Avion

Avion je letjelica fiksnih krila čvrste konstrukcije sa motorom (pogonskom grupom).

Krila (jedan ili više parova) su horizontalno postavljene i uzgonski profilirane, osnovne uzgonske površine, pomoću kojih avion ostvaruje održavanje u zraku, pod uslovom da ima dostatnu brzinu, vektora brzine bar približno usmjerenog u željenom pravcu kretanja (i načelno unutar određenog manjeg ugla u odnosu na uzdužnu osu, ~ < 45 stepeni), sa relativno malim odstupanjem po visini i pravcu od idealnog (za željeni smjer kretanja i potrebu mijenjanja pravca), te se samo takvo kretanje, ostvareno pomoću uzgonskih površina i pogonske grupe, koja daje efekt akcije-reakcije - naziva let.

Za održavanje i kontrolisanje visine leta, većina postojećih konstrukcija zahtijeva postojanje određenih krilima-sličnih kontrolnih površina , iza ili ispred glavnih krila, koji se nazivaju kormilo visine, a za kontrolisanje leta po pravcu praktično svaka postojeća konstrukcija bilo kog aviona, ima prethodnim slične, vertikalne površine, koje se isključivo postavljaju oko kraja uzdužne ose aviona, postavljene bar približno vertikalno a nazivaju se kormilo pravca ili samo kormilo. Po uzdužnoj osi aviona glavni par krila mora se po konstrukcijskim principima postaviti tako da je približno postavljen oko centra težišta cijelog aviona, kako u situaciji kada je napunjen gorivom i korisnim teretom, i isto tako i kada je prazan, tako da se praktična konstrukcija konkretnog aviona svodi na prilagođavanje tlocrtnog oblika krila prevalentnoj brzini kojom bi trebao da se kreće avion i dinamici potrošnje goriva, uz održavanje približno istog momenta uzgona po promjeni težine, uzrokovanoj potrošnjom goriva.

Kroz zrak se, principijelno, moguće kretati i bez uzgonskih površina i bez akcijsko-reakcijske (pogonske) grupe, ali takvo kretanje još uvijek nema jedinstven naziv, i predmet je teoretskih rasprava, i ukoliko je egzistencija neidentificiranih "letećih" objekata realnost, tada bi se oni trebali kretati prema principima usmjeravanja vlastite inercije i promjene modusa tog usmjeravanja, ali to onda više ne bi moglo da se označava sa nazivom "let".

Načelno, unutar kategorije "aviona" ubrajaju se i ekranoplani, iako u nekim državama ekranoplan zbog svojih specifičnosti, i uprkos sličnosti sa "avionima" ne može da se registrira kao letjelica, već kao plovilo.

A380 dsc04393
Moderni avion (Airbus A380)

Upotreba

Masovno korištenje aviona je započeto iz vojnih razloga, krajem prvog svjetskog rata. Masovnost upotrebe aviona se pogotovo odrazila na ishod drugog svjetskog rata, jer onaj ko kontrolira nebo taj i kontrolira bitku.

Avioni se koriste za civilne i vojne svrhe. U civilnoj svrsi oni služe za prijevoz robe i putnika, dok za vojne svrhe služe za odbranu teritorije i za napad i/ili bombardovanje.

Ильюшин Ил-96 74393202018, Москва - Внуково RP20591

Ilyushin IL 96

Yakovlev MC 21

Sukhoi Design Bureau, RA-97003, Sukhoi Superjet 100-95 (36520691744)

