Balkan

Balkan (ili Balkansko poluostrvo) je historijska i geografska regija jugoistočne Evrope te poluostrvo jugoistočne Evrope. Granice poluostrva su neodređene. Balkansko poluostrvo se nalazi između Jadranskog i Crnog mora, a jedna od granica je prostor južno od linije Bugarski zaljev - ušće Drima. Iako se danas pojam "Balkan" kao jedna od geografskih regija Evrope polahko napušta (regija je Jugoistočna Evropa), i dalje ga neku autori uzimaju kao regiju te postoji više definicija za ograničavanje, ali obično se smatra da Balkan sadrži barem dijelove Grčke, Albanije, Bugarske, Turske i nekih država bivše Jugoslavije, s ukupnom površinom od 550.000 km2 i 53 miliona stanovnika.

Balkans-political-map-small
Politička karta Balkana

Regija je dobila ime po planini Balkan (Bugari i Srbi je zovu Stara Planina), koja ide kroz centralnu Bugarsku i prelazi u istočnu Srbiju, dok samo ime "Balkan" dolazi od turske riječi za planinu. Nekad se ta planina zvala Haemus Mons, što vjerovatno dolazi od tračke riječi Saimon, koja znači "lanac".

Definicije i granice

Geografska definicija Balkana zasniva se na planinskim lancima, u koje spadaju Dinaridi, planina Balkan, Rodopi, Šar planina i Pindus. Njome su isključeni cijela Slovenija i Rumunija kao i veći dio Hrvatske, Vojvodine i ostrva Grčke.

Čitava kopnena masa ponekad se naziva Balkansko poluostrvo, jer je na jugu, jugozapadu i jugoistoku okružuje Jadransko, Jonsko, Egejsko, Mramorno i Crno more. Iako nije riječ o pravom poluostrvu, to se ime često koristi za širu regiju.

Sjeverna geografska granica Balkana ide kroz Dunavsku i Panonsku nizinu, ove nizine ne smatraju se dijelom Balkana. Sjeverna granica Balkana ide rijekama Kupom, Savom i Dunavom do Crnog mora, po geografskom položaju - (sjeveroistočna Slovenija), (sjeverna, centralna i istočna Hrvatska), (sjeverna Srbija (Vojvodina)) i veći dio Rumunije (Transilvanija) - nije dio Balkana.

Zapravo, Balkan nije toliko cjelina zbog planinskih lanaca koliko zbog zajedničke i često nasilne historije. Tu historiju prvenstveno obilježavaju vijekovi potčinjenosti ili borbe s Osmanlijskim carstvom, kao i međusobni sukobi u 20. vijeku.

Pojam Balkan obojen je negativnim značenjima: nasilje, vjerska i etnička nesnošljivost, sveopća nazadnost i podjeljenost. U engleskom jeziku riječ balkanisation (balkanizacija) označava neizlječivu rascjepkanost i netrpeljivost između frakcija unutar neke grupe. Zato se ta riječ na rubnim područjima izbjegava i ponekad smatra pogrdnom. U nekim zemljama bivše Jugoslavije koristi se i pojam balkanska krčma, koji se proslavio zbog Krležine rečenice: "Kad se u balkanskoj krčmi pogase svjetla, onda sijevaju noževi."

Postoji i neutralniji izraz za Balkan, a to je Jugoistočna Evropa. To nije geografski pojam jer ne obuhvata Rumuniju i Ukrajinu. Taj se izraz koristi sve više, npr. inicijativa Evropske Unije iz 1999. godine zove se Pakt o stabilnosti za Jugoistočnu Evropu, a on-line novine Balkan Times preimenovale su se 2003. godine u Southeast European Times.

Zemlje koje se nalaze na Balkanskom poluostrvu cijelim teritorijem ili većinom teritorije:


Zemlje koje se manjim dijelom nalaze na Balkanskom poluostrvu:


Politički pod Balkan potpadaju sljedeće zemlje: Turska, Grčka, Rumunija, Bugarska, Srbija, Albanija, Makedonija, Kosovo, Crna Gora i Bosna i Hercegovina.

Mnoge regije u državama navedenim kao dio Balkana znatno se razlikuju od ostatka regije, pa zato rubne države ne vole da ih zovu balkanskim zemljama. To prvenstveno vrijedi za Rumuniju, Hrvatsku i Sloveniju, ali i za Grčku.

