Andi

Andi ili Kordiljeri su nabrano gorje koje se u dužini od 7200 km proteže uz zapadnu obalu Južne Amerike. Građeno pretežno od paleozojskih i mezozojskih naslaga, izdignutih alpskim nabiranjem i znatno prekrivenih vulkanskim izljevima. Najviše aktivnih i ugašenih vulkana ima između Kolumbije i Ekvadora (najpoznatiji je Chimborazo).

Istočni ogranci ističu se rudnim bogatstvom u paleozojskim stijenama. U sjevernim i srednjim Andima planinske zavale i ravnjaci dobro su obrađeni, a tu su i naselja na najvišim apsolutnim visinama na Zemlji.

Ime Andi je nastalo po imenu plemena Anti Indijanaca koji su bili nastanjeni za vrijeme Inka u provinciji Antisuyu, koja je također nosila ime po njima.

Andes Chile Argentina
Andi
Cono de Arita, Salta. (Argentina)
Cono de Arita, Argentina

Vanjski linkovi

1. milenij p. n. e.

1. milenij p. n. e. je period koji pokriva Željezno doba i uspon prvih velikih carstava.

Prvi takav primjer je Neo-asirsko carstvo, koje su slijedili Perzijanci, odnosno dinastija Ahemenidi. U Grčkoj je u u to doba počela Klasična antika preko kolonizacije Velike Grčke te dostigla svoj vrhunac u helenizmu. Završetak milenijuma je obilježio uspon Rima kao prvog svjetskog carstva na Zapadu.

U Južnoj Aziji se Vedska civilizacija preobrazila u Maurijsko Carstvo. Rani Kelti su dominirali Centralnom Evropom dok aw Sjeverna Evropa nalazila u Predrimskom Željeznom dobu. Skiti su dominirali Centralnom Aziji.

U Kini, je Period Proljeća i Jeseni obilježio uspon konfucijanizma. Pred kraj milenijuma, kineska dinastija Han počinje širiti kinesku vlast i utjecaj prema Centralnoj Aziji, gdje se počinje dodirivati s indo-grčkim i iranskim državam.

U Centralnoj Americi se uspinje Civilizacija Maja, dok Africi Drevni Egipat počinje slabiti, a etiopska civilizacija svoj uspon.

Milenijum je zabilježio nastanak religija kao što su judaizam, zoroastrizam, hinduizam (vedska religija andi Vedanta), džainizam i budizam.

U grčko-rimskoj Evropi, Indiji i Kini se razvija književnost.

Stanovništvo svijeta tokom milenijuma naglo raste i dostiže brojku od 170 do 400 miliona ovisno o procjenama.

Andizeti

Andizeti (Andizetes, Andisetes) je naziv malog ilirskog plemena o kojem nam antički historičari i pisci nisu ostavili mnogo podataka, osim što su njihovo prebivalište locirali na području današnje Bosne i Hercegovine. Naziv ovog plemena javlja se na spiskovima ilirskih plemena koje su sačinili Rimljani. Dalje, u rimskim historijskim zapisima stoji i da su ilirska plemena pružila žestok otpor rimskoj vladavini, naročito tokom Batonovog ustanka u kome su Dezitijati i Andizeti dali veliki broj sposobnih ratnika.

Argentina

Argentina zvanično Republika Argentina (španski: República Argentina) je federalna republika smještena na jugoistoku Južne Amerike. Nalazi se između Anda i Atlantskog okeana. Graniči sa Paragvajom i Bolivijom na sjeveru, Brazilom i Urugvajom na sjeveroistoku i Čileom na zapadu. Ime je dobila po latinskoj riječi "argentum", što znači srebro, plemenitoj kovini, koja je bila povod za evropsku kolonizaciju.

Sa površinom od 2.766.890 km2, Argentina je osma po veličini država svijeta i druga najveća u Južnoj Americi, poslije Brazila. Sa preko 41 milionom stanovnika (prema procjeni iz 2013.) predstavlja četvrtu najmnogoljudniju državu španskog govornog područja. Glavni grad države je Buenos Aires.

Bolivija

Republika Bolivija je kopnena država u Južnoj Americi. Graniči sa Brazilom na sjeveru i istoku, Paragvajem na jugoistoku, Argentinom na jugu, Čileom na jugozapadu i Peruom na sjeverozapadu. Zapadni dio zemlje je planinsko područje Anda i obuhvata oko jedne trećine površine zemlje, a istočni nizijski dio pripada amazonskom slivu pokrivenom prašumama.

