Bronzano doba

Bronzano doba (2200. do 750/700. p. n. e.) obilježava proizvodnja bronzanog oružja, oruđa i nakita. To je vrijeme intenzivnog razvoja metalurgije, trgovine i obrta.[1]

Bronzano doba i prava revolucija u tehnologiji izrade sredstava za proizvodnju, ustvari, javljaju se onda kada je otkriveno da bakar (oko 90%) sa kalajem (oko 10%) daje izuzetno čvrstu i mnogostruko upotrebljivu leguru - bronzu (mjed, tuč). Bronzano doba je počelo prvo na Bliskom Istoku, gdje je vrlo brzo potisnut kamen kao materijal za izradu oruđa i drugih predmeta. Iz ovog centra, bronza se postepeno širila prema ostalim dijelovima svijeta; u Evropi je bila općepoznata oko 2000 godina prije naše ere, a u Kini oko 600 godina kasnije.[2]

Bronzano doba obilježava, kako upotreba bronze, tako i seoba stočara u vrijeme ranog bronzanog doba (2200. - 1600. p. n. e.) na područje Mediterana. To je bio sljedeći talas indoevropskih doseljenika (nakon prvog talasa seljaka u mlađem kamenom dobu).

Kasno bronzano doba ili vrijeme tzv. kulture polja sa šarama traje od 1300. do 750./700. p. n. e. Nositelji ove evropske kulturne pojave pripadaju indoevropskoj grupi naroda, ali nemaju ista etnička obilježja. Zajednički im je obred spaljivanja umrlih, po čemu je ova kultura dobila ime, i pokapanje ostataka u žarama s prilozima nakita, oružja i oruđa. Ovakvi žarni grobovi tvore velike nekropole.

Collier de Penne
Bronzano doba - Muséum de Toulouse

Reference

  1. ^ Basler Đ. et al., red. (1979): Praistorija jugoslavenskih zemalja - Paleoltsko i mezolitsko doba. Svjetlost i ANUBiH, Sarajevo.
  2. ^ Hadžiselimović R. (1986): Uvod u teoriju antropogeneze. Svjetlost, Sarajevo, ISBN 9958-9344-2-6.

Također pogledajte

2. milenij p. n. e.

2. milenij p. n. e. je milenij koji je trajao od 2000. p. n. e. do 1001. p. n. e. Označava prijelaz od srednjeg prema kasnom bronzanom dobu. Njegovom prvom polovinom dominiraju Srednje egipatsko carstvo i Babilon. Dolazi do razvoja protosinajskog pisma. Indo-Iranci se sele do Iranske visoravni i indijskog potkontinenta, a širi se upotreba kočije. Razvijaju se alfabeti. Korištenjem kočija u ratne svrhe kao i seobe naroda dovode do nasilnih promjena sredinom milenija, a novi poredak se uspostavlja s grčkom nadmoći na području oko Egejskog mora i usponom Hetitskog carstva. Pred kraj milenija počinje prijelaz prema željeznom dobu. Svjetsko stanovništvo nastavlja rasti, dosegavši približno 50 miliona oko 1000. p. n. e., a ovo je doba kada nastaje i judaizam.

3. milenij p. n. e.

3. milenij p. n. e. pokriva rano i srednje bronzano doba. On predstavlja period kada je ojačao drevni imperijalizam, odnosno želja za osvajanjem, pogotovo kod gradova-države na Bliskom Istoku, dok su Indoevropljani počeli svoju ekspanziju prema Anatoliji, Evropi i Centralnoj Aziji. Civilizacija Drevnog Egipta je dosegla svoj vrhunac sa Starim kraljevstvom. Procjenjuje se da se stanovništvo svijeta udvostručilo i dostiglo oko 30 miliona ljudi.

Bronza

Bronza je naziv za veliki broj legura bakra, najčešće s kalajem, ali i s drugim elementima kao što su fosfor, mangan, aluminijum i silicij. Izuzetak je legura sa cinkom koja se naziva mjed. Prije otkrića željeza, bronza je bila najvažniji metal, pa je historijski period bronzano doba i dobilo naziv prema njoj.

