རྒྱལ་སྲིད།

རྒྱལ་སྲིད་ནི་རྒྱལ་པོས་དབང་རྒྱུར་བྱས་པའི་རྒྱལ་ཁབ།

Russian Imperial Crown

པར་རིས་བར་འཁྱམས།

World Monarchies
ཁྲི་སྲོང་ལྡེ་བཙན།

ཁྲི་སྲོང་ལྡེ་བཙན་ནི་སྤྱི་ལོ་༧༥༥ལོར་སྐུ་འཁྲུངས་པ་དང་༧༩༧ཡང་ན་༨༠༤ལོར་ཚེ་ལས་འདས། ཡབ་ཁྲི་ལྡེ་གཙུག་བརྟན་རེད། བཙན་པོ་ཁྲི་སྲོང་ལྡེ་བཙན་ནི་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་རབས་ཨང་༣༨ཡིན་པ་དང་ཆོས་རྒྱལ་མེས་དབོན་རྣམ་གསུམ་གྱི་ཡ་གྱལ་ཡིན་ཞིང་ ཆོས་རྒྱལ་མི་དབོན་རྣམ་གསུམ་ནིི་ཁྲི་སྲོང་ལྡེ་བཙན་དང་ཁྲི་རལ་པ་ཅན་སྲོང་བཙན་སྒམ་པོ་བཅས་ཡིན། ཁོང་གིས་དབང་བསྒྱུར་བྱེད་པའི་དུས་སུ་བོེད་ཀྱི་དམག་ཤུགས་དྲག་ཤོས་མཚམས་ཡིན།

གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོ་

གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོ་ནི་བོད་ཀྱི་བཙན་པོ་ཞིག་རེད།

ཆིན་ཧྲི་ཧོང་།

ཆིན་ཧྲི་ཧོང་(སྤྱི་ལོ་སྔོན་གྱི་༢༥༩_སྤྱི་ལོ་སྔོན་གྱི་༢༡༠ལོ)(རྒྱ་སྐད།: 秦始皇)གི་གདུང་དབྱིན་དང་མཚན་ཀྲིན་ལགས། ཁོང་སྲིད་ཁྲིར་བཞུགས་དུས་དགུང་ལོ་༡༣ལ་བུད་མ་ཐག་ཡིན། སྐབས་དེར་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་སྲིད་དོན་ཡོད་ཚད་བློན་ཆེན་ལུའི་པུའུ་ཝེ་ཡིས་གཅིག་གཅོད་བྱེད་ཀྱིན་འདུག ཉུག་རུམ་པ་ལའོ་ཨའེ་ཡིས་ཀྱང་རྒྱལ་ཡུམ་དང་ཁོ་གཉིས་བར་གྱི་གསང་བའི་མཛའ་བརྩེར་བརྟེན་ནས་རྒྱལ་སྲིད་ལ་ཐེ་གཏོགས་དང་ཚོད་འཛིན་བྱས། ཁོང་གིས་དགུང་ལོ་༢༢པ་སྟེ་སྤྱི་ལོའི་སྔོན་གྱི་༢༣༨ལོར་སྲིད་དབང་དངོས་བཞེས་གནང་རྗེས། ཐོག་མར་ལའོ་ཨའེ་མེད་པར་བཟོས་པ་དང་། ཕྱི་ལོར་ལུའི་པུའུ་ཝེའི་གོ་གནས་བླངས། སྲིད་དབང་བརྟན་འཇགས་སུ་བཏང་རྗེས་ཁོང་གིས་ཆིན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱིས་དངོས་སྟིབས་ཆེན་པོ་བསགས་ཡོད་པར་བརྟེན་ནས་ལོ་ཁ་ཤས་ལས་མ་འགོར་པར་རྒྱལ་ཁབ་དྲུག་པོ་བསྣུབས་ནས་གཅིག་གྱུར་ལས་དོན་ཆེན་པོ་གྲུབ་པས་"སྔ་མེད་གོང་མ་གཅིག་པུ་"ཡི་དཔའ་མཛངས་ཐབས་མཁས་གསལ་བོར་མཚོན་ཡོང་ངོ་།

ཇོ་བོ་རྗེ་དཔལ་ལྡན་ཨ་ཏི་ཤ

ཇོ་བོ་རྗེ་དཔལ་ལྡན་ཨ་ཏི་ཤ་ནི། རྒྱ་གར་གྱི་རྒྱལ་པོ་དགེ་བའི་དཔལ་ཞེས་བྱ་བའི་སྲས་སུ་སྐུ་བལྟམས། ཡབ་ཡུམ་གཉིས་ལ་གནང་བ་ནན་གྱིས་ཞུས་ཏེ་རྒྱལ་སྲིད་མཆིལ་མའི་ཐལ་བ་བཞིན་དུ་སྤངས་ནས་བླ་མ་ཨ་ཝ་དྷུ་ཏི་པའི་ཞབས་ལ་གཏུགས། དགུང་ལོ་ཉེར་གཅིག་ནས་དགུང་ལོ་ཉེར་དགུའི་བར་དུ་རྒྱུད་སྡེ་བཞིའི་དབང་ལུང་མན་ངག་མཐའ་དག་ལ་སྦྱངས། བླ་མ་ཤཱི་ལ་རཀྴི་ཏ་ལས་རབ་ཏུ་བྱུང་། མཚན་དཱི་པཾ་ཀ་ར་ཤྲཱི་ཛྙ་ན་ཞེས་བཏགས། མངོན་པ་སྡེ་བདུན་གྱི་གནད་ཀུན་བསྡུས་པའི་བསྟན་བཅོས་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་བམ་པོ་བརྒྱད་བརྒྱ་ཙམ་ཡོད་པའི་བསྟན་བཅོས་དེ་ལ་ལོ་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་བར་དུ་གསན་ནས་མཐའ་ཆོད་པར་སྦྱངས། བླ་མ་གསེར་གླིང་པ་ལས་ལོ་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་རིང་དབུ་སྔས་སྦྲེལ་ཏེ་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་ལམ་གྱི་རིམ་པའི་ལུས་སྤྱི་དང་། ཁྱད་པར་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་རིན་པོ་ཆེ་ལ་བློ་སྦྱོང་བའི་གདམས་ངག་རྣམས་བུམ་པ་གང་བྱོའི་ཚུལ་དུ་གསན། བོད་ཀྱི་མངའ་རིས་ཆོས་རྒྱལ་ཡེ་ཤེས་འོད་ཁུ་དབོན་གྱིས་དཀའ་བ་བརྒྱ་ཕྲག་དུ་མའི་སྒོ་ནས་བོད་དུ་གདན་དྲངས་ཤིང་། ལྷ་བླ་མ་བྱང་ཆུབ་འོད་ཀྱིས་ཇོ་བོ་རྗེ་ལ་གསོལ་བ་བཏབ་པར། བྱང་ཆུབ་ལམ་གྱི་སྒྲོན་མ་མཛད། འབྲོམ་གྱིས་བོད་དབུས་སུ་གདན་དྲངས་ཏེ། ཇོ་བོས་སྐལ་ལྡན་མང་པོ་ལ་ཆོས་འཁོར་རྒྱ་ཆེར་བསྐོར། ཇོ་བོ་བོད་དུ་བྱོན་ནས་མངའ་རིས་སུ་ལོ་གསུམ། སྙེ་ཐང་དུ་ལོ་དགུ། དབུས་གཙང་གཞན་དུ་ལོ་ལྔའི་བར་དུ་སྐལ་བ་དང་ལྡན་པ་རྣམས་ལ་མདོ་སྔགས་ཀྱི་གཞུང་གདམས་ངག་མ་ལུས་པ་བསྟན་ནས་བསྟན་པའི་སྲོལ་ནུབ་པ་རྣམས་གསར་དུ་བཙུགས། སྲོལ་ཅུང་ཟད་ཡོད་པ་རྣམས་འཕེལ་བར་མཛད། ལོག་པར་རྟོག་པའི་དྲི་མས་སྦགས་པ་རྣམས་ལེགས་པར་བསལ་ཏེ་བསྟན་པ་རིན་པོ་ཆེ་དྲི་མ་དང་བྲལ་བར་མཛད་དོ།། ཕྱི་ལོ་ ༡༠༥༤ སྐུ་གཤེགས། ཇོ་བོ་ལ་རྒྱ་བོད་གཉིས་ཀར་སློབ་མ་མང་དུ་ཡོད་ཅིང་། གཙོ་བོ་རྒྱ་གར་དུ། པཎྜིཏ་བི་ཏོ་པ། དྷརྨཱ་ཨ་ཀ་ར་མ་ཏི། དབུ་མ་སེངྒེ། སའི་སྙིང་པོ་སོགས་དང་། བོད་དུ། ལོ་ཙཱ་བ་རིན་ཆེན་བཟང་པོ། ནག་ཚོ་ལོ་ཙཱ་བ། ལྷ་བླ་མ་བྱང་ཆུབ་འོད། རྣལ་འབྱོར་པ་ཆེན་པོ། དགོན་པ་བ། ཁུ་རྔོག་འབྲོམ་གསུམ་སོགས་མཐའ་ཡས་སོ། །

དགའ་བ་འཕེལ་གསེར་ཁྲི་ལ་འཁོད་ཚུལ།

བེ་རི་འཇིགས་མེད།

དགའ་བ་འཕེལ་གསེར་ཁྲི་ལ་འཁོད་ཚུལ།

རྒྱལ་པོ་དགའ་བ་འཕེལ་གསེར་ཁྲི་ལ་འཁོད་ལོ་ནི་སྤྱི་ལོ་༦༠༦ལོ་ལ་ཡིན། ཁོང་རྒྱལ་སྲིད་ཀྱི་ཁྲི་ལ་འཁོད་དུས་རང་ལོ་༡༨ལས་སོན་མེད། ཁོང་ཉིད་རྒྱལ་སྲིད་ཀྱི་ཁྲི་ལ་འཁོད་པ་ཡང་བཀྲིས་ལམ་ལེགས་ལྟ་བུས་འཁོད་པ་ཞིག་མིན་པར། འུ་ཐུག་ཐབས་ཟད་ཀྱི་སྒོ་ནས་ཁྲི་ལ་འཁོད་པ་ཞིག་ཡིན། ཁོང་ཁྲི་ལ་འཁོད་པའི་སྔ་ལོ་སྟེ། སྤྱི་ལོ་༦༠༥ལོར་མཐའ་མཚམས་ནས་ཧུ་ཎའི་བཙན་འཛུལ་དམག་འཁྲུགས་ལངས། རང་གི་ཕུ་བོ་རྒྱལ་སྲིད་འཕེལ་གྱིས་མཐའ་མཚམས་ཞི་འཇག་གི་དཔུང་ཆེན་བཏེགས་པས་ཧུ་ཎ་མཐའ་བསྐྲོད་ཀྱིས་རྒྱལ་ཁ་ཐོབ། ཡིན་ནའང་སྟབས་མ་ལེགས་པར་ཕུ་བོ་དམག་སར་ཡོད་པའི་སྐབས་ཕོ་བྲང་དུ་ཡབ་ཡུམ་གཉིས་ཀ་གློ་བུར་འདས་གྲོང་སོང་༎ ལོ་དེར་རང་གི་ཕུ་བོ་གསེར་ཁྲི་ལ་འཁོད་ཀྱང་ཡུན་རིང་མ་འགོར་བར། མང་ག་ལའི་རྒྱལ་པའོི་ངན་བསྐུལ་འོག་མ་ལ་ཝའི་རྒྱལ་པོས་ཀནྣཽ་ཛའི་རྒྱལ་པོ་ཁྱིམ་གི་གོ་ཆ་བཀྲོངས། དགའ་བ་འཕེལ་གྱི་གཅུང་མོ་རྒྱལ་སྲས་དཔལ་མོ་ཀནྣཽ་ཛའི་གྲོང་ཁྱེར་དུ་བཙོན་འཇུག་བྱས། དེར་བརྟེན་དཔུང་ཆེན་གཤམ་མོད། དམག་འཐབ་བྱེད་དགོས་མ་བྱུང་བར་མ་ལ་ཝཱི་རྒྱལ་པོ་སྐུ་དངོས་ཀྱིས་མགོ་འདོགས་བྱས་པས་རྒྱལ་ཁམས་ལས་སླ་པོའི་ངང་ནས་བླངས་ཀྱང་། དེའི་བློན་ཆེན་གཡོ་ཅན་མ་རུངས་པ་ཞིག་གིས་མགོ་འདོགས་འདུམ་འགྲིགས་ཀྱི་དུས་སྟོན་མཛད་སྒོའི་ཐོག་ཞལ་ཟས་ལ་དུག་བཏབ་ཏེ་ཕུ་བོ་རྒྱལ་སྲས་འཕེལ་གློ་བུར་དུ་བཀྲོངས། ཕྱིའི་དགྲ་མང་པ་དང་ནང་གི་རྐྱེན་ངན་བསྟུད་མར་འཕྲད་པས།མངའ་རིས་མི་དམངས་རྣམས་ནང་འཁྲུག་ཟིང་སློང་གི་མགོ་ཚུགས་ཏེ་རྒྱལ་སྲིད་འཐོར་བའི་ཉེན་ཁ་སླེབས་པ་དང་། བློན་ཆེན་པོ་པཱ་ཆི་ཡིས་གྲོས་མགོ་བཏོན་ཏེ་དགའ་བ་འཕེལ་གློ་བུར་དུ་རྒྱལ་པོའི་གསེར་ཁྲིར་མངའ་གསོལ་བྱས། ཐང་སན་བླ་མའི་ལམ་ཡིག་ལས། ད་ལྟའི་རྒྱལ་པོའི་མིང་ལ་ཧརྵ་བྷ་ར་ན་ཟེར། དེའི་ཕའི་མིང་ས་ར་ཀྱ་ར་བྷ་ན་ཟེར་རོ། །ཕུ་བོའི་མིང་ཧྲི་ཙ་[56a7]བྷ་ཏ་ན་ཟེར། རྒྱལ་པོ་འདིའི་བཅའ་ཁྲིམས་ལེགས་པས་རྒྱ་གར་ཕྱོགས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་ཀྲྀ་ནུ་ཝ་རྞ་སྟེ་གསེར་སྙན་ཅན་ཞེས་པ་ཕྲག་དོག་སྐྱེས་ཏེ་རང་ལས་ལྷག་པས་རྒྱལ་སྲིད་ལ་གནོད་ཀྱི་དོགས་ནས་བསླུ་[56b1]ཐབས་ཀྱིས་མཛའ་བོ་བྱས་ནས་དགའ་སྟོན་གྱི་ཚུལ་གྱིས་མགྲོན་དུ་བོས་ཏེ་དུག་གིས་བཀུམས་སོ། །དེར་འབངས་རྣམས་ལ་བདག་པོ་མེད་པས་འཁྲུགས་པ་ལངས་ཤིང་བློན་པོ་ཆེན་པོ་པཱ་ཆི་ཞེས་བྱ་བས་བགྲོས་བཏོན་[56b2]ཏེ། ཧརྵབྷ་ར་ན་རྒྱལ་པོར་དབང་བསྐུར།

ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར་ཡིན། ཁོང་རྒྱལ་པོའི་གསེར་ཁྲིར་བཞུགས་པ་ཡང་བློན་ཆེན་པོ་ཚོས་རྒྱལ་སྲིད་གློ་བུར་དུ་འཐོར་ཞིག་འགྲོ་རྒྱུར་སྐྲག་ནས་གློ་བུར་ཛ་དྲག་གིས་ཁྲི་འདོན་བྱས་པ་ལས།རང་ཉིད་གསེར་ཁྲི་ལ་བཞུགས་རྒྱུའི་འདུན་པ་དེ་ཙམ་མེད་པར་བཤད། ཁོང་གིས་རང་ཉིད་གསེར་ཁྲིར་འཁོད་རྒྱུ་ཁ་ཐུག་ཞལ་བཞེད་མ་གནང་བར། སྔོན་དུ་གངྒའི་འགྲམ་ངོགས་ཀྱི་སྤྱན་རས་གཟིགས་ཀྱི་ལྷ་ཁང་དུ་འཕགས་པ་འཇིག་རྟེན་དབང་ཕྱུག་གི་སྐུ་བརྙན་རྩ་ཆེ། འགག་ལ་ཐུག་དུས་ལུང་བསྟན་དངོས་སུ་གནང་མཁན་ཞིག་ཡོད་པ་དེའི་དྲུང་ནས་ལུང་བསྟན་ཐོབ་པའི་རྗེས།གཞི་ནས་གསེར་ཁྲིར་འཁོད་རྒྱུ་ཞལ་བཞེས་གནང་པར་བཤད་དེ། ཐང་སན་ལམ་ཡིག་ལས།

ཁོ་བོ་བསོད་ནམས་དམན་པས་ཡབ་ཀྱིས་དྭ་ཕྲུག་ཏུ་བོར། ཕུ་བོ་དགྲ་ལག་ཏུ་ཤོར་རྒྱལ་སྲིད་ཀྱི་བྱ་བ་དཀའ་ཚེགས་ཆེ་བས་ནུས་སམ་མི་ནུས་གྱ་ཚོམ་དུ་མི་བྱེད་[56b3]པར། གཱངྒའི་འགྲམ་ན་སྤྱན་རས་གཟིགས་ཀྱི་ལྷ་ཁང་ན་འཇིག་རྟེན་དབང་ཕྱུག་དངོས་དང་འདྲ་བའི་སྐུ་བརྙན་བརྟགས་པ་སྟོན་པ་ཤིན་ཏུ་རྣོ་བ་ཞིག་ཡོད་པར་ཕྱིན་ཏེ་བརྟགས་པ་བྱའོ་སྙམས་ཏེ། དེར་ཕྱིན་ཏེ་དམོད་བོར་བས་[56b4]ཞལ་དངོས་སུ་བསྟན་ནས་ཅི་འདྲི་ཟེར། དེར་རྒྱུ་མཚན་རྣམས་རྫོགས་པར་གསོལ་བ་དང་། བཀའ་སྩལ་བ། རིགས་ཀྱི་བུ་ཁྱོད་སྐྱེ་བ་སྔ་མར་རི་ནགས་འདིར་དཀའ་ཐུབ་སྤྱོད་པའི་དགེ་སློང་ཞིག་ཏུ་སྐྱེས་ཤིང་རྟུལ་ཞུག་[56b5]མ་ཞིག་མ་རལ་པས་དགེ་བའི་རྩ་བ་དེའི་མཐུ་ལས་རྒྱལ་པོར་འགྱུར་པའི་སྐྱེ་བ་བླངས་པ་ཡིན་གྱིས། རྒྱལ་པོ་གསེར་སྙན་ཅན་གྱིས་ཕུ་བོ་བཀྲོངས་པར་མ་ཟད་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པ་བསྣུབ་པར་བྱེད་པས། ཁྱོད་མྱུར་[56b6]བར་ཕ་ཤུལ་བཟུང་ཏེ་བསྟན་པ་དང་སེམས་ཅན་ལ་ཕན་པ་ཅི་ནུས་ཀྱིས། རྒྱལ་པོ་བྱེད་ཀྱང་སེར་ཁྲི་ལ་མ་འདུག་རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོའི་མིང་མ་འཛིན། ཁོ་བོས་མི་མངོན་པས་གྲོགས་བགྱིད་དོ་གསུངས་པའི་ལུང་[56b7]ཐོབ་སྟེ། རྒྱལ་སར་བསྡད་པའི་མཚན་ཤྲི་ལྷ་ཏི་རྱ་སྟེ་ཚུལ་ཁྲིམས་ཉི་མའོ། ། ཞེས་གསུང་པ་ལྟར་རོ༎

ད་དུང་ཧརྵའི་སྤྱོད་པ་ལས།སློབ་དཔོན་བཱ་ཎ་བྷ་ཊྚ་ཡིས་དགའ་བ་འཕེལ་གྱི་ཡོན་ཏན་ཐོག་མར་བཤད་ཟིན་པ་ལྟར་ཡུམ་གྲགས་ལྡན་མ་མེ་ལ་ལྕེབས་ལ་སོགས་པའི་མྱ་ངན་གྱི་རྣམ་འགྱུར་ཇི་ལྟར་ཡིན་པ་དེ་ཁོང་ཙམ་མ་ཡིན་པར་གྲོང་བློན་འབངས་རིགས་དང་འཚོ་ཐབས་ཀྱི་རིས་སུ་མ་འཆིས་པ་ཀུན་གྱིས་དགའ་བ་འཕེལ་གྱི་མྱ་ངན་ལ་བལྟས་ནས། ཤིན་ཏུ་སྡུག་བསྔལ་བར་གྱུར་པའི་སྐོར་གྱི་འགྲེལ་བརྗོད་གཟབ་མོ་གནང་ཡོད། དེ་བས་རང་གི་ཕུ་བོ་དམག་ལ་བཞུགས་པ་ཁོང་གི་འཕྲིན་སྤྲིངས་པའི་རྗེས། ཕྱིར་མ་འཁོར་བའི་བར་གྱི་དུས་མཚམས་དེའི་ནང་དགའ་བ་འཕེལ་གྱི་བློ་ངོར་ཕུ་བོ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྤྱོད་པ་ལྟར་དབེན་པའི་ནགས་ཁྲོད་དུ་གཤེགས་པ་མ་ཡིན་ནམ་ལ་སོགས་པའི་རྟོག་འཆར་འདྲ་མི་འདྲ་བ་བྱུང་བ་ཡང་། ཕུ་ནུའི་འདུ་ཤེས་ཟབ་པ་ཡོད་པ་མཚོན་ཐུབ་པར་བྱས་ཡོད་ཟེར། སློབ་དཔོན་གྱི་དགའ་བའི་སྤྱོད་པའི་ནང་དུ་དེ་ལྟ་བུའི་ཕ་མ་ཕུ་ནུ་ལ་སོགས་ཀུན་ལ་གུས་བརྩེ་ཆེ་བའི་བཟང་སྤྱོད་ཞིག་གི་སྒོ་ནས་དགའ་བ་འཕེལ་དེ་འགྲེལ་བརྗོད་གནང་ཐབས་གནང་ཡོད་པ་དེ་དག་དང་ཁོག་འདྲ།

ཁོང་ཉིད་རྒྱལ་ཁྲིར་བཞུགས་འདོད་མེད་ཚུལ་སྐོར་དེ་ལོ་རྒྱུས་ཐོག་ཡོངས་གྲགས་ཡིན་ཡང་། འགྲེལ་བརྗོད་མི་འདྲ་བ་གཞན་ཡང་ཡོད་དེ། དེ་ནི་རང་གི་མེས་པོའི་སྲིད་ཁྲིར་འཁོད་འདོད་མེད་པའི་དོན་མིན་པར།རང་གི་གཅུང་མོའི་མཛའ་བོ་སྟེ་ཀཱནྱ་ཀུབྫ་ (ཀནྣཽ་ཛ)འི་རྒྱལ་པོ་ཁྱིམ་གྱི་གོ་ཆ་ཉིད་དགྲ་བོ་མ་ལ་ཝའི་བློན་པོས་བཀུམ་པའི་ཤུལ་འཛིན་རྒྱལ་སྲས་མེད་པས།ཀནྣཽ་ཛའི་རྒྱལ་ཁབ་སིལ་བུར་མི་འཐོར་བའི་ཆེད་དུ་རྒྱལ་ཁབ་གཉིས་ཀའི་སྲིད་ཁྲི་གཅིག་ལྕོག་དགོས་ཚུལ་རེ་བ་བཏོན་པར།དེ་ལྟར་གནང་འདོད་མེད་པའི་དོན་དུ་འགྲེལ་བ་ཡོད་པ་སྣང་སྟེ། རྒྱ་གར་ལོ་རྒྱུས་ལས།དགའ་བ་འཕེལ་དེ་ཐོག་མར་རྒྱལ་སྲིད་བཞེས་རྒྱུའི་འདོད་པ་མེད་ཅེས་གསུངས་འདུག་པ་དེ་ལོ་རྒྱུས་མཁན་ཚོལ་རང་གི་སྲིང་མོའི་ཁྱོ་གའི་རྒྱལ་ཁམས་ཀནྣཽཇའི་རྒྱལ་སྲིད་བཞེས་འདོད་མེད་པ་ལ་གོ་རྒྱུ་ཡིན་པ་ལས་རང་གི་ཡབ་ཀྱི་རྒྱལ་སྲིད་ཐཱནེཤྭར་གྱི་ཁྲི་ལ་བཞུགས་འདོད་མེད་པ་མ་ཡིན་ཞེས་འདོད། ཅེས་གསུང་པ་ལྟར་རོ༎

ཁོང་གློ་བུར་གསེར་ཁྲིར་འཁོད་པའི་དམིགས་ཡུལ་གཙོ་བོ་ནི།མ་ལ་ཝའི་དོན་རྐྱེན་ཁྲོད་གཞི་རྩའི་རྒྱལ་ཁབ་ཐོབ་ཀྱང་། རང་གི་གཅེན་པོ་བཀྲོངས་མཁན་མ་ལ་ཝཱི་བློན་པོ་མ་རུང་བ་དེ་དང་།དེའི་ངན་ལ་རྒྱལ་ལང་བྱེད་མཁན་བྷངྒ་ལའི་རྒྱལ་པོ་གཉིས་ལ་ཤ་འཁོན་རྩོད་རྒྱུ་དང་། རང་གི་གཅུང་མོ་རྒྱལ་སྲིད་དཔལ་མོ་ཀནྣཽ་ཛའི་བཙོན་ཁང་ནས་བྲོས་བྱོལ་སོང་བ་དེ་ཉིད་སྲུང་སྐྱོབ་ཀྱི་སླད་དུ་ཡིན།དམིགས་ཡུལ་གང་ཞིག་བཟུང་བ་དང་མཐུན་པར།་ཁྲི་ལ་འཁོད་མ་ཐག་ཏུ་ཁོང་གི་སྲིང་མོ་རྒྱལ་སྲིད་དཔལ་མོ་ཀན་ནྣོཛའི་བཙོན་ལས་བྱོལ་ནས་རི་བོ་འབིགས་བྱེད་ཀྱི་ནགས་གསེབ་ཏུ་བྲོས་ཡིབ་བྱས་པ་དེ་རང་སྲོག་འདོར་བའི་བྱ་བ་ལས་བསྐྱབས་ནས་འཁྲིད་ཐུབ་པ་དང་།མ་ལ་བ་ལ་དཔུང་འཇུག་གི་མགོ་འཛུགས་བྱས།དེ་རྗེས་་ཁོང་གིས་མེས་པོའི་རྒྱལ་ཁབ་དང་ཀནྣཽ་ཛའི་རྒྱལ་ཁབ་གཉིས་ཀ་སིལ་བུར་མི་འཐོར་བའི་དོན་དུ་རྒྱལ་སྲིད་གཉིས་ཀ་སྡེབ་གཅིག་ཏུ་བསྐྱངས་པ་མ་ཟད། ཕྱིས་སུ་རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་ཡང་ཀནྣཽ་ཛའི་གྲོང་ཁྱེར་དུ་སྤོས།

དགའ་བ་འཕེལ་གྱི་ཁྱིམ་རྒྱུད་ལོ་རྒྱུས།

བེ་རི་འཇིགས་མེད།

དགའ་བ་འཕེལ་གྱི་ཕ་མེས།

དང་པོ། ཧརྵ་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་རྒྱལ་སྲིད་ཐོག་མར་གསར་འཛུགས་གནང་མཁན་ནི།པུཥྱབྷཱུཏི་སྟེ་རྒྱས་པའི་འབྱུང་གནས་ཞེས་པ་དེ་ཡིན།དེ་ནི་ཆོས་ལུགས་དབང་ཕྱུག་པའི་རྗེས་འབྲངས་ཡིན་པ་བཤད།རྒྱལ་རྒྱུད་དེ་ནས་རིམ་པར་བརྒྱུད་པའི་ཁྲོད་ནས་མཚན་སྙན་དབང་ཐང་ཆེ་ཤོས་ནི་པྲབྷཱཀརཝརྡྷན་སྟེ་འོད་ཟེར་འབྱུང་གནས་འཕེལ་ཉིད་ཡིན།དེ་ལ་མི་དམངས་ཚོས་ལྷག་པའི་རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་ཞེས་པའི་མཚན་གནས་ཕུལ། ས་ཁྱོན་མི་ཆུང་བ་ཞིག་ལ་དབང་བསྒྱུར་བྱས་ཡོད་ཀྱང་དེའི་སྐོར་ལོ་རྒྱུས་ཞིབ་གསལ་འཁོད་པའི་ཡིག་ཆ་རྙེད་སོན་བྱུང་མེད།དེ་ལ་སྲས་གཉིས་དང་སྲས་མོ་གཅིག་བྱུང་བ་ནི་རཱཛྱཝརྡྷན་སྟེ་རྒྱལ་སྲིད་འཕེལ་དང་། ཧརྵཝརྡྷན་སྟེ་དགའ་བ་འཕེལ་གཉིས་དང་། སྲས་མོ་རཱཇཤྲཱི་སྟེ་རྒྱལ་སྲིད་དཔལ་མོ་བཅས་ཡིན།

གཉིས་པ། མེས་པོ་མེ་ཏོག་འཕེལ། འཇིགས་བྱེད་སློབ་དཔོན་གཉིས།

མེ་ཏོག་འཕེལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྒྱལ་པོ་དགའ་བ་འཕེལ་གྱི་མེས་པོ་དང་པོ་ཡིན། ཆོས་ལུགས་དབང་ཕྱུག་གི་རྗེས་འཇུག་ཡིན། དེར་བརྟེན་ཁོང་གི་དུས་སུ་མི་དམངས་རྣམས་ཀྱང་ཁོང་ལྟར་དབང་ཕྱུག་གི་རྗེས་འཇུག་ཏུ་གྱུར། དེ་བཞིན་འཇིགས་བྱེད་སློབ་དཔོན་ཡང་དབང་ཕྱུག་གི་རྗེས་འཇུག་ཡིན་པས། ནམ་ཞིག་རྒྱལ་པོ་ལྷ་མོའི་ལྷ་ཁང་རྙིང་པའི་བྱང་གི་ཕྱོགས་སུ་ཁ་ཕྱོགས་པའི་སྐབས་དེར་འཇིགས་བྱེད་སློབ་དཔོན་དབང་ཕྱུག་གི་གཟུགས་སུ་དངོས་སུམ་དུ་མཇལ། དེ་ནས་ཁོང་རྣམ་པ་གཉིས་གཅིག་ཕན་ཚུན་གྱི་དགའ་དད་གུས་གསུམ་ལྡན་པའི་ཕན་ཚུན་མཛའ་བཤེས་སུ་གྱུར། འཇིགས་བྱེད་སློབ་དཔོན་གྱིས་སྒྲུབ་པའི་བྱ་བ་མཐའ་དག་ལ་རྒྱལ་པོ་མེ་ཏོག་འཕེལ་གྱིས་རམ་འདེབས་གནང་། དེ་བས་ནམ་ཞིག་ལྷ་མོ་དཔལ་མོ་བརྙེས་ནས་རྒྱལ་པོར་མཆོག་བསྩལ་བའི་སྐབས།རྒྱལ་པོས་འཇིགས་བྱེད་སློབ་དཔོན་གྱི་གྲུབ་པ་བརྙེས་པའི་མཆོག་སློང་། དེ་ལྟ་བུའི་བློས་བཏང་གི་བསམ་པ་ཆེན་པོ་དེ་ལ་ལྷ་མོ་དཔལ་མོ་ཐུགས་ཤིན་ཏུ་བརྙེས་ནས་ཁྱོད་ལ་སྔར་གྱི་རྒྱལ་པོ་དགའ་བའི་ཟླ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ལྟ་བུའི་འཁོར་ལོས་བསྒྱུར་བའི་ཁྱིམ་རྒྱུད་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་ལུང་བསྟན། མདོར་ན་རྒྱལ་པོ་མེ་ཏོག་འཕེལ་གྱི་ཉིན་མཚན་དུས་དྲུག་ཏུ་གཞན་ཕན་གྱི་བསམ་པ་བཟང་པོ་ཁོ་ན་ལྷུར་ལེན་མཁན་ཞིག་ཡིན་པ་འགྲེལ་བརྗོད་གནང་བ་དང་། འཇིགས་བྱེད་སློབ་དཔོན་ཀྱང་གྲུབ་པ་བརྙེས་པའི་དབང་ཕྱུག་གི་རྗེས་འཇུག་ཡིན་པ་བསྟན་ཡོད།

