine nastupa s vlastitim orkestrom po Americi i Evropi, a poslije rata širom svijeta. Jedan je od stvaratelja orkestralnog stila u jazzu. Najpoznatije kompozicije: "Solitude", "Sophisticeated lady" i "Mood indigo", a komponirao je i višestavačna koncertna djela, balet, musicale te filmsku i scensku muziku. U svojim aranžmanima i kompozicijama razvio je svoj specifični "Ellington sound", koji je u zvučnim bojama pod uticajem muzičkog impresionizma.

Ella Fitzgerald

Ella Fitzgerald (Ela Ficdžerald) (Newport News, 25. april 1917. - Beverly Hills, 15. juni 1996.), američka pjevačica jazz muzike.

Često je nastupala s Louisom Armstrongom, s triom O. Petersona i drugima. Gostovala je širom svijeta te svojim osebujnim i vrlo izražajnim pjevanjem postala uzorom u interpretacijama bluesa i be-bopa.

Nedovršeni članak Ella Fitzgerald koji govori o biografijama treba dopuniti. Dopunite ga prema pravilima Wikipedije.

Free džez

Free džez (slob. pr. slobodni džez, engleski: free jazz) je pristup džez muzici koji je nastao 50-ih i 60-ih godina prošlog vijeka.

Muzika koja je bila produktovana od strane free jazz pionira mnogo je varirala, ali zajednička crta koja je pratila žanr je bilo nezadovoljstvo sa ograničenjima koja su nosili bebop, hard pop, modusni džez, koji su se razvijali u 40-im i 50-im godinama. Svaki na svoj način, free džez-muzičari su pokušali izmijeniti, proširiti, raskinuti konvencije džeza, najčešće odbacivanjem dotad nepromjenjivih obilježja, kao što su fiksirane promjene akorda ili tempa. Iako najčešće smatran eksperimentalnim ili avangardnim, free džez je suprotno tome bio pokušaj vraćanja džez muzike svojim "primitivnim", osnovnim i često religioznim korijenima, naglašavajući cijelokupnu improvizaciju.

Free džez se najčešće povezuje sa inovacijama Ornette Coleman-a i Cecil Taylor-a a i kasnijim radom saksofoniste John Coltrane-a. Drugi bitni pioniri su: Eric Dolphy, Albert Ayler, Archie Shepp, Bill Dixon, i Sun Ra.

Klarinet

Klarinet je drveni puhački instrument sa jednostrukim jezičkom od trske.

Napravljen je u obliku cilindrične cijevi koja se sastavlja od više dijelova.

Početni dio mu je usnik, kljunastog oblika, koji je sa jedne strane zaobljen a sa druge ravan. Na ravnu stranu preko ulaznog otvora cijevi naliježe jezičak, učvršćen na donjem kraju obručem sa šarafom. Cijev ima četiri dijela, koji se uvlače jedan u drugi, a završni je ljevkast (korpus) i po rubu optočen metalnim prstenom. Na cijevi se nalazi veliki broj rupica, od kojih se jedan dio pokriva jagodicama prstiju, a ostali poklopcima (klapnama) koje se pokreću složenim sistemom poluga. Mehanizam savremenog klarineta je vrlo usavršen, kao i izvođačka tehnika, tako da on spada među najvirtuoznije instrumente po lahkoći s kojom se mogu izvoditi i krajnje brzi i složeni tonski pokreti. Raspon izvodljivih tonova mu je najveći od svih duhačkih instrumenata, a sam ton je bogat i izražajan, pogodan za različite vrste muzike. Posebna odlika klarineta je širok raspon tonova i glasnoće – od skoro jedva čujnog zvuka do vrlo prodornog, naročito kod visokih tonova. Najdublji registar, šalmajski, veoma je prepoznatljiv po tamnoj i dramatičnoj zvučnosti.

S obzirom na sve ovo, klarinet je među duhačkim instrumentima najsvestraniji, pa mu se i u orkestru često dodjeljuju istaknute uloge. Solistička literatura je dosta bogata. Koristi se u kamernim orkestrima, a vodeći je melodijski instrument u duhačkim orkestrima. Posebno značajnu ulogu ima u džez muzici.

Klarinet se gradi u tri osnovna registarska oblika: B Klarinet (Clarinetto in Sib) koji zvuči veliku sekundu niže od zapisanog, A Klarinet (Clarinetto in A) koji zvuči malu tercu niže od zapisanog, i rjeđe korišteni C Klarinet (Clarinetto in Do) koji zvuči kako je zapisano. To je transponujući muzički instrument, a notira se u "G" ključu.