Cambridge

Cambridge jest grad u engleskoj regiji Istok. Pripada grofoviji Cambridgeshire. Prostire se na površini od 40 km2. Okružen je mnogobrojnim manjim mjestima i selima. Sjevernim dijelom grada protiče rijeka Cam. Od Londona je udaljen 78 kilometara sjeveroistočno. 2011. godine grad je brojao preko 125.000 stanovnika.

Postoje arheološki dokazi o naseljima koja su bila na ovom poručju u bronzano doba i u vrijeme rimske Britanije, kao i naseljima za vrijeme vladavine Vikinga. U to vrijeme Cambridge je postao važan trgovački centar. Prvu povelju grad je dobio u 12. vijeka, a status grada je dodijeljen 1951. godine.Cambridge je najpoznatiji kao univerzitetsko mjesto, koje obuhvata čuvenu Cavendish laboratoriju, King College kapelu i Univerzitetsku biblioteku. Posljednje dvije dominiraju nebom Cambridgea, zajedno sa dimnjakom bolnice Addenbrooke gledano s južne strane grada, dok sa sjevera to je kula kapele St. John Collegea. Grad ukupno ima 27 koledža. Cambridge leži u srcu tzv. Silicijske doline, koja je poznata kao vodeći centar high-tech tehnologije u Velikoj Britaniji. Firme poput Acorn Computers i Sinclair utemeljene su upravo ovdje.

Cetinska kultura

Cetinska kultura rasprostranjena je u Dalmaciji, Hercegovini i južnoj Bosni.

Daorsi

Daorsi (Daversi) su ilirsko pleme koje je živjelo u dolini rijeke Neretve, na području današnje Hercegovine od 300. do 50. godine prije nove ere. Plemensko središte im se nalazilo u velikom utvrđenom naselju kod mjesta Ošanjići u blizini Stoca po imenu Daorsoi ili Daorson, Daorsum (grčki: ΔΑΟΡΣΩΝ). Smatra se da je grad Daorsoi osnovan u IV-III stoljeću p. n. e. na području naseljenom još u bronzano doba. Sadržavao je sve elemente grčkih gradova (kiklopske zidove, specifičnu urbanu arhitekturu, skupštinu i ostalo). Veličina i očuvanost ovog grada navode na zaključak da je pleme bilo prosperitetno i u dobrim odnosima sa susjedima pošto nisu uočeni tragovi razaranja kao na sličnim mjestima. Pošto su imali bliske odnose sa Grcima i stalne trgovačke veze sa njima, preuzeli su grčki jezik i pismo i postepeno se helenizirali. U jednom manjem objektu u gradu Daorsoi pronađena je kovnica novca s prigodnim alatima i matricama, 39 raznih novčića (29 s likom kralja Ballaiosa iz 168. p. n. e., te 9 novčića sa grčkim natpisom ΔΑΟΡΣΩΝ i likom lađe). Novac je značio nezavisnost plemena Daorsa, kao i potvrdu da su imali razvijeno zanatstvo, kulturu i trgovinu sa drugim narodima.

Gustav Zippel smatra da su se Ardijejci sredinom 3. st. pne, s donje Neretve proširili i prema jugoistoku, te u svoju proširenu državu uključili i Daorse, zajedno sa Plerejima, Dokleatima i LabeatimaTokom posljednjeg ilirskog rata sa rimljanima 167. god, Daorsi su napustili Karavancija, Gencijeva polubrata, i prešli Rimljanima. Nakon rata i propasti ilirskog kraljevstva, odlukom rimskog senata postali su slobodni i immunes (oslobođeni poreza). Tada su brojali XXV dekurija (oko 7 – 8 000 stanovnika)

Napad 156. god. pne, tada još uvijek slobodnih Dalmata na Daorse, koji su se nalazili u rimskoj provinciji Ilirik, bio je povod za Prvi dalmatski rat.

Debelo Brdo (Sarajevo)

Debelo Brdo je područje na zapadnom obronku masiva Trebevića iznad Sarajeva. Administrativno pripada općinama Centar i Novo Sarajevo.

