Bliski istok

Bliski istok je sačinjen od država na južnom i istočnom dijelu Sredozemnog mora te se pruža od Sredozemnog mora do Perzijskog zaljeva. Bliski istok je podregion Afrike i Evroazije tj. Azije i Sjeverne Afrike. Tri osnovne kulture Bliskog istoka su perzijska, arapska i turska. Ove tri različite kulturne jedinice također imaju i korjenito različite jezike i narodnosti tj. perzijska, turska, i arapska.

Većina definicija koja podrazumjeva Bliski istok se odnosi na grupu nacija od jugozapadne Azije od Irana do Egipta pa je po tome Egipat također dio Bliskog Istoka dok se ostale sjevernoafričke države kao što su Libija, Tunis i Maroko podrazumijevaju dijelom sjevernoafričkih nacija.

MiddleEast
Bliski istok

Definicije pojma

Encyclopædia Britannica definiše da Bliski Istok uključuje: Bahrein, Kipar, Egipat, Pojas Gaze, Iran, Irak, Palestinu, Izrael, Jordan, Kuvajt, Liban, Libiju, Oman, Katar, Saudijsku Arabiju, Sudan, Siriju, Tursku, Ujedinjene Arapske Emirate, Zapadnu obalu, i Jemen[1].

FAO slično definira ovo područje, ali u njega uključuje i Afganistan a isključuje države u sjevernoj Africi i teritorije Palestine. Prema navodima National Geographica, pojmovi Bliži istok (engl. Near East) i Bliski istok (engl. Middle East) obuhvataju iste teritorije i općenito su prihvaćeni da obuhvataju države na Arapskom poluostrvu, Kipar, Egipat, Irak, Iran, Izrael, Jordan, Liban, Palestinu, Siriju i Tursku.

Također pogledajte

Reference

  1. ^ http://www.britannica.com/EBchecked/topic/407449/Near-East


Internet-web-browser.svg Nedovršeni članak Bliski istok koji govori o geografiji treba dopuniti. Dopunite ga prema pravilima Wikipedije.

Anadolija

Anadolija (na grčkom, ανατολή, anatolē) je oblast u Jugozapadnoj Aziji, koja danas otprilike odgovara azijskom dijelu Turske. Doslovno značenje riječi je "izlazak sunca" ili "istok," a često je korištena u svom latinskom obliku Asia minor, Mala Azija.

Zbog svog strateškog položaja kao raskrsnica između Azije i Evrope, Anadolija je bila kolijevka različitih civilizacija od prahistorije naovamo, počevši od neolitskih naselja poput Çatalhöyüka i Troje, koja je počela u neolitsko doba i nastavila se do željeznog doba.

Među glavne civilizacije i narode koji su se bilo nastanili u Anadoliji ili je osvojili spadaju Kolhijani, Hatijani, Luvijani, Hititi, Frigijci, Krimljani, Lidijci, Persijanci, Kelti, stari Grci, Pelazgi, Armenci, Rimljani, Goti, Kurdi, Bizantijci, i Turci Seldžuci i Osmanlije. Pomenuti narodi su pripadali različitim etničkim i jezičkim tradicijama. U pisanoj istoriji, Anadolci su govorili kako indoevropske tako i semitske jezike, kao i druge jezike nepoznatog srodstva i pripadnosti.

Stanovnici današnje Anadolije pretežno govore turski, jezik koji su Turci donijeli osvajanjem Anadolije, počevši sa osnivanjem Seldžučkog carstva u 11. vijeku. Međutim, sve do početka 20. vijeka, Anadolija je bila višeetnička; međutim događaji i političke prilike s početka 20. vijeka, doprinijeli su etničkom "pročišćavanju" Anadolije. Turci u Trakiji, današnjem evropskom dijelu Turske, su prisilno prebačeni u Anadoliju, za vrijeme Balkanskih ratova. Nakon Sporazuma u Lausanni, Grčka i Turska su "razmijenile" svoje stanovništvo šaljući Turke iz Grčke u Tursku, a Grke iz Turske u Grčku. (Međutim, ovo nije bilo spečifično samo sa Anadoliju - cijeli Balkan, uključujući Bosnu i Hercegovinu, Srbiju, Makedoniju, Bugarsku i Grčku, je prošao kroz isti proces otprilike u isto vrijeme.) Značajna kurdska etnička i jezička manjina, koja u današnjoj Turskoj broji možda do 10 miliona stanovnika, živi na istoku i jugoistoku Anadolije, u tzv. "Kurdistanu."

