Češki jezik

Češki jezik (na češkom: čeština ili český jazyk) je službeni jezik 10,5 miliona stanovnika Češke. Najveća je češka dijaspora u Sjedinjenim Američkim Državama, a procjenjuje se da ih ondje ima oko 0,5 miliona. U ostalim dijelovima Amerike i u pojedinim evropskim zemljana broj im ne prelazi nekoliko desetaka hiljada.

Specifičnost je današnjega češkog jezika postojanje jasne razlike između pisanog (spisovný jazyk) i govornog jezika (obecná čeština) koji se upotrebljiva u neslužbenoj i poluslužbenoj usmenoj komunikaciji. Kao jedan od najstarijih evropskih književnih jezika, češki je još od srednjeg vijeka predmet brojnih opisa, počevši od Jana Husa, preko J. A. Comeniusa, J. Dobrovskoga pa do Praškoga lingvističkog kruga u 20. vijeku. Historija se češkog jezika dijeli na četiri razdoblja: pračeški (od kraja 10. do sredine 12. vijeka), staročeški (od sredine 12. do 15. vijeka), srednjočeški (od 16. do 18. vijeka) i novočeški (19. i 20. vijekovi).

Iz staročeškog su razdoblja posvjedočena samo imena i glose u latinskim tekstovima te čehizmi u staroslavenskim tekstovima. Od druge polovine 13. vijeka započinje procvat češke književnosti. U vrijeme Jana Husa jezik je demokratiziran brojnim pučkim izrazima, a u doba humanizma i renesanse obogaćen i brojnim tuđicama i posuđenicama, na što je reagirao puristički pokret u vrijeme baroka. Tek je u vrijeme nacionalnoga preporoda u 19. vijeku (obrozeni) ponovno uspostavljena ravnoteža.

Presl brambor
Primjer štampanog češkog jezika iz 1846.
Češki jezik
čeština ili český jazyk
Države govorenja Češka; Slovačka, Hrvatska
Regije govorenja Evropa
Broj govornika oko 12 miliona
Jezička porodica

indoevropski

slavenski
zapadnoslavenski
češki
Službeni status
Služben u Češka, EU
Jezički kod
ISO 639-1 cs
ISO 639-3 ces
Također pogledajte: Jezik | Spisak jezika

Češko pismo

Češko je pismo latinica koja je od Husova vremena proširena dijakritičkim znakovima: "háček"-kvačica, koji označava mehkoću (palatalnost) suglasnika i "čárka"-crtica koja označuje dužinu samoglasnika. Osim kvačice i crtice, postoje i treći znak, apostrof koji se piše direktno uz malo slovo d ili t: d' odnosno t', su umekšani suglasnici d odnosno t te su u određenoj mjeri izgovorom slični suglasnicima đ odnosno ć. Velika takva slova pišu se s kvačicom. Od Jana Husa u češkom je preostao samo jedno slovo sastavljeno od više znakova a to je ch, što se čita h.

Češka je grafija bitno utjecala na Gajevu reformu hrvatske latinice.

Češki alfabet

A a Á á B b C c Č č D d Ď ď E e É é Ě ě F f
á dlouhé á čé ďé é dlouhé é ije,
é s háčkem
ef
/a/ // /b/ /ʦ/ /ʧ/ /d/ /ɟ/ /ɛ/ /ɛː/ /ɛ, / /f/
G g H h Ch ch I i Í í J j K k L l M m N n Ň ň
chá í,
měkké í
dlouhé í el em en
/g/ /ɦ/ /x/ /ɪ/ /i:/ /j/ /k/ /l/ /m/ /n/ /ɲ/
O o Ó ó P p Q q R r Ř ř S s Š š T t Ť ť  
ó dlouhé ó kvé er es ťé  
/o/ // /p/ /kv/ /r/ /ɼ, r̝/ /s/ /ʃ/ /t/ /c/  
U u Ú ú Ů ů V v W w X x Y y Ý ý Z z Ž ž  
ú dlouhé ú ů s kroužkem dvojité vé iks ypsilon,
tvrdé ý
dlouhé ypsilon zet žet  
/u/ // // /v/ /v/ /ks, gz/ /ɪ/ // /z/ /ʒ/  

Vanjske linkovi

Adin Ljuca

Adin Ljuca (1966, Zenica) je književnik i prevodilac. Studirao je komparativnu književnost i bibliotekarstvo u Sarajevu, a zatim i u Pragu, gdje od konca 1992. godine živi i radi kao bibliotekar. Uz pisanje i prevođenje, posvećuje se proučavanju kulturne historije češko-jugoslavenskih odnosa. Knjige su mu prevedene na njemački i češki jezik. Njegove pjesme objavljene su 2012. godine u antologiji novijeg pjesništva Zašto tone Venecija Ervina Jahića.