Debelo brdo je najznačajnije kao arheološko područje na kojem je nađeno prahistorijsko gradinsko naselje, antički i kasnoantički odbrambeni objekat. Kao takvo 2005. godine je proglašeno nacionalnim spomenikom Bosne i Hercegovine.Prva istraživanja obavio je Franjo Fiala 1889-1896. godine. Pokretni arheološki materijal je deponiran u Zemaljskom muzeju u Sarajevu. Iskopavanjem 1983 su rukovodili Lidija Fekeža i Blagoje Govedarica.

Lokalitet je u priličnoj mjeri devastiran i potpuno zapušten, jer su ga koristili JNA, Armija BiH iz rata 1992-1995. godine i SFOR.

Dinastija Shang

Dinastija Shāng (kineski: 商朝) ili Dinastija 'Yīn (殷代) (cca. 1600. p. n. e. - cca. 1046. p. n. e.) je prva historijska kineska dinastija koja je vladala sjeveroistočnim dijelom regije poznate kao "Uža Kina", u dolini Žute rijeke. Dinastija Shāng je slijedila kvazi-legendarnu dinastiju Xià i prethodila dinastiji Zhōu. Podaci o dinastiji Shang dolaze iz historijskih zapisa dinastije Zhou kao i natpisa samih Shanga na bronzanim artefaktima i kostima za proricanje — kornjačninim oklopima i drugim kostima na kojima je napisan prvi značajnih korpus kineskih znakova. Natpisima na kostima za proricanje, koje datiraju iz druge polovine dinastije, obično su bilježili datum u Šezdesetogodišnjem ciklusu Nebeskih pupoljaka i Zemaljske grane.

Tumačenje odgovora, i da li je proricanje bilo uspješno, davalo se naknadno. Današnja kineska kultura potiče iz ove dinastije.

Ova gatanja služe kao izvor podataka o politici, ekonomiji, kulturi, religiji, geografiji, astronomiji, kalendaru, i umjetnosti u tom periodu, te daju ključni uvid u rane stadije kineske civilizacije.

Jedna od prijestonica Shanga, kasnije u historiji poznato kao Ruševine Yina (殷墟), je u blizini modernog Anyanga (安陽). Arhaeološka iskopavanja su tamo razotkrila 11 većih kraljevskih grobova Yina, kao i temelje palate i ritualnih objekata, na kojima se nalazi oružje, kao i ostaci ljudskih i životinjskih žrtava. Pronađene su desetine hiljada artefakata od bronze, žada, kamena, kostiju i keramike; kvalitet bronzanih predmeta ukazuje na visoki stepen civilizacije. Pronađeno je više od 20.000 natpisa na kostima za gatanje za vrijeme početnih naučnih iskopavanja u 1920-im i 1930-im, a još više otada.

Gradina (tvrđava)

Gradina (Grad, Gradac, Gradište i slično), u užem smislu predstavlja praistorijski nepokretni objekat sa određenim geografskim položajem i određenim tipom fortifikacije bez obzira na moguće različite namjene tih objekata. Znatno frekventniji, termin gradina u širem smislu obuhvata:

Sva praistorijska nalazišta sa dominatnim geografskim položajem i sa fortifikacionim sistemom izgrađenim od tvrdog materijala

Sva mjesta trajnijeg boravka manjih ili većih praistorijskih zajednica koja, samim geografskim položajem pružala:

Određen stepen bezbjednosti od iznenadnog napada

Mogućnost sagledanja i konrole užeg područja

Uslove za lako organizovanje odbrane U hronološkom pogledu gradine su tipične za metalno doba. Najstarije se javljaju u mlađem neolitu, u Vinčanskoj kulturi (Grad u Gornjoj Tuzli), zatim slijedi jedan broj gradina vezanih za pojedine kulture srednjeg i kasnog eneolita (lasinjska: Vis kod Dervente, vučedolska: Zecovi kod Prijedora, Debelo Brdo kod Sarajeva). Novi veći val osnivanja gradina pada u rano bronzano doba. Treći i najbrojniji val nastupa u kasno bronzano doba i traje i u željeznom dobu. Bile su trajna naselja u formi središta određene zajednice, a život u većini njih neprekidno je trajao i nakon rimskih osvajanja.