གསུམ་པ། འོད་ཟེར་འབྱུང་གནས་འཕེལ་དང་གྲགས་ལྡན་མ།

རྒྱལ་པོ་མེ་ཏོག་འཕེལ་གྱི་རྒྱུད་པའི་ཁྲོད་ནས་རྒྱལ་པོ་འོད་ཟེར་འབྱུང་གནས་འཕེལ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ནི་སྙིང་སྟོབས་ཆེན་པོ་ཞིང་། ཁོང་གི་དུས་སུ་སི་ནྡྷ། དྲི་ཟའི་གནས། གུ་རྫ་ར། ལཱ་ཊ་དང་། མཱ་ལ་བ་ལ་སོགས་ལ་དབང་བསྒྱུར་བྱས། སྔར་དབང་ཕྱུག་གི་གནས་ཞེས་བྱ་བའི་གྲོང་དེ་ཕྱིས་སུ་རྒྱ་སྐྱེད་བཏང་ནས་བདག་ཉིད་ཆེན་པོའི་རྒྱལ་པོ་ཞེས་བྱ་བའི་སྒོ་བྱང་དང་།དབུ་རྨོགས་ཐོགས། རྒྱལ་པོ་འོད་ཟེར་འབྱུང་གནས་འཕེལ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ཇི་ཙམ་གྱིས་དབང་ཐང་བཙན་པ་དེ་ཙམ་གྱིས་སྙིང་རྗེའི་རང་གཟུགས་ཅན་ཞིག་ཡིན། ཁོང་གིས་མཱ་ལ་བཱ་ཡི་རྒྱལ་པོ་བཅོམ་པའི་རྗེས།རྒྱལ་པོ་དེའི་གཞོན་ནུ་རྣམས་ལ་གནོད་འཚེ་བསམ་པ་ཙམ་ཡང་བཅངས་མེད། ཁོང་གི་བཙུན་མོའི་མཚན་ལ་གྲགས་ལྡན་མ་ཞེས་བྱ། དགའ་བའི་སྤྱོད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་རྟོགས་བརྗོད་འདིའི་ནང་དུ་ཆུང་མའི་རྣམ་འགྱུར་གཤའ་མ་དེ་གྲགས་ལྡན་མའི་ངོ་ཐོག་ནས་ར་སྤྲོད་གནང་ཡོད། གྲགས་ལྡན་མ་ལས་རྒྱལ་པོ་དགའ་བ་འཕེལ་དང་རྒྱལ་སྲིད་འཕེལ། རྒྱལ་སྲིད་དཔལ་མོ་བཅས་མིང་སྲིང་གསུམ་བཙས། རྒྱལ་པོ་འོད་ཟེར་འབྱུང་གནས་འཕེལ་གྱིས་རང་གི་བུ་མོ་རྒྱལ་སྲིད་དཔལ་མོ་མཽ་ཁ་རིའི་རིགས་ལས་ཆད་པ་མཛེས་པའི་གོ་ཆ་ཞེས་བྱ་བའི་བུ་རྒན་པ་གཟའ་ཡི་གོ་ཆའི་ཆུང་མར་བྱིན། དེ་ནས་རྒྱལ་པོས་རང་གི་བུ་རྒན་པ་རྒྱལ་སྲིད་འཕེལ་ཧཱུཎའི་དམག་ལ་རྫངས། རྒྱལ་པོ་དགའ་བ་འཕེལ་ཡང་མཉམ་དུ་ཕྱིན། འོན་ཀྱང་རྒྱལ་པོ་དགའ་བ་འཕེལ་རྔོན་ལ་དགའ་བས་ཧི་མ་ལ་ཡའི་འདབས་སུ་རྔོན་བྱས་ནས་བཞུགས། དེའི་ཚེ་རྒྱལ་པོ་འོད་ཟེར་འབྱུང་གནས་འཕེལ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བ་དང་ཉེ་བས།ཁོང་གི་ཆུང་མ་གྲགས་ལྡན་མ་སེམས་སྡུག་ཆེན་པོས་རང་གི་མཛའ་བོ་མ་གཤེགས་པའི་སྔོན་དུ་ལྕེབས། དེ་ནི་རྒྱ་གར་གྱི་སྲོལ་རྒྱུན་དུ་ཆུང་མའི་བྱ་སྤྱོད་རླབས་ཆེན་པོ་ཞིག་ལ་ངོས་འཛིན་བྱེད། དེ་ནས་མཐར་(སྤྱི་ལོ 605) རྒྱལ་པོ་མྱ་ངན་འདས།

བཞི་པ། རྒྱལ་སྲིད་འཕེལ།

དགའ་བའི་སྤྱོད་པའི་ནང་དུ་རྒྱལ་སྲིད་འཕེལ་ནི་ཡབ་ཡུམ་གྱི་བཀའ་ལ་བརྩི་པ། ཕུ་ནུའི་མཛའ་གཤེས་ལ་བརྩེ་བ་ཟབ་པ། གཡུལ་སར་ལ་དཔའ་མཛངས་ལྡན་པའི་ཕོ་རབ་ཅིག་ཡིན་པ་ངོ་སྤྲོད་གནང་ཡོད། རྒྱལ་སྲིད་འཕེལ་ཁོང་གི་ཡབ་ཀྱི་བཀའ་བཞིན་ཧཱུ་ཎའི་བཙན་འཛུལ་ལ་ཕར་རྒོལ་བྱེད་པའི་དམག་སར་ཕྱིན་པ་དང་། གཅུང་པོ་དགའ་བ་འཕེལ་ཡང་མཉམ་དུ་ཡོད་ཀྱང་ཁོང་ཧི་མ་ལ་ཡའི་འདབས་སུ་རྔོན་བྱས་ནས་མཐར་ཕྱིར་ཕོ་བྲང་དུ་ལོག སྐབས་དེར་རྒྱལ་པོ་འོད་ཟེར་འབྱུང་གནས་འཕེལ་བསྙུན་གཞི་ལྕི་མོས་ཟིན། དེ་དོན་དགའ་བ་འཕེལ་གྱིས་རང་གི་ཕུ་བོ་རྒྱལ་སྲིད་འཕེལ་ལ་ཕོ་ཉ་མངགས་ནས་རིམ་གྱིས་ཕྱིར་ལོག། འོན་ཀྱང་དགའ་བ་འཕེལ་གྱི་བློ་ངོར་རང་ཉིད་ཀྱི་ཕུ་བོས་ཡབ་རྒྱལ་པོ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཤེས་ན།སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལྟར་ངེས་པར་འབྱུང་ནས་དབེན་གནས་སུ་གཤེགས་ན་ཇི་ལྟར་བྱ་སྙམ་པ་ལ་སོགས་པའི་བློ་དྭོགས་འདྲ་མི་འདྲ་དུ་མ་བྱུང་ཚུལ་སོགས་ཀྱིས། ཕུ་ནུའི་མཛའ་བཤེས་ཟབ་མོ་ཡོད་པ་མཚོན་ནུས་པ་དང་། ད་དུང་དོགས་པ་དེའི་ཐོག་ནས་རྒྱལ་སྲིད་འཕེལ་ཉིད་ཀྱང་དང་པོ་ཉིད་ནས་སངས་རྒྱས་ལ་དད་པ་དང་དང་བ་གཙང་མ་ཡོད་པ་དེ་ཡང་མཚོན་ཐུབ་པ་ཡིན། དེ་སྔའི་དཔེ་རྙིང་ཞིག་གི་ནང་དུ་རྒྱལ་སྲིད་འཕེལ་དེ་སྐྱེས་བུ་དམ་པ་ཞིག་ཡིན་པར་བཤད་མོད། འོན་ཀྱང་དངོས་སུ་རྒྱལ་སྲིད་འཕེལ་དེ་གཡུལ་ས་ནས་ཕྱིར་འཁོར་བ་དང་རང་གི་ནུ་བོ་དགའ་བ་འཕེལ་ལ་ད་ནི་རྒྱལ་སྲིད་ཀྱི་བྱ་བ་ཁྱོད་ཀྱིས་བཟུང་།བདག་ནི་ད་ནས་བཟུང་ལུས་ལ་གོ་ཆ་མི་ཐོགས་གོ་ཞེས་སྨྲས་ནས་མཚོན་ཆ་དོར། དེའི་ཚེ་སླར་ཡང་ཕོ་ཉ་ཞིག་བྱུང་ནས་ཡབ་རྒྱལ་པོ་དངོས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་ཚུལ་དང་། མཱ་ལ་བའི་རྒྱལ་པོ་མ་རུངས་པ་དེས་གཟའ་ཡི་གོ་ཆ་བཅོམ་སྟེ་རྒྱལ་སྲིད་དཔལ་མོ་ཡང་རྒྱལ་ས་ཀཱ་ནྱ་ཀུ་བྫའི་བཙོན་དུ་བཟུང་ཞེས་སྙན་དུ་གསོལ། དེ་ཐོས་པས་རྒྱལ་སྲིད་འཕེལ་ཤིན་ཏུ་ཁྲོས་ཏེ་རང་གི་ནུ་བོ་དགའ་བ་འཕེལ་ལ་ཁྱོད་ཀྱིས་ཁྲི་བཟུང་།བདག་གིས་མཱ་ལ་བའི་རྒྱལ་པོའི་རིགས་དང་བཅས་པ་བཅོམ་ནས་ཕྱིར་ལོག་པར་བྱའོ༎ ཞེས་གསུངས།དེ་ལ་ནུ་བོ་དགའ་བ་འཕེལ་གྱིས་བདག་ཀྱང་ཕུ་བོ་དང་མཉམ་དུ་གཡུལ་སར་འཁྲིད་པར་བྱ་ཞེས་ཞུ་བ་ཕུལ། འོན་ཀྱང་རྒྱལ་སྲིད་འཕེལ་གྱིས་ནུ་བོ་ལ།ཁྱོད་ནི་ཕོ་བྲང་ན་བཞུགས་ཤིག།བདག་ངེས་པར་དུ་དགྲ་བོ་ཡོངས་སུ་བཅོམ་ནས་དུས་ཀྱི་རྭ་བ་ལ་མི་འདའ་བར་ཕྱིར་འཁོར་ངེས་ཡིན་ཞེས་གསུངས་གཡུལ་ས་ལ་ཆས་སོ༎ རྒྱལ་སྲིད་འཕེལ་གཡུལ་ལས་རྒྱལ་ཡང་མཱ་ལ་བའི་བློན་པོ་ཞིག་གིས་བསླུ་བྲིད་ཀྱིས་སྲོག་འཕྲོགས་སོ༎ རྒྱལ་པོ་དགའ་བ་འཕེལ་རང་ཉིད་ཀྱི་ཕུ་བོ་ལ་ཡིད་ཆེས་དང་དད་པ་ཧ་ཅང་ཆེ་བས།ཁོང་གཡུལ་སར་འདས་པ་ཐོས་མ་ཐག་རྒྱལ་སྲིད་ཀྱི་ཁྲི་ལ་ཆགས་སེམས་མེད་པར་གང་མགྱོག་ཅི་མགྱོག་གིས་བློན་པོ་མ་རུངས་པ་དེའི་སྲོག་ལ་རྒོལ་ཐུབ་ན་བདག་རང་ཉིད་འཆི་བའི་འཇིག་པ་ལ་ནམ་ཡང་མི་ཞུམ་ཟེར། དེ་ལྟར་དགའ་བའི་སྤྱོད་པའི་ནང་དུ་རྒྱལ་སྲིད་འཕེལ་བློ་དྲི་མས་མ་འབག་པ་མཛའ་བརྩེ་ལྡན་པ་ཞིག་ཡིན་པའི་ངོ་སྤྲོད་གསལ་པོ་གནང་ཡོད།