Kontrabas

Kontrabas je najveći gudački instrument. Ima četiri žice. Gudalo za kontrabas najkraće je i najteže u odnosu na ostala. Svira se stojeći ili sjedeći na visokoj stolici.

Kontrabas je solističku ulogu u orkestru stekao tek u malim sastavima džez muzičara. Džez-kontrabasisti znatno obogaćuju sviračku tehniku i poziciju kontrabasa u porodici tradicionalno solističkih instrumenata.

Kontrabasi se prave od različitih vrsta drveta i to zadnja strana od javora, prednja od smrče i vrat od ebanovine.

Louis Armstrong

Louis Daniel "Satchmo" Armstrong (Luj Danijel „Sačmo“ Armstrong) (New Orleans, 4. august 1901 – New York, 6. juli 1971) bio je američki jazz muzičar.

Tokom dojmljive karijere, postao je najveći jazz muzičar, neosporni čelnik popularne muzike 20. vijeka i jedna od najvećih figura u historiji muzike. Armstronga su voljeli ne samo zbog njegovog trubačkog talenta, nevjerovatno čistog i prodornog sviranja na trubi i specifičnog hrapavog pjevanja, nego i zbog ljudske topline i velikodušnosti, te zbog simpatične osobnosti "velikog djeteta" koje se raduje životu i živi za muziku.

Miles Davis

Miles Davis III (26. maj 1926 – 28. septembar 1991) bio je američki jazz trubač, tekstopisac, vođa orkestra i kompozitor.

Smatra se jednim od najutjecajnijih jazz muzičara 20. vijeka. Miles Davis je bio sa svojim muzičkim grupama, na prvom mjestu u više bitnih razvoja jazz muzike uključujući cool jazz, hard bop, free jazz, fusion and techno. Mnogo poznatih jazz muzičara su svoju slavu stekli kao članovi njegovog ansamla, uključujući imena kao što su: John Coltrane, Herbie Hancock, Bill Evans, Wayne Shorter, Chick Corea, John McLaughlin, Cannonball Adderley, Gerry Mulligan, Tony Williams, George Coleman, J. J. Johnson, Keith Jarrett, John Scofield i Kenny Garrett.

Miles Davis je nagrađen prihvatanjem u Rokenrol kuċu slavnih (engleski: Rock and Roll Hall of Fame) 2006. godine.

Phil Collins

Philip David Charles "Phil" Collins (rođen 30. januara 1951) jest engleski muzičar, bivši pjevač i bubnjar pop-rock grupe Genesis. Collins je paralelno sa članstvom u Genesisu imao i vrlo uspješnu solo karijeru, u kojoj je osvojio sedam Grammyja, dva Zlatna globusa te Oscar za najbolju originalnu pjesmu. Godine 2010. je primljen u Rock and Roll kuću slavnih kao član Genesisa.

Collins je, uz Paula McCartneyja i Michaela Jacksona, jedan od trojice muzičara koji su prodali preko 100 miliona albuma kao solo izvođači i kao članovi muzičkog sastava. Ukupno je tokom 1980-ih imao više Top 40 hitova na Billboard Hot 100 ljestvici nego ijedan drugi muzičar.U martu 2011. Collins je objavio penzionisanje iz porodičnih razloga.Collins je gostovao u Hrvatskoj u sklopu oproštajne svjetske turneje "First Final Farewell Tour" te je 27. oktobra 2005. održao koncert u zagrebačkom Domu sportova.

Sarajevski džez festival

Sarajevski jazz festival, ili Jazz Fest Sarajevo, je tradicionalni međunarodni muzički festival u Sarajevu. Festival je nezavisan i neprofitan, i postoji od 1997. godine od kada se organizira svake prve sedmice u novembru.

Na festivalu su do sada učestvovali sljedeći umjetnici: Joe Zawinul, Dave Holland, Jack De Johnette, Charlie Haden, John Scofield, Anouar Brahem, Dhafer Youssef, Richard Bona, Bojan Z, Nils Petter Molvaer, Reggie Workman, Vienna Art Orchestra, Jon Hassell, Roscoe Mithcell, Wadada Leo Smith, Bireli Lagrene, Steve Coleman, Joachim Kuhn, Joao Bosco, Gonzalo Rubalcaba, Richard Galliano, Renaud Garcia Fons, Henry Texier, Louis Sclavis, Aldo Romano, Paolo Fresu, Nguyen Le, Terje Rypdal, Arve Henriksen, Dafnis Prieto, Maria Joao, John Patitucci, Danilo Perez, Tom Harell, Django Bates, John Taylor, Carla Bley, Kenny Wheeller, Chris Potter, Mark Turner, Steve Swallow, Markus Stockhausen, Anthony Coleman, Erik Truffaz, Karim Ziad, Larry Grenadier, Al Foster, Victor Bailey, Jeff Ballard.