Etnička pripadnost stanovnika gradina iz bronzanog doba nije poznata (Indoeuropljani), dok tokom cijeloga željeznoga doba u gradinama žive Iliri.

Historija Grčke

Historija Grčke obuhvata historiju teritorije današnje države Grčke i grčkog naroda od prahistorije do danas. Grčka je jedna od najstarijih država na svijetu s neobičnom i bogatom historijom. Najstariji dokaz postojanja ljudi na Balkanu je pronađen u pećini Petralona u grčkoj pokrajini Makedoniji. Najstarija neolitska naselja u Evropi su pronađena u Grčkoj i potiču iz 7. milenija p.n.e. Egejske civilizacije su dobile imena po teritoriji na kojoj su se razvijale. Tako su u bronzanom dobu postojale Mikenska, Minojska i Kiklandska civilizacija. One su uništene dolaskom Doraca sa sjevera u periodu od 1100. do 1000. godine p.n.e.

Nakon Mračnog i Arhajskog doba nastupa period Klasičnog doba koji je obilježen grčko-perzijskim ratovima i borbama između Sparte, Atine i Tebe za prevlast u Heladi. Godine 338. p.n.e. grčki gradovi-države dolaze pod makedonsku hegemoniju. Nakon smrti Aleksandra Velikog nastupa Helenistički period Grčke koji je trajao do pada posljednjih grčkih teritorija pod rimsku vlast. U Rimskom carstvu Grčka je bila kulturno središte carstva, a grčki jezik je bio ravnopravan sa latinskim. Podjelom carstva na Istočno i Zapadno, Grčka ulazi u sastav Bizantijskog carstva gdje će se nalaziti sve do 1461. godine. Nakon ulaska u sastav Osmanlijskog carstva, Grčka je podijeljena na 6 sandžaka.

Od svih balkanskih hrišćanskih naroda u Osmanlijskom carstvu, Grci su bili najnapredniji u kulturnom i ekonomskom pogledu. Nakon izbijanja Grčkog rata za nezavisnost 1821. godine, Grci su se uz pomoć evropskih sila izborili za nezavisnost. Novoosnovana Kraljevina Grčka je tokom Prvog balkanskog rata priključila preostale teritorije naseljene grčkim stanovništvom. Tokom Prvog svjetskog rata bila je na strani Centralnih sila, a u Drugom svjetskom ratu na strani Saveznika. Nakon završetka Drugog svjetskog rata, izbija Grčki građanski rat između Grčke vlade i Komunističke partije koji je završen pobjedom nacionalne armije. Godine 1967. dolazi do državnog udara i narednih sedam godina vlada vojna hunta. Nakon pada hunte, dolazi do ukidanja monarhije i uvođenja republikanskog državnog uređenja. Od 1980. godine Grčka je članica NATO-a, a od naredne godine i Evropske unije.

Historija tehnologije

Historija tehnologije je historija izuma i alata, i slična je na mnogo načina sa historijom čovječanstva. Prethodno znanje je omogućilo ljudima da izume nove stvari, i, obratno, mnoga naučna dostignuća su postala moguća uz pomoć tehnologija koje pomažu čovječanstvu da putuje na mjesta na koja ranije nije moglo, kao i da istražuje prirodu univerzuma detaljnije nego što nam to omogućavaju naša priroda čula.

Tehnička djela ljudskih ruku su proizvodi ekonomije, snaga ekonomskog rasta, i veliki dio svakodnevnog života.

Tehnološke inovacije utiču, i same su pod uticajem, kulturnih tradicija društva. One su također način da se razvije i projektuje vojna sila.

Korića han

Arheološko područje Korića han nalazi se na području općine Gračanice, Bosna i Hercegovina. Proglašeno je za nacionalni spomenik Bosne i Hercegovine.