Arabija (čvor)

Arabija se može odnositi na:

Arapsko poluostrvo

Saudijska Arabija

Ujedinjeni Arapski Emirati

Arabija (kolač)

Etrurska umjetnost

Etrurska umjetnost odnosi se na stil arhitekture, slikarstva, skulpture i primijenjenih umjetnosti koja se razvijala na području Italije u periodu između 9. i 2. vijeka p. n. e. U kulturnom i umjetničkom pogledu Etrurci su tijesno vezani za Malu Aziju i stari Bliski istok.

Islamski svijet

Islamski svijet, muslimanski svijet ili ummet (arapski: أمة (ummah) - nacija ili društvo) je široko korišten termin sa nekoliko različitih značenja. U religioznom smislu, pripadnici islamskog svijeta su osobe koje se pridržavaju islamskog učenja tj. muslimani. U kulturološkom smislu, muslimanski svijet se odnosi na islamsku civilizaciju i pripadnike te civilizacije, muslimane. U modernom geopolitičkom smislu, termin islamske nacije obično se odnosi na područja kao što su: države, regije, okruzi, odnosno gradovi, sa kolektivno većinskim muslimanskim stanovništvom.

Prema podacima iz 2010. godine, više od 1,6 milijardi ljudi ili oko 23,4% svjetske populacije su muslimani.

Procentualno po svjetskim regionima, muslimani čine slijedeći udio u ukupnom stanovništvu: oko 24,8% u Aziji-Okeaniji, 91,2% u regionu Bliski istok-Sjeverna Afrika, 29.6% u subsaharskoj Africi, oko 6,0% u Evropa, i oko 0,6% u Sjevernoj Americi i Južnoj Americi.

Kvalifikacije za Svjetsko prvenstvo u nogometu 1934.

Za Svjetsko prvenstvo u nogometu u Italiji 1934. godine prijavile su se ukupno 32 reprezentacije i to:

21 ekipa iz Evrope

4 ekipe iz Južne Amerike

4 ekipe iz Sjeverne Amerike

1 ekipa iz Afrike

2 ekipe iz AzijePrvi svjetski prvak u nogometu iz 1930. godine, reprezentacija Urugvaja nije branila titulu, zbog bojkota prema evropskim ekipama, a domaćin Italija morala se kvalificirati za učestvovanje na završnom turniru.

Ukupno se kvalificiralo 16 ekipa i to:

Prije početka kvalifikacija, tri su se ekipe dobrovoljno odjavile sa učestvovanja na prvenstvu, te je samo 27 ekipa učestvovalo u kvalifikacijama.

Levant

Levant (Levanat; franc. levant, ital. levante istok), u općem značenju Istok, istočne zemlje. U užem smislu grupni naziv za zemlje koje leže uz obale istočnog Mediterana: Grčku, Tursku, Siriju, Libanon, Izrael, Jordan i Egipat; Grčka se ponekad izuzima iz pojma Levanta. On se uglavnom podudara s pojmom Bliski istok. U antičkom Rimu se za Levant upotrebljavao naziv Oriens (istok; od toga je naša riječ Orijent).

Levant je neprecizni geografski termin koji se historijski odnosio na veliko područje Bliskog istoka južno od planine Taurus. Levant je omeđen na zapadu Sredozemnim morem, a na istoku sjevernom Arapskom pustinjom i Gornjom Mezopotamijom. Levant ne obuhvata planinu Kavkaz, dijelove Arapskog poluotoka ili Anadolije — iako povremeno uključuje Ciliciju. Sinaj se također može ubrojiti, ali se najčešće isključuje kao marginalno područje koje tvori kopneni most između Levanta i sjevernog Egipta. Levantinski narodi i kulture povremeno su dominirali regijom između Sinaja i rijeke Nil, ali ta se regija obično isključuje iz geografske definicije Levanta. Za područje koje su domaći i ostali stanovnici nazivali Levant, vidite Imena Levanta.