Dagmar (knjiga)

Dagmar je roman bosanskohercegovačkog književnika Zlatka Topčića objavljen 2013. godine. Preveden je na češki jezik (For Prague, Prag, 2017). Smatra se jednim od najznačajnijih Topčićevih djela.

Nailazi na odlične kritike čitalaca koji su djelo ocijenili kao jedno od najznačajnijih ostvarenja moderne evropske i svjetske književnosti.Osvojio je nagradu "Fra Grgo Martić" za najbolju knjigu proze objavljenu u 2013. godini i najznačajniju bosanskohercegovačku književnu nagradu, Godišnju nagradu Društva pisaca BiH za najbolju knjigu objavljenu u 2013. godini, čime je Zlatko Topčić postao jedan od rijetkih književnika koji je tu značajnu nagradu dobio dva puta (njegov otac Zaim Topčić je također dvostruki dobitnik). Prvi put je nagrađen za roman Košmar 1997. godine.

Priča je realizirana kroz e-mailove supruge bivšeg češkog predsjednika Václava Havela, Dagmar Veškrnove-Havlove i bh. pisca dr. Oskara Ferageta. Inače, Dagmar je svojevrstan nastavak romana Završna riječ, iako funkcionira i kao potpuno nezavisna romanska cjelina.

Habsburška Monarhija

Habsburška monarhija (njemački: Habsburgermonarchie), poznatija i kao Dunavska monarhija (njemački: Donaumonarchie), je nezvaničan naziv koji su koristili historičari za zemlje i pokrajine kojima je vladala austrijska dinastija Habsburg do 1780. godine, a zatim njen nasljednik dinastija Habsburg-Lotaringija do 1918. godine. Habsburška monarhija je bila kompozitna država sastavljena od teritorija koje su bile u sastavu Svetog rimskog carstva. Glavni grad Monarhije je bio Beč, osim od 1583. do 1611. godine kada je bio premješten u Prag. Habsburška monarhija je od 1804. do 1867. godine monarhija je postala Austrijsko carstvo, a od 1867. do 1918. godine Austro-Ugarska.

Habsburška monarhija je svoje početke započela oko dvorca Habsburg u današnjoj Švicarskoj, da bi se kasnije razvila oko habsburških nasljednih zemalja (današnja Austrija i Slovenija) koje su Habsburzi stekli 1278. godine. Monarhija je kasnije narasla uz pomoć ženidbi i ratova, da bi veliki uspon doživjela tokom vladavine Maksimilijana I, Karla V i Ferdinanda I. Od toga trenutka vladari Habsburške monarhije su ponekad izravno vladali i polovinom Evrope.

Nedovršeni članak Habsburška Monarhija koji govori o historiji treba dopuniti. Dopunite ga prema pravilima Wikipedije.

Hej, Slaveni

Hej, Slaveni ili Hej, Sloveni je pjesma posvećena svim Slavenima i naslov himne bivše Socijalističke federativne republike Jugoslavije. Prva verzija pjesme napisana je 1834. pod naslovom Hej, Slaveni (ili na slovačkom Hej, Slováci). Pjesmu je napisao Samuel Tomášik. Otad je ova pjesma himna panslavizma, nezvanična himna Slovaka te himna SFRJ. Kompozicija pjesme Hej Slaveni vrlo je slična kompoziciji himne Republike Poljske.

Kde domov můj

Kde domov můj? (bos. Gdje je moj dom?) je od 1993. godine državna himna Češke.