Cilj festivala je popularizacija i promocija jazza i improvizirane muzike u Bosni i Hercegovini.

Seattle

Seattle je grad u američkoj saveznoj državi Washington i sjedište okruga King. Sa 652.405 stanovnika, prema podacima iz 2013. godine, Seattle je najveći grad u Washingtonu, kao i na cijelom pacifičkom sjeverozapadu Sjeverne Amerike i, prema podacima iz jula 2013, najbrže je rastući glavni grad u SAD-u. Gradsko područje s otprilike 3,6 miliona stanovnika petnaesto je po veličini u Sjedinjenim Državama. Grad se nalazi na uskoj prevlaci između zaliva Puget (ulaz Tihog okeana) i jezera Washington, udaljen približno 160 km južno od kanadsko-američke granice. Seattle je velika veza SAD-a s Azijom u vidu trgovine, te je osma najveća luka u SAD-u i deveta u Sjevernoj Americi u pogledu kontejnerskog prometa.Područje Seattlea naselili su američki domoroci gotovo 4000 godina prije prvog trajnog naseljavanja Evropljana. Arthur A. Denny, zajedno sa svojom grupom putnika (kasnije poznatom kao Dennyjeva grupa) stigao je na škuni Exact na Alki Point 13. novembra 1851. godine. Naselje je premješteno na trenutno mjesto i nazvano "Seattle" 1852. godine, po Si'ahlu, poglavici lokalnih plemena Duwamish i Suquamish.

Sječa drveta bila je prva veća industrija u gradu, ali krajem 19. stoljeća grad je postao komercijalni i brodogradilišni centar kao "vrata" za Aljasku tokom zlatne groznice u Klondikeu. Godine 1910. Seattle je bio jedan od 25 najvećih gradova u SAD-u. Međutim, Velika ekonomska kriza znatno je oštetila ekonomiju grada. Ona se oporavila tokom i nakon Drugog svjetskog rata, djelomično zbog lokalne kompanije Boeing, koja je ustanovila Seattle kao centar za proizvodnju aviona. Grad se razvio sredinom 1980-ih kao tehnološki centar s pojavom kompanija Amazon.com, Microsoft i T-Mobile US u tom području. Ova struja novog softvera, biotehnologije i internetskih kompanija dovela je do ekonomskog preporoda, a s njime se i broj stanovnika grada od 1990. do 2000. povećao za gotovo 50.000. Otad je Seattle postao čvorište zelene industrije i model održivog razvoja.

Seattle ima značajnu muzičku historiju. Od 1918 do 1951. postojalo je gotovo 25 džez-klubova u Ulici Jackson, odnosno od današnje Kineske četvrti/Internacionalnog distrikta do Centralnog distrikta. Ova džez-scena pomogla je razvoju karijera muzičara kao što su Ray Charles, Quincy Jones, Ernestine Anderson i drugi. Seattle je i rodni grad rock muzičara Jimija Hendrixa, a u njemu su nastali i bendovi Nirvana, Pearl Jam, Soundgarden, Alice in Chains, Foo Fighters, kao i pravac alternativnog rocka pod nazivom grunge.

Shaderwan Code

Shaderwan Code je supergrupa bosanske sevdalinke formirana u Zagrebu 2006. godine kao prijateljski spoj članova rock grupe Zabranjeno pušenje i ženskog zbora Zagrebačke džamije Arabeske. Naziv grupe se referiše na šadrvanova pravila. Pjesme ove grupe u idealnom odnosu spajaju folk tradiciju Zapadnog Balkana, islamsku poetika Bošnjaka i bosanskih muslimana, ideju rokenrola kao prvenstveno progresivne i za različite utjecaje otvorene glazbe, ali i klasični džez zvuk.

Sinan Alimanović

Sinan Alimanović (rođen 11. 02. 1954. godine) je bosanskohercegovački pijanist, orguljaš, kompozitor, dirigent i aranžer.

Truba

Truba je limeni puhački instrument, s kružno savijenom cilindričnom cijevi, koja se završava ljevkastim otvorom. Na vrhu je usnik, a na cijevi mehanizam sa tri ventila. Po najvišem tonu koji proizvodi nalazi se iznad tube, roga i trombona. Truba je jedan od najstarijih instrumenata koji se spominje još od vremena antike. Od davnina se limeni puhački instrumenti dijele na one sa "širokim zvonom" - danas porodica rogova i one sa "užim zvonom" - danas porodica truba. Svoju ulogu u orkestru, a pogotovo u solističkoj svirci dobija tek u 18. vijeku primjenom ventila koji su bili najprije primijenjeni na rog. Upotrebljava se u simfonijskim i operskim orkestrima, u vojnoj, zabavnoj i džez muzici. Služi kao solistički i kamerni instrument. Ton trube je oštar, briljantan, svijetao i prodoran. Tehničke mogućnosti trube danas su razvijene do virtuoznosti.

