Švicarska

Švicarska ili Švajcarska (poznata još i kao Švicarska konfederacija) je suverena država u srednjoj Evropi. Iako se službeno naziva konfederacijom, iz historijskih razloga, moderna Švicarska je savezna republika koja se sastoji od 26 kantona, sa Bernom, gdje se nalazi savezna vlada i koji se naziva i savezni grad (njemački: Bundesstadt, fran.: Ville féderale, ital.: Capitale federale).

Graniči na zapadu s Francuskom, na sjeveru s Njemačkom, na istoku s Austrijom i Lihtenštajnom i na jugu s Italijom. Pored glavnog grada Berna i najvećeg grada u državi Züricha, ostali veći gradovi su: Ženeva, Lausanne, Lugano, Basel i drugi.

Sa površinom od 41.285 km2 ubraja se u relativno male države (136. po površini na svijetu). Iako Alpe obuhvataju veći dio države, većinski dio, od oko 8 miliona stanovnika živi na platou između najvećih gradova, između ostalih i dva globalna i ekonomska centra Züricha i Ženeve.

S obzirom da se nalazi između Njemačke i romanskog dijela Evrope (Francuska i Italija), Švicarska obuhvata četiri lingvističke zajednice: njemačku, francusku, italijansku i retoromansku. Iako većinu stanovništva čini pripadnici njemačkog govornog područja, švicarski nacionalni identitet ukorijenjen je u zajedničkoj historijskoj pozadini, zajedničkoj vrijednosti kako federalizma tako i direktne demokratije. Zbog svoje jezične raznolikosti, Švicarska je poznata po različitim izvornim nazivima: Schweiz (njemački), Suisse (francuski), Svizzera (italijanski) i Svizra (retroromanski).

Švicarska je jedna od najrazvijenijih država na svijetu, s najvišim nominalnim bogatstvom po odrasloj osobi i osma po rijednosti bruto domaćeg proizvoda po glavi stanovnika prema izvorima MMF-u. Švicarska se nalazi na samom svjetskom vrhu, prema nekim od kriterija nacionalnog učinka, uključujući transparentnost vlade, građanske slobode, kvalitet života, ekonomsku konkurentnost i ljudski razvoj. Zürich, Ženeva i Bazel su rangirani među prvih deset gradova u svijetu po kvaliteti života prema Merceru za 2018. godini.

Zastava Grb
Zastava Grb
Uzrečica: Unus pro omnibus, omnes pro uno
(bs: jedan za sve, svi za jednog)
HimnaŠvicarski psalm

Položaj Švicarske na karti
Položaj Švicarske
Službeni jezik njemački, francuski, italijanski, retoromanski
Državno uređenje federacija
 -  Federalno vijeće Doris Leuthard
Eveline Widmer-Schlumpf
Ueli Maurer
Didier Burkhalter
Simonetta Sommaruga
Johann Schneider-Ammann
Alain Berset
 -  Kancelar Corina Casanova
Nezavisnost
 -  Priznato 1. august 1291. (ujedinjavanjem kantona Uri, Schwyz i Unterwalden 
Površina
 -  Ukupno 41.285 km2 (136.)
 -  Vode (%) 4.2
Stanovništvo
 -  Ukupno Povećanje8.555.541 (procjena 2019) (94.)
 -  Gustoća stanovništva 182/km2 
BDP (PKM) 2018
 -  Ukupno Povećanje$548 milijardi[1] 
 -  Per capita Povećanje$64.649[1] 
Gini (2016) Povećanje29,4 
HDI (2017) Povećanje0,944[2] (visok
Valuta Franak (CHF)
Vremenska zona CET (UTC+1)
(ljeti: CEST (UTC+2))
Topografija
 -  Najviša tačka Dufourspitze (Monte Rosa)
4 634 m
 -  Najveće jezero Ženevsko jezero
581 km2
 -  Najveća rijeka Rajna
375 km
Internetska domena .ch
Pozivni broj +41

Administrativna podjela

Švicarska se od 1979. godine sastoji od 26 kantona. Sa površinom od svega 37 km2 kanton Basel-grad je najmanji kanton dok je Graubünden sa 7.105 km2 najveći kanton. Sa nešto iznad 16.000 stanovnika kanton Appenzell Innerrhoden je kanton sa najmanjim brojem stanovnika dok je njemu nasuprot kanton Zürich. Velika je raznolikost po gustini naseljenosti pojedinih kantona pa je tako Kanton Basel-grad sa 5.072 stanovnika po km2 najgušće naseljeni a Graubünden sa 26 stanovnika po km2 najrjeđe naseljeni švicarski kanton.