Riječi himne potiču iz pozorišnog djela "Fidlovačka aneb žádný hněv a žádná rvačka" koje je napisao Jozef Kajetán Tyl. Ovo djelo je premijerno izvedeno u Pragu 21. decembra 1834. godine. Muziku je napisao František Škroup. Pozorišno djelo ima više dijelova ali se za himnu uzima samo prva strofa.

Za vrijeme Čehoslovačke, državna himna se sastojala iz dva dijela. Prvi je dio bila sadašnja češka himna, a drugi dio je bila himna Slovačke (Nad Tatrou sa blýska).

Maginotova linija

Maginotova linija (Mažino-linija ili Mažinovljeva linija) predstavlja sistem utvrđenja koji je izgrađivana između Prvog i Drugog svjetskog rata duž francusko-njemačke granice. Ovaj odbrambeni sistem izgradili su Francuzi od švicarske do belgijske granice. Najutvrđeniji dio nalazio se između Rajne i belgijske granice. Mažino-linija je dobila ime po francuskom ministru rata Andre Mažinu (Andre Maginot 1877-1932), inače političaru koji je bio u tri mandata ministar rata (1922-1924; 1929-1930; 1931). Mažino-linija nije bila završena kada je počeo Drugi svjetski rat. Njemački napad juna 1940. probio je Mažino-liniju na više mjesta.

Matilda

Matilda je žensko ime njemačkog porijekla. Izvedeno je od riječi snaga i bitka, te se može prevesti kao snaga u bici. Varijacije imena u drugim jezicima uključuju Mathilde (francuski i norveški jezik), Matilde (italijanski jezik), Matylda (poljski i češki jezik) i Matild (mađarski jezik).

Nazif Kusturica

Nazif Kusturica (Plana kod Bileće, 1928), filolog, slavist, prevodilac.

Završio je studij slavistike (ruski jezik i književnost, češki jezik i književnost) u Sofiji i Beogradu (1953). Doktorsku disertaciju pod nazivom Inteligencija u dramama Maksima Gorkog iz epohe prve ruske revolucije odbranio je na Filozofskom fakultetu u Sarajevu 1975. Bio je profesor ruske književnosti 19. i 20. stoljeća. Bio je predsjednik Odsjeka za slovenske jezike i književnosti, predsjednik Savjeta Fakulteta i dekan Filozofskog fakulteta u Sarajevu. Objavio je veći broj radova, udžbenika ruskog jezika, prijevoda. Priredio je veći broj knjiga. Penzionisan je 2000. Izabran je za professora emeritusa. Prvi bosanskohercegovački slavistički kongres u organizaciji Slavističkog komiteta na Filozofskom fakultetu u Sarajevu, za izuzetan doprinos slavistici dodijelio mu je nagradu pod nazivom "Povelja bana Kulina" 2011.

Slavenski jezici

Slavenski jezici su jezička porodica unutar indoevropskih jezika.

Zapadnoslavenski jezici

čeho-slovački

češki jezik

slovački jezik

lužičkosrpski jezici

gornjolužičkosrpski jezik

donjolužičkosrpski jezik

lehitski jezici

polapski jezik

kašupski jezik

poljski jezik

šleski jezikIstočnoslavenski jezici

bjeloruski jezik

ukrajinski jezik

rusinski jezik

ruski jezikJužnoslavenski jezici

zapadni

slovenski jezik

prekmurski jezik

hrvatski jezik

srpski jezik

bosanski jezik

crnogorski jezik

istočni

bugarski jezik

makedonski jezik

crkvenoslavenski jezik

Spisak jezika

Ovo je spisak članaka o prirodnim jezicima i narječima.

Vidi i: Jezik, Spisak programskih jezika, Slavenski jezici

Zapadnoslavenski jezici

Zapadnoslavenski jezici podgrupa su slavenskih jezika iz indoevropske porodice. Govore se u istočnoj i srednjoj Evropi: u Poljskoj, Češkoj, Slovačkoj, kao i u Lužici na istoku Njemačke.

Najveći zapadnoslavenski jezik po broju govornika jest poljski, kojim govori približno 40 miliona ljudi.U svim zapadnoslavenskim jezicima koristi se latinica.

Istočnoslavenski
Zapadnoslavenski
Južnoslavenski
Ostali

Drugi jezici

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.