ལྔ་པ། དགའ་བ་འཕེལ།

སྔར་དགའ་བ་འཕེལ་གྱི་མེས་པོ་དང་པོ་མེ་ཏོག་འཕེལ་གྱི་སྤྱོད་པ་བཤད་པའི་སྐབས་སུ་དཔལ་མོས་ཁྱོད་ཀྱི་བརྒྱུད་པ་ལ་དགའ་བའི་ཟླ་བ་ལྟ་བུ་འཁོར་ལོས་བསྒྱུར་བ་རྒྱལ་པོ་ཞིག་བྱུང་བ་འགྱུར་རོ་ཞེས་ལུང་གིས་ཟིན་པ་ལྟར་དགའ་བ་འཕེལ་ནི་སྔར་ནས་ལུང་གིས་ཟིན་པའི་རྒྱལ་པོ་ཞིག་ཡིན་པ་ར་སྤྲོད་ཐུབ། དཔེར་ན་སློབ་དཔོན་བཱ་ཎ་བྷ་ཊྚ་ཡིས་ཡུམ་གྲགས་ལྡན་མའི་ལྷུམས་སུ་བཞུགས་པའི་གནས་སྐབས་སུ་གྲགས་ལྡན་མའི་བློ་ལ་ཆུ་བོ་ཆེན་པོ་བཞི་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་པའི་ཆུས་འཁྲུས་ཤིག་བྱ་རྒྱུ་བྱུང་ན་ཅི་མ་རུང་། དེ་བས་དེའི་འཇུག་ངོགས་ན་འཆམ་རྒྱུ་བྱུང་ན་ཅི་མ་རུང་ལ་སོགས་པའི་སྣང་བ་ངོ་མཚར་ཅན་སྣ་ཚོགས་བྱུང་བ་དང་། ད་དུང་དགའ་བ་འཕེལ་མ་བཙའ་བའི་གོང་ནས་བྲམ་ཟེའི་རྩིས་མཁན་ཞིག་གིས་ལུང་བསྟན་པ་ལ་སོགས་པ་འགྲེལ་བརྗོད་གནང་ཡོད། དགའ་བ་འཕེལ་དེ་ཆུང་བྱིས་པའི་དུས་ནས་བློ་སྟོབས་ཆེ་བ་གཡུལ་གྱི་བྱ་བ་ལ་དགའ་བ་ལ་སོགས་པའི་མཐོང་སྣང་བྱུང་བ། རྒྱལ་པོ་འོད་ཟེར་འབྱུང་གནས་འཕེལ་གྱིས་རང་ཉིད་ཀྱི་ཕུ་བོ་ཧཱུ་ཎའི་དམག་ཏུ་བརྫངས་པ་ལ་དགའ་བ་འཕེལ་གྱིས་རང་ཉིད་ཀྱང་མཉམ་འགྲོ་བའི་གསོལ་བ་འདེབས་པས་རྒྱལ་པོས་བཀའ་ཐོབ། དེའི་སྐབས་སུ་དགའ་བ་འཕེལ་ནི་བྱིས་པ་ལོ་༡༤ནས་༡༥བར་མཚམས་ཤིག་ཡིན། རང་ཉིད་ཆུང་ངུའི་དུས་ནས་གཡུལ་ལ་དགའ་བ་དང་། དཔའ་སྟོབས་ཆེ་བའི་རང་གཤིས་ཀྱིས་ཕུ་བོའི་མཉམ་དུ་ཆས་པ་ཡིན། འོན་ཀྱང་ཡབ་བསྙུན་གཞི་བཞེས་པ་ནས་བཟུང་དགའ་བ་འཕེལ་དེ་བྱིས་པའི་སྤྱོད་པ་དོར་བའི་དམིགས་བསལ་གྱི་རྣམ་འགྱུར་ཞིག་གསལ་བཤད་བྱས་ཡོད། སྤྱིར་རང་ཉིད་བྱིས་རྩེད་ཀྱི་སྣང་བ་ཞིག་འཁུར་ནས་ཧི་མ་ལ་ཡའི་འདབས་ནས་རྔོན་རྒྱབ་ནས་སྡོད་པའི་སྐབས་ཡབ་སྙུན་གཞི་བཞེས་པ་ཐོས་པ་དང་འཕྲལ་དུ་རྒྱལ་ཁང་ལ་ལོག་པ་དང་། ལམ་བར་དུ་ཡབ་དང་དེ་མ་ཉིད་དུ་འཕྲད་རྒྱུའི་སྨོན་ལམ་དང་རེ་འདུན་འབའ་ཞིག་ལས་གཞན་གྱི་བསམ་པ་ཙམ་ཡང་མེད་པའི་འགྲེལ་བརྗོད་དེ་ནས་ཕ་མ་དང་བུ་ཕྲུག་གི་མཛའ་བརྩེ་རྣམ་འགྱུར་གསལ་བཤད་བྱས་ཡོད།

དགའ་བ་འཕེལ་ཕོ་བྲང་ལ་འབྱོར་བ་དང་འཕྲལ་དུ་སུ་ཥེ་ཎ་ཞེས་བྱ་བའི་སྨན་རྗེའི་དྲུང་ནས་ཡབ་ཀྱི་བསྙུན་གཞི་ཇི་ལྟར་ཡིན་ཞེས་དྲིས་པ་དང་། དེ་ལ་སུ་ཥེ་ཎ་གྱིས་སྙན་པོའི་གསལ་བཤད་བྱས་ཏེ་དགའ་བ་འཕེལ་ཡབ་ཀྱི་དྲུང་དུ་སོང་། ཁོང་གིས་ཡབ་ཀྱི་གནས་སྟངས་ཞན་པོ་ཡོད་པ་མཇལ། ཡབ་ཀྱིས་དགའ་བ་འཕེལ་མཐོང་བ་དང་། ཀྱཻ་བུ། ཁྱོད་སྐུ་རིད་པ་མ་ཡིན་ནམ་ཞེས་དྲིས་པར་བླུན་པོས་དགའ་བ་འཕེལ་ཉིན་གསུམ་ཟ་འཐུང་གི་ཁོམ་པ་མ་བྱུང་བར་རྒྱལ་ཁང་དུ་ཕྱིར་ལོག་གོ་ཞེས་གསོལ་བས་ཡབ་མགྲིན་པ་བསྣག་བཞིན་ནམ་ཁྱོད་ཟ་མ་བཟས་བ་དུས་དེའི་ཚེ་བདག་ཀྱང་ནད་གསོ་བའི་སྨན་སྤྱད་པར་མི་བྱའོ་ཞེས་སྨྲས། དེ་ནི་ཕས་བུ་ལ་བརྩེ་བའི་གསལ་བཤད་ཞིག་ཡིན་ཟེར། ཕ་བཟང་གྱི་བུ་བཟང་ནི་འདི་ལྟ་བུའི་དཔེར་འོས་པ་ཞིག་ཡིན་ཟེར། མ་ཟད་སྨན་དཔྱད་པ་ར་སཱ་ཡ་ན་ཞེས་བྱ་བ་དེས་རྒྱལ་པོ་བསྙུན་གཞི་ལྕི་མོས་ཟིན་པར་མ་བཟོད་ནས་རང་ཉིད་མེའི་ནང་ལྕིབས་སོ༎ ད་དུང་སློབ་དཔོན་བཱ་ཎ་བྷ་ཊྚ་ཡིས་དགའ་བ་འཕེལ་གྱི་ཡོན་ཏན་ཐོག་མར་བཤད་ཟིན་པ་ལྟར་ཡུམ་གྲགས་ལྡན་མ་མེ་ལ་ལྕེབས་ལ་སོགས་པའི་མྱ་ངན་གྱི་རྣམ་འགྱུར་ཇི་ལྟར་ཡིན་པ་དེ་ཁོང་ཙམ་མ་ཡིན་པར་གྲོང་བློན་འབངས་རིགས་དང་འཚོ་ཐབས་ཀྱི་རིས་སུ་མ་འཆིས་པ་ཀུན་གྱིས་དགའ་བ་འཕེལ་གྱི་མྱ་ངན་ལ་བལྟས་ནས།ཤིན་ཏུ་སྡུག་བསྔལ་བར་གྱུར་པའི་སྐོར་གྱི་འགྲེལ་བརྗོད་གཟབ་མོ་གནང་ཡོད། དེ་བས་རང་གི་ཕུ་བོ་དམག་ལ་བཞུགས་པ་ཁོང་གི་འཕྲིན་སྤྲིངས་པའི་རྗེས།ཕྱིར་མ་འཁོར་བའི་བར་གྱི་དུས་མཚམས་དེའི་ནང་དགའ་བ་འཕེལ་གྱི་བློ་ངོར་ཕུ་བོ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྤྱོད་པ་ལྟར་དབེན་པའི་ནགས་ཁྲོད་དུ་གཤེགས་པ་མ་ཡིན་ནམ་ལ་སོགས་པའི་རྟོག་འཆར་འདྲ་མི་འདྲ་བ་བྱུང་བ་ཡང་།ཕུ་ནུའི་འདུ་ཤེས་ཟབ་པ་ཡོད་པ་མཚོན་ཐུབ་པར་བྱས་ཡོད་ཟེར། སློབ་དཔོན་གྱི་དགའ་བའི་སྤྱོད་པའི་ནང་དུ་དེ་ལྟ་བུའི་ཕ་མ་ཕུ་ནུ་ལ་སོགས་ཀུན་ལ་གུས་བརྩེ་ཆེ་བའི་བཟང་སྤྱོད་ཞིག་གི་སྒོ་ནས་དགའ་བ་འཕེལ་དེ་འགྲེལ་བརྗོད་གནང་ཐབས་གནང་་ཡོད་དོ༎

དེ་ལྟར་སྔར་དགའ་བའི་འཕེལ་གྱི་རང་ཉིད་ཀྱི་ཕུ་བོ་ལ་བསམ་ཚུལ་ཇི་ལྟར་བཟུང་བ་དེ་བཞིན་དུ་ཕུ་བོ་དམག་ནས་ཕྱིར་ཡབ་ཀྱི་གམ་དུ་འཁོར་བ་དང་། རང་ཉིད་ཀྱི་བྲོ་བོར་ནས་རྒྱལ་གཞེས་ཀྱང་དགའ་བ་འཕེལ་ལ་བཏད། འོན་ཀྱང་མཐར་ཁྱིམ་གྱི་གོ་ཆ་བཀུམ་པ་དང་།རྒྱལ་སྲིད་དཔལ་མོ་དགྲ་བོས་བཟུང་བ་ཤེས་ནས་ནུ་བོ་ལ་རང་ཉིད་དམག་ཏུ་འགྲོ་བའི་བགྲོས་གླེང་། ནུ་བོ་དགའ་བ་འཕེལ་གྱིས་ཀྱང་མཉམ་དུ་འགྲོ་རྒྱུ་ཞུ་བ་འབུལ་ཀྱང་རྒྱལ་སྲིད་འཕེལ་གྱིས་ཁྱོད་མི་དགོས་པར་བདག་གིས་དགྲ་ཐམས་ཅད་བཅོམ་ཏེ་ནུ་མོ་ཕྱིར་འཁྲིད་ཡོང་བའི་དམ་བཅའ་བྱས། ངལ་བ་སྤུ་ཙམ་མེད་བཞིན་དུ་དགྲ་རྣམས་ཀུན་བཅོམ་ན་ཡང་ཕ་རོལ་གྱི་བླུན་པོའི་བསླུ་བྲིད་འོག་ཏུ་རྒྱལ་སྲིད་འཕེལ་གྱི་སྲོག་ཤོར། དེ་དགའ་བ་འཕེལ་གྱིས་ཤེས་པ་དང་། འཕྲལ་དུ་དམག་ཏུ་ཆས། ལམ་བར་དུ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་དགེ་འདུན་ཞིག་དང་གཞལ་མཇལ་ནས་དགེ་འདུན་དེའི་སློབ་མས་རྒྱལ་སྲིད་དཔལ་མོ་ག་ལ་བའི་གནས་ཚུལ་རྣམས་ཞུས། དགའ་བ་འཕེལ་འཕྲལ་དུ་དེ་གར་ཕེབས་ནས་རྒྱལ་སྲིད་དཔལ་མོ་ཕྱིར་ཕོ་བྲང་དུ་འཁྲིད་ཡོང་།

དེ་ལྟར་སློབ་དཔོན་བཱ་ཎ་བྷ་ཊྚ་མཆོག་ནས་རྒྱལ་པོ་དགའ་བ་འཕེལ་གྱི་སྤྱོད་པ་ཀུན་ལ་ལེགས་པར་རྟགས་ནས་ཐོག་མ་ཉིད་ནས་འཇིགས་པ་བྲལ་བ། བློ་སྟོབས་ཆེ་བ། རང་གི་ལས་ལ་བརྩོན་པ། ཀུན་ལ་བྱམས་བརྩེ་ལྡན་པ་ཞིག་ཡིན་པའི་ར་སྤྲོད་གསལ་པོ་གནང་ཡོད། སློབ་དཔོན་བཱ་ཎ་ནས་དགའ་བའི་སྤྱོད་པ་ཞེས་མཛད་པ་དེས་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་ཁྲོད་དགའ་བ་འཕེལ་སྣང་བརྙན་བཟང་པོ་ཞིག་སྐྲུན་པ་ཡིན་ཟེར་དེ་ནི་ནོངས་ལས་མ་འདས། ཇི་ལྟར་ཞེ་ན་རྒྱ་གར་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཁྲོད་ན་རྒྱལ་པོ་དགའ་བ་འཕེལ་ནི་རྒྱ་གར་གཞན་དག་དང་མི་འདྲ་བ་ལྷན་སྐྱེས་ཀྱིས་དུས་རྟག་ཏུ་ཆོས་ལུགས་དང་གྲུབ་མཐའ་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་ལ་ཕྱོགས་འཛིན་གྱི་བསམ་པ་དང་འབྲལ་བ། ཀུན་ལ་བུ་གཅིག་ལྟར་བྱམས་པ་ཞིག་ཡིན། དེ་མིན་སློབ་དཔོན་བཱ་ཎས་རང་དགའ་ཕྱོགས་འཛིན་གྱིས་འཁྱོག་བཤད་དེ་འདྲ་ཡང་མཛད་མི་སྲིད།

དགའ་བ་འཕེལ་ལ་བསྟོད་པ་དེ་ལྟར་མཛད་པ་དེ་ཡང་རང་བཞིན་ཡིན། དགའ་བ་འཕེལ་གྱི་སྤྱོད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་གཞུང་དེའི་ཐོག་མ་ཉིད་ནས་ཁོང་གི་སྤྱོད་པའི་ངོ་སྤྲོད་ཇི་ལྟར་གནང་བ་དེ་ནས་མཚོན་ཐུབ། སློབ་དཔོན་བཱ་ཎས་དགའ་བ་འཕེལ་གྱི་ངོ་སྤྲོད་གནང་སྟངས་ཀྱི་སྒྲོམ་གཞི་དེ་རྒྱུད་ནས་དགའ་བ་འཕེལ་གྱི་རང་བཞིན་ཡོད་དོ་ཅོག་ཀློག་པ་པོ་རྣམས་ཀྱི་སྤྱན་སྔར་པ་ཊའི་རི་མོ་ལྟར་གསལ་པོ་ཆགས་ཡོད།

