Atlantski okean

Atlantski okean ili Atlantik, drugi je najveći okean na Zemlji. Sa površinom od 106.460.000 km2[1][2] zauzima oko 20 % površine Zemlje i oko 29 % površine vode. Atlantski okean razdvaja Stari svijet i Novi svijet.

Atlantski okean je od sjevera prema jugu izduženi bazen u obliku slova S, koji se u području ekvatorskih protivstruja na približno 8° sjeverne širine može podijeliti na sjeverni i južni dio.

Sjeverni i Južni Atlantski okean

Etimologija

Prvo poznato spominjanje Atlantskog okeana datira iz još iz djela Stesihorusa, negdje polovinom 6. vijeka p.n.e.[3] Isti se spominje i u Herodotovoj Historiji oko 450. godine p.n.e.[4] kao more izvan Herodotovih stubova, odnosno more koje počinje izvan Gibraltarskog moreuza.[5] S druge strane, naziv okeana potiče iz grčke mitologije i znači "Atlasovo more", prema Atlasu, jednom od Titana.[6]

Granice i opći podaci

Međunarodna hidrografska organizacija je definisala granice mora i okeana 1953. godine[7] ali su neke od granica mijenjane a neke definicije još uvijek nisu dobile općeprihvaćeno značenje.

Prema ovoj organizaciji granice Atlantskog okeana se definišu na sljedeći način: Na zapadu ga omeđuju Sjeverna i Južna Amerika, na sjeveru je preko Danskog prolaza, Grendlandskog, Norveškog i Barentsovog mora povezan sa Arktičkim okeanom. Na istoku je ograničen Evropom, Gibraltarskim moreuzom (preko kojeg je povezan sa Sredozemnim morem) i Afrikom, a na jugoistoku se spaja sa Indijskog okeana pri čemu granica ide 20. meridijanom istočne geografske dužine, od rta do Antarktika.[7]

Od godine 1914. postoji i veza sa Pacifikom kroz Panamski kanal. Granica s Arktičkim okeanom ide po izlomljenoj liniji od Grenlanda do najjužnijih dijelova Svalbarda i nazad na jug do Norveške.

Zajedno sa susjednim morima obuhvata površinu od oko 106.460.000 km2; a bez njih 82.362.000 km2. Površina kopna sa kojeg se rijeke slijevaju u Atlantski okean je dvostruko veća od površine kopna koje napaja Tihi i Indijski okean zajedno. Zapremina Atlantskog okeana sa susjednim morima je oko 354.700.000 km3, a bez njih oko 323.600.000 km3.

Prosječna dubina Atlantika i susjednih mora je 3.332 m; a bez njih čak 3.926 m. Najdublja tačka, 8.605 m, nalazi se u Portorikanskoj brazdi. Širina okeana kreće se od 2.848 km između Brazila i Liberije do oko 4.830 km između SAD-a i sjeverne Afrike.

Obala Atlantskog okeana je razvedena, s brojnim zalivima i morima, uključujući Karipsko more, Meksički zaliv, Zaliv St. Lawrence, Sredozemno more, Crno more, Sjeverno more, Baltičko more, Norveško more i Weddellovo more. Među ostrvima Atlantskog okeana ističu se Svalbard, Grenland, Island, Velika Britanija, Irska, Veliki i Mali Antili, Fernando de Noronha, Azori, Madeira, Kanarska ostrva, Zelenortska Ostrva, Bermuda, Karibi, Ascension, Sveta Helena, Tristan da Cunha, Falklandska ostrva i Južna Georgia.

Također pogledajte

Reference

  1. ^ NOAA: How big is the Atlantic Ocean?
  2. ^ "Atlantic Ocean". Encyclopædia Britannica. Pristupljeno December 20, 2016.
  3. ^ SLG / (Sch. A. R. 1. 211)
  4. ^ 1 Ἀ. θάλασσα "la mar Atlántida" (the Atlantis sea)..., DGE Dictionary, CSIC, 2006.
  5. ^ Hdt. 1.202.4
  6. ^ Oxford Dictionaries 2015
  7. ^ a b IHO 1953

Vanjski linkovi

Bijelo more

Bijelo more (ruski: Бе́лое мо́ре, finski: Vienanmeri; 64–69° N) zaljev je Sjevernog ledenog mora i nalazi se između poluostrva Kola na sjeveru i poluostrva Kanin na sjeveroistoku. Površina mu je oko 95.000 km2.

Bjelomorsko-baltičkim kanalom je povezan sa Baltičkim morem.

Davisov prolaz

Davisov prolaz (francuski: Detroit de Davis) je sjeverni krak Labradorskog mora. Nalazi se između srednjeg dijela zapadne obale Grenlanda i Nunavuta, kanadskog Baffinovog ostrva. Na sjeveru je Baffinov zaliv. Prolaz je imenovan u čast engleskog istraživača Johna Davisa koji je istražio područje pri potrazi za Sjeverozapadnim prolazom.