Politika

Političko uređenje Švicarske bazira na jakom konfederalizmu. Svaki kanton ima svoj ustav i sve kompetencije koje nisu dodjeljene federalnoj vladi pripadaju kantonima (policija, porez, itd.). Osim toga su politička prava građana veoma dalekosežna. Tako građani npr. imaju pravo na referendum ili inicijativu ako im se neka od odluka općinskog,kantonalnog,ili saveznog parlamenta ne dopada.

Građani na direktnim izborima najprije biraju zastupnike oba doma saveznog parlamenta, (Nationalrat i Ständerat) a novoizabrani članovi na zasjedanju oba doma parlamenta (Nationalversammlung) zatim biraju i sedmoročlanu saveznu vladu (Bundesrat).

Geografija

Švicarska se nalazi u srednjoj Evropi i prostire se između Ženevskog i Bodenskog jezera. Graniči sa Njemačkom, Austrijom, Italijom, Lihtenštajnom i Francuskom. Ukupna površina iznosi 41.285 km2, a zemlja ima preko 7.500.000 stanovnika. Glavni grad je Bern, a ostali veći gradovi su Zürich, Ženeva, Lozana i Basel.

Švicarska je pretežno alpska zemlja čija je prosječna nadmorska visina 500-800 m. Njeni najveći vrhovi prelaze i preko 4500 m. Najviši vrhovi su Monta Rosa (4635 m.) i Matterhorn 4478 m. Klima je umjereno-kontinentalna, dok je na planinama planinska te alpska. Tokom zime puše vjetar zvani fen (Föhn), koji puše s Alpa u pravcu dolina.

Privreda

Švicarska je razvijena industrijska i poljoprivredna zemlja. Najviše ljudi je zaposleno u uslužnim djelatnostima te u poljoprivredi. Razvijena je industrija čelika, metala, aluminija, mašinska, preciznih instrumenata, elektrotehnika, hemijska, farmaceutska, tekstilna, kože, prehrambena, keramička, betonskog materijala... Zemljište nije naročito pogodno za razvitak poljoprivreda mada ostaje važan faktor u Švicarskoj. Razvijeno je stočarstvo, a naročito se uzgajaju mliječne krave te svinje. Također je razvijen zimski turizam.

Stanovništvo

Najslabije je naseljeno područje Alpa (25-50 stanovnika na km2). Glavnina stanovništva okupljena je na prostoru Švicarske visoravni; tu se nalaze najvažniji gradovi s glavnim granama industrije i najveći dio poljoprivredne površine. Glavni je grad Bern (141 300 stanovnika, šire područje grada Berna 282.400 stanovnika, prema podacima iz daleke 1980.), a najveći Zürich (374 200 stanovnika, šire područje grada Züricha, 707.300 stanovnika, 1975); ostali su istaknuti gradski centri Basel, Ženeva (Geneve), Lausanne i Luzern.

Švicarska ima četiri službena jezika: njemački (63,7%) kojim se govori u sjevernoj, istočnoj i srednjoj Švicarskoj (Deutschschweiz); francuski (20,4%) u zapadnoj Švicarskoj (Romandie); italijanski (6,5%) na jugu zemlje (Tessin). Retroromanski je jezik kojim se služi malobrojna manjina (0,5%) u jugistočnom kantonu Graubünden i priznat je kao službeni jezik, ali se savezni zakoni i službeni dokumenti ne moraju donositi na ovom jeziku. [3]

U Švicarskoj boravi preko 21% stranih državljana u odnosu na ukupan broj stanovništva ove zemlje. Većinom su iz zemalja EU ili EFTA-e. Italijani predstavljaju najveću grupu stranih državljana u Švicarskoj, dok državljani zemalja zapadnog Balkana (Albanije, Bosne i Hercegovine, Hrvatske, Srbije, Slovenije, Crne Gore, Makedonije i Kosova) predstavljaju preko 21% udjela u broju stranih državljana u Švicarskoj konfederaciji. [4]

Od dvanaest švicarskih univerziteta najstariji je onaj u Baselu (osnovan 1460. godine).