དྲུག་པ། རྒྱལ་སྲིད་དཔལ་མོ།

ཁོ་མོ་ནི་རྒྱལ་པོ་དགའ་བ་འཕེལ་གྱི་ནུ་མོ་ཡིན། ཁོ་མོ་ཆུང་བྱིས་པའི་དུས་ནས་ཟློས་གར་ལ་སོགས་པའི་སྒྱུ་རྩལ་ལ་བྱང་ཆུབ་པ་ཞིག་དང་། འོད་ཟེར་འབྱུང་གནས་འཕེལ་གྱིས་གཟའ་ཡི་གོ་ཆའི་ཆུང་མར་སྟེར། རྒྱལ་པོ་འོད་ཟེར་འབྱུང་གནས་དགོངས་པ་རྫོགས་པ་དང་། ཁོ་མོར་ཡང་བྱོས་ཉེས་ནང་ལྷུང་ནས་དགྲས་བཙོན་དུ་བཟུང་། མཱ་ལ་བའི་རྒྱལ་པོ་གཟའ་ཡི་གོ་ཆ་བཀུམ་ནས་རྒྱལ་སྲིད་དཔལ་མོ་ཀཱ་ནྱ་ཀུ་བྫ་ཞེས་བྱའི་བཙུན་ཏུ་བཅུག འོན་ཀྱང་ཁོ་མོ་དེ་ནས་ཐར་སྟེ་བི་ནྡྷྱཱ་ཅ་ལ་ཞེས་བྱ་བའི་ནགས་ཚལ་དུ་ཕྱིན་ནས་མེར་ལྕེབས་པར་བརྩམ་པའི་སྐབས་སུ་རྒྱལ་པོ་དགའ་བ་འཕེལ་དེ་གར་འབྱོར། རང་ཉིད་ཀྱི་ཕུ་བོའི་དང་འཕྲད་པས་སྨྲེ་ངག་འདོན་བཞིན་རང་ཉིད་ཀྱི་སྐྱོ་བའི་གནས་ཚུལ་དག་ཞུས། རྒྱལ་པོ་དགའ་བ་འཕེལ་གྱིས་མཆི་བ་ལྷུང་བཞིན་བློ་སྟོབས་སྐྱེས་ནས་རང་ཉིད་ཀྱི་བསམ་པ་བཟུང་ཞིག་ཞེས་སྨྲས། སྤྱིར་དེའི་དུས་སུ་རྒྱལ་སྲིད་དཔལ་མོ་དེ་ཤིན་ཏུ་མྱ་ངན་གྱི་གནས་སུ་འགྱར་བ་སྐབས་ཤིག་དང་དེ་བས་འཆི་ལ་ཁད་པའི་སྐབས་ན་རྒྱལ་པོ་དགའ་བ་འཕེལ་གྱི་སྲོག་ལས་ཐར་བ་བྱས་མོད། འོན་ཀྱང་ཁོ་མོ་བཙོན་ལས་ཕྱིར་བྲོས་པའི་རྒྱུ་མཚན་གཙོ་བོ་དེ་རང་ཉིད་ཀྱི་ཚེ་ལས་འདས་པའི་ཁྱོ་བོའི་ཆ་ལ་བུད་མེད་ཞིག་གི་སྤྱོད་པ་བཟུང་ནས་མེ་ལ་ལྕེབས་པའི་སླད་དུ་ཡིན། འདི་ནི་རྒྱ་གར་གྱི་ད་བར་བུད་མེད་ཚུལ་བཟང་པོ་ཅག་གིས་རྒྱུན་འཛིན་བྱས་པའི་རིག་གཞུང་ཆེན་པོ་ཞིག་དང་། དེ་ཡང་རྒྱལ་སྲིད་དཔལ་མོས་དེ་ལྟ་བུའི་རིག་གཞུང་འདི་ལ་སྲུང་སྐྱོབས་དང་གུས་བརྩི་ཞུས་པའི་རྣམ་འགྱུར་གསལ་པོ་ཞིག་ཀྱང་ཡིན་ཟེར། མཐར་ནང་པའི་དགེ་སློང་ཉིན་བྱེད་བཤེས་གཉེན་དང་འཕྲད་པས་རྒྱལ་སྲིད་དཔལ་མོ་དགའ་བ་འཕེལ་ལ་རང་ཉིད་ཀྱི་ཁོང་གི་དྲུང་དུ་སྡོད་ཆོག་པའི་ཞུ་བ་ཕུལ། བུད་མེད་ཡུག་ཟ་མ་ཞིག་ལ་མཚོན་ན་རང་ཉིད་ཀྱི་སྤྱོད་པ་གཙང་མ་སྲུང་བའི་ལས་ལྷག་པའི་འགན་འཁྲི་གཞན་གང་མེད་ཟེར། འོན་ཀྱང་དགའ་བ་འཕེལ་གྱིས་སྔ་ས་ནས་རང་ཉིད་ཀྱི་ཕུ་བོའི་དགྲ་ལན་སློག་རྒྱུའི་དམ་བཅའ་ཕུལ་ཟིན་པས་དགེ་སློང་ཉིན་བྱེད་བཤེས་གཉེན་ལ་ཇི་ལྟར་དགྲ་ལས་རྣམ་པར་རྒྱལ་བའི་དུས་དེ་ཉིད་དུ་རང་ཉིད་དང་རང་ཉིད་ནུ་མོ་གཉིས་པོ་ཁྱོད་ཀྱི་གམ་དུ་ངུར་སྨྲིག་གི་གོས་འཆང་བར་འགྱུར་གྱིས་ད་མ་ཡིན་ནོ་ཟེར་བས་དེ་ལ་རྒྱལ་སྲིད་དཔལ་མོ་ཅང་སྨྲ་མ་ནུས་པར་ལུས་སོ༎ དེ་ལྟར་སློབ་དཔོན་བཱ་ཎས་མཛད་པའི་རྒྱལ་པོ་དགའ་བ་འཕེལ་གྱི་སྤྱོད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་རྟོགས་བརྗོད་དེ་བཞིན་སྙིང་པོར་བསྡུས་ནས་བཀོད་པའི་དུམ་མཚམས་དེ་ཙམ་ན་རྫོགས་སོ༎

དགའ་བ་འཕེལ་གྱི་སྤྱོད་པ་འདི་དུས་ནམ་ཞིག་ལ་བྲིས་པ།

དགའ་བ་འཕེལ་གྱི་སྤྱོད་པ་ཞེས་པ་འདི་ནི། སློབ་དཔོན་སྙན་ངག་པ་བཱ་ཎ་བྷ་ཊྚ་ཡིས་བརྩམས་པ་ཡོངས་གྲགས་ཀྱི་དེབ་གཉིས་ཏེ། དགའ་བའི་སྤྱོད་པ་དང་། ཀ་དམྦ་རཱི་གཉིས་ལས་སྔ་མ་དེ་ཡིན་ཞིང་། དེ་ནི་ཁོང་གི་སྐུ་ཚེ་སྟོད་ལ་བརྩམས་པའི་སྙན་ངག་གི་བསྟན་བཅོས་གྲགས་ཅན་ཞིག་ཡིན། རྩོམ་པའི་ལོ་ཚིགས་ཚོད་དཔག་བྱས་ན་སྤྱི་ལོ་༦༠༧་ཡན་མན་ལ་བརྩམས་གྲུབ་པ་ཚོད་དཔག་བྱེད་ཐུབ་སྟེ། བསྟན་བཅོས་འདིའི་ནང་དགའ་བ་འཕེལ་གྱི་ཁྱིམ་རྒྱུད་མེས་པོ་ནས་མགོ་བཙུགས་ཏེ། དགའ་བ་འཕེལ་གྱིས་རང་གི་གཅུང་མོ་རྒྱལ་སྲིད་དཔལ་མོ་མ་ལ་ཡའི་ནགས་ཁྲོད་ནས་སྐྱོབ་པའི་བར་སྙན་འཇེབས་རང་བཞིན་ལྡན་པའི་སྒོ་ནས་གསལ་བར་བསྟན་ཅིང་། དེའི་ཚུན་ཆད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་གཟི་བརྗིད་འབུར་དུ་ཐོན་པའི་དམག་ཐབས་དེ་དག་ཚིག་འབྲུ་གཅིག་ཀྱང་མི་གསལ་བས་སོ༎ རྒྱུ་མཚན་དེ་ལ་བརྟེན་ནས་དགའ་བའི་སྤྱོད་པ་ནི་སྤྱི་ལོ་༦༠༧ཡན་ཆད་ཡོངས་སུ་བརྩམས་གྲུབ་པ་ཐག་གཅོད་ཐུབ་སྙམ།

དགའ་བའི་སྤྱོད་པ་ཇི་ལྟར་རྩོམ་པ་དང་། ཅིའི་ཕྱིར་བརྩམས་པ། དུས་ནམ་ཞིག་བརྩམས་པ་བཅས་ཀྱི་སྐར་ལ། གཞུང་དེ་ཉིད་ཀྱི་དཔྱད་བརཛྷོད་ལས།དེ་ནས་ནམ་ཞིག་སློབ་དཔོན་བཱ་ཎ་རང་ཉིད་ཀྱི་གྲོང་ན་ཕྱིར་ལོག་པའི་ཚེ་གཉེན་ཉེ་འདུ་དང་གྲོགས་ཁྱིམ་མཚེས་རྣམས་ཀྱིས་དགའ་བ་ཆེན་པོས་བ སུ་བ་མཛད། དེ་གར་ཁོང་གིས་ཁྱོད་རྣམས་སྔར་བཞིན་བྲམ་ཟེའི་ཆོ་ག་དང་མཆོད་པའི་བྱ་བ་རྣམས་རྒྱུན་གཏར་གྲུབ་བཞིན་འཆིས་སམ་ཞེས་པ་ལ་གྲོང་གི་མི་དང་གཉེན་ཉེ་འདུ་ཚོས་འཆིས་ལགས་སོ་ཞེས་ཞུས། དེ་ལྟར་སྙན་ངག་དང་སྒྲ་ལ་སོགས་པ་སྔར་བཞིན་སྦྱོང་ལགས་སམ་དྲིས་པས་དེ་དེ་བཞིན་ནོ་ཟེར། དེ་ལྟར་མཚན་གཅིག་ན་ཁོང་རྣམས་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་འཛོམས་ནས་ཕན་ཚུན་གྱི་གཏམ་བྱེད་པའི་ཚེ་གྲོང་པའི་མི་རྣམས་ཀྱི་བཱ་ཎ་ཁྱོད་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་དགའ་བའི་ལྷའི་རྣམ་ཐར་ཤེས་སམ། ཤེས་ཚེ་འདི་གར་གྲོང་གི་མི་རྣམས་ལ་འཆད་དུ་གསོལ་ཞེས་རེ་བ་སྟོན། དེ་ལ་སློབ་དཔོན་བཱ་ཎ་བདག་གིས་ད་ལྟ་ནི་མ་ཤེས་པས་ཞུ་ཚོད་མ་འཁྱེལ་ཞེས་ལན་ཐོབས། དེ་ནས་ནམ་ཕྱི་ཉིན་དེ་རང་ལ་ཁོང་གི་ད་ནི་རྒྱལ་པོ་དགའ་བ་འཕེལ (हर्षवर्धन)་གྱི་རྟོགས་བརྗོད་ཞིག་ངེས་བརྩམས་དགོས་པར་དགོངས་ན། རང་ཉིད་འབད་པ་ཡོད་དགུ་རྩ་དྲུག་སྟོན་བཞིན་དགའ་བའི་སྤྱོད་པ (हर्षचरितम्)་ཞེས་བྱ་བའི་ལེགས་སྦྱར་གྱི་སྐད་ཐོག་ལ་སྙན་ངག་གི་རྟོགས་བརྗོད་འདི་མཛད།

སློབ་དཔོན་བཱ་ཎ་བྷ་ཊྚ་(བྷག་ར་ཐ་)དབང་ཕྱུག་གནས་སྟེ་དགའ་བ་འཕེལ་གྱི་རྒྱལ་ས་ནས་རང་གི་ཕ་ཡུལ་གྲོང་གསེབ་ཆུང་ཆུང་དེར་ཕྱིར་ལོག་རྗེས། གྲོང་མི་རྒན་གཞོན་ཚོས་དགའ་བ་འཕེལ་གྱི་ལོ་རྒྱུས་དྲིས་པས། དེས་རྒྱུད་བསྐུལ་བྱས་ནས་དགའ་བ་འཕེལ་གྱི་སྤྱོད་པ་ཞེས་པ་འདི་འབྲི་འདོད་སྐྱེས་ཤིང་བྲིས་པ་ཞིག་ཡིན། དེ་ནི་དགའ་བ་འཕེལ་ཁྲི་ལ་འཁོད་ནས་རང་གི་སྲིང་མོ་རྒྱལ་སྲིད་འཕེལ་སྐྱོབ་ཅིང་མཱ་ལ་ཝ་ལ་དམག་འཐབ་དངོས་གཞི་མ་བྱས་པའི་སྔོན་ལ་ཡིན་པ་གསལ་བཤད་ཐུབ་སྟེ། དེའི་ཕན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་མི་གསལ་བས་སོ༎

འཕོང་བ་ཞིག་ལ་དེའི་རྗེས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་རྣམས་འཕྲོ་འཐུད་ནས་འབྲི་རྒྱུར་འབད་བརྩོན་མ་བྱས་པ་བསྐྱུར་ནས། ཀ་ད་མྦ་རཱི་རྟོག་སྒྲུང་འབྲི་རྒྱུར་མགོ་འཐོར་སོང་བ་དེས་དེའི་ཕན་ཆད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་རྣམས་གཞུང་འདི་ནས་རྙེད་ཐབས་མེད་པར་གྱུར།

དགའ་བ་འཕེལ་གྱི་དམག་འཐབ་དང་འཛིན་སྐྱོང་།

བེ་རི་འཇིགས་མེད།

དགའ་བ་འཕེལ་གྱི་དམག་འཐབ་མགོ་འཛུགས་བྱས་པ་ནི་ སྤྱི་ལོ 606 སྟེ་སྲིད་ཁྲི་ལ་འཁོད་མ་ཐག་ནས་དམག་འཐབ་མགོ་འཛུགས་བྱས་པ་ཞིག་ཡིན། དེ་ནི་གཞན་ལ་བཙན་འཛུལ་དང་འདོད་རྔམས་ཀྱིས་མ་ཡིན་པར། ཕུ་བོ་དང་ནུ་མོའི་དགྲ་ཤ་མི་རྩོད་ཀ་མེད་ཀྱིས་དམག་འཐབ་ཀྱི་བྱ་བ་ལ་ཞུགས་པ་ཞིག་ཡིན།

དེ་ཡང་ཕྱི་ལོ་བརྒྱ་ཕྲག་ལྔ་པའི་མཇུག་ནས་ཧུཎའི་དམག་འཁྲུགས་ཀྱི་ཤུགས་རྐྱེན་ལས་གུཔྟའི་རྒྱལ་རྒྱུད་ཉམས་རྒུད་སོང་པ་དང་། རྒྱ་གར་ལྷོ་བྱང་གཉིས་སུ་སླར་ཡང་རྒྱལ་ཕྲན་སིལ་མའི་རྒྱལ་ཁབ་མང་པོར་གྱུར། ཐང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་ལོ་ཙཱ་བ་ཧྱན་ཙང་རྒྱ་གར་ཕེབས་པའི་ལམ་ཡིག་ཏུ། སྐབས་དེར་རྒྱ་གར་ལ་རྒྱལ་ཕྲན་བདུན་ཅུ་ལྷག་ཙམ་ཡོད་པ་འཁོད་འདུག དེ་དག་རྒྱ་ནག་གི་ཀྲོན་གོ་དུས་རབས་སྐབས་ནང་བཞིན་ཕན་ཚུན་དམག་འཁྲུགས་བསྟུད་མར་ལངས་ཤིང་། གཅིག་གྱུར་གྱི་རང་བཞིན་ལྡན་པའི་ཆབ་སྲིད་དང་འཛིན་སྐྱོང་མེད་ནས་མི་ལོ་བརྒྱ་པྲག་ལྷག་གི་རྗེས། གོང་མ་ཧརྵཝརྡྷན་སྟེ་དགའ་བ་འཕེལ་ཞེས་པ་འདི་ཉིད་བྱུང་ཞིང་། དེ་ནི་རྒྱ་གར་བྱང་ཕྱོགས་ཐྰནེཤྭར་(ལྡི་ལི་དང་ཉེ་བའི་Lucknow ཡིན) ས་གནས་ཀྱི་པུཥརྡབྷཱུཏི་རྒྱུད་པ་ནས་ཡིན། ཐྰནེཤྭར་ཟེར་བའི་གྲོང་ཁྱེར་དེང་དུས་ཀྱི་དིལླཱིའི་བྱང་ཕྱོགས་སུ་ཀུརུཀྵེཏྲ་ཡི་ཉེ་འགྲམ་དུ་ཡོད་པ་ཡིན། དེང་སང་དེ་ས་གནས་ཆེན་པོ་གང་ཡང་མིན་མོད། ཕྱི་ལོ་བརྒྱ་ཕྲག་བདུན་པའི་ནང་གནད་ཆེ་བའི་རྒྱལ་ས་ཞིག་ཡིན།