Suhoj Superdžet 100

Modeli

  • "Zračni autobus" (Airbus) je podzvučni mlazni linijski putnički avion, koji leti na kraćim rastojanjima
  • Uskotrupni avioni imaju jedan prolaz između sjedišta, dok širokotrupni avioni imaju dva prolaza između sjedišta
  • Amfibijski avioni imaju mogućost da slijeću i polijeću i sa kopna i sa vode (Consolidated PBY Catalina)
  • Bombarder je vojni avion koji tokom leta nosi bombe koje se koriste u bombardovanju (Boeing B-52)
  • Dvokrilac je stari avion koji ima dva krila (Antonov An-2)
  • Nevidljivi bombarder je tip aviona koji je teško uočljiv za radare (Lockheed F-117)
  • Nevidljivi lovac je tip aviona koji je teško uočljiv za radare i neprijateljske avione.
  • Lovac (izvorno: borac, eng. Fighter-F) je veoma brzi avion kopnene vojske ili mornarice, dizajniran da uništava protivničke avione u zraku
  • Mlaznjak je avion pogonjen sa jednim ili više mlaznih motora
  • Jetliner (džetlajner) je veliki avion na mlazni pogon za prijevoz putnika
  • Hidro-avion može polijetati sa vode i slijetati na vodu, opremljen je prikladnim pontonima
  • Avion sa skijama može prizemljiti na snježnim poljima
  • Izviđački, odnosno avioni motrenja i obavještavanja služe za prikupljanje podataka o neprijatelju. Mogu i služiti za ometanje komunikacija protivničke strane (Lockheed SR-71)
  • Kamikaze su lovački avioni korišteni za samoubilačke misije Japanskih pilota u 2. Svjetskom ratu
  • Jumbo Jet (džambodžet) je veoma veliki putnički avion, na mlazni pogon
  • Protivpožarni je avion konstruisan da prevozi hemikalije koje može izbaciti u cilju borbe protiv Požara (Canadair CL-215)

Proizvođači

Dvije najpoznatije fabrike aviona u svijetu su Airbus i Boeing. Naravno, postoji još avionskih izviđača (Foker, Daglas, ATR, Sab, Cesna itd.), ali ove dvije su fabrike sa najvećim brojem prodatih aviona. Za sada, Boeing nadmašuje Airbus u broju prodatih aviona, ali to je zato što je Boeing počeo da se bavi prodajom aviona početkom 20. vijeka, a Airbus tek krajem 70-ih. Međutim, veći rast prodaje aviona bilježi Airbus od Boeinga, prije svega jer je bezbjednija, a ima i Fly-by-wire tehnologiju.

Airbus

Airbus je proizvođač aviona Evropske unije. Akcije kompanije drže više raznih firmi EU. Airbus je kompanija koja je napravila najveći putnički avion na svijetu - Airbus А380 Super Jumbo. Radi se o avionu koji ima dvije "palube" čitavom dužinom trupa i u stanju je da primi preko 550 putnika. Airbus je ponosni vlasnik Fly-by-wire tehnologije koja donosi interaktivni kokpit i značajno olakšava pilotov posao.

Boeing

[icon] Ova sekcija zahtijeva proširenje.

Također pogledajte

19. maj

19. maj / svibanj (19. 5) jest 139. dan godine po gregorijanskom kalendaru (140. u prestupnoj godini). Do kraja godine ima još 226 dana.

2001.

2001 (MMI) bila je prosta godina koja je počela u ponedjeljak po gregorijanskom kalendaru. To je 1. godina 3. milenija i 21. vijeka i 2. godina 2000-tih.

Proglašena je:

Međunarodnom godinom volontera

23. novembar

23. novembar / studeni (23. 11) jest 327. dan godine po gregorijanskom kalendaru (328. u prestupnoj godini). Do kraja godine ima još 38 dana.

29. novembar

29. novembar / studeni (29. 11) jest 333. dan godine po gregorijanskom kalendaru (334. u prestupnoj godini). Do kraja godine ima još 32 dana.

Airbus

Airbus je konzorcijum za proizvodnju putničkih aviona, osnovan 1970. godine. Dio je većeg evropskog koncerna "European Aeronautic Defence and Space Company" (EADS). Nastao je zajedničkom saradnjom Francuske, Ujedinjenog Kraljevstva, Njemačke i Španije. Sjedište se nalazi u Blagnac (Francuska).