Zemlja ima blizu 8.000.000 stanovnika (procjena iz 2009. godine).

Kultura

[icon] Ova sekcija zahtijeva proširenje.

Reference

  1. ^ a b "Switzerland". International Monetary Fund. Pristupljeno 2010-04-21.
  2. ^ "Human Development Report 2010". United Nations. 2010. Pristupljeno 4 November 2010.
  3. ^ Swiss Federal Statistical Office. "Languages and religions - Data, indicators". 2007-10-09.
  4. ^ Foreign resident population by nationality, 2006, Source: Foreign population structure and migration statistics (PETRA), Swiss Federal Statistical Office.

Vanjski linkovi

.ch

.ch je najviši Internet domen za Švicarsku. Švicarski servis za telekomunikacije je zadužen za ovu domenu.

Evropsko prvenstvo u nogometu 1996.

Evropsko prvenstvo u nogometu 1996. je bilo 10. po redu Evropsko prvenstvo u nogometu koje se održalo u Engleskoj. Finalni turnir se odigrao između 8. i 30. juna na kojem je prvi put u historiji učestvovalo 16 reprezentacija. Turnir se odigrao na osam različitih stadiona te je najposjećenije Evropsko prvenstvo do tada. Njemačka je u finalnoj utakmici bila uspješnija od Češke rezultatom 2-1 te treći put u svojoj historiji osvojila šampionsku titulu. Golove u finalu su postigli Oliver Bierhoff u 73. i 95. minuti utakmice za Njemačku te Patrik Berger u 59. minuti utakmice za Češku iz jedanaesterca. U regularnom dijelu utakmice rezultat je bio neriješen rezultatom 1-1 te su se igrali produžeci. Tadašnjim pravilima pogodak postignut u produžecima odlučivao je o novom prvaku Evrope. Prvi zlatni gol Olivera Bierhoffa u historiji finala Evropskih prvenstava donio je treću šampionsku titulu Njemačkoj. Utakmica je odigrana pred 73.611 gledalaca. Glavni sudija utakmice je bio Pierluigi Pairetto.

Evropsko prvenstvo u nogometu 2004.

Evropsko prvenstvo u nogometu 2004. (eng. 2000 UEFA European Football Championship) održalo se u Portugalu. To je bilo dvanaesto prvenstvo Evrope koje svake četiri godine organizira UEFA. Finalni turnir se odigrao između 12. juna i 4. jula na kojem je učestvovalo šesnaest reprezentacija: Grčka, Danska, Engleska, Švedska, Francuska, Holandija, Njemačka, Latvija, Španija, Bugarska, Rusija, Češka, Italija, Švicarska, Hrvatska i Portugal.

Evropsko prvenstvo u nogometu 2008.

Evropsko prvenstvo u nogometu 2008. je bilo 13. po redu Evropsko prvenstvo u nogometu koje se održalo u Austriji i Švicarskoj. Finalni turnir se odigrao između 7. i 29. juna na kojem je učestvovalo 16 reprezentacije. Turnir se odigrao na osam različitih stadiona u isto toliko gradova. Španija je u finalnoj utakmici bila uspješnija od Njemačkke rezultatom 1-0 te drugi put u svojoj historiji osvojila šampionsku titulu. Gol u finalu je postigao Fernando Torres u 33. minuti utakmice. Utakmica je odigrana pred 51.428 gledalaca na stadionu Ernst Happel u Beču. Glavni sudija utakmice bio je Roberto Rosetti.

Evropsko prvenstvo u nogometu 2016.