Termin Levant izvorno je u širem smislu označavao "mediteranske zemlje istočno od Italije." Sama riječ potiče iz srednjofrancuskog levant, particip od lever "podignuti" — kao u soleil levant "izlazeće sunce" — od latinskog levare. Riječ Levant se stoga odnosi na smjer izlazećeg sunca iz perspektive onih kojih su ga prvi koristili. Po tom značenju jednak je arapskom terminu Mašrek koji označava "zemlju gdje sunce izlazi."

Alternativna etimologija riječi pokazuje da termin potiče od Libanona - španski prevodioci s arapskog koristili su b i v naizmjenično kao posljedicu svog španskog izgovora. Stoga Levant označava područja koja okružuju Libanon, koji sâm potiče od arapske riječi za bijelo prema snijegom prekrivenim libanonskim planinama.

Naziv Levantinac je označavao ljude koji su živjeli u Maloj Aziji tokom perioda Osmanlijskog carstva, a bili su italijanskog (posebno Mlečani i Đenovljani), francuskog ili nekog drugog mediteranskog porijekla. Većina njih su bili potomci trgovaca ili stanovnika krstaških država.

Levantinska (levantska) trgovina je ona koju su Evropljani u srednjem vijeku vodili sa zemljama Levanta; uglavnom je bila u rukama mediteranskih gradova: Venecije, Genove, Pise, Marseillea, Barcelone i Dubrovnika. Razvila se za vrijeme krstaških ratova, a evropske zemlje su posredovanjem Levanta dolazile do mirođija, pamuka, svile, boje i drugih sirovina. Levantinska trgovina gubi na značenju potkraj 15. i u početku 16. vijeka.

Kada su Britanci zauzeli Palestinu pri završetku Prvog svjetskog rata, neki novi vladari pejorativno su prilagodili termin za označavanje stanovnika miješanog arapskog i evropskog porijekla ili evropljana (obično Francuza, Italijana ili Grka) koji su se "udomaćili" i prihvatili lokalne običaje i odjeću.

Francuski mandati Sirija i Libanon nazivali su se od 1920. do 1946. levantskim državama. Termin je u to vrijeme postao uobičajen u arheologiji pošto su mnoga važna iskopavanja izvršena upravo tamo (Ebla, Mari i Ugarit). Budući da se te države nisu mogle klasificirati kao mezopotamske, sjevernoafričke ili arapske, one su se počele označavati kao "levantinske".

Danas "Levant" najčešće koriste arheolozi i historičari kada govore o prahistoriji ili o antičkoj i srednjovjekovnoj historiji regije (npr. krstaški ratovi). Termin se još uvijek povremeno koristi za označavanje modernih ili savremenih događaja, naroda, država ili dijelova država u istoj regiji koja obuhvata Izrael, Jordan, Libanon, Palestinu ili Siriju.

Mezopotamija

Mezopotamija (grčki: Μεσοποταμία, prijevod od staroperzijskog Miyanrudan – "zemlja između dviju rijeka" ili aramejskog naziva Beth-Nahrin – "kuća dviju rijeka") područje je jugozapadne Azije. Naučno rečeno, Mezopotamija obuhvata aluvijalnu ravnicu između rijeka Tigris i Eufrat, u Iraku i Siriji. Međutim, smatra se da izraz također potpuno obuhvata riječne ravnice, te okolna nizinska područja koja graniče sa Arapskom pustinjom prema zapadu i jugu, Perzijskim zaljevom prema jugu, te planinama Zagros i Kavkaz prema sjeveru. Mezopotamija je jedno od najvažnijih područja u historiji čovječanstva. Mnoge stare civilizacije su se tu razvile, kao npr. Sumer, Babilonija, Asirija, Akad, itd. Neki od najranijih primjera pisanja u svijetu su pronađeni u ovom regionu, a tu su nastali i prvi gradovi. Zbog svega ovoga, Mezopotamija je poznata kao "kolijevka civilizacije".