Lov

Lov je naziv za načine lovljenja divljači. Podrazumijeva traženje, dočekivanje, vrebanje, slijeđenje, odstrijel, hvatanje žive divljači, puštanje ptica grabljivica i sakupljanje jaja pernate divljači.

Oscar Montelius

Oscar Montelius (9. septembar 1843 – 4. novembar 1921.) bio je švedski arheolog koji je rafinirao koncept serijacije, odnosno metodu relativnog hronološkog datiranja. Serijacija je postupak razvijanja hronologije kroz aranžiranje materijalnih ostataka kulturne tradicije u redu koji producira najkonzistentniju matricu njenih kulturnih osobina.

Početni poticaj mu je bilo nastojanje da pruži relativne datume za artefakte u muzejskim zbirkama koje često nisu imale rigorozne podatke, i to tako što je radio usporedbe sa drugim artefaktima unutar određenog geografskog područja. Monteliusova metoda je stvorila hronologije specifične za lokaciju, zasnovane na materijalnim ostacima. Kasnije, kada bi se kombinirali s pisanim historijskim referencama, predmeti bi mogli dobiti apsolutne datume.

On je uzeo sistem tri doba (Kameno doba, Bronzano doba, Željezno doba), prvobitno zamišljen od Christiana Jürgensena Thomsena kako bi organizirao danske muzejske zbirke arheoloških materijala, te ih je podijelio na manje pod-periode. Tako je neolit u Skandinaviji podijelio na četiri perioda označena brojevima (I-IV) a Nordijsko bronzano doba na šest perioda (I-VI). Prvi je ustanovio kako brojni švedski petroglifi datiraju iz Nordijskog bronzanog doba, i to tako što je uspoređivao sjekire prikazane na petroglifima sa arheološkim nalazima. Također je podržavao Thomsenovu tipologiju brakteata iz perioda Velike seobe naroda.

Koristeći kalendarske datume iz nedavno dešifriranih hijeroglifa Drevnog Egipta, Montelius je koristio složeni sistem ukrštenog datiranja kroz tipologije i pridružene nalaze kako bi ustanovio apsolutne datume za arheološke nalaze širom Evrope.

Njegove difuzionističke teorije su s vremenom zamijenili složeniji pogledi na kulturnu interakciju, ali se njegov sistem pod-podjela još uvijek koristi. Montelius je godine 1917. postao član Švedske akademije.

Posuška kultura

Posuška kultura nastala je u toku složenog procesa sažimanja kasnoeneolitskog substrata sa novim talasima naseljenika koji na zapadni Balkan dolaze krajem kasnog eneolita i početkom bronzanog doba. Ime je dobila po užem području oko Posušja, Bosna i Hercegovina, gdje su otkrivena prva nalazišta i gdje je zabilježena značajna koncentracija njenih aglomeracija (više od dvadeset gradina i otvorenih naselja.) Dijeli se na:

Stariju ili Nečajno-faza, koja počinje u starijem dijelu ranog bronzanog doba (Br.A-1 srednjoevropske periodizacije)

Mlađu ili Sovići-faza, koja počinje u mlađem dijelu ranog bronzano doba (Br.A-2) a završava se početkom srednjeg brončanog doba (Br.B-1)

Prahistorija

Prahistorija (od grč. προϊστορία: προ - prije , ιστορία - priča; odnosno lat. praehistoria: prae - prethodni, historia - latinizovana riječ ιστορία) je vremenski period koji traje do pojave prvih pisama. Pojam prahistorija javlja se tokom perioda prosvetiteljstva u radovima tadašnjih naučnika, kada je taj pojam imao značenje primitivnog a kojim su opisivali društva koja su postojala prije pojave pisma. Prva upotreba riječi prahistorija u engleskom jeziku (prehistory) zabilježena je u radu Daniela Wilsona Foreign Quarterly Review 1851. godine.Vremenski period od trenutka kada je prahistorijski čovjek počeo da izrađuje oruđe i oružje se dijeli prema materijalu od koga je pravljeno i načinu njegove obrade na: kamena doba i to starije kameno doba (paleolit), srednje kameno doba (mezolit), mlađe kameno doba (neolit) te metalna doba (bakarno doba ili eneolit, bronzano doba i željezno doba).