Foxov bazen

Foxov bazen je plitki okeanski zaliv koji se nalazi sjeverno od Hudsonovog zaliva, između Baffinovog ostrva i Melville poluostrva. Tokom većeg dijela godine, bazen je okovan ledom.

Bazen je nazvan po engleskom istraživaču Lukeu Foksu (eng. Luke Foxe) koji je donje dijelove bazena otkrio 1631. godine.

Gvinejski zaliv

Gvinejski zaliv je dio Atlantskog okeana, ograničen sa sjevera i istoka obalama Afrike. Od mnogih rijeka koje se ulijevaju u njega najznačajnije su Niger i Volta.

Hebridsko more

Hebridsko more je dio Atlantskog okeana a nalazi se u blizini obale zapadne Škotske. Hebridsko more odvaja kopno i unutrašnja Hebridska ostrva od vanjskih Hebridskih ostrva. Na sjeveru se more spaja sa Minch prolazom.Prema Međunarodnoj hidrografskoj organizaciji, Hebridsko more formira dio morskog pojasa zapadne obale Škotske kao i dio mora zapadne Škotske.

Hudsonov zaliv

Hudsonov zaliv (engleski: Hudson Bay, francuski: baie d'Hudson) je veliki zaliv na sjeveru Kanade površine 1.230.000 kilometara kvadratnih.

Drenira vrlo veliko područje površine od oko 3.861.400 kvadratnih kilometara uključujući i dijelove Ontarija, Quebeca, Saskatchewana, Alberte, veliki dio Manitobe, jugoistočni dio Nunavuta, kao i dijelova Sjeverne Dakotae, Južne Dakote, Minnesote, i Montane. Južni krak Hudsonovog zaliva je Jamesov zaliv.

Maksimalna dužina zaliva je 1.370 km dok je maksimalna širina 1.050 km. Veći dio godine je zaleđen i pod uticajem magle. S obzirom na površinu, dosta je plitak sa prosječnom dubinom od oko 100 metara.

Irminger more

Irmingerovo more je granično more Atlantskog okeana. Dugo je oko 480 km i široko oko 290 km na svom najužem dijelu, površine 780.000 km2.

More je nazvano prema danskom viceadmiralu Carl Ludvig Christian Irmingeru prema kojem je nazvana i morska struja, Irmingerova struja.

Irmingerovo more je jedno od glavnih ribolovnih područja crvene ribe (Sebastes marinus).

Jamesov zaliv

Jamesov zaliv (francuski: Baie James) je zaliv koji se nalazi na južnom kraju Hudsonovog zaliva u Kanadi. Prostire se uz Arktički okean i čini njegov najjužniji dio. Okružuju ga kanadske provincije Quebec i Ontario, ostrva koja se nalaze u zalivu su dio provincije Nunavut.

Kampečki zaliv

Zaliv Campeche (španski: Golfo de Campeche) je zaliv koji predstavlja južni dio

Meksičkog zaliva.

S tri stane je okružen meksičkim državama: Campeche, Tabasco i Veracruz. Imenovan je od strane Francisca Hernándeza de Córdobe i Antóna de Alaminosa tokom njihove ekspedicije iz 1517. godine.

Karibi

Karibi (staro, historijsko ime je Zapadnoindijska ostrva, a koristi se i ime Antili) su arhipelag koji obuhvata Velike Antile (Kuba, Jamajka, Portoriko i Hispaniola) i Male Antile koji se opet dijele na Ostrva zavjetrine i Ostrva privjetrine.

U širem smislu tu se ubrajaju još i Bahami kao i Ostrva Turks i Caicos iako se, geografski gledano, zapravo nalaze u Atlantiku.

Ime Zapadnoindijska ostrva, ili Zapadna Indija izvedeno je iz činjenice, da su rani mornari i istraživači (Kristofer Kolumbo) krenuli morem na zapad, smatrajući da na taj način mogu stići do Indije, Kine ili Japana. Uopće nisu pretpostavljali, da bi mogli stići do novog, do tada potpuno nepoznatog kontinenta. Kad su stigli do ovih ostrva, smatrali su da su došli na zapadni prilaz Indiji.

Pored toga, to je i objašnjenje za još jedno često korišteno ime za ova ostrva, Antili. Ovaj naziv vodi porijeklo od latinskog ante ilium, što znači ostrva ispred..., u ovom slučaju, ostrva ispred Srednje Amerike.

Danas se ime Zapadna Indija više uopće ne koristi kao naziv za ostrva u Karipskom moru, a u geografskom smislu, ima još samo historijsko značenje.

Danas se to ime još koristi u kriketu. Tako se naziva reprezentacija koja okuplja igrače Barbadosa, Gvajane, Jamajke, Ostrva privjetrine i Ostrva zavjetrine te Trinidada i Tobaga. Također postoji još i Univerzitet Zapadne Indije koje kao regionalnu autonomnu instituciju podupiru 16 karipskih država.