Međunarodna asocijacija za zračni transport

Međunarodna asocijacija za zračni transport (skraćeno IATA od engl. International Air Transport Association, fr. Association internationale du transport aérien) je globalna trgovinska organizacija koja predstavalja, vodi i služi oko 270 avio-kompanija koje se bave zračnim prijevozom, odnosno pokriva 94% ukupno ostvarenih redovnih letova u međunarodnom zračnom saobraćaju. Sjedište je u Montrealu, Kanada.

Osnovna je u aprilu 1945. godine u Havani, Kuba. Nasljednica je Asocijacije međunarodnog zračnog saobraćaja (engl. International Air Traffic Association), osnovne 1919. godine u Haagu, s početkom ostvarivanja prvih redovnih međunarodnih letova. U vrijeme osnivanje, IATA je imala 57 članovi iz 31 države, uglavnom iz Evrope i Sjeverne Amerike. Danas IATA ima oko 270 članovi iz preko 140 zemalja svijeta.

Svrha organizacija je pomoći zračnim prijevoznicima da postanu konkurentni, te da se postigne ujednačenost cijena. Za potrebe izračuna cijene prijevoza, IATA je podijelila svijet na tri regije:

Sjeverna, Južna i Srednja Amerika.

Afrika, Bliski Istok i Evropa (prema IATA-i, Evropa uključuje Evropu te Alžir, Maroko i Tunis).

Azija, Australija, Novi Zeland i Okeanija.IATA dodjeljuje troslovne IATA aerodromske kodove (npr. za Aerodrom Zagreb ZAG) i dvoslovne IATA kodove avio-kompanija (npr. za Croatia Airlines OU). Njih ne treba mješati s kodovima ICAO.

Michel

Michel je naziv izdavačke kuće iz Münchena i sinonim je za Kataloge poštanskih maraka. Najpoznatija izdanja kataloga za poštanske marke su podjeljena u nekoliko grupa i uglavnonm su raspoređeni prema teritorijalnom principu:

Michel Njemačka

Michel Evropa 1 srednja Evropa

Michel Evropa 2 jugozapadna Evropa

Michel Evropa 3 južna Evropa

Michel Evropa 4 jugoistočna Evropa

Michel Evropa 5 sjeverna Evropa

Michel Evropa 6 zapadna Evropa

Michel Evropa 7 istočna Evropa

Michel Bliski Istok

Michel Sjeverna i srednja Amerika

Michel Karibi

Michel Južna Amerika

Michel Sjeverna i istočna Afrika

Michel Zapadna Afrika

Michel Južna i centalna Afrika

Michel Australija, Okeanija i Antarktik

Michel Južna i jugoistočna Azija

Michel Srednja i istočna Azijaosim ovih izdanja, postoje posebna izdanja za Austriju, Švicarsku, Skandinaviju, Hrvatsku, Rusiju i Sovjetski Savez, SAD,...

Katalozi izlaze svake godine za područje Evrope, dok se katalozi za Afriku, Aziju, Južnu Ameriku štampaju svako dvije do četiri godine.

Svaki mjesec Michel izdaje mjesečnik pod nazivom Michel Rundschau, gdje se aktualiziraju katalozi, te se mogu naći novosti o izdanjima i filateliji iz čitavog svijeta.

Danas postoje i programi, koji omogućavaju vođenje filatelističke evidencije, kao i dijelovi gore navedenih kataloga na CD-u.

Michel takode izdaje i kataloge za numizmatiku, pribor za filateliju itd.