Evropsko prvenstvo u nogometu 2016. bilo je 15. po redu Evropsko prvenstvo u nogometu koje je održano u Francuskoj. Finalni turnir odigran je između 10. juna i 10. jula na kojem je prvi put u historiji učestvovalo 24 reprezentacije. Turnir je odigran na deset različitih stadiona. Portugal je u finalnoj utakmici bio uspješniji od Francuske rezultatom 1–0 te prvi put u svojoj historiji osvojio šampionsku titulu. Gol u finalu postigao je Éder u 109. minuti utakmice. Utakmica je odigrana pred 75.868 gledalaca. Glavni sudija utakmice bio je Mark Clattenburg.

FIFA

FIFA ili Fédération Internationale de Football Association je svjetska nogometna organizacija. Osnovana je 21. maja 1904. u Parizu.

Prvo svjetsko prvenstvo u nogometu, organizovano od strane ove organizacije, je održano 1930. godine u Montevideu, glavnom gradu Urugvaja.

Nogometni savez Bosne i Hercegovine je član ove asocijacije od 1996. godine.Sa sjedištem u švicarskom gradu Zürichu, u svom okrilju okuplja 209 nacionalnih nogometnih saveza.

FIFA je organizator sljedećih takmičenja:

Svjetsko prvenstvo u nogometu,

FIFA Svjetsko klupsko prvenstvo,

Svjetsko prvenstvo u nogometu za žene,

Nogomet na Olimpijskim igrama.

Francuski jezik

Francuski jezik (français, la langue française) je jedan od romanskih jezika koji se prvenstveno koristi u Francuskoj i njenim prekomorskim departmanima i teritorijima, u Belgiji (uz flamanski i njemački), Luksemburgu (uz luksemburški i njemački), Monaku i Švicarskoj (uz njemački, italijanski i retoromanski), u Kanadi (mahsuz u pokrajini Québec) te u bivšim francuskim i belgijskim kolonijama. Njime se koristi 77 miliona stanovnika na Zemlji kao prvim jezikom i 52 miliona ljudi kao drugim jezikom, pa je s ukupno 129 miliona frankofona (prema procjeni iz 1999. godine) po brojnosti govornika francuski jezik deseti na svijetu.

Italijani

Italijani (italijanski: Italiani) romanski su narod, koji kao konstitutivni narod naseljava Republiku Italiju, te kao nacionalna manjina dijelove Slovenije, Hrvatske, Francuske i okolnih mediteranskih zemalja. U Švicarskoj Italijani čine treći po veličini konstitutivni narod (420.000), a kao dijaspora značajna su nacionalna komponenta u Sjedinjenim Državama (9 miliona) i Latinskoj Americi (4,2 miliona).

Nedovršeni članak Italijani koji govori o narodima treba dopuniti. Dopunite ga prema pravilima Wikipedije.

Njemački jezik

Njemački jezik (njemački: Deutsch) je zapadno-germanski jezik indo-evropskog porijekla koji se pretežno govori u centralnoj Evropi. Srodan je engleskom i holandskom jeziku. Sa oko 120 miliona govornika jedan je od najvećih i najvažnijih jezika na svijetu. Njemački jezik je zvanični jezik u šest evropskih zemalja; Austriji, Belgiji, Lihtenštajnu, Luksemburgu, Njemačkoj i Švicarskoj, dok je u Italiji zvaničan samo u pokrajini Trentino-Južni Tirol.

Nogometna reprezentacija Švicarske

Nogometna reprezentacija Švicarske predstavlja Švicarsku na međunarodnim nogometnim takmičenjima i pod kontrolom je nogometnog saveza Švicarske (njemački: Schweizerischer Fussballverband, italijanski: Associazione Svizzera di Football, francuski: Association Suisse de Football).

Nogometne utakmice Bosna i Hercegovina – Švicarska

Prvu zvaničnu utakmicu Švicarska i Bosna i Hercegovina su odigrale 29. marta 2016. godine u Zürichu gdje je Bosna i Hercegovina zabilježila pobjedu rezultatom 2-0. Golove na utakmici su postigli Edin Džeko u 14, i Miralem Pjanić u 57. minuti utakmice. Danijel Graovac i Haris Duljević zabilježili su debitantske nastupe za Bosnu i Hercegovinu.