Druge zemlje koje ne spadaju u Balkan ali su blizu i/ili su igrale važnu ulogu u geopolitici, kulturi i historiju Balkana:

Priroda i resursi

Većinu regije pokrivaju planinski lanci. Glavni su lanci Dinaridi u Hrvatskoj i Bosni, koji se nastavljaju na masiv Šar-Pindus u Albaniji, Makedoniji i Grčkoj. Bugarska ima planinu Balkan i Rodope na granici s Grčkom. Najviši vrh je Musala u Bugarskoj (2925 m).

Klima je sredozemna na Jadranskog mora i Egejskog mora, okeanska i humidna suptropska na obali Crnog mora, dok je u unutrašnjosti umjereno kontinentalna. Sjever poluostrva i planine imaju snježne i mrazne zime, te vruća i suha ljeta. Na jugu su zime blaže.

Na jugu i na obali raste crnogorica. U unutrašnjosti su tipične srednjoevropske šume (hrast i bukva, u planinama bor i jela). Visinska granica šume je 1800-2000 m.

Tlo je općenito loše, osim u ravnicama, gdje su prirodna trava, plodna zemlja i topla ljeta pogodni za oranice. U velikom dijelu regije zemljoradnja loše stoji zbog planina, vrućih ljeta i loše zemlje, što pogoduje samo nekim poljoprivrednim kulturama (naprimjer, maslinama i vinovoj lozi).

Energetski izvori su rijetki. Ima uglja, pogotovo u Bugarskoj, Srbiji i Bosni. Raširenija su ležišta lignita. Nafta je rijetka, iako postoje mala ležišta u Srbiji, Albaniji i Hrvatskoj. Postoje brojne hidrocentrale.

Među sirovinama je najviše metalne rude. Željezo je rijetko, ali neke zemlje, npr. Bosna i Hercegovina, imaju znatne količine bakra, cinka, kalaja, hroma, mangana, magnezita i boksita. Neki metali se izvoze.

Prošlost i sadašnjost

Balkan je izravan kopneni put između Zapadne Evrope i jugozapadne Azije (Mala Azija i Bliski istok). Zato oduvijek ima vrlo veliku stratešku važnost.

Nekad je veći dio Balkana bio politički ujedinjen pod Bizantom i zatim Osmanlijskim carstvom, a središte oba carstva je ležalo u Anatoliji (koja danas spada u azijski dio Turske).

Iako je pod Bizantskim carstvom spadao u najnaprednije dijelove Evrope, zadnjih 550 godina Balkan je bio najmanje razvijen dio kontinenta, jer se evropska politika i trgovina okrenula Atlantskom okeanu, a Osmanlijsko carstvo je bilo relativno izolirano od glavnih ekonomskih tokova.

Balkanske su zemlje počele sticati nezavisnost u 19. vijeku, pa je Balkanski savez 1912-13. u Balkanskim ratovima odbacio Tursku do njenih današnjih granica.

Prvi svjetski rat je izbio 1914. zbog atentata na nadvojvodu Franza Ferdinanda u Sarajevu. Nakon Drugog svjetskog rata, Sovjetski Savez i komunizam jako su uticali na Balkan.

Tokom hladnog rata, većina zemalja Balkana bila je pod komunistima. Ipak, Jugoslavija (1948.) i Albanija (1961.) raskinuli su sa Sovjetskim Savezom. Jugoslavija se više približila Zapadu i osnovala pokret nesvrstanih. Albanija se u početku okrenula Kini, a kasnije se posve izolirala. Jedine nekomunističke zemlje su bile Grčka i Turska, koje su tada (kao i danas) bile članice saveza NATO.

Regija je početkom 1990-ih godina bila teško pogođena ratovima na prostoru bivše Jugoslavije, zbog čega je NATO intervenisao u Bosni i Hercegovini, na Kosovu i u Makedoniji. Danas (2007.) su sve balkanske zemlje u dobrim odnosima s EU i SAD. Pitanje Kosova i Albanaca općenito je još otvoreno.

članstvo u Evropskoj Uniji

Grčka je članica Evropske Unije još od 1981. godine, Slovenija, Mađarska i Kipar su to postali 2004. godine, te Bugarska i Rumunija od 1. januara 2007. godine. Hrvatska je ušla u Evropsku uniju 2013. godine. Makedonija (2005. godine), Albanija (2006. godine) i Crna Gora (2007. godine), su potpisale preliminarne sporazume s Evropskom komisijom, ali nisu na spisaku službenih kandidata i ne zna se kada će biti primljene.

I ostale zemlje su izrazile želju da uđu u EU, među njima i Bosna i Hercegovina koja zbog usporenih reformi, zaostaje u regiji. Pregovori EU sa Srbijom započeli, nakon što je sklopila historijski sporazum sa Kosovom. Turska je također zatražila članstvo još 1963., ali ni danas nije članica, iako su sklopljeni određeni carinski sporazumi.