Najveća je i pri tome jedna od dvije kopnene države (druga je Paragvaj) koje leže izvan Afroevroazije.

Prostire se na površini od 1.098.581 km2 a prema procjeni iz 2015. godine, broji nešto više od 11 miliona stanovnika. Rjeđe je naseljena država sa gustinom od oko 10 stanovnika/km2.

Rasna i socijalna segregacija, nastala još za vrijeme španske kolonizacije ovog prostora, se u velikoj mjeri zadržala i danas. Španski jezik je službeni jezik i prema tome i dominantni jezik u upotrebi iako se u Boliviji koristi još 36 jezika urođenika, od kojih su najčešće u upotrebi jezici Guarani, Aymara i Quechua.

Moderna Bolivija je ustavna, demokratska republika, administrativno podjeljena na 9 departmana. U geografskom smislu je raznolika, od visokih vrhova Anda na zapadu do istočne nizije unutar Amazonskog bazena.

Država je u razvoja sa srednjom vrijednošću indeksa ljudskog razvoja. Glavne privredne aktivnosti uključuju poljoprivredu, šumarstvo, ribolov, rudarstvo, drvnu i tekstilnu industriju.

Casablanca (vulkan)

Casablanca je stratovulkan iz perioda holocena. Nalazi se u Andima, u regiji Los Lagos u Čileu. Udaljen je oko 90 km istočno od grada Osorna, a smješten je između jezerâ Puyehue i Rupanco. Visok je 2240 m.

Dio je nacionalnog parka Puyehue. Na njegovim padinama nalazi se zimski centar Antillanca, koji je naročito pogodan za skijanje i snoubording, a ukupna površina staza za skijanje iznosi 512 ha.

Cotopaxi

Cotopaxi je stratovulkan koji se nalazi u Ekvadoru, 28 km južno od Quita, glavnog grada ove države. Drugi je najviši vrh u Ekvadoru i jedan od najviših aktivnih vulkana na svijetu (tvrdnje da je najviši aktivni vulkan nisu tačne).

Od 1738. eruptirao je više od 50 puta, što je rezultiralo formiranjem brojnih dolina oko vulkana usljed lahara.

Galán

Galán je kaldera u argentinskoj provinciji Catamarca, za koju se smatra da je najbolje izložena velika kaldera na svijetu. Formirana je prije 2,2 miliona godina kad je erupcija izbacila 1.050 km3 materijala, proizvevši ignimbritne naslage na udaljenosti i do 100 km. Kaldera je prvobitno bila lokacija velikog jezera, ali ponovno izdizanje "poda" istočne kaldere ograničilo je slanu Lagunu Diamante na zapadni rub kaldere.

Južna Amerika

Južna Amerika je jedan od 7 zemljinih kontinenata. Nalazi se na zapadnoj hemisferi i skoro cijelim dijelom pripada južnoj zemljinoj polulopti. Ponekad se smatra kao podkontinent Amerike, termin koji koriste nacije španskog govornog područja i u glavnom se koristi u Južnoj Americi.

Okružena je Tihim okeanom na zapadu, Atlantskim okeanom na istoku, Sjevernom Amerikom i Karipskim morem na sjeverozapadu. Sastoji se od 12 suverene države: Argentina, Bolivija, Brazil, Čile, Kolumbija, Ekvador, Gvajana, Paragvaj, Peru, Surinam, Urugvaj i Venecuela i dva nesuverena područja – Francuska Gvajana (francuska prekomorska teritorija) i Folklandska ostrva, britanska prekomorska teritorija sa kojom je Ujedinjeno Kraljevstvo u sporu sa Argentinom. Osim toga, holandska ABC ostrva Trinidad i Tobago se također mogu smatrati dijelom ovog kontinenta.

Zauzima površinu od 17.840.000 km2 i po tome kriteriju četvrti je kontinent. Prema procjeni iz 2005. godine, u Južnoj Americi je živjelo 371.090.000 stanovnika i peti je najmnogoljudniji kontinent poslije Azije, Afrike, Evrope i Sjeverne Amerike. Brazil je najveća država a ujedno i najmnogoljudnija sa više od polovine ukupnog stanovništva kontinenta. Nakon Brazil najviše stanovnika naseljava Kolumbiju, Argentinu, Venecuelu i Peru.Većina stanovništva živi u blizini zapadne ili istočne obale kontinenta dok su unutrašnjost i krajnji jug rijetko naseljeni. Geografijom zapadnog dijela kontinenta dominiraju Andi, planinski lanac mlađe geološke starosti. Nasuprot tome, istočni dio se sastoji od brdsko planinskih područja i velikih nizina ispresjecanih rijekama Amazon, Orinoco i Paraná.