Sauber Motorsport

Sauber Motorsport AG, je švicarska mototrkačka kompanija. Osnovana je 1970-te godine od strane Petera Saubera. Od 2019. tim je preimenovan u Alfa Romeo Racing koji je kao sponzor tima došao 2018, i 2019. sezona je prvi put da se ekipa Saubera nije takmičila pod svojim imenom od 1993. godine

Ekipa je kroz historiju imala i odnose sa BMW kada su prodani 2005. godine njemčkom proizvođaču, te se takmičili kao BMW Sauber od 2006. do 2009., osvojiši jedno prvo mjesto. Nakon 2009. godine BMW se povukao iz Formule 1 i budućnost ekipe je dovedena u pitanje, sve dok nije prodana nazad njihovom osnivaču Peteru Sauberu. Međutim, ime BMW je nosila sve do 2011. sezone zbog problema sa Concorde Ugovorom, iako su u tom periodu koristili Ferrari motore.

Srednjoevropsko vrijeme

Srednjoevropsko vrijeme, skraćeno CET (od engleskog Central European Time), jedno je od imena za vremensku zonu UTC+1. Koriste je većina Evropskih i sjevernoafričkih zemalja. Većina koriste i Srednjoevropsko ljetno vrijeme (UTC+2).

Svjetsko prvenstvo u nogometu 1950.

Svjetsko prvenstvo u nogometu 1950. bilo je četvrto po redu Svjetsko prvenstvo u nogometu koje je održano u Brazilu od 24. juna do 16. jula 1950. godine. Šampionsku titulu osvojio je Urugvaj pobijedivši u odlučujućoj utakmici domaćina Brazil. Bronzana medalja pripala je Švedskoj. Prvobitno je bilo 16 ekipa ali su se Turska, Škotska i Indija povukli sa takmičenja. Na prvenstvu je učestvovalo 13 reprezentacija raspoređenih u četiri grupe. Pobjednici sve četiri grupe kvalificirali su se u narednu finalnu grupu takmičenja. Na prvenstvu je odigrano 22 utakmice gdje je postignuto 88 golova što je prosječno iznosilo 4 postignuta gola po utakmici. Najbolji stijelac turnira bio je reprezentativac Brazila Ademir sa 8 postignutih golova.

Svjetsko prvenstvo u nogometu 1954.

Svjetsko prvenstvo u nogometu 1954. bilo je peto po redu Svjetsko prvenstvo u nogometu koje je održano u Švicarskoj od 16. juna do 4. jula 1954. godine. Šampionsku titulu osvojila je Zapadna Njemačka pobijedivši u finalnoj utakmici Mađarsku. Bronzana medalja pripala je Austriji. Na takmičenju je učestvovalo 16 reprezentacija. Na prvenstvu je odigrano 26 utakmica gdje je postignuto 140 golova što je prosječno iznosilo 5.38 postignutih golova po utakmici. Najbolji stijelac turnira bio je reprezentativac Mađarske Sándor Kocsis sa 11 postignutih golova.

Svjetsko prvenstvo u nogometu 2014.

Svjetsko prvenstvo u nogometu 2014. jeste nogometni turnir u organizaciji FIFA-e, koji se odigrao od 12. juna do 13. jula 2014. u Brazilu. Prvak svijeta je postala reprezentacija Njemačke, pobijedivši Argentinu rezultatom 1-0. Ovo je prvi naslov Njemačkoj nakon ujedinjenja 1990. godine.

Ovo je bilo drugi put da ta zemlja bude domaćin takmičenja, jer je to prvi put bila 1950. Brazil je postao peta država sa dvostrukim domaćinstvom prvenstva nakon Meksika, Italije, Francuske i Njemačke.

To je bilo prvo svjetsko prvenstvo u Južnoj Americi nakon onog iz 1978. u Argentini i drugo uzastopno prvenstvo održano na južnoj hemisferi.