Meksički zaliv

Meksički zaliv je velika vodena površina između Sjeverne i Srednje Amerike. Smatra se zalivom iako je površinom od oko 1,6 milliona km2 veći od mnogih mora. Na sjevernoj obali su Sjedinjene Američke Države, zapadnoj i južnoj Meksiko (poluostrvo Yucatan), a na istoku je Kuba. Floridskim prolazom između Kube i Floride je povezan s Atlantskim okeanom a Yucatanskim kanalom između Meksika i Kube sa Karipskim morem. Kroz Meksički zaliv prolazi Golfska struja koja je po njemu dobila ime (šp. golfo - zaliv). U podmorju zaliva postoje značajna nalazišta nafte i zemnog plina. Sa sjevera se u zaliv ulijeva rijeka Mississippi. Preko zaliva često prolaze uragani koji nastaju u srednjem Atlantiku i udaraju u američku obalu.

More

More čine vodene mase na površini Zemlje prosječno jednakih fizikalnih i hemijskih svojstava, koje su u međusobnoj vezi. Mora se dijele u tri okeana: Tihi, Atlantski i Indijski okean. Mora mogu biti sredozemna (između kontinenata), rubna (uz rubove kontinenata), unutrašnja (u kontinentima) i zatvorena (samostalne, nepovezane cjeline). Najveći dio mora čine rubna mora smještena uz kontinente.

Sargaško more

Sargaško more je dio Atlantskog okeana. Omeđeno je s četiri morske struje i to: Golfskom na zapadu, Sjevernoatlantskom na sjeveru, Kanarskom na istoku i Sjevernoekvatorskom strujom na jugu. Ovaj sistem morskih struja formira Sjevernoatlantsko kružno kretanje. Za razliku od drugih mora ovo more nema kopnenih granica. Od drugih dijelova Atlantskog okeana razlikuje se po karakterističnim morskim algama Sargassum i mirnoj vodi.

Sjeverna Amerika

Sjeverna Amerika je po veličini treći, a po broju stanovnika četvrti kontinent na Zemlji. Na sjeveru joj se nalazi Arktički okean, na istoku Atlantski okean, na jugu Karipsko more i na zapadu Tihi okean. Ukupna površina Sjeverne Amerike je 24,230,000 kvadratnih kilometara. Procijenjeno je da je 2001. godine imala 454,225,000 stanovnika.

Surinam

Surinam (bivša Holandska Gvajana) jeste zemlja na sjeveru Južne Amerike. Nalazi se između Republike Gvajane i Francuske Gvajane. Na jugu ima granicu s Brazilom, a na sjeveru izlaz na Atlantski okean.

Togo

Nalazi se u zapadnoj Africi, površina 56.800 km2 i ima oko 4,3 miliona stanovnika.

Glavni grad države je Lomé. Izlazi na Atlantski okean.

Graniči se sa Ganom na zapadu, Beninom na istoku i Burkina Faso na sjeveru.

Venecuelanski zaliv

Venecuelanski zaliv (španski: Golfo de Venezuela) je zaliv u Karipskom moru na sjeverozapadu Venecuele i istoku Kolumbije. Glavni značaj ovog zaliva je povezanost sa jezerom Maracaibo, koje je važan izvor sirove nafte za Venecuelu.

Zaliv Fundy

Zaliv Fundy (francuski: Baie de Fundy) je zaliv na atlantskoj obali Sjeverne Amerike, na sjeveroistočnom kraju zaliva Maine, između kanadskih provincija Novi Brunswick i Nova Škotska a svojim malim dijelom dodiruje američku saveznu državu Maine.

Neki izvori navode da naziv "Fundy" dolazi od francuske riječi "fendu", što znači "dijeliti", dok drugi smatraju da dolazi od portugalske riječi Funda, što znači "duboki". Zaliv je nazvan i Francuski zaliv od strane istraživača i kartografa Samuela de Champlaina tokom ekspedicije iz 1604. godine koju je predvodio Pierre Dugua.

Poznat je po najvećem plimnom valu na svijetu.

Zapadna Evropa

Zapadna Evropa je najrazvijenija regija Evrope. Sastoji se od sljedećih država: Ujedinjeno Kraljevstvo, Irska, Holandija, Belgija, Luksemburg, Francuska i Monako.

Zapadnu Evropu na zapadu okružuje Atlantski okean, a na sjeveru Sjeverno more. Što se reljefa tiče, u Zapadnoj Evropi je uglavnom nizinski reljef do 200 metara nadmorske visine, što je posljedica geološke starosti ovog dijela Evrope i zato je to područje bogato različitim rudama. Klima je uglavnom okeanska, dok u unutrašnjosti prevladava i kontinentalna, a samo na najvišim vrhovima Alpa oštra planinska i polarna klima. Zemlje Zapadne Evrope su svijetu postale poznate razmjerno kasno, ali se vrlo brzo razvijaju. Ova regija je dobro ekonomski razvijena, što je posljedica stabilnosti zemalja i povoljnog položaja.

Kontinenti
Okeani
Zemlja
Okruženje
Ostalo
Zemljini okeani i mora
Arktički okean
Atlantski okean
Indijski okean
Južni okean
Tihi okean
Zatvorena mora

Drugi jezici

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.