Veći dio kontinenta leži u tropskom području.

Kakaovac

Kakaovac (Theobroma cacao) je malo (4–8 m visine) zimzeleno stablo iz porodice Sterculiaceae, rasprostranjeno duboko u tropskim šumama i tropskim regijama Amerike.

Postoje dvije značajnije teorije o porijeklu divljeg kakaovca. Jedna grupa nauzčnika vjeruje da su orginalne vrste divljeg kakaovca rasle od jugoistočnog Meksika sve do rijeke Amazona, a kasnije bile kultivirane na ravnicama Južne Amerike. Najnovija proučavanja genetike te biljke pokazuju da kakaovac potiče iz tropskih područja Amazone, a poslije od strane čovjeka biva rasprostranjen do Srednje, čak i Sjeverne Amerike.

Plod (sjeme) kakaovca se koristi za dobijanje kakaa i čokolade.

Ova biljka danas uspijeva u ravničarskim područjima ispod Andi na visinama od 200–400 m, te oko rijeka Amazone i Orinoco. Za dobar rast i razvoj zahtjeva vlažnu klimu i redovite padavine. Listovi su cjeloviti, 10–40 cm dugi i 5–20 cm široki.

Kordiljeri

Kordiljeri su prostrani lanci planina ili planinska područja, koja se prostiru duž morskih obala (npr. Andi). Riječ cordilla dolazi iz španskog jezika, što je umanjenica riječi cuerda, što znači konopac. Riječ se može koristiti u različitim naučnim oblastima, ali se kroz historiju posebno koristi u polju fizičke geografije.

Latinska Amerika

Latinska Amerika (španski: América Latina) kao prostorni pojam, obuhvata dio Sjeverne (prostor južno od rijeke Rio Grande), Srednju i Južnu Ameriku. U geografskom smislu taj prostorni pojam odnosi se na dio sjevernog umjerenog pojasa, cijeli tropski pojas i južni umjereni pojas američkog kontinenta. Površina Latinske Amerika iznosi 19.197.000 kvadratnih kilometara, a broj stanovnika prelazi 580 miliona.

Kao kulturno-civilizacijski pojam, Latinska Amerika određena je prastarim naslijeđem starosijedilaca Indijanaca i historijskim tekovinama doseljenika sa Iberijskog poluostrva, odgojenih na staroj latinskoj civilizacijskoj osnovi prema kojoj je tim narodima dato ime latinski narodi.

Ova regija je bogata prirodnim resursima ali zbog nedovoljnog kapitala kao i zbog historijskih faktora spada u najnerazvijenije dijelove svijeta. Od prirodnih resursa koje posjeduje izdvajaju se željezo, ugalj i nafta. Industrija zemalja Latinske Amerike je slabo razvijena (prisutna je prehrambena, hemijska i tekstilna). Na hacijendama i latifundijama je zastupljena poljoprivreda. Trgovina se odvija najviše sa SAD-om, a potom sa Evropom.

Machu Picchu

Machu Picchu (kečuanski: Machu Pikchu, doslovno Stari vrhovi) jest sveti grad Inka smjestio se na najvišem dijelu istočnih Andi, na istočnim padinama planinskog lanca Urubamba, na visini od 2.350 metara nadmorske visine. Machu Picchu je vjerovatno izgrađen oko 1300. godine, ali je ostao sakriven sve do 1911. godine kad ga je otkrio Amerikanac Hiram Bingham.

Machu Picchu svjedoči o vremenu carstva Inka koje je bilo ogromno. Nakon osvajanja teritorije, moćna vojska Inka sagradila je kanale za navodnjavanje i sisteme popločanih cesta, a građevinari su sagradili tvrđave, hramove i monumentalne kamene zgrade.