Avijacija

Avijacija podrazumjeva sve ljudske aktivnosti koje se tiču mehaničkog leta i industrije koja proizvodi avione i opremu. Pojam avijacija uključuje letjelice sa fiksnim i rotacionim krilom; čvrste i mekane konstrukcije; teže i lakše od zraka. Avijaciju možemo grubo da podijelimo na:

Civilna avijacija

Vojna avijacija

Avijatičar

Avijatičar je američki epski, biografski, dramski film snimljen 2004. godine u režiji Martina Scorsesea. Scenarij je napisao John Logan. Glavne uloge tumače Leonardo DiCaprio kao Howard Hughes, Cate Blanchett kao Katharine Hepburn, i Kate Beckinsale kao Ava Gardner. U sporednim ulogama ističu se Ian Holm, John C. Reilly, Alec Baldwin, Jude Law kao Errol Flynn, Gwen Stefani kao Jean Harlow, Kelly Garner kao Faith Domergue, Matt Ross, Willem Dafoe, Alan Alda, i Edward Herrmann.

Film je zasnovan po biografskoj knjizi iz 1998. godine Howard Hughes: Tajni život Charlesa Highama. Film prikazuje život Howarda Hughesa, pionira avijacije i režisera filma Pakleni anđeli. Avijatičar prikazuje njegov život od 1927. do 1947. godine, kada je Hughes postao uspješan filmski producent i avijacijski magnat, dok je istovremeno postajao sve nestabilniji zbog teškog opsesivno-kompulzivnog poremećaja (OCD).

Avijatičar je pušten na prikazivanje u SAD-u 25. decembra 2004. zaradivši 214 miliona dolara na kino blagajnama. Bio je nominovan za jedanaest Oscara, uključujući Oscara za najbolji film, najboljeg režisera, originalni scenarij, najboljeg glavnog glumca za DiCaprija i najboljeg sporednog glumca za Aldu, osvajajući ukupno pet: za najbolju fotografiju, filmsku montažu, kostimografiju, scenografiju, i najbolju sporednu glumicu za Cate Blanchett.

Boeing

Kompanija Boeing (engleski: The Boeing Company) vodeći je svjetski proizvođač aviona i aeronautičke opreme, sa sjedištem u Chicagu i najvećim proizvodnim kapacitetima u Everettu, oko 50 km sjeverno od Seattlea. Kompanija je osnovana u Seattleu 15. jula 1916, a danas je drugi po veličini vojni ugovarač na svijetu, najveći svjetski proizvođač putničkih aviona (po vrijednosti narudžbi 2005; ovo je naziv za koji su Boeing i Airbus svake godine u tijesnoj borbi) i najveći svjetski izvoznik. Boeingove osnovne jedinice su Boeing Objedinjeni odbrambeni sistemi, odgovorni za vojnu i kosmičku opremu, i Boeing Putnički avioni, odgovorni za putničke avione. (Članak sadrži i potpun spisak jedinica i supsidijarnih kompanija.) Kompanija se 1996. ujedinila sa McDonnell Douglasom, tada drugim po veličini proizvođačem aviona u SAD-u.

U fiskalnoj 2004. godini Boeing je zabilježio ukupan prihod od 52,45 milijardi dolara (1,95 milijardu više nego u prethodnoj). Zapošljava preko 150.000 radnika, a predsjedavajući Odbora direktora, predsjednik i glavni izvršni direktor je od 2005. James McNerney. Dionicama Boeinga se trguje na Njujorškoj berzi pod simbolom BA i na Tokijskoj dioničkoj berzi pod simbolom 7661. Boeingove dionice su komponenta Dow Jones indeksa.

Boeing 747

Boeing 747 je širokotrupni četvoromotorni avion sa dvjema palubama namijenjen izuzetno dugim linijama (osim verzije 747SR-Short Range). Prodavan je u 6 osnovnih verzija: 100, 200, SR, SP, 300 i 400, od kojih je samo posljednja još uvijek u proizvodnji. Boeing je nedavno pustio u prodaju 2 nove verzije, 747-8I i 747-8F, koje su počele sa proizvodnjom od 2008 i zamijenile 747-400 verzije.