Pojas Gaze

Pojas Gaze (arapski: قطاع غزّة, Qitāʿ Ghazza, hebrejski: רצועת עזה, Retzuat Azza) je naziv za uski pojas teritorija na Bliskom istoku koji trenutno nije de jure priznat kao dio nijedne suverene zemlje. Ime je dobio prema Gazi, svom glavnom gradu. Predstavlja jedno od najgušće naseljenih oblasti na Zemlji, s oko 1,4 miliona stanovnika na području oko 360 km2. Trenutno se nalazi u nadležnosti Palestinske samouprave.

U geografskom smislu Pojas predsatvlja najzapadniji dio teritorija koje mnogi nazivaju palestinskim teritorijima Jugozapadne Azije. Na jugozapadu se graniči s Egiptom, a na sjeveru i istoku s Izraelom. Na zapadu ga oplakuje Sredozemno more.

Granice Pojasa su ispočetka ustanovljene primirjem između Egipta i Izraela nakon prvog arapsko-izraelskog rata godine 1948, koji je bio izbio nakon kraja britanskog mandata u Palestini. Od tada je bio pod vlašću Egipta (s izuzetkom četveromjesečne izraelske okupacije tokom sueskog rata). Godine 1967. ga je Izrael okupirao za vrijeme Šestodnevnog rata. Godine 1993. je temeljem sporazuma iz Osla Pojas Gaze dobio ograničenu autonomiju pod Palestinskom samoupravom. U februaru 2005. izraelska vlada premijera Ariela Sharona je donijela odluku o jednostranom povlačenju svih vojnih snaga te iseljenju svih židovskih naselja sagrađenih za vrijeme 38 godina okupacije. Plan je dovršen 12. septembra 2005. Izrael trenutno ima kontrolu nad pomorskim i zračnim prometom. Trenutni status Pojasa Gaze nije definiran, ali se pretpostavlja da će postati dio buduće palestinske države.

Velika gustoća naseljenosti Gaze je dijelom posljedica toga što u njemu godinama žive palestinski izbjeglice s područja današnjeg Izraela te njihovi potomci. Ekonomski je teško pogođen eskalacijom Izraelsko-palestinskog sukoba.

Sefardi

Sefardi su Jevreji Španije, Portugala, Sjeverne Afrike i Bliskog istoka. Pridjev "sefardski" i odgovarajuće imenice sefardi (jednina) i sefarda (množina) su izvedeni iz hebrejske riječi "Sefaradu", koja se odnosi na Španiju. Često se smatra da se njihov dolazak u Španiju dogodio ubrzo nakon što je babilonski kralj Nabukodonosor II osvojio Jerusalem i uništio hram 586. p.n.e. Sefardi se često dijele na Sefarde iz Španije i Portugala, i Mizrahim iz Sjeverne Afrike i Bliskog istoka. Riječ "Mizrahia" dolazi iz hebrejskog jezika i znači "istočnjak". Postoji mnogo preklapanja između Sefarda i Mizrahim. Do 1400. godine, na Iberijsko poluostrvo, Sjeverna Afrika i Bliski istok su bili pod kontrolom muslimana, koji su uglavnom Jevrejima dozvoljavali da se slobodno kreću po cijeloj regiji. Ova relativno blagonaklona vladavina omogućila je da se sefardski judaizam razvije. Nakon što su ediktom takozvanih "katoličkih vladara", Ferdinanda Aragonskog i Izabele od Kastilje, od 31. marta 1492. godine protjerani prvo iz Španije, potom i iz Portugala, iberijski Jevreji su utočište našli uglavnom u pokrajinama Osmanlijskog carstva. Sultan Sulejman Veličanstveni je prihvatio i zaštitio prognane, smatrajući ih vrijednim i konstruktivnim. Nakon pojedinačnih dolazaka, već početkom 16. vijeka, Jevreji se u Bosnu i Hercegovinu i Sarajevo u većem broju doseljavaju oko 1550. godine.

Selim I

Selim I (10. oktobar 1470 - 22. septembra 1520.) je bio sultan Osmanlijskog Carstva od 1512. do 1520. godine. Za vrijeme njegove vladavine došlo je do ogromne ekspanzije carstva i osvajanja Memlučkog Egipta 1517. godine, koji je obuhvatao Levant, Hedžaz, Tihaman i Egipat. Time je dobio naziv "Khadim ul Haramain ish Sharifain" (sluga svetih gradova Meke i Medine) od strane Šerifa Meke 1517. godine. Osvajanjem i ujedinjenjem islamskih zemalja, Selim je postao branilac svetih gradova Meke i Medine koji je ojačao osmanlijsko pravo na halifat u islamskom svijetu.