Stanovništvo

Glavni narodi regije:


Glavne religije su kršćanstvo (pravoslavlje, katoličanstvo) i islam.

Pravoslavlje prevladava u ovim državama:

Katoličanstvo prevladava u ovim državama:

Islam prevladava u ovim državama:

Također pogledajte

Albanski jezik

Albanski jezik (alb. Gjuha shqipe ili shqipja) čini samostalnu indoevropsku jezičnu podgrupu. Albanskim govori više od 7,4 miliona ljudi u Albaniji, Kosovu, Makedoniji, Crnu Goru i nekim drugim evropskim državama (Italija, Grčka, Njemačka). Poznat je od 15. vijeka, a dijeli se na dvije velike varijante: gegijsku na sjeveru Albanije, Kosovu i Makedoniji i toskijsku na jugu Albanije.

Albanski jezik je službeni jezik Albanije, i jedan od dva službena jezika Kosova i Makedonije. Albanski jezik je u službenoj upotrebi u tri crnogorske općine (Ulcinj, Plav, Tuzi) i u tri srbijanske općine (Preševo, Bujanovac, Medveđa). Arbereški jezik, kao jezik Albanaca u Italiji, je zaštićen zakonom. Po Evropskoj povelji o regionalnim ili manjinskim jezicima, albanski jezik je zaštićen u Srbiji (2006), Crnoj Gori (2006), Rumuniji (2007) i Bosni i Hercegovini (2010).

Anadolija

Anadolija (na grčkom, ανατολή, anatolē) je oblast u Jugozapadnoj Aziji, koja danas otprilike odgovara azijskom dijelu Turske. Doslovno značenje riječi je "izlazak sunca" ili "istok," a često je korištena u svom latinskom obliku Asia minor, Mala Azija.

Zbog svog strateškog položaja kao raskrsnica između Azije i Evrope, Anadolija je bila kolijevka različitih civilizacija od prahistorije naovamo, počevši od neolitskih naselja poput Çatalhöyüka i Troje, koja je počela u neolitsko doba i nastavila se do željeznog doba.

Među glavne civilizacije i narode koji su se bilo nastanili u Anadoliji ili je osvojili spadaju Kolhijani, Hatijani, Luvijani, Hititi, Frigijci, Krimljani, Lidijci, Persijanci, Kelti, stari Grci, Pelazgi, Armenci, Rimljani, Goti, Kurdi, Bizantijci, i Turci Seldžuci i Osmanlije. Pomenuti narodi su pripadali različitim etničkim i jezičkim tradicijama. U pisanoj istoriji, Anadolci su govorili kako indoevropske tako i semitske jezike, kao i druge jezike nepoznatog srodstva i pripadnosti.

Stanovnici današnje Anadolije pretežno govore turski, jezik koji su Turci donijeli osvajanjem Anadolije, počevši sa osnivanjem Seldžučkog carstva u 11. vijeku. Međutim, sve do početka 20. vijeka, Anadolija je bila višeetnička; međutim događaji i političke prilike s početka 20. vijeka, doprinijeli su etničkom "pročišćavanju" Anadolije. Turci u Trakiji, današnjem evropskom dijelu Turske, su prisilno prebačeni u Anadoliju, za vrijeme Balkanskih ratova. Nakon Sporazuma u Lausanni, Grčka i Turska su "razmijenile" svoje stanovništvo šaljući Turke iz Grčke u Tursku, a Grke iz Turske u Grčku. (Međutim, ovo nije bilo spečifično samo sa Anadoliju - cijeli Balkan, uključujući Bosnu i Hercegovinu, Srbiju, Makedoniju, Bugarsku i Grčku, je prošao kroz isti proces otprilike u isto vrijeme.) Značajna kurdska etnička i jezička manjina, koja u današnjoj Turskoj broji možda do 10 miliona stanovnika, živi na istoku i jugoistoku Anadolije, u tzv. "Kurdistanu."

Bitka za Vozuću

Bitka za Vozuću je bio napad 3. korpusa Armije Republike Bosne i Hercegovine i stranih trupa bosanskih mudžahedina 10. septembra 1995. protiv strateški važne pozicije u selu Vozuća koju je držala Vojska Republike Srpske u općini Zavidovići tokom rata u Bosni i Hercegovini.