Boeing 757

Boeing 757 je uskotrupni dvomotorni putnički avion za srednje i duge linije. Prvobitno je razvijan kako bi zamijenio Boeing 727 iako je većeg kapaciteta (posebno verzija 300). Rad na njemu započet je u julu 1978. istovremeno sa Boeingom 767. Ova dva aviona imaju mnogo toga zajedničkog što omoguđava da se posade i mehaničari veoma lako i brzo mogu "prebacivati" sa verzije na verziju. (Do ove verzije kod Boeinga je bilo neuobičajeno da više tipova ima iste pilotske komande, upravljačke sisteme ili mogućnost popravka od bilo kojeg Boeingovog osoblja osim osoblja koje je bilo obučeno baš za taj tip aviona. Pilotske kabine u Airbusu su u svim modelima jednake, što omogućava bržu obuku pilota i njihovu upotrebu za bilo koji tip.)

Prvi let modela 757-200 je bio 19. februara 1982, a prvi javni let bio je u januaru 1983. Boeing 757 bio je prvi Boeingov avion s evropskim motorima Rolls-Royce RB211-535, ali postoje i verzije s američkim Pratt & Whitney PW2000.

U početku je prodaja išla dosta slabo, ali se to kasnije promijenilo, pa je Boeing uspio prodati 1.050 komada do oktobra 2004, kad je proizvodnja obustavljena.

Avion je prodavan u 2 osnovne putničke verzije (200 i 300), kao i teretnoj (200F).

Boeing 767

Boeing 767 je širokotrupni putnički avion. Boeing je u julu 1978. istovremeno počeo rad na modelima 757 i 767, tako da ova dva aviona imaju mnogo toga zajedničkog, što omogućuje da se posade i mehaničari veoma lahko i brzo mogu "prebacivati" s tipa na tip. Prvi prototip verzije 200 poletio je 26. septembra 1981, a u saobraćaj je ušao tačno godinu kasnije, u kompaniji United Airlines.

Prodaje se u tri osnovne verzije: 200, 300 i 400. Boeing je namjeravao razviti i kraću verziju 100, ali je od toga odustao. U zavisnosti od želje avionske kompanije na avion mogu biti ugrađeni sljedeći motori: CF6-80 (289 kN), PW4000 (280 kN) ili RB211 (267 kN).

Etanol

Etanol (poznat još i kao etilni alkohol, etil-alkohol, špirit ili u narodu jednostavno alkohol) je bezbojna, zapaljiva tekućina koja se u medicini koristi kao sredstvo za sterilizaciju (u koncentracijama od 70-80%), kao komponenta u alkoholnim pićima (obično manje koncentracije) i kao pogonsko gorivo (obično veće koncentracije tj preko 80%).

Smatra se da je etanol droga jer izaziva ovisnost, iako je njegova konzumacija dozvoljena u gotovo svim zemljama svijeta. Međutim, upravljanje prevoznim sredstvima (automobil, avion ili brod) pod uticajem alkohola uglavnom je zakonski zabranjeno.

Napadi 11. septembra 2001.

Teroristički napadi 11. septembra 2001. godine su bili serija koordiniranih napada protiv Sjedinjenih Američkih Država koji su se dogodili u utorak, 11. septembra 2001. godine. Prema zvaničnom izvještaju 911 Komisije, 19 osoba u službi Al-Kaide, mreže militantnih islamističkih organizacija, je otelo četiri američka aviona. Dva su udarila u Svjetski Trgovački Centar (STC) na Manhattan-u u New York-u, po jedan u svaki neboder u 17 minuta razlike, ubrzo nakon čega su se oba nebodera srušila. Treći avion je udario u Pentagon, glavno sjedište Ministarstva odbrane SAD-a u općini Arlington, državi Virginiji. Četvrti avion se srušio u ruralnom dijelu općine Somerset u Pensilvaniji 130 km istočno od Pitsburga nakon što su putnici pružili otpor otimačima.