Selimova ekspanzija na Bliski istok predstavlja iznenadnu promjenu proširenja politike carstva, koja je prije njegove vladavine, uglavnom bila usmjerena na Balkan (jugoistočnu Evropu) i Anadoliju (Malu Aziju). Neposredno pred njegovu smrt 1520. godine, Osmanlijsko Carstvo se protezalo na gotovo 1 milijardu jutara (oko 4 miliona kvadratnih kilometara).

Spisak pozivnih brojeva država

Pozivni brojevi država su telefonski prefiksi država članica Međunarodne telekomunikacijske unije (poznata pod skraćenicom ITU). Definiraju se prema odjeljku ITU-T pomenute unije prema standardima E.123 i E.164. Prefiksi omogućavaju izravno međunarodno pozivanje drugih država (poznato pod skraćenicom IDD), umjesto da to radi operater.

Pozivni brojevi država sastavni su dio međunarodnog pozivnog broja te se koriste jedino kad se poziva pretplatnik čiji je telefonski broj u drugoj državi. Ovaj broj prethodi lokalnom pozivnom broju države. Uobičajeno je da pozivni broj počinje s plusom (+) nakon koga slijedi pozivni broj države, te lokalni pozivni broj unutar te države. Naprimjer, ako iz inostranstva želimo pozvati sljedeći broj iz Brčko Distrikta: 049-123-456, dodali bismo plus (+), pozivni broj države (u ovom slučaju 387), dvocifreni lokalni pozivni broj (u ovom slučaju 49), te ostatak broja kako bismo na kraju dobili +387-49-123-456.

Srednji istok

Srednji istok jeste regija koja ugrubo obuhvata veći dio područja Zapadne Azije (isključujući Kavkaz i Egipat). Pojam Srednjeg istoka često se poistovjećuje kao sinonim Bliskog istoka, da bi se napravila distinkcija od pojma Daleki istok. Odgovarajući pridjev glasi srednjoistočni, a izvedena imenica srednjoistočnjak. Arapi, Perzijanci i Turci predstavljaju najveće etničke grupe u ovom području po broju stanovništva, dok Kurdi, Azeri, Kopti, Jevreji, Asirci, Somali, Armeni i drugi narodi čine značajne manjine.

Historija Srednjeg istoka seže do prahistorijskih vremena, a to područje je općenito bilo glavni centar tadašnjih svjetskih događanja. Međutim, u kontekstu njegove drevne historije, češće se koristi pojam Bliski istok. Nekoliko najvećih svjetskih religija ima svoje porijeklo na Srednjem istoku, između ostalih judaizam, islam i kršćanstvo, kao i baha'i, mandaizam, druzi i brojna druga religijska usmjerenja. Srednji istok generalno uzevši ima vruću i suhu klimu, a nekoliko velikih rijeka omogućava navodnjavanje i poljoprivredu na ograničenom području kao što je delta Nila u Egiptu, slivno područje rijeka Eufrat i Tigris u Mezopotamiji koje najvećim dijelom pokriva područje poznato kao "plodni polumjesec". Veliki broj država ovog područja izlazi na Perzijski zaliv i ima ogromne rezerve sirove nafte, od koje suverene države Arapskog poluostrva imaju koristi zbog enormne zarade od njenog izvoza. U današnje doba, Srednji istok je ostao strateško, ekonomsko i političko osjetljivo područje svijeta.

Srednji vijek

Srednji vijek je razdoblje u historiji Evrope koje je trajalo od 5. do 15. stoljeća. Počelo je padom Zapadnog rimskog carstva i okončalo se pojavom renesanse i velikih geografskh otkrića. Srednji vijek je srednje razdoblje u klasičnoj podjeli historije zapadnog svijeta, koji se dijeli na antički, srednji i novi vijek. Samo srednjovjekovno razdoblje može se podijeliti na rani, razvijeni i kasni srednji vijek.