Bugarska

Bugarska (bugarski: България), zvanično Republika Bugarska (bugarski: Република България), jeste suverena država u jugoistočnoj Evropi. Graniči sa Rumunijom na sjeveru, Srbijom i Makedonijom na zapadu, Grčkom i Turskom na jugu i izlazi na Crno more na istoku. Sa ukupnom površinom od 110.994 km2, ona je 16. država po površini u Evropi.

Organizirane prahistorijske kulture počele su se razvijati na području današnje Bugarske tokom neolitskog perioda. Tokom njene antičke historije na njenoj teritoriji živjeli su Tračani, a kasnije Perzijanci, Grci i Rimljani. Nastanak ujedinjenih bugarskih zemalja veže se za osnivanje Prvog bugarskog carstva 681. koje je dominiralo većim dijelom istočnog Balkana te je djelovalo kao kulturno čvorište za Slavene tokom srednjeg vijeka. Padom Drugog bugarskog carstva 1396. njena teritorija potpada pod vlast Osmanlija koja je trajala gotovo petsto godina. Rusko-turski rat 1877/78. doveo je do nastanka treće bugarske države. Narednih godina vodila je nekoliko ratova sa svojim komšijama, što je navelo Bugarsku da stane na stranu Njemačke u oba svjetska rata. Nakon Drugog svjetskog rata 1946. postaje jednopartijska socijalistička država kao dio sovjetskog istočnog bloka. U decembru 1989. vladajuća Komunistička partija Bugarske dozvolila je višestranačke izbore, što je na kraju odvelo Bugarsku tranzicijom u demokratiju i tržišnu ekonomiju.

Bugarsko stanovništvo od oko 7,3 miliona je pretežno urbanizirano i uglavnom koncentrirano u administrativnim centrima 28 bugarskih provincija. Većina komercijalnih i kulturnih aktivnosti je fokusirana na glavni i najveći bugarski grad, Sofiju. Najrazvijenije oblasti ekonomije su teška industrija, elektroinženjering i poljoprivreda, koje se oslanjaju na lokalne prirodne resurse.

Današnja politička struktura države određena je usvajanjem demokratskog ustava 1991. godine. Bugarska je unitarna, parlamentarna republika sa snažnom političkom, administrativnom i ekonomskom centralizacijom. Članica je Evropske unije, NATO saveza i Vijeća Evrope, i jedna je od osnivača OSCE-a, a nestalni član Vijeća sigurnosti UN bila je tri puta.

Dardanci

Dardanci, Dardani (gr. Δαρδάνιοι) su bili pripadnici miješanog tračko-ilirskog plemena koje je u antičko vrijeme naseljavalo područje Balkana (dijelove teritorija današnjih država Srbije, Makedonije i Kosova). Njihova zemlja zvala se Dardanija. U I stoljeću p. n. e. zabilježeni su njihovi upadi sa Scordiscima na teritorije tadašnje Makedonije. Početkom I stoljeća Rimljani su ih konačno apsorbirali te je Dardanija postala dio rimske provincije Moesia Superior (dio teritorije današnje Srbije južno od rijeke Dunav, Kosovo i sjeverna Bugarska). Prema historičaru Strabonu, Dardanci su bili podijeljeni u dvije pod-grupe; Galabri i Thunaki. Strabon inače nije pohvalno opisao Dardance kada je rekao da su divlji i prljavi, mada je dodao da vole muziku.

U grčkoj mitologiji, Dardanus (Δάρδανος), je bio jedan od sinova Ilirijusa, rodonačelnika svih Ilira. Dardanus je dakle, rodonačelnik Dardanoia (Δάρδανοι) (ostali sinovi su bili Enchelus, Autarieus, Maedus, Taulas i Perrhaebus, također rodonačelnici plemena i to redom: Enhilejaca, Autarijata, Meda, Taulanata i Perhaeba).

HIstoričar J.J. Wilkes navodi da su važniji gradovi Dardanaca bili Ulpiana (Priština), Naissus (Niš), Therranda (Prizren), Vicianum (Vučitrn), Skopi, (Stoc, Skopje) a da im je glavni grad bio Damastioni (kod Ohridskog jezera).