ཁོང་རྒྱལ་སྲིད་ལ་འཁོད་མ་ཐག་ཆེས་ཛ་དྲག་གིས། རང་གི་སྲིང་མོ་རྒྱལ་སྲིད་དཔལ་མོ་རི་བོ་འབིགས་བྱེད་ཀྱི་ནགས་གསེབ་ཏུ་བྲོས་ཡིབ་ཏུ་གནས་པ་དེ་སྐྱོབ་པ་དང་། རང་གི་གཅེན་པོ་དང་། སྲིང་མོའི་ཟླ་བོ་གཉིས་གསོད་མཁན་ལ་དགྲ་ཤ་ལེན་རྒྱུ་དེ་རེད། དེར་བརྟེན་ཁོང་གིས་དཔུང་འཇུག་དང་པ་བྱེད་ས་ནི། མ་ལ་ཝའི་རྒྱལ་ཁམས་སུ་ཕལ་རྒོལ་གྱིས་ཕས་ཀྱི་རྒོལ་བའི་བློན་ངན་དེའི་ཕྱོགས་གཏོགས་དང་བཅས་པ་རྩ་མེད་རང་བཞིན་གྱིས་རྡུང་བརྡེགས་བཏང་བ་ནས་མགོ་བཙུགས་ཏེ། རྒྱ་གར་བྱང་རྒྱུད་ཡོངས་སུ་དམག་ཆེ་དྲང་རྒྱུའི་མགོ་འཛུགས་བྱས། དམག་འཁྲུགས་ཀྱི་དུས་ཡུན་ནི་སྤྱི་ལོ་༼༦༠༦ནས་༦༡༢༽བར་མི་ལོ་དྲུག་གི་རིང་ལ་ཡིན། དམག་འཁྲུག་བྱ་ཡུལ་གྱི་རྒྱལ་ཁབ་གཙོ་བོ་ནི་པཱཾ་ཛྭ་སོགས་ལྔ་ཡིན། དམག་གི་ཆ་རྐྱེན་དང་གོ་མཚོན་དཔུང་གྲངས་ནི་གླང་པོ་ཆེའི་དམག་༥༠༠༠རྟ་དམག་༢༠༠༠༠རྐང་དམག་༢༠༠༠༠ཙམ་ཡོད་ཅིང་། མི་ལོ་དྲུག་གི་རིང་ལ་དམག་འཁྲུག་བསྟུད་མར་བྱས། དེའི་རིང་དམག་མི་ཚོའི་ལུས་ནས་ཁྲབ་མི་ཕུད། རྟའི་སྒ་མི་བཤུས་པའི་ཚད་ཀྱིས་དྲག་འཐབ་བྱས་ཏེ་རྒྱ་གར་བྱང་ཕྱོགས་ཀྱི་རྒྱལ་ཕྲན་ལྔ་ཙམ་དབང་དུ་བསྒྱུར། དེའི་སྐོར་ཧྱན་ཙང་གི་ལམ་ཡིག་ལས། ལན་ཅིག་རྒྱལ་པོ་ཚུལ་ཁྲིམས་ཉི་མས་ཕུ་བོའི་ཤ་ཁོན་ལེན་པར་བསམ་ཏེ་གླང་པོ་ཆེ་ལྔ་སྟོང་རྟ་ཁྲི་ཕྲག་གཉིས། དཔུང་བུ་[57a1]ཆུང་ཁྲི་ཚོ་གཉིས་བཏེགས་ཏེ་རྒྱ་གར་པ་ནས་བཟུང་མ་རུང་མ་དད་པའི་ལོག་སྲེད་ཅན་རིས་མེད་པར་དམག་རྒྱབ་ཆིབས་ཀྱི་སྒ་མི་བསལ་དམག་མིའི་གོ་ཆ་མི་བགྲོལ་བར་ལོ་དྲུག་གི་རིང་[57a2]བཏུལ་པར་མཛད་པས། རྒྱ་གར་གྱི་ཕྱོགས་ལྔ་ཀ་དབང་དུ་བསྔུས་མངའ་འོག་ཏུ་བཅུགས་ཏེ། གླང་པོ་ཆེའི་དཔུང་རྟ་པ་ཁྲི་ཕྲག་འབུམ་འཕེལ་བར་གྱུར་ཏོ་ དེ་ནས་བཟུང་ལོ་སུམ་ཅུའི་རིང་ལ་གོ་མཚོན་མི་བསྒྲུལ་[57a3]རྒྱལ་ཁྲིམས་ཞི་དུལ་བདེ་འཇགས་ཀྱིས་གནས་སོ། །

ཞེས་གསུང་། ལམ་ཡིག་དེའི་ནང་རྒྱ་གར་གྱི་ཕྱོགས་ལྔ་ཞེས་པ་ནི་གོང་དུ་གསལ་བའི་རྒྱལ་ཕྲན་ལྔ་པོ་དེ་ཡིན་པ་རྒྱ་གར་ལོ་རྒྱུས་ཚིག་མཛོད་ཤེས་བྱ་ཀུན་ཁྱབ་མཛོད་དུ་གསལ་བ་ལྟར་ཡིན།

འཕགས་པའི་ཡུལ་གྱི་བྱུང་བ་བརྗོད་པ་ལས་ཀྱང་། དགའ་བ་འཕེལ་དེ་ཉིད་དྲག་པོའི་དཔུང་དམག་ཆེན་པོ་དང་བཅས་ཤར་ཕྱོགས་ནས་ནུབ་ཕྱོགས་བར་དུ་བསྐྱོད་དེ་ལོ་དྲུག་ཙམ་ གྱི་ནང་དུ་རྒྱ་གར་བྱང་ཕྱོགས་ཀྱི་རྒྱལ་ཕྲན་ལྔ་དབང་དུ་བསྡུས་པ་དེ་ལྔ་ནི། པཾཇྰབ་དང་། ཀཱནྱ་ཀུབྫ་དང་། བངྒཱལ་དང་། མིཐིལྰ་དང་། ཨུརཱིསྰ་བཅས་རེད། ། ཞེས་གསལ།

དམག་འཐབ་གཡུལ་འགྱེད་ཀྱི་བྱ་བ་ལ་རྒྱལ་པོ་འདི་ཉིད་དམིགས་བསལ་ཐབས་ཇུས་བཀོད་སྒྲིག་གཞན་ལས་མཁས་པའི་བློ་གྲོས་ལྡན་ཚུལ་ཡང་སྙན་ངག་མཁས་ཁོང་གི་མདུན་ན་འདོན་བཱ་ཎ་བྷ་ཊྚའི་ཧརྵའི་སྤྱོད་པའི་ནང་འཁོད་པ་ལྟར་ཡིན། གོང་གསལ་དུས་རབས་བདུན་པའི་སྐབས་ཀྱི་རྒྱལ་ཕྲན་ལྔ་པོ་དེ་དག་གི་ས་གནས་གང་དང་གང་དུ་ཡིན་པའི་ངོས་འཛིན་རགས་ཙམ་ཞུ་ན།

༡ ཀཱནྱ་ཀུབྫ་ནི།

༢ པཱཾ་ཛ་བ།

༣ བངྒ་ལ།

༤ མི་ཐི་ལཱ།

༥ ཨུ་རི་སཱ།

བཅས་ཡིན་ཞིང་། དེ་དག་གི་ས་གནས་ངོ་སྤྲོད་ནི་འོག་ཏུ་རེ་རེ་བཞིན་གསལ་བར་བཀོད་ཡོད་པས་དེ་ལ་གཟིགས་དགོས།

དེ་ཡང་ཐོག་མ་རང་གི་སྲིང་མོའི་མཛའ་བོ་རྒྱལ་པོ་ཁྱིམ་གྱི་གོ་ཆའི་རྒྱལ་ས་ཀཱ་ནྱ་ཀུ་བྫའམ་ཀནྣཽ་ཛཱི་གྲོང་ཁྱེར་དེ་བཞིན་བངྒ་ལའི་རྒྱལ་པོ་ཟླ་བའི་ཡན་ལག་གིས་བཙན་འཛུལ་བྱས་པ་དེ་ཉིད་མཐའ་བསྐྲད་བཏང་སྟེ། ཀ་ནྣཽ་ཛའི་རྒྱལ་ཁམས་རང་དབང་སླར་གསོ་བྱས་པ་དང་ཆབས་གཅིག རྒྱལ་པོ་དེའི་རྒྱལ་སྲས་མེད་པས་བློན་འབངས་ཚོའི་འདོད་པ་བཞིན་རྒྱལ་སྲིད་འཐོར་ཞིག་མི་འགྲོ་བའི་ཆེད། ཀནྣཽ་ཛ་དང་སྠཱ་ནེ་ཤྭ་ར་གཉིས་ཀའི་སྲིད་དབང་་མཉམ་འབྲེལ་གྱི་རྒྱལ་སྲིད་དབང་དུ་བསྒྱུར། དེ་ནས་རིམ་པར་བཞིན་རྒྱལ་ཕྲན་གཞན་དང་གཞན་ལ་དཔུང་འཇུག་བྱས་ཏེ་རྣམ་པར་རྒྱལ་བའི་རྒྱལ་མཚན་བསྟུད་མར་མཁའ་དབྱིངས་སུ་བསྒྲེངས། མི་ལོ་དྲུག་གི་ནང་རྒྱལ་ཕྲན་བཞི་གཅིག་གྱུར་གྱི་རང་བཞིན་ལྡན་པའི་རྒྱལ་ཁབ་གསར་འཛུག་བྱས། གོང་དུ་རྒྱལ་ཕྲན་ལྔ་ཞེས་པ་བངྒ་ལའི་རྒྱལ་པོ་ཀ་ནྣཽ་ཛ་ནས་གཡུལ་སར་རྡུང་བརྡེགས་དང་ཕམ་ཉེས་ཚབ་ཆེར་བཏང་སྟེ་ཕྱིར་བངྒ་ལའི་ཡུལ་དུ་མཐའ་བསྐྲད་བྱས་པ་ལས་ཁོ་པའི་རྒྱལ་ས་དང་འཕྲོགས་པའི་དོན་མིན་པར་ཤེས་དགོས།

གོང་གསལ་རྒྱལ་ཁམས་དེ་དག་ལ་དབང་བསྒྱུར་བྱས་རྗེས། སྤྱི་ལོ་༦༡༢ ནས་དགའ་བ་འཕེལ་གྱི་དམགས་ཤུགས་དེ་སྔོན་ལས་ལྡབ་མང་པོས་ཆེ་བར་གྱུར་ཏེ། གླང་ཆེན་གྱི་དམག་འབུམ་ཕྲག་དང་རྟ་དམག་འབུམ་ཕྲག་བར་འཕེལ་ཏེ། ཧྱན་ཙང་གིས་རྒྱ་གར་ལམ་ཡིག་ལས། རྒྱ་གར་གྱི་ཕྱོགས་ལྔ་ཀ་དབང་དུ་བསྔུས་མངའ་འོག་ཏུ་བཅུགས་ཏེ། གླང་པོ་ཆེའི་དཔུང་རྟ་པ་ཁྲི་ཕྲག་འབུམ་འཕེལ་བར་གྱུར་ཏོ།། ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར་རོ༎

དགའ་བ་འཕེལ་གྱི་དམག་དཔུང་གི་ངོ་བོ་དང་སྒྲིག་འཛུགས། ཆ་རྐྱེན་བཅས་ཀྱི་ཐད། དགའ་བ་འཕེལ་ལ་དཔུང་དམག་ཆེན་པོ་ཡོད་པའི་ནང་རྟ་དམག་དང་། གླང་ཆེན་དམག་སྡེ་དང་། རྐང་དམག་བཅས་ཡོད། དཔུང་དམག་དེ་ཚོ་ལ་སྦྱོང་བརྡར་ཧ་ཅང་ཡག་པོ་ཡོད་པ་དང་། དངུལ་ཕོགས་འཆར་ཅན་ཆག་མེད་སྤྲོད་སྲོལ་ཡོད། མདོར་ན་དམག་འཁྲུག་གི་ཡོ་ཆས་དང་དཔུང་དམག་ལེགས་པོ་ཡོད།

ཧྱན་ཙང་གི་རྒྱ་གར་ལམ་ཡིག་ལས་ (སྤྱི་ལོ་༦༡༢) ནས་དམག་མཚམས་བཞག་སྟེ། དེ་ནས་བཟུང་ལག་ཏུ་མཚོན་མི་འཆང་ལུས་ལ་ཁྲབ་མི་གོན། རྟ་ལ་སྒ་མི་བརྒྱབ་པའི་སྒོ་ནས་ཞི་བདེའི་ལྷིང་འཇགས་ཀྱིས་སྐྱོང་ཚུལ་བཤད་དེ། དེ་ཉིད་ལས། དེ་ནས་བཟུང་ལོ་སུམ་ཅུའི་རིང་ལ་གོ་མཚོན་མི་བསྒྲུལ་[57a3]རྒྱལ་ཁྲིམས་ཞི་དུལ་བདེ་འཇགས་ཀྱིས་གནས་སོ། ། ཞེས་འཁོད་པ་ནི་དེ་སྔོན་མི་ལོ་དྲུག་གི་རིང་ཛ་དྲག་དམག་འཁྲུག་དང་བསྡུར་ན་ལྷིང་འཇག་གི་ཚོད་དུ་བཤད་པ་ཙམ་ཡིན་གྱི། དེ་ནས་བཟུང་དམག་འཁྲུག་གཏན་ནས་མ་བྱས་པའི་དོན་མིན་ཏེ། །ཧྱན་ཙང་དང་ཧརྵ་དང་མཇལ་འཕྲད་བྱུང་བའི་ལོ་ནི་སྤྱི་ལོ་ (༦༤༢) ཡིན། དེ་ནི་དགའ་བ་འ་ཕེལ་གྱི་དམག་འཁྲུག་ལོ་དྲུག་བྱས་པའི་རྗེས་སྤྱི་ལོ་༦༡༢ ནས་བརྩིས་པའི་ལོ་སུམ་ཅུ་སོང་བ་ཡིན་པས། གོང་གིས་མི་ལོ་སུམ་ཅུ་རིང་ལ་ཞེས་པ་ཡིན་ལ། དེའི་རིང་དམག་འཐབ་བསྟུད་མར་བྱས་ཀྱང་། སྐབས་དང་སྟོབས་ལ་བསྟུན་ནས་དམག་འཁྲུག་ཡང་ཡང་བྱུང་ཡོད་པ་ནི་ལོ་རྒྱུས་གཞན་དང་གཞན་ནས་གསལ། དེ་རྗེས་གུ་ཛ་རཱ་ཏི་ལ་དཔུང་འཇུག་བྱས་ཏེ་དབང་དུ་བསྡུས། ཡུལ་དེའི་རྒྱལ་པོ་ལ་ས་གནས་རང་སྐྱོང་གི་གོ་གནས་སྤྲོད་ནས་བཞག དེ་ནས་བལླ་བྷིའི་རྒྱལ་ཁབ་ལ་དཔུང་འཇུག་བྱས་ཏེ་ཆམ་ལ་ཕབ། ཡུལ་དེའི་རྒྱལ་པོ་འཇིགས་མེད་སྡེ་ལ་ཁྲིམས་མགོ་རང་སྐྱོང་གི་རྒྱལ་ཕྲན་རྒྱལ་པོའི་གོ་གནས་སྤྲད། དེར་ལྟར་༦༢༠ཡན་མན་རྒྱ་གར་བྱང་ཕྱོགས་ཀྱི་རྒྱལ་ཕྲན་ཕལ་ཆེ་བ་དབང་བསྒྱུར་བྱས།