Smanjenje broja stanovnika, deurbanizacija, invazije i seobe naroda, koje su započele tokom kasne antike, su se nastavile i tokom ranog srednjeg vijeka. Barbarski osvajači, među kojima su dominirali razni germanski narodi, su formirali nova kraljevstva na teritoriji nekadašnjeg Zapadnog rimskog carstva. U 7. stoljeću, sjeverna Afrika i Bliski istok, koji su nekada pripadali Istočnom rimskom carstvu, su došli pod vlast islamskog Omejadskog halifata. Iako su se u društvenim i političkim strukturama dogodile značajne promjene, do potpunog raskida sa antikom nije došlo. Na istoku je preživjelo i kao važna sila opstalo Bizantijsko carstvo. Bizantska kodifikacija rimskog prava, poznata kao Corpus Juris Civilis ili "Justinijanov kodeks", Zapadu je otkriven u sjevernoj Italiji 1070. godine i imao je veliki uticaj tokom čitavog srednjeg vijeka. Na Zapadu, većina novih kraljevina inkorporirala je nekoliko preostalih rimskih institucija. Osnovani su manastiri kao dio pokreta usmjerenog ka pokrštavanju paganske Evrope. Franci su pod Karolinškom dinastijom nakratko uspostavili Karolinško carstvo, koje se krajem 8. i početkom 9. stoljeća prostiralo na većem dijelu zapadne Evrope. Međutim, to carstvo je kasnije podleglo pritiscima unutrašnjih građanskih ratova u kombinaciji sa invazijama Vikinga sa sjevera, Mađara sa istoka, i Saracena sa juga.

Tokom razvijenog srednjeg vijeka, koje je počelo 1000. godine, stanovništvo Evrope se znatno povećalo usljed tehnoloških i poljoprivrednih inovacija koje su omogućile procvat trgovine, a promjena klime je omogućila povećanje prinosa usjeva. Kmetstvo, organizacija seljaka u selima koji su plemićima dugovali najam i naturalni rad, i feudalizam, politički sistem u kojem su vitezovi i niže plemstvo dugovali vojnu službu svojim gospodarima u zamjenu za pravo iznajmljivanja zemljišta i plemićkih imanja, su predstavljali dvije temeljne vrste organizacije u razvijenom srednjem vijeku. Krstaški ratovi, prvi put započeti 1096. godine, su označili prve pokušaje zapadnoevropskih kršćana da od muslimana vojnim putem povrate kontrolu nad Svetom zemljom. Kraljevi su postali poglavari centralizovanih nacionalnih država i utjecali su na smanjivanje kriminala i nasilja, ali i na sve veće udaljavanje od jedinstvenog hrišćanstva. Teologija Tome Akvinskog, slike Giotta di Bondonea, poezija Dantea Alighierija i Geoffreya Chaucera, putovanja Marka Pola i gotička arhitektura, poput katedrale u Chartresu, pripadaju izvanrednim dostignućima razvijenog srednjeg vijeka.

Kasni srednji vijek su obilježile poteškoće i nevolje, kao što su glad, kuga, i ratovi, što je značajno doprinijelo smanjenju broja stanovnika Evrope; između 1347. i 1350. godine, Crna smrt je odnijela živote jedne trećine Evropljana. Crkveni sukobi, hereza i zapadni raskol unutar Rimokatoličke crkve su se odvijali paralelno sa međudržavnim sukobima, građanskim ratovima i pobunama seljaka. Kulturni i tehnološki razvoj je transformisao evropsko društvo i označio kraj srednjeg i početak novog vijeka.