Živeći na granici između uticaja Tračana i Ilira, Dardani su bili prototipski balkanizirano tračko-ilirsko pleme:

Nijedan od naroda ... ne zaslužuje epitet balkanski u tolikoj mjeri kao Dardanci ... jer su opstali kao najstabilniji i najkonzervativniji etnički element na području u kome je sve bilo izloženo stalnim promjenama i jer se njihovi korijeni nalaze u dalekoj historiji i prije Homerovog doba i jer im je život na granici između Ilira i Tračana omogućio da zadrže svoju posebnost i jer su čak i pod Rimljanima uspjeli sačuvati etničko jedinstvo ... a po isteku antičkog doba, kada je Balkan bio dio dalekosežnih etničkih perturbacija, Dardanci su odigrali najvažniju ulogu u genezi novih naroda... Fanula Papazoglu, Central Balkan Tribes

Jugoistočna Evropa

Jugoistočna Evropa je geografska cjelina na jugoistoku evropskog kontinenta, a obuhvata skoro cijelo područje Balkanskog poluotoka, dio Panonske nizije, Vlašku niziju i djelove Karpata a neki autori u ovu regiju ubrajaju i Malu Aziju. Jugoistočna Evropa je termin novijeg datuma i javlja se kao neutralna geopolitička odrednica, nakon Hladnog rata i rata u bivšoj Jugoslaviji, koji je danas zamijenio naziv Balkan, zbog negativnog prizvuka.

Područje Jugoistočne Evrope čine sljedeće države:

Albanija,

Bosna i Hercegovina,

Bugarska,

Crna Gora,

Hrvatska,

Grčka,

Kosovo,

Makedonija,

Moldavija,

Rumunija,

Srbija i

Turska.

Kruševac

Kruševac - grad bogate tradicije i sa dugostoljećnom historijom, nekada srednjovijekovna srbijanska prijestonica, nalazi se u središnjem dijelu Srbije, na raskrsnici komunikacija koje su od oduvijek presjecale Balkan i spajale njegove periferne dijelove. Knez Lazar grad podiže oko 1371. godine, a grad se prvi put pominje 1387. godine, u povelji kojom knez Lazar potvrđuje ranije trgovačke privilegije Dubrovčanima.

Kruševačka kotlina koja obuhvata kompozitnu dolinu Zapadne Morave prostire se između: Levča i Temnića na severu, Župe, Kopaonika i Jastrepca na jugu, Kraljevačke kotline i Ibarske doline na Zapadu.

Općina Kruševac zahvata površinu od 854 km².

Sa 75.256 stanovnika na teritoriji grada i 133.732 stanovnika na teritoriji Općine i 101 naseljem, privrednim resursima, razvijenim društvenim djelatnostima i duhovnom nadgradnjom, Kruševac danas predstavlja ekonomski, administrativni, kulturni, zdravstveni, obrazovni, informativni i sportski centar od značaja za Rasinski okrug, čije je sjedište u Kruševcu i Republiku Srbiju. Općina Kruševac zahvata površinu od 854 kvadratnih km.

Osnovu privrednog razvoja općine Kruševac svih ovih godina čine metalo-prerađivačka i hemijska industrija. Osim velikih društevnih kolektiva u gradu ima i preko 1200 privatnih preduzeća i preko 3500 samostalnih radnji u svim djelatnostima.

Značajna pažnja u proteklih 30-tak godina u općini Kruševac posvećivana je, i dalje se to čini, razvoju osnovnog i srednjeg obrazovanja: podizane su nove škole, dograđivani su i rekonstruisani mnogi školski objekti uz opremanje savremenim nastavnim sredstvima, opremom i učilima.

Kukuruz

Kukuruz (Zea mays) je jednogodišnja biljka porijeklom iz Srednje Amerike. Ima muške i ženske cvijetove raste od 1,5 do 2,4 metra. Kukuruz je igrao važnu ulogu pogotovo u narodima Srednje Amerike. U Evropu je donijet 1493. a po nekim izvorima 1535. Na Balkan je stigao u 17. vijeku. Korijen mu je žiličast, a stablo visoko i člankovito s odvojenim muškim i ženskim cvijetovima. Plod mu je klip sa zrnjem koje je uglavnom žuto ili bijelo. Također je uzgojen veliki broj raznih vrsta hibrida.

Za vrijeme kuhanja ili pečenja kukuruza oslobađaju se molekule koje štite organizam od štetnog utjecaja slobodnih radikala. To povećava antioksidativnu moć kukuruza, pa on štiti od raka, bolesti srca, katarakte, Alzheimerove bolesti.

Kukuruz obiluje prehrambenim vlaknima koja snižavaju povišene razine kolesterola, folnom kiselinom što čuva krvožilni sistem, vitaminom B1 važnim za dobar rad mozga te ugljikohidratima koji nam daju brzo raspoloživu energiju.