སྤྱི་ལོ་༦༢༠ ནས་ཁོང་གིས་རྒྱ་གར་ས་ཁྱོན་ཡོངས་རྫོགས་དབང་བསྒྱུར་གནང་རྒྱུའི་འཆར་འགོད་ཀྱིས་དཔུང་ཆེན་ལྷོ་ལ་བསྒྱུར་རྒྱུའི་མགོ་འཛུགས་བྱས། ལྷོ་ཕྱོགས་ཌཀྐནའི་ཡུལ་དུ་དམག་འཐབ་ཐོག་མར་དེ་བྱས་ནས་ཡུལ་དེ་དབང་བསྒྱུར་བྱས། དེ་རྗེས་དཔུང་ཆེན་ལྷོ་ཕྱོགས་རི་བོ་འབིགས་བྱེད་ཀྱི་བར་དུ་བསྐྱོད་དེ། ལྷོ་ཕྱོགས་ཀྱི་ཅཀྱལའི་རྒྱལ་ཁབ་ལ་དཔུང་འཇུག་བྱས་ཀྱང་། ཡུལ་དེའི་རྒྱལ་པོ་པུལཀེཤིན་གཉིས་པས། ཚུར་རྒོལ་གྱི་དྲག་འཐབ་ཤུགས་ཆེར་བྱས་པས། དགའ་བ་འཕེལ་གྱི་དཔུང་ཆེ་ལ་ཕམ་ཉེས་ཚབ་ཆེར་ཐེབས། དེ་སྔོན་བྱང་ཕྱོགས་ནས་གཡུལ་སར་བསྟུད་མར་གཡུལ་ལས་རྣམ་པར་རྒྱལ་པའི་ཁེངས་པ་དྲེགས་པ་ཡང་རྫོགས་ལྒང་ཕུག་སུབས་པ་ལྟར་གྱུར། དེ་ནས་བཟུང་གཞན་ལ་བཙན་འཛུལ་གྱི་དམག་འཐབ་བྱེད་མཚམས་བཞག་ཏེ། མཽ་རྱའི་རྒྱལ་པོ་ཨ་ཤོ་ཀ་དང་ཕྱོགས་འདྲ་བར་ཚེ་སྨད་ཞི་བ་ཁོ་ནས་རྒྱལ་ཁབ་བསྐྱངས། སྤྱི་ལོ་༦༣༧ ལོར་བངྒ་ལའི་རྒྱལ་པོ་ཟླ་བའི་ཡན་ལག་གྲོངས་པ་དང་བངྒ་ལའི་དམག་འཁྲུགས་མི་དགོས་པའི་སྒོ་ནས་དབང་དུ་བསྡུས།

མུ་ནེ་བཙན་པོ།

མུ་ནེ་བཙན་པོ་ནི་བོད་ཀྱི་བཙན་པོ་ཞག་རེད། ཁོང་གིས་སྤྱི་ལོ་༧༩༦ནས་༧༩༨བར་དབང་བསྒྱུར་བྱས་པ་རེད།

མེའི་ཇིའི་དུས་དུས་མཚམས།

མེའི་ཇིའི་དུས་དུས་མཚམས་(ཉི་ཧོང་སྐད།: 明治時代)ནི་༡༨༦༨ལོའི་ཟླ་བ་༨པ་ནས་༡༩༡༢ལོའི་ཟླ་བ་༧པའི་བར་གྱི་དུས་མཚམས་དེ་ལ་ཟེར་ཞིང་། དུས་མཚམས་དེ་ཡང་ཉི་ཧུང་གི་རྒྱལ་སྲིད་དབང་སྒྱུར་གྱི་དུས་མཚམས་དེ་ཡང་རེ་།

ཞང་ཞུང་རྒྱལ་རབས་ལོ་རྒྱུས།

ཞང་ཞུང་གི་གྲགས་ཆེ་བའི་རྒྱལ་རབས་བཅོ་བརྒྱད་ཀྱི་ཐོག་མ་ཁྲི་ཝེར་གསེར་གྱི་བྱ་རུ་ ཅན་དུ་གྲགས་པ་དེའི་རྒྱལ་ས་ནི། གངས་ཆེན་པོ་ཏི་སེའི་མདུན། རི་སྤོས་ངད་ལྡན་གྱི་རྩ་བ། མཚོ་མུ་ལེ་ཁྱུད་ཀྱི་ཉེ་འགྲམ། ག་ལྗང་གཡུ་ལོ་རྫོང་མཁར་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ཡིན་ཞིང་རྒྱལ་པོ་འདི་ནི་གཤེན་རབ་མི་བོ་ཆེའི་དངོས་སློབ་དང་བོན་གྱི་བསྟན་པའི་སྦྱིན་བདག་ཁྱད་པར་ཅན་ཞིག་ཡིན་ལ། ཁོང་གིས་གངས་ཏི་སེའི་མདུན་ཞོལ་དུ་གསས་ཁང་ནོར་བུ་སྤུངས་རྩེགས་ཞེས་བྱ་བ་ཞིག་བཞེངས།

དེང་དུས་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་ན༼རྒྱང་གྲགས་དགོན༽ཞེས་པ་འབྲི་གུང་བཀའ་བརྒྱུད་པའི་ ཆོས་རྒྱུད་ཀྱིས་ཟིན་པའི་དགོན་གཞིས་ཆུང་ངུ་ཞིག་ཡོད་པ་དེ་ཡིན་ནོ།།

སྤུངས་རྒྱུང་གྱེར་གྱི་རྒྱལ་པོ་བྱི་རུ་འོད་ཀྱི་བྱ་རུ་ཅན་དུ་གྲགས་པ་དེ་ནི་ཞང་ཞུང་པུ་མར་ཧྲེང་གི་ཡུལ་ལམ་དེང་དུས་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་ན་པུ་ཧྲེང་ངམ་པུ་རང་ཞེས་ བྱ་བའི་ཡུལ་ཁམས་དེའི་སྟག་ཆེན་རྔམ་རྫོང་མཁར་ཞེས་བྱ་བའི་ཕོ་བྲང་དུ་བཞུགས་ནས། ཞང་ཞུང་གི་རྒྱལ་སྲིད་བསྐྱངས་མཛད་པ་དང་གུ་ཝེར་ནོར་གྱི་རྒྱལ་པོ་ག་ལྗང་འོད་ ཀྱི་བྱ་རུ་ཅན་དུ་གྲགས་པ་དེ་ནི་ཞང་ཞུང་ཙི་ནའི་ཡུལ་ཤོད་དུམ་པ་ཚལ་ཏེ་དེང་དུས་ ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་ན་གུང་དུམ་དུ་གྲགས་པའི་ཡུལ་གྱི་ཕོ་བྲང་གསེར་གྱི་མཁར་ཞེས་བྱ་ བའི་ཁབ་ཏུ་བཞུགས་ནས་ཞང་ཞུང་གི་རྒྱལ་སྲིད་བསྐྱངས་མཛད་པ་དང་སྟག་སྣ་གཟི་བརྗིད་ རྒྱལ་པོ་ཁྲི་ལྡེམ་ལྕགས་ཀྱི་བྱ་རུ་ཅན་དུ་གྲགས་པ་དེ་ནི་ཞང་ཞུང་ཙི་ཎའི་ཡུལ་ སྤོས་རི་ངད་ལྡན་གྱི་རྩ་བ་གྲོང་ཁྱེར་སྟག་སྣ་གླིང་གི་དབུས། དེང་དུས་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་ན་བོན་རི་སྟག་སྣ་རོང་ཞེས་སུ་གྲགས་པ་དེར་ཡོད་པའི་ སྟག་སྣ་དབལ་གྱི་རྫོང་མཁར་དུ་བཞུགས་ཏེ་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་མཛད་པ་གནང་བ་དང་སད་ཧྲི་ གྱེར་གྱི་རྒྱལ་པོ་ཨུཏྤལ་འོད་ཀྱི་བྱ་རུ་ཅན་དུ་གྲགས་པ་དེ་ནི་ཞང་ཞུང་ཁ་ཡུག་གི་ ཡུལ་མུ་རྫོང་ཆེན་པོ་ཁྲོ་ཆུའི་མཁར་ཞེས་པའི་ཕོ་བྲང་དུ་བཞུགས་ཤིང་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་ མཛད་པ་བསྐྱངས་པ་དང་།

སླས་ཀྲ་གུ་གེའི་རྒྱལ་པོ་རིན་ཆེན་འོད་ཀྱི་བྱ་རུ་ཅན་དུ་གྲགས་པ་དེ་ནི་ཞང་ཞུང་ ཁྱུང་ལུང་གི་ཡུལ་དབུས་དངུལ་མཁར་དཀར་པོ་ཁྲོ་ཆུའི་རྨང་རྡོ་ཅན་དུ་གྲགས་པ་དེར་ བཞུགས་ནས་ཁབ་ཀྱི་མཛད་པ་བསྐྱངས་པ་དང་མུ་མར་ཐོག་རྒོད་རྒྱལ་པོ་ཨེ་ཎ་འོད་ཀྱི་ བྱ་རུ་ཅན་དུ་གྲགས་པ་དེ་ནི་ཞང་ཞུང་རུ་ཐོག་གི་ཡུལ་རུ་ཐོག་གནམ་རྫོང་མཁར་དུ་ གནས་བཅོས་ཏེ་ཆབ་སྲིད་མཛད་པའི་ཚུལ་འབེལ་གཏམ་ལུང་གི་སྙིང་བོ〔ཐོབ34ཕ8–ཐོབ་35ཕ 11〕ལས་གསལ་བ་ཡིན།

རྒྱལ་པོ་དེ་རྣམས་བྱོན་པའི་སྔ་ཕྱིའི་གོ་རིམ་དང་ལོ་དུས་སོགས་ནི་ཤིན་ཏུ་རྟོགས་ དཀའ་ བའི་གནས་ཤིག་ཡིན་མོད། གངས་རིའི་དཀར་ཆག་ཏུ་རྒྱངས་རི་གཡུ་ལོ་ལྗོན་པའི་རྫོང་མཁར་གྱི་རྒྱལ་པོ་གསུམ་ དང་། ཁྱུང་ལུང་རྒྱལ་བ་མཉེས་ཡུལ་གྱི་རྒྱལ་པོ་གསུམ། པུ་མར་ཧྲེང་གི་ཡུལ་གྱི་རྒྱལ་པོ་གཉིས། ཞང་ཞུང་ཙི་ནའི་ཡུལ་གྱི་རྒྱལ་པོ་གཉིས། ཞང་ཞུང་ཏ་རོག་གི་རྒྱལ་པོ་གཉིས། ཞང་ཞུང་སྟ་སྒོའི་རྒྱལ་པོ་གཉིས། ཞང་ཞུང་ཁ་ཡུག་གི་རྒྱལ་པོ་གཅིག ཞང་ཞུང་ལ་དྭགས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་གཅིག ཞང་ཞུང་རུ་ཐོག་གི་རྒྱལ་པོ་གཅིག་བཅས་དངོས་བསྟན་དུ་རྒྱལ་རབས་བཅུ་བདུན་གྱི་ མཚན་འཁོད་ཡོད་འདུགཔ་དེ་རྣམས་ཀྱི་གྲངས་རྒྱལ་པོ་གསུམ་མམ་གཉིས། རེ་རེས་ཡུལ་རེར་རྒྱལ་དས་མཛད་ཡོད་པ་དེ་ལྟར་ན། རྒྱལ་ཐོག་གསུམ་མམ་གཉིས་སོགས་ཀྱི་རིང་ལ་རྒྱལ་རྒྱུད་བར་མ་ཆད་པས་རྒྱལ་སྲིད་ བསྐྱངས་པའི་རྒྱུ་མཚན་གྱིས་གོ་རིམ་དེ་བཞིན་དུ་འོངས་ཡོད་པའང་སྲིད།

དེ་ལྟར་ཡིན་ན་གངས་རིའི་དཀར་ཆག་ཏུ་འཁོད་པའི་རིམ་པ་དེས་ནི་རྒྱལ་ཐོག་གི་རིམ་ པའང་མཚོན་དགོས་པ་ཡིན། ཚུལ་འདི་ཕྱོགས་རེར་དེ་ལུགས་སུ་བྱུང་ཡོད་པ་ནི་ཤིན་ཏུ་ནས་ཀྱང་སྲིད་མོད། ཕྱོགས་ཀུན་ནས་མཚོན་མི་ཐུབ་པ་ནི་སྟག་སྣ་གཟི་བརྗིད་རྒྱལ་པོ་ལྕགས་ཀྱི་བྱ་རུ་ ཅན་གྱི་མཚན་ཡོད་པའི་རྒྱལ་ཐོག་གཉིས་དུས་རིམ་མི་འདྲ་བ་གཉིས་ཀྱི་ནང་དུ་བྱུང་ ཡོད་པའི་ཚུལ་དུས་རིམ་བར་མའི་ཞང་ཞུང་གི་རྒྱལ་གཤེན་བོན་གྱི་གནས་ཚུལ་བཤད་པའི་ སྐབས་སུ་གསལ་བར་སྤྲོས་ཡོད་པ་དེ་རྣམས་ཀྱིས་གོ་རྟོགས་ཐུབ་པ་ཡིན། གངས་རིའི་དཀར་ཆག་ཏུ་དངོས་བསྟན་རྒྱལ་རབས་བཅུ་བདུན་ལས་མི་གསལ་ཞིང་། སོགས་སྒྲས་རྒྱལ་པོ་གཅིག་གི་མཚན་དང་། དེའི་རྒྱལ་ས་གང་དུ་ཡིན་པ་བཅས་ངེས་དགོས་པ་དེ་ནི་ཁྲོ་འགྲེལ་དུ་ཞང་ཞུང་ཙི་ནའི་ ཡུལ་ཤོད་དུམ་པ་ཚལ་གྱི་གསེར་མཁར་དུ་གུ་ཝེར་ནོར་གྱི་རྒྱལ་པོ་ག་ལྗང་འོད་ཀྱི་ བྱ་རུ་ཅན་གྱིས་ཆབ་སྲིད་མཛད་པར་གསལ་བ་དེ་རང་དུ་ངེས་སམ་སྙམས།

རྒྱལ་ པོ་དེ་རྣམས་ཀྱི་མཚན་ལ༼བྱ་རུ་ཅན༽ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་བྱུང་ཡོད་འདུག་པ་དེའི་ དགོངས་དོན་ནི་རྒྱལ་པོ་དེ་རྣམས་ཀྱི་མཚན་དབང་ཆེ་བར་བསྟན་པའི་མཚན་རྟགས་སུ་རིན་ པོ་ཆེ་སྣ་ཚོགས་པ་ལས་གྲུབ་པའི་དབུ་ཞྭ་ཕལ་ཆེར་རྨོག་ཞུའི་དབྱིབས་འདྲ་བ་ཞིག་ལ་ གཡས་གཡོན་དུ་རྒྱལ་པོ་སོ་སོའི་མཚན་རྟགས་ལྡན་པའི་རིན་པོ་ཆེ་གསེར་དང་། ཤེལ་གྱི་རིགས། བྱི་རུ་ལ་སོགས་པའི་རྭ་ཐུང་ལ་སྦོམ་པ་རེ་ཡོད་པ་དེ་རིགས་ལ་ཟེར་ཞིང་། དབུ་ཞྭའམ་དབུ་རྨོག་འདི་ནི་རྒྱལ་པོ་ཙམ་དུ་མ་ཟད་གནད་ཆེ་བའི་གཤེན་པོ་རྣམས་ལའང་ ཡོད་པ་སྟེ། ཞང་ཞུང་མེ་རིའི་བླ་མ་བརྒྱུད་པའི་བྲིས་ཐང་རྣམས་སུ་གསལ་པོར་མཇལ་རྒྱུ་ཡོད། ཚུལ་འདིའི་སྐོར་འབེལ་གཏམ་ལུང་གི་སྙིང་བོ〔ཐོབ36ཕ20〕ལས་འདིར་བཤད་བྱ་རུ་ཞེས་ པའི་གོ་གནས་ཀྱི་ཐོབ་ཐང་ལ་བྱུང་བའི་རྟགས་ཏེ་བྱ་ཁྱུང་གི་རྭ་ཡི་དབྱིབས་ལྟ་བུ་ དབུ་རྒྱན་བཟོ་བའི་སྲོལ་འདུག་ཅིང་།