Stari vijek

Pod pojmom stari vijek podrazumijeva se, najčešće, razdoblje od uvođenja pisma odnosno početka civilizacije (oko 3500. g. p. n. e. u Mezopotamiji) do početka srednjeg vijeka (sredina petog vijeka n. e.). Obično se pojam koristi samo za prostor oko Sredozemnog mora, uklučujući i Bliski Istok (sa Perzijom), ali često se uključuju i drugi dijelovi svijeta. Pojam antika, a naročito klasična antika, obuhvata isključivo grčko-rimski stari vijek u razdoblju od 12. ili 8. vijeka p. n. e. (ovisno o načinu razgraničavanja), pa do početka srednjeg vijeka (što ponovo nema čvrstu, jednoznačnu granicu). Tako je stari vijek širi pojam, a obuhvata i razdoblje antike.

Početak starog vijeka smješta se u vrijeme oblikovanja pisma i starih orijentalnih carstava prednje Azije odnosno, Mezopotamije (Sumer, Akad (ili Agade), Babilonija, Mitanni, Asirija), Iranskog visočja (Elam, Medija, Perzija) i Male Azije/Anatolije (Hetitsko carstvo, Frigija, Lidija), kao i Egipta.

Kraj starog vijeka od prilike se poklapa s raspadom Rimskog carstva i državne tvorevine Sasanida u vrijeme seobe naroda i arapskih ekspanzija (propast Zapadnog rimskog carstva 476./480.; smrt Justinijana 565.; uništenje Sasanidskog carstva 651.). U novije vrijeme se dolazi do stanovišta da bi se prijelazno razdoblje između antike i srednjeg vijeka (od kraja 3. vijeka do početka 7. vijeka) moglo smatrati kao samostalno razdoblje kasne antike.

Zapadna Obala

Zapadna Obala (arapski: الضفة الغربية ad-Diffa al-Gharbiyya, hebrejski: יהודה ושומרון, engleski: West Bank) je naziv za kopneni teritorij u Jugozapadnoj Aziji koji trenutno nije de jure priznat kao dio nijedne suverene zemlje. Prema mišljenju UN i većine država u svijetu, Zapadna Obala je pod nominalnom kontrolom Izraela, iako ga sami Izraelci pa i mnoge druge skupine u svijetu nazivaju "spornim područjem".

Ime joj dolazi od desne, odnosno zapadne obale rijeke Jordan koju su zaposjele jordanske snage za vrijeme prvog arapsko-izraelskog rata godine 1948. Nad tim područjem je Jordan imao međunarodno priznati suverenitet od godine 1948. do 1967, da bi ga se formalno odrekao godine 1988. Izrael ju je okupirao godine godine 1967. za vrijeme Šestodnevnog rata, ali, za razliku od Istočnog Jeruzalema, nije formalno anektirana.

Prije svih tih događaja Zapadna obala nije postojala kao posebni entitet, odnosno predstavljala je integralni dio britanskog mandata u Palestini, stvorenog nakon nestanka Otomanskog imperija.

Zapadna obala se nalazi zapadno i jugozapadno od rijeke Jordan te graniči s Izraelom na zapadnu, sjeveru i jugu, odnosno Jordanom na istoku.

Trenutno se 40 % područja (i većina stanovništva) nalazi pod ograničenom civilnom nadležnošću Palestinske samouprave, dok Izrael održava vojnu kontrolu (uključujući židovska naselja, ruralna područja i granice). Većinu stanovništva Zapadne obale čine Palestinci (84 %) dok ostatak uglavnom čine židovski doseljenici.

U hebrejskom jeziku se za Zapadnu obalu koristi naziv Yehuda i Shomron, pa je ponekad, pogotovo među izvorima sklonim Izraelu, koristi izraz Judeja i Samarija. U nekim starijim izvorima se koristi izraz Cisjordanija.

Uz pitanje Zapadne obale je vezan status Istočnog Jeruzalema, iako ga Izrael, s obzirom na aneksiju, ne smatra dijelom Zapadne obale. Ta aneksija nije priznata od UN niti od jedne druge države u svijetu. Ipak, s obzirom na njegovu važnost, tretira ga se odvojeno, uključujući i Sporazume iz Osla.

Afrika
Amerika
Evroazija
Okeanija
Polarne regije

Drugi jezici

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.