Murat I

Murat I (osmanlijski turski: مراد اول‎; 29. juni 1326. - 15. juni 1389.) je bio sultan Osmanlijskog Carstva od 1362. do 1389. godine. Osvojio je Jedrene i preimenovao ga u Edirne koji 1362. godine postaje novi glavni grad Osmanlijskog Carstva. On je dodatno proširio Osmanlijsko Carstvo zauzimajući istočne dijelove Balkana prisiljavajući kneževe Srbije i Bugarske te Bizantijskog cara Ivana V Paleologa da mu odaju priznanje. Murat je administrativno podijelio carstvo na dvije pokrajine; Anadoliju (Mala Azija) i Rumeliju (Balkan). Njegova smrt je zaustavila širenje Osmanlijskog Carstva na zapad što je usmjerilo sve veću pažnju na bolesno Bizantijsko carstvo.

Oblast Vraca

Oblast Vraca (bugarski: Област Враца) jedna je od 28 oblasti u Bugarskoj. Nalazi se u sjeverozapadnom dijelu države, između Dunava i planine Balkan. Prostire se na površini od 3.619,7 km2 što je svrstava u srednjevelike oblasti u Bugarskoj. Prema podacima iz 2016. godine, u oblasti je živjelo 170.367 stanovnika.Oblast je nazvana prema glavnom i najvećem gradu u oblasti Vraci dok su ostali veći gradovi Bjala Slatina i Mezdra.

Orhan

Orhan (osmanlijski turski: اورحان غازی‎; 5. juli 1281. - 17. mart 1362.) je bio sultan Osmanlijskog Carstva (tada poznatog kao Osmanlijski bejluk ili emirat) od 1326. do 1362. godine. Na početku svoje vladavine, Orhan se fokusirao na osvajanje sjeverozapadne Anadolije. Većina tog područja je bio pod bizantijskom vlašću ali je on pobijedio bizantijskog cara Andronika III u bici kod Pelekanona.

Orhan je iskoristio seriju građanskih ratova koji su izbili tokom vladavine bizantijskog cara Ivana V Paleologa. U Bizantijskom građanskom ratu (1341. - 1347.) Ivan VI Kantakouzen je dao svoju kćerku Teodoru Orhanu za ženu i Trakiju u zamjenu za osmanlijske vojnike koji su ratovali protiv cara. U Bizantijskom građanskom ratu (1352. - 1357.) Kantakouzen je koristio osmanlijske vojnike protiv Ivana V Paleologa u zamjenu za dvorac Çimpe. Kada je veliki zemljotres pogodio Galipolje dvije godine kasnije, Orhanov sin Sulejman paša je zauzeo Galipolje čime su Osmanlije dobili snažan mostobran prema kontinentalnoj Evropi.

Selim I

Selim I (10. oktobar 1470 - 22. septembra 1520.) je bio sultan Osmanlijskog Carstva od 1512. do 1520. godine. Za vrijeme njegove vladavine došlo je do ogromne ekspanzije carstva i osvajanja Memlučkog Egipta 1517. godine, koji je obuhvatao Levant, Hedžaz, Tihaman i Egipat. Time je dobio naziv "Khadim ul Haramain ish Sharifain" (sluga svetih gradova Meke i Medine) od strane Šerifa Meke 1517. godine. Osvajanjem i ujedinjenjem islamskih zemalja, Selim je postao branilac svetih gradova Meke i Medine koji je ojačao osmanlijsko pravo na halifat u islamskom svijetu.

Selimova ekspanzija na Bliski istok predstavlja iznenadnu promjenu proširenja politike carstva, koja je prije njegove vladavine, uglavnom bila usmjerena na Balkan (jugoistočnu Evropu) i Anadoliju (Malu Aziju). Neposredno pred njegovu smrt 1520. godine, Osmanlijsko Carstvo se protezalo na gotovo 1 milijardu jutara (oko 4 miliona kvadratnih kilometara).

Sjeverna Makedonija

Sjeverna Makedonija (makedonski: Северна Македонија, albanski: Maqedonia e Veriut), službeno Republika Sjeverna Makedonija (makedonski: Република Северна Македонија, albanski: Republika e Maqedonisë së Veriut), jeste država smještena na Balkanskom poluostrvu. Ona je jedna od zemalja nasljednica bivše SFR Jugoslavije, od koje je proglasila nezavisnost u septembru 1991. godine pod imenom Republika Makedonija. Današnja Sjeverna Makedonija zauzima oko 38% ukupne površine regije Makedonije. Geografski, država se graniči sa Srbijom i Kosovom na sjeveru, Bugarskom na istoku, Grčkom na jugu i Albanijom na zapadu. Reljef joj je pretežno planinski. Iako je kontinentalna država, ona ima više od 50 jezera i šesnaest planina viših od 2.000 metara.