Izvještaj 911 komisije je pokazao da su napadači pretvorili otete avione u najveće samoubilačke bombe u historiji te su izvršili najubitačnije napade ikad počinjene protiv Sjedinjenih Američkih Država. Napadi 11. septembra su relativno najznačajniji događaj koji se do sada desio u 21. vijeku u smislu općih ekonomskih, socijalnih, kulturnih i vojnih posljedica koje su uslijedile u Sjedinjenim Državama i mnogim drugim dijelovima svijeta.

Operacija "Namjerna sila"

Operacija Namjerna sila (eng.:Operation Deliberate Force) je bila vojna intervencija međunarodne zajednice sa NATO savezom i SAD-om na čelu koja je ima za cilj da onemogući vojni arsenal Srba u ratu u Bosni i Hercegovini, a koji su prijetili i/ili napadali UN-ove ” sigurnosne zone ” u BiH. Operacija je počela oko 2:00 sata 30. augusta 1995. godine i završila se 20. septembra 1995. godine, a uključila je oko 400 aviona i 5000 ljudi iz 15 zemalja svijeta.

Tokom operacije izvršeno je 3.515 letova protiv 338 ciljeva. Avioni koji su učestvovali u operaciji su letjeli iz vojne baze u Italiji i sa američkog nosača aviona Theodore Roosevelt. 68% bombi korištenih u operaciji su bile tipa ”precizno navođene municije”.

Srpski zračno odbrambeni sistem koji se sastojao od aviona i PAT postrojenja je učinio operaciju opasnim poduhvatom. 30. augusta 1995. godine francuski Mirage 2000 borbeni avion je oboren od strane srpskog protivavionskog topa.

Ipak operacija je bila efikasna i time da je dovela Srbe za pregovarački sto.

Putnički avion

Putnički avioni su nastali od prvih poštanskih aviona. Pri transportu zračne pošte, piloti su preuzimali i male brojeve putnika kojima su vreće sa poštom stavljane u krilo. Tek od preleta atlantika, avionske kompanije su shvatile komercijalnu mogućnost u prevozu putnika. Samim tim počinju se praviti i avioni namjenjeni samo prevozu putnika. Takvi avioni su morali imati mogućnost slijetanja i polijetanja sa vode. Na početku se radilo o transportima bogatijih do dolaska aviona sa vecim brojem sjedista i boljim motorima. Najpoznatiji putnički avion iz prvih vremena je Junkers Ju-52, potom Douglas DC-3, Comet a sada Boeing 777 ili naprimjer Airbus A320

Nedovršeni članak Putnički avion koji govori o saobraćaju treba dopuniti. Dopunite ga prema pravilima Wikipedije.

Tripoli

Tripoli (broj stanovnika 1.5 miliona), arapski: طرابلس, je glavni grad Libije. Grad je smješten na sjeverozapadu zemlje, na samoj granici s pustinjom, na stjenovitoj površini koja zalazi u Sredozemno more formirajući zaljev. Grad su osnovali Feničani u 7. vijeku p. n. e., koji su ga prvobitno nazvali Oea. Pozicija mu je 32°54'8" sjeverno i 13°11'9" istočno.

Tripoli je najveći grad, glavna morska luka i najveći trgovački i proizvodni centar u Libiji. Također je sjedište vlade, kao i Al-Fateh univerziteta. Zahvaljujući dugoj historiji mnogo je značajnih arheoloških lokacija u gradu. Klima je tipična sredozemna, sa vrućim suhim ljetima, blago hladnim zimama i osrednjim padavinama.

Grad su bombardovale američke snage 1986. zbog optužbi da Libija podržava terorizam (u konkretnom slučaju Libija nije htjela predati dvojicu osumnjičenih za bombaški napad na avion). Sankcije Ujedinjenih Nacija su prestale 2003. i poslije toga je promet luke Tripoli značajno porastao, što je pozitivno uticalo na gradsku ekonomiju.

Drugi jezici

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.