Prahistorija Izraela i Palestine

Područje Izraela i Palestine obuhvata prostor od brda Hermon na sjeveru, do juga pustinje Negev, gdje ona dotiče Akapski zaljev, te od obale Sredozemnog mora na zapadu, do doline Jordana na istoku. Nemoguće je naći jedinstveno ime koje bi za ovo područje vrijedilo kroz sva historijska razdoblja.

Razdoblje prahistorije na ovom prostoru obuhvata tri doba: paleolitik, neolitik i kalkolitik, a njihova tačna vremenska identifikacija se donekle razlikuje u odnosu na odgovarajuća doba u Evropi. Bronzano doba predstavlja već uvod u pravu historiju s prvim pisanim ostacima na ovom području.

Praindoevropski jezik

Praindoevropski jezik (skr. PIE) jest lingvistička rekonstrukcija zajedničkog pretka indoevropskih jezika. Bio je prvi predloženi prajezik koji je prihvatila većina lingvista. U njegovoj rekonstrukciji urađeno je daleko više posla nego u rekonstrukciji bilo kojeg drugog prajezika i daleko je najshvaćeniji od svih prajezika svog vremena. Tokom 19. stoljeća većina lingvističkog rada bila je posvećena rekonstrukciji praindoevropskog ili drugih prajezika nastalih iz njega, kao što je pragermanski, i većina današnjih tehnika u lingvističkoj rekonstrukciji u sklopu historijske lingvistike (npr. komparativna metoda i metoda unutrašnje rekonstrukcije) razvijene su kao rezultat toga. Ove metode zaslužne su za sve što se danas zna o PIE budući da ne postoje pisani tragovi ovog jezika.

Naučnici procjenjuju da se PIE možda govorio kao jedan jezik (prije nego što je počelo raščlanjivanje) oko 3500. p. n. e. iako procjene različitih autoriteta mogu varirati i više od milenija. Date su brojne hipoteze o porijeklu i širenju PIE; među lingvistima je najpopularnija Kurganska hipoteza, prema kojoj je PIE nastao u Pontijsko-kaspijskoj stepi u Istočnoj Evropi. Karakteristike kulture govornika PIE, poznatih kao Praindoevropljani, također su rekonstruirane na osnovu zajedničkog vokabulara najranijih potvrđenih indoevropskih jezika.

Postojanje PIE prvi je pretpostavio William Jones u 18. stoljeću. On je posmatrao sličnosti između sanskrita, starogrčkog i latinskog jezika. Do početka 20. stoljeća razvijeni su dobro definirani opisi PIE, koji su prihvaćeni i danas (s nekim usavršavanjima). Najveći napredak u 20. stoljeću u ovom području bilo je otkriće anadolijskih i toharskih jezika i prihvatanje laringalne teorije. Anadolijski jezici podstakli su i veliku ponovnu evaluaciju teorija koje se tiču razvoja raznih zajedničkih indoevropskih jezičkih karakteristika i obima u kojem su te karakteristike bile prisutne u PIE. Predložene su veze sa drugim jezičkim porodicama, uključujući uralske jezike, ali one ostaju kontroverzne.

Za PIE se smatra da je imao složen morfološki sistem, koji je uključivao flektivne sufikse, kao i prijevoj samoglasnika. Imenice i glagoli imali su složen sistem deklinacije i konjugacije.

Sumerski spisak kraljeva

Sumerski spisak kraljeva je drevni tekst na sumerskom jeziku koji navodi dužinu vladavine mnogobrojnih kraljeva Sumera. Nakon višemilenijske vladavine prvih sumerskih kraljeva, u dijelu liste koja se odnosi na vrijeme poslije velikog potopa daju se historijski precizni detalji o imenima kraljeva i prebacivanju sjedišta moći iz jednog grada države u drugi.

Drugi jezici

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.