17 gradova iskazalo je interes da budu izabrani kao domaćini prvenstva: São Paulo, Rio de Janeiro, Belo Horizonte, Porto Alegre, Brasília, Belém, Campo Grande, Cuiabá, Curitiba, Florianópolis, Fortaleza, Goiânia, Manaus, Natal, Recife/Olinda (jedan stadion će koristiti oba grada), Rio Branco i Salvador. Maceió je odustao.

U skladu s FIFA-inom praksom, samo jedan grad može koristiti 2 stadiona, a broj gradova domaćina ograničen je na između 8 i 10. Brazilska konfederacija tražila je odobrenje da najbolje nogometaše svijeta ugosti u 12 gradova. 26. decembra 2008. FIFA je dala zeleno svjetlo za plan za 12 gradova domaćina.

Gradovi su odabrani 31. maja 2009. Odbijeni su Belém, Campo Grande, Florianópolis, Goiânia i Rio Branco.

UEFA

Union of European Football Associations (UEFA; Unija evropskih fudbalskih asocijacija) je rukovodeći organ fudbalskog sporta u Evropi. Ona predstavlja državne fudbalske saveze Evrope, održava evropska takmičenja klubova i državnih reprezentacija, kontrolira novčane nagrade, pravila i medijska prava tih takmičenja.

UEFA je jedna od šest nogometnih udruženja članica FIFA-e. Od 32 mjesta na svjetskom prvenstvu 2006. godine, 14 je dodijeljeno savezima UEFA-e.

UEFA je osnovana 15. juna 1954. u Baselu, Švicarska, nakon diskusija između fudbalskih saveza Francuske, Italije i Belgije. Sjedište se nalazilo do 1959. u Parizu, prije nego što je organizacija preselila u Bern. Henri Delaunay je bio prvi generalni sekretar, Ebbe Schwartz predsjednik. Rukovodeći centar je od 1995. u Nyonu, Švicarska. Početkom je sadržavala 25 državnih saveza. Nakon 3. maja 2016. i prijema Nogometnog saveza Kosova u svoje punopravno članstvo, UEFA danas broji 55 punopravnih članica, uključujući i neevropske nogometne saveze kao Tursku, Kipar, Izrael, Gruziju, Armeniju, Azerbejdžan i Kazahstan.

UEFA, kao predstavnica državnih saveza, ima nekoliko sporova sa Evropskom komisijom. U 1990-im su se teme kao televizijska prava i posebno međunarodni prelasci igrača (Bosman-pravilo) morali promjeniti, da bi ostali u skladu sa evropskim pravom.

UEFA je 1. aprila ukinula N/FSBiH sa svoje karte. Nogometni Savez Bosne i Hercegovine nije usvojio Statut, koji su FIFA i UEFA tražile. Tek će se možda do kraja maja ove godine formirati novi NSBiH, koji bi formirala UEFA i FIFA.

Nogometni savez Bosne i Hercegovine je član ove asocijacije od 1998. godine.

Švicarci

Švicarci (njemački die Schweizer, francuski les Suisses, italijanski gli Svizzeri, retroromanski ils Svizzers) su državljani ili starosjedioci Švicarske. Naziv dolazi od toponima Schwyz i koristio se u staroj Švicarskoj federaciji još od 16. vijeka.Iako Švicarska Konfederacija, moderna Švicarska datira iz 1848, ona nije nacionalna država i obično Švicarci se ne zovu zajedničkom etničkom grupom.Broj Švicaraca je narastao sa 1,7 milliona 1815. na 6,76 milliona 2009, od čega je 90% živjelo u Švicarskoj. Od ostatka, oko 60% živi u Evropskoj Uniji (423.300); najbrojnija švicarska populacija van Evrope. živi u Kanadi (146.830).

Švicarska na Svjetskom prvenstvu u atletici 2017.

Švicarsku je na Svjetskom prvenstvu u atletici 2017. u Londonu od 4. do 13. augusta 2017. predstavljalo 19 sportista u 13 disciplina.

Države
Teritorije
Nepriznate države
i države pod
upravom UN-a
Institucije
Članice
Posmatrači
Bivše članice
Švicarska po temama
Historija
Geografija
Politika
Privreda

Drugi jezici

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.