Sjeverna Makedonija je suverena, nezavisna, demokratska i socijalna država. Najveći i glavni grad je Skoplje, sa oko 506.926 stanovnika (procjena 2004). Drugi veći gradovi su Bitola, Kumanovo, Prilep, Tetovo, Veles, Štip, Ohrid, Gostivar, Strumica, Kičevo, Kavadarci i Kočani. Površina Sjeverne Makedonije iznosi 25.713 kvadratnih kilometara, gdje živi oko 2.114.550 stanovnika (procjena 2009), među kojima su najbrojniji Makedonci. Zvanični jezici su makedonski i albanski, a zvanična valuta je makedonski denar.

Zbog spora oko imena sa Grčkom, u aprilu 1993. godine država je primljena u članstvo Ujedinjenih naroda pod imenom Bivša Jugoslavenska Republika Makedonija (skraćeno BJR Makedonija i BJRM). Sjevernu Makedoniju priznalo je pod njenim prvobitnim ustavnim imenom 140 država članica UN-a, među kojima su 3 članice Vijeća sigurnosti (SAD, Rusija i Kina), članice Evropske unije: Poljska, Slovenija, Hrvatska i Bugarska, te zemlje iz regiona: Bosna i Hercegovina, Srbija i Crna Gora. Članica je Vijeća Evrope. Od decembra 2005. je kandidat za priključenje Evropskoj uniji, a aplicirala je i za članstvo u NATO, što je Grčka, kao članica obje organizacije, blokirala zbog imena zemlje. Blokada pregovora Skoplja za EU i NATO-om trajala je do potpisivanja Prespanskog sporazuma, kojim je predloženo novo ime države - Republika Sjeverna Makedonija, 17. juna 2018. godine.

Pošto su parlamenti obje zemlje ratifikovali sporazum tokom januara i februara 2019., Sjeverna Makedonija potpisala je 6. februara Protokol za pristupanje NATO savezu, što je bio prvi dokument u kom se pominje novo ime zemlje. Protokol je ratifikovan u nacionalnom Parlamentu Grčke 8. februara 2019., čime su ispunjene sve obaveze iz Prespanskog sporazuma, a Skoplje je formiralo interesornu grupu zaduženu za promjenu tabli na državnim institucijama i graničnim prijelizma. Vlada je zatim obavijestila UN i sve njegove članice, te druge međunarodne organizacije u kojima ima stolicu, da zemlja ima novo ime, pod kojim je u NATO-u već pomenuta i primljena.

Skordisci

Skordisci su keltsko pleme koje se nakon dolaska u Panoniju, naselilo oko rijeka Dunav, Sava i Drava. Svoj historijski značaj doživjeli su širenjem na Balkansko poluostrvo početkom III stoljeća p. n. e. Na svom vrhuncu, njihov utjecaj se protezao na područja na kojima se nalaze današnje države Austrija, Hrvatska, Mađarska, Srbija, Bugarska, Slovenija, Slovačka i Bosna i Hercegovina.

Srpska demokratska stranka

Srpska demokratska stranka (SDS) je nacionalna desničarska stranka Srba, koja je bila još osnovana tokom postojanja SFRJ.

SDS imala je vodeću političku ulogu u ratovima u Bosni i Hercegovini, ali i u Hrvatskoj, s tim da je organizirala naoružavanje Srba a sumnja se i da je podržavala ubijanje, protjerivanje i druge ratne zločine nad nesrpskim stanovništvom.

Stranka demokratske akcije

Stranka demokratske akcije (SDA) je bošnjačka politička stranka u Bosni i Hercegovini. Osnovana je 26. maja 1990. godine u Sarajevu, a zalagala se za nezavisnu, suverenu i nedjeljivu Republiku Bosnu i Hercegovinu. Prvi predsjednik i osnivač je bio Alija Izetbegović.Poslije Alije Izetbegovića na mjesto predsjednika SDA dolazi Sulejman Tihić. Na 6. Kongresu SDA 2015. godine izabran je novi predsjednik stranke Bakir Izetbegović, sin Alije Izetbegovića.

Počevši svoj politički razvoj kao nacionalna stranka Bošnjaka desnog centra, u posljednje vrijeme se otvorila za ljude druge nacionalnosti, koje bira u najviše organe stranke. Članica je grupacije Evropskih narodnih stranaka, a teži političkom centru. Iz ove stranke će nastati: Muslimanska bošnjačka organizacija (MBO), Stranka za BiH, Demokratska narodna zajednica (DNZ).