Nakon što se truba afirmisala u klasičnoj muzici, postaje naročito popularna u džez muzici 20. vijeka, gdje je jedan od vodećih imuzičkih nstrumenata.

Značajniji trubači danas su Reinhold Friedrich, Hakan Hardenberger, Jouko Harjanne, Eric Aubier, Gabriel Cassone, Ole Edvard Antonsen, te mnogi drugi.

Umjetnost

Umjetnost je specifična ljudska djelatnost čije se značenje konstituira u složenom komunikacijskom procesu između umjetnika, umjetničkog djela i publike. Različita značenja pridodavana su umjetnosti u različitim historijskim periodima, međutim od početka modernog doba skloni smo umjetnosti pridavati sljedeće osobine: svaka pojedina umjetnost posjeduje vlastiti visoko razvijeni i autonomni jezik; umjetnost ima nezavisnu i slobodnu poziciju u društvu; umjetnost nema društveno propisanu svrhu; svrha umjetnosti leži u ispunjavanju njene modernistički definisane prirode, koju određuju ideje slobode, imaginacije, individualnosti, otkrića, eksperimenta, pobune, ljepote, istine, pravde, uglavnom društvenih ideja na kojima se od Francuske revolucije u većini svojih segmenata temelji zapadno društvo.

Obilježje moderne i postmoderne umjetnosti jest pluralitet umjetničkih jezika, umjetničkih stilova, ideja i ideologija, pa za razliku od većine prošlih umjetničkih razdoblja (drevni Egipat, antička umjetnost, bizantijska umjetnost itd.) ne može se govoriti o jednom dominantnom umjetničkom pokretu ili stilu, nego različitim, nerijetko i suprotstavljenim umjetničkim praksama.

Umjetnost i njen svijet, u savremenom društvu, ne čini samo ono što vidimo, čujemo, čitamo, opipavamo, ono što doživljavamo kao umjetnički objekt, nego i cijeli jedan "nevidljivi" svijet znanja o umjetnosti, o njenoj historiji, njenom jeziku, njenim brzim i aktuelnim kretanjima, posredovanim različitim i brojnim kulturalnim institucijama (muzeji, galerije, biblioteke, izdavači, umjetnička kritika, komcertne dvorane, operske kuće, teorija umjetnosti, estetika itd.).

Premda riječ "umjetnost" danas uglavnom označava likovne, odnosno vizuelne umjetnosti, u tradicionalnom smislu riječi pod umjetnošću podrazumijevamo književnost, muziku, likovnu umjetnost i filmsku umjetnost. Svaka se od ovih makro-umjetnosti može dodatno dijeliti na umjetničke discipline, rodove, vrste itd: književnost se može podijeliti na prozu, liriku i dramu, koja se opet može podijeliti na scenske ili plesne umjetnosti i slično; muzika se može podijeliti na tradicionalnu, klasičnu, džez i rock muziku, od kuda se dalje moće doći do pjevačke ili sviračke umjetnosti; likovnu umjetnost na slikarstvo, kiparstvo i arhitekturu, od kuda se može doći do umjetnosti performansa, video umjetnosti, fotografske umjetnosti, internet umjetnosti i slično.

Tradicionalni spisak umjetnosti navodi ih šest; s pojavom filma on je stavljen kao sedma umjetnost, a s pojavom stripa on je nazvan devetom umjetnošću.

muzika

drama

književnost

slikarstvo

kiparstvo

arhitektura

film

ples

stripHistorijom, ulogom, kretanjem i značenjem različitih umjetnosti bave se uglavnom različite humanističke nauke kao što su historija, historija umjetnosti i dr., dok se u novije vrijeme proučavanje umjetnosti odvija na interdisciplinarnim načelima, pa se različite naučne (društvene ili prirodne, poput matematike) i paranaučne prakse (psihoanalitička teorija, teorija medija, feministička teorija itd.) intenzivno bave fenomenom umjetnosti.

Utah Jazz

Utah Jazz (fonetski Juta Džez) košarkaški je klub iz Salt Lake Cityja. Igra u NBA ligi kao član Sjeverozapadne divizije.

Drugi jezici

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.