Danas arheolozi tvrde da Machu Picchu nije bio grad u klasičnom smislu jer nisu pronađeni ostaci birokratske uprave, trgovine ili vojne utvrde. Najvjerovatnije je građen kao carski posjed i religijsko utočište ili kao tajni ceremonijalni grad. Ostaci Machu Picchua odaju carski stil Inka kakav se može naći i na drugim mjestima nekad najveće države Novog svijeta prije dolaska Evropljana. Neobičan je po okolišu: smješten je usred bujne vegetacije koju natapa rijeka. Grad ima dvjestotinjak građevina smještenih po terasama i raspoređenih oko velikog središnjeg trga. Četvrti na koje je podijeljen uske su i izdužene tako da maksimalno iskorištavaju prostor. Postoje i terase izvan naseljenog dijela koje imaju kanale za navodnjavanje. Na uzvisini u središtu grada nalazi se granitni monolit, možda žrtvenik, karakterističan za Inke, a možda i zvjezdarnica. Zidine Machu Picchua izgrađene su od orijaških blokova kamena. Podatak je još fascinantniji jer se zna da Inke nisu poznavali točak ni željezno oruđe, a analizom je utvrđeno da su blokovi savršeno izrezani u kamenolomima i da su se završni radovi obavljali na samom gradilištu.

Grad koji je četiri vijeka bio zaboravljen u andskoj prašumi, čini se da je bio napušten još i prije nego što su carstvo Inka pokorili Španci. Prema jednoj teoriji, stanovnike je pokosio sifilis koji je stigao iz Evrope, a ostalo je učinio građanski rat.

Nogometna reprezentacija Albanije

Nogometna reprezentacija Albanije (albanski: Kombëtarja shqiptare e futbollit) predstavlja Albaniju na međunarodnim nogometnim takmičenjima i pod kontrolom je nogometnog saveza Albanije (Federata Shqiptare e Futbollit (FSHF)).

Peru

Peru (španski Perú), službeno Republika Peru je suverena država u zapadnom dijelu Južne Amerike. Graniči sa Ekvadorom i Kolumbijom na sjeveru, Brazilom na istoku, Bolivijom na jugoistoku, Čileom na jugu i sa Tihim okeanom na zapadu. U srednjem vijeku, Peru je bio centar čuvenog Inka carstva.

Demokratska je država, podijeljena na 25 regija. Država je u razvoju sa visokim Indeksom ljudskog razvoja i privredom zasnovanom na rudarstvu, proizvodnji, poljoprivredi i ribolovu.

Planinski lanac

Planinski lanac je velika masa koja se sastoji od planina s vrhovima ili bez njih, usko povezanih po poziciji, smjeru, formaciji i dobu nastanka. Izraz planinski lanac nekad se koristi kako bi se kombiniralo nekoliko geoloških funkcija koje su geografski (regionalno) u vezi.

Planinski lanci obično su segmentirani po visoravnima ili planinskim prijevojima i dolinama. Pojedinačne planine u jednom planinskom lancu ne moraju nužno imati ista geološka obilježja, iako najčešće imaju.

Najduži planinski lanac na svijetu jesu Andi, koji se prostiru zapadnom obalom Južne Amerike i imaju dužinu od nevjerovatnih 7200 km. Himalaji su planinski lanac koji sadrži najviše svjetske vrhove, a među njima i najviši, Mount Everest (8848 m), koji se nalazi na granici Nepala i Kine.

Rusi

Rusi su narod koji pripada istočnoslavenskoj jezičnoj grupi s oko 145 miliona pripadnika (postoje i izvori koji navode različit broj pripadnika) prije svega u Rusiji, gdje čine 79,8% ukupnog stanovništva.

Rusi su najbojniji slavenski narod (slijede ih Poljaci i Ukrajinci) a ujedno i najbrojniji narod Evrope.

Zapadna Njemačka na Zimskim olimpijskim igrama 1984.

Zapadna Njemačka (Federalna republika Njemačka) se takmičila na Zimskim olimpijskim igrama 1984 u Sarajevu, Jugoslavija.

Zastava Čilea

Zastava Čilea se sastoji od dva jednaka horizontalna dijela bijele i crvene boje. Na bijelom dijelu se nalazi plavi kvadrat sa bijelom petokrakom u centru koja predstavlja vodilju progresa i časti. Plava je simbol neba, a bijela simbol snijegom prekrivenih Andi. Crvena predstavlja krv prolivenu za nezavisnost.

Švicarska na Zimskim olimpijskim igrama 1984.

Šablon:Švicarska na Olimpijskim i Paraolimpijskim igrama

Švicarska se takmičila na Zimskim olimpijskim igrama 1984 u Sarajevu, Jugoslavija.

Drugi jezici

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.