Turska

Turska (turski: Türkiye), službeno Republika Turska (turski: Türkiye Cumhuriyeti / izgovor/), granična je transkontinentalna parlamentarna republika, sa manjim dijelom površine u jugoistočnoj Evropi (Balkan) i većim dijelom u zapadnoj Aziji (Anadolija). Graniči s osam država: Bugarskom na sjeverozapadu, Grčkom na zapadu, Gruzijom na sjeveroistoku, Armenijom, Iranom, Azerbejdžanom na istoku i Irakom i Sirijom jugoistoku. Okružena je Sredozemnim morem na jugu, Egejskim morem na zapadu i Crnim morem na sjeveru. Mramorno more, Bosfor i Dardaneli (koji zajedno čine turski tjesnac) dijele Tursku na Trakiju i Anadoliju, tj. odvajaju Evropu od Azije. Turska se nalazi na raskršću Evrope i Azije i zemlja je značajnog geostrateškog značaja.Područje današnje Turske je naseljeno još od paleolitika, uključujući i raznovrsne stare anadolijske civilizacije, Eoljane, Jonske Grke, Tračane i Perzijance. Nakon što je Aleksandar Veliki osvojio ovo područje isto je helenizirano, što je nastavljeno tokom rimske vladavine i prijelaza u Bizantijsko carstvo.

Seldžuski Turci su počeli naseljavati ove prostore u 11. stoljeću, čime započinje proces turkizacije koji je uveliko ubrzan seldžuskom pobjedom nad Bizantijcima u bitci kod Mancikerta 1071. godine. Seldžuci su vladali Anadolijom sve do invazije Mongola 1243. godine, nakon čega su se raspali na nekoliko manjih turskih bejlika.Počevši od kraja 13. stoljeća, Osmanlije su ujedinili Anadoliju i stvorili carstvo koje će obuhvatati veći dio jugoistočne Evrope, zapadne Azije i sjeverne Afrike, postajući tako velesila u Evroaziji i Africi tokom ranog novog vijeka. Carstvo je doseglo vrhunac svoje moći, između 15. i 17. stoljeća, posebno za vrijeme vladavine Sulejmana Veličanstvenog (1520–1566). Nakon druge osmanlijske opsade Beča 1683. godine i kraja Velikog turskog rata 1699. godine, Osmanlijsko carstvo je ušlo u dugo razdoblje opadanja moći. Reforme Tanzimata iz 19. stoljeća, koje su imale za cilj moderniziranje osmanlijske države, pokazale se neadekvatnim u većini područja i nisu uspjele zaustaviti raspad carstva.Osmanlijsko carstvo je ušlo u prvi svjetski rat (1914–1918) na strani centralnih sila i na kraju je poraženo. Nakon prvog svjetskog rata, veliki konglomerat teritorija i naroda, od kojeg se ranije sastojalo Osmanlijsko carstvo je podijeljen na nekoliko novih država. Turski rat za nezavisnost (1919–1922), pokrenut od strane Mustafe Kemala Ataturka i njegovih kolega u Anadoliji, je rezultirao uspostavom moderne Republike Turske 1923. godine, s Ataturkom kao njenim prvi predsjednikom.Turska je demokratska, sekularna, unitarna, parlamentarna republika s bogatom kulturnom baštinom. Službeni jezik u zemlji je turski a maternjim jezikom ga smatra oko 85% stanovništva. Oko 70 do 80% stanovništva Turske se identificira kao etnički Turci. Najbrojnija manjina su Kurdi sa 20% stanovništva dok su ostale manjine Čerkezi, Albanci, Arapi, Bošnjaci i Lazi. Velika većina stanovništva su muslimani. Turska je članica UN-a, NATO-a, OECD-a, OESS-a, OIC-a i G-20. Nakon što je postala jedna od prvih članica Vijeća Evrope 1949. godine, Turska je postala pridruženi član Evropske ekonomske zajednice 1963. godine, pridružila se Carinskoj uniji EU-a 1995. godine i započela pune pregovora o članstvu u Evropskoj uniji 2005. godine. Rast Turske privrede i turska diplomatska inicijativa dovele su do priznanja Turske kao regionalne sile.Ankara je glavni grad iako je Istanbul najmnogoljudniji grad i kulturni i privredni centar države.

Zlatan Ibrahimović

Zlatan Ibrahimović švedski je nogometaš bosanskohercegovačkog i hrvatskog porijekla. Trenutno igra za američki LA Galaxy.

Bugarska po temama
Historija
Geografija
Politika
Privreda
Društvo
Kultura
Afrika
Amerika
Evroazija
Okeanija
Polarne regije

Drugi jezici

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.