གཞན་ཡང་མི་ཡི་རྒྱལ་པོ་རྣམས་ཀྱི་ཆེ་རྟགས་ཙམ་དུ་མ་ཟད་མཆོད་པའི་ཞིང་དང་བཀུར་ བའི་གནས་ལ་ཡང་བརྒྱན་སྲོལ་ཡོད་དོ། མཆོད་རྟེན་གྱི་རྩེ་ལ་བྱ་རུ་ཁྱུང་རུས་བརྒྱན་པ་དང་། ཡི་དམ་ཁྲོ་བོའི་འཁོར་འགའ་ལ་ཡང་དབུ་ལ་གནམ་ལྕགས་བྱ་རུ་ཁྱུང་རུ་འཁྲུངས་ཞེས་ དང་། རྣམ་དག་སྒྲུབ་པ〔ཤ312〕བྱ་རུ་ཐོབ་པའི་གཤེན་བརྒྱད་དེ། འགྱུར་མེད་གསེར་གྱི་བྱ་རུ་ཅན། ཞེས་སོགས་བརྒྱད་བཤད་དོ། བྱ་ཡི་སྤྱི་རྗེ་ཁྱུང་ཡིན་པར་བཤད་ཅིང་། དེ་ཡི་མགོའི་གཡས་གཡོན་དུ་རྭ་ཡི་རྣམ་པ་ཅན་ཕྲ་སྦོམ་དང་རིང་ཐུང་གི་ཚད་དབྱིབས་ སོགས་གསལ་བར་བཤད་པ་དཀའ་ཡང་བློ་ཡིས་རགས་ཙམ་དཔྱད་ཚེ་བྱ་རྒྱལ་ཁྱུང་གི་རུ་ལ་བྱ་ རུ་ཞེས་དང་། བྱ་ཁྱུང་གི་རུ་དབྱིབས་མཚུངས་པས་ཁྱུང་རུ་ཞེས་བརྗོད་པའི་ཕྱིར། ཞེས་པས་ཀྱང་ཤེས་ཐུབ་པ་ཡིན། བྱ་རུ་ཅན་བཅོ་བརྒྱད་དུ་གྲགས་པའི་རྒྱལ་པོ་འདི་རྣམས་ཀྱིས་ཞང་ཞུང་གི་རྒྱལ་ཁམས་ ཇི་ལྟར་དབང་བསྒྱུར་ཡོད་པའི་སྐོར་འདི་ལ་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱི་བཞེད་ཚུལ་མི་འདྲ་བ་ འགའ་རེ་བྱུང་ཡོད། ཚངས་དབྱངས་ཡིད་འཕྲོག་ལས་ཞང་ཞུང་སྲིད་པའི་རྒྱལ་པོ་ཁྲི་ཝེར་ནས་བཟུང་། རྒྱལ་པོ་རྣམས་ཀྱི་མཚན་རིམ་པར་བཀོད་པ་དེས་རྒྱལ་སྲིད་ཀྱི་རྒྱུད་རིམ་ཡང་ཤུགས་ ཀྱིས་མཚོན་པའི་ལུགས་སུ་གནང་ཡོད་ལ། འདུལ་རྒྱུད་ཀྱི་དྲང་སྲོང་གྲགས་ཆེ་བ་ རྣམས་ཀྱི་ཡོན་བདག་རྒྱལ་པོ་སུ་ཡིན་པའི་རིམ་པས་ཀྱང་ཅུང་ཟད་ཞལ་གསལ་དུ་བཏང་ཡོད།

བཞེད་ཚུལ་མི་འདྲ་བ་གཅིག་ནི་བོན་གྱི་བསྟན་འབྱུང་ཉུང་བསྡུས〔ཐོབ624ཤ36བ3〕ལས་ འདི་བྱོན་ཚུལ་ནི་སྐབས་འགར་གཉིས་གསུམ་ཙམ་མཉམ་སྡེབས་དང་། སྐབས་འགར་རེ་རེ་བྱོན་ནོ། ཞེས་གསུངས་སྟངས་འདི་ལ་དཔྱད་ན་རྒྱལ་ས་དང་། མཚན་ཐ་དད་པའི་རྒྱལ་པོ་དེ་རྣམས་ཀྱི་གདུང་རྒྱུད་ཀྱང་མི་འདྲ་བ་ཐ་དད་པ་དང་། བྱུང་དུས་ཀྱང་མཉམ་མི་མཉམ་ཅི་རིགས་ཤིག་བྱུང་ཡོད་པར་བཞེད་པ་འདྲ་ཞིག་སྣང་། ཞང་ཞུང་གི་ཡུལ་ཐ་དད་དུ་བྱུང་བའི་རྒྱལ་པོ་དེ་རྣམས་གདུང་རྒྱུད་ཐ་དད་པའི་རྒྱལ་ རྒྱུད་མི་འདྲ་བ་དག་ཡིན་པ་དང་ཞང་ཞུང་སྲིད་པའི་རྒྱལ་པོ་ཞེས་པའི་མཚན་གྱི་ཆེ་བ་ དང་ལྡན་པ་དེ་རྣམས་ཀྱིས་ཞང་ཞུང་གི་མངའ་ཁོངས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་དབང་དུ་བསྒྱུར་ ཡོད་པ་ནི་ཤིན་ཏུ་ནས་ཀྱང་འཐད་མོད། བྱ་རུ་ཅན་གྱི་རྒྱལ་པོ་དེ་རྣམས་སྲིད་པའི་རྒྱལ་པོའི་མཚན་དབང་ཅན་ཤ་སྟག་ཡིན་ སྟབས་དེ་རྣམས་དུས་མཉམ་དུ་བྱུང་ཞིང་ཞང་ཞུང་ཁག་བགོས་ཏེ་རྒྱལ་སྲིད་བསྐྱངས་ཡོད་ པ་ནི་མི་འཚམ་པ་ཞིག་སྟེ།

དེ་ལྟར་ན་རྒྱལ་པོ་དེ་རིགས་ལ་སྲིད་པའི་རྒྱལ་པོའི་མཚན་འབྱུང་མི་སྲིད་པ་ཡིན། རྒྱལ་པོ་སོ་སོའི་མཚན་གྱི་ཁྱད་ཆོས་སུ་ཡུལ་ཁམས་དང་རྒྱལ་སའི་མིང་གིས་མཚན་པ་དེ་ ནི་རྒྱལ་པོ་དེའི་གདུང་རྒྱུད་ཀྱི་ཁུངས་སམ་རྒྱལ་པོའི་བཞུགས་གནས༼རྒྱལ་པོའི་ཁབ༽ ཅེས་པ་དེ་གང་དུ་ཡིན་པ་བསྟན་པའི་ཚིག་ཙམ་ཞིག་ཏུ་ངེས་སམ་སྙམ་ཞེས་པ་སོགས་ནི་ མཁས་དབང་ནམ་མཁའི་ནོར་བུའི་གསུངས་རྩོམ་ལས་བཏུས་ཏེ་བཀོད་པ་ཡིན་ནོ།། །།

འབྲུག་ཡུལ།

འབྲུག་ཡུལ་ནི་ཨེ་ཤ་ཡ་ཡི་རྒྱལ་ཁབ་ཞིག་རེད།

Bhutan དེའི་རྒྱལ་ས་ནི་ཐིམ་ཕུ་རེད། བོད་གངས་ཅན་ལྗོངས་ཀྱི་ལྷོ་ཕྱོགས་སུ་གནས་ཡོད་པའི་ཆོས་ལྡན་འབྲུག་གི་རྒྱལ་ཁབ་ནི་<<སྔ་ལོང་པ།>>པ་དང་། <<ཤར་ཕྱོགས་པ།>> <<ལྷོ་མཚམས་པ་>>ཞེས་མི་རིགས་གཙོ་བོ་གསུམ་ལས་གྲུབ་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་དང་། མི་འབོར་ ༧༤༡་༨༢༢ ནང་བརྒྱ་ཆ་ ༩༠ ནང་པ་ཡིན། རྫོང་ཁག ༢༠ གྲོང་བརྡལ། ༢༠༥ ས་ཁྱོན་སྤྱི་ལེ་གྲུ་བཞི་མ་ ༤༧་༠༠༠ ཡོད་པས་ས་བབ་མཐོ་ཤོས་རྒྱ་མཚོ་ངོས་ནས་གངས་ཆེན་ཀུ་ལ་གངས་རི་བར་བརྐྱངས་ཁྲུ་ ༢༤༧༨༠ དང་། དམའ་ཚད་རྒྱ་མཚོའི་ངོས་ནས་ལྷོ་ཕྱོགས་རྒྱ་ཐང་ཁུལ་བར་བརྐྱངས་ཁྲུ་ ༢༠༠ བཅས་ཀྱི་མཚམས་སུ་གནས་ཡོད།

སྔ་ལོངས་པ་ནི། གནས་དེར་སྔ་མོ་ནས་སླེབས་མཁན་ཞེས་པའི་དོན་དང་འདིའི་རུས་རྒྱུད་བོད་པ་ཡིན།

ཤར་ཕྱོགས་པ་ནི། ས་སྐྱེས་རྡོ་སྐྱེས་ཀྱི་མི་སྟེ་ཡུལ་མི་དང་པོ།

ལྷོ་མཚམས་པ། ཉེ་རབས་ཀྱི་བོད་མི་བྱེས་པ་སོགས་ཡིན།

འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་གཞུང་འབྲེལ་སྐད་ཡིག་ནི་རྫོང་ཁ་<<བོད་ཡིག་>>ཡིན་ཞིང་ཤུགས་ཆེ་བ་བོད་ཀྱི་བརྡ་རྙིང་ཡིན།

ཐོག་མར་ཕྱི་ལོ་དུས་རབས ༡༧ པའི་ནང་ཞབས་དྲུང་ངག་དབང་རྣམ་རྒྱལ་མཆོག་གིས་ལྷོ་མོན་ནམ་ལྷོ་མོན་ཁ་བཞི་གྲགས་པའི་ཡུལ་སྡེ་དེ་ཡུག་གཅིག་ཏུ་སྦྲེལ་རྗེས་འབྲུག་ཡུལ་ཞེས་ཐོགས། འོན་ཀྱང་ཕྱི་ལོ་དུས་རབས་ ༡༨ བར་འབྲུག་ཡུལ་ནང་ཕྱི་ནང་གི་དུས་ཟིང་མང་པོ་བྱུང་ཡང་། ཕྱི་ལོ་ ༡༨༨༢ ལོར་ཀྲོང་གསར་དཔོན་སློབ་མི་རྗེ་འཇིགས་མེད་རྣམ་རྒྱལ་མཆོག་གི་བུ་ཨོ་རྒྱན་དབང་ཕྱུག་གིས་ཕྱི་ནང་གི་དགྲ་བོ་ཚང་མ་ཚར་བཅད་རྗེས། འབྲུག་གི་ལྷ་མི་སྲིད་སྡེ་ཡོངས་ཀྱིས་མི་དབང་ཨོ་རྒྱན་དབང་ཕྱུག་མཆོག་འབྲུག་གི་རྒྱལ་པོར་བསྐོས།

ཡུལ་འདིར་ཕྱི་ལོ་དུས་རབས་ ༨ པ་ནས་ནང་པའི་ཆོས་དར་བ་དང་། དུས་རབས་ ༡༧ པའི་ནང་ཆོས་སྲིད་གཉིས་ལྡན་གྱི་གཞུང་དང་། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༠༧ ལོར་འབྲུག་རྒྱལ་བརྒྱུད་ཀྱི་རིང་ལུགས་དབུ་བརྙེས། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༧༡ ལོར་འཛམ་གླིང་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་ཁོངས་སུ་འཛུལ་ནས་འཐུས་མི་ ༡༢༨ པ་དེ་ཆགས། ཕྱི་ལོ་ ༢༠༠༨ ལོར་མང་གཙོའི་རིང་ལུགས་དབུ་བརྙེས་ནས་ལོ་དེར་འབྲུག་རྒྱལ་ལྔ་པའི་ཁྲི་འདོན་མཛད་སྒོ་དང་། འབྲུག་རྒྱལ་བརྒྱུད་རིང་ལུགས་དབུ་བརྙེས་ནས་ལོ་བརྒྱ་འཁོར་བའི་དུས་དྲན་སྲུང་བརྩི་རྒྱས་པ་བྱས།

ནང་པ་མང་གཙོའི་རྩ་ཁྲིམས་ཅན་གྱི་རྒྱལ་བརྒྱུད་རྒྱལ་ཁབ་འདིའི་ངོ་རྟགས།

དང་པོ། རྒྱལ་དར་ནི་ཕྱེད་སེར་པོ་དང་། ཕྱེད་ལི་ཝང་གི་གཞི་ཅན་སྟེང་འབྲུག་དཀར་པོ་ཁ་གནམ་བསྟན། རྐང་ལག་གི་སྡེར་མོས་ཡིད་བཞིན་གྱི་ནོར་བུ་འཛིན་པ། གཉིས་པ་གཞུང་རྟགས་ནི། སྦུག་རྡོ་རྗེ་རྒྱ་གྲམ་གཡས་གཡོན་གཡུ་འབྲུག་ཕོ་མོས་བརྒྱན་པའི་རྩེ་ཏོག་ནོར་བུ་མིག་གསུམ་པ་མཐའ་མུ་ཁྱུད་ཀྱིས་བསྐོར་བ།

རྒྱལ་ཡོངས་ཀྱི་གྱོན་ཆས། གོ་དང་དཀྱི་ར།

རྒྱལ་ཡོངས་ཀྱི་ཤིང་། ཙན་དན།

རྒྱལ་ཡོངས་ཀྱི་མེ་ཏོག ཚེར་སྔོན་མེ་ཏོག

རྒྱལ་ཡོངས་ཀྱི་སེམས་ཅན། འབྲོང་གྱིམ་ཙེ།

རྒྱལ་ཡོངས་ཀྱི་བྱ། བྱ་ཨོ་རོག

རྒྱལ་ཡོངས་ཀྱི་རྒྱལ་གླུ། རྒྱལ་པོའི་བརྟན་བཞུགས།

རྒྱལ་བརྒྱུད་རིམ་བྱོན་གྱི་གཙུག་རྒྱན། བསྔམས་ཤིང་བརྗིད་ལ་བྱིན་རླབས་ཀྱི་གཟི་བྱིན་འབར་བའི་དབུ་ཞྭ་བྱ་རོག་གདོང་ཅན་བཅས་ཡིན།

རྒྱ་གར་གི་ལོ་རྒྱུས།

རྒྱ་གར་སྐམ་ས་ཆེན་མོ་ Indian subcontinent ནི་ལོ་ངོ་75,000 ཙམ་གྱི་གོང་ནས་མིའི་རིགས་ཀྱི་འཚོ་རྟེན་བྱེད་བཞིན་ཡོད་པའི་ལོ་རྒྱུས་དང་། ལོ་ངོ་ 500,000 ཙམ་ཕྱིན་པའི་གདོད་མའི་མིའི་རིགས་ཀྱི་ཀེང་རུས་ཡང་རྙེད་སོན་བྱུང་ཡོད། སེང་གེ་གཙང་པོའི་གཤོངས་ཀྱི་དཔལ་ཡོན། སྤྱི་ལོའི་གོང་གི་ལོ་ངོ་3300 ནས་ 1300 BCE ཙམ་ལ་དེང་དུས་ཀྱི་པག་སི་ཐན་དང་རྒྱ་གར་ནུབ་བྱང་ཡུལ་དུ་ལྷོ་ཨེ་ཤི་ཡའི་ཐོག་མའི་འགྲོ་བ་མིའི་དཔལ་ཡོན་བྱུང།

སྤྱི་ལོ་གོང་གི་ལོ་ངོ་ ནས་ 1900 BCE བར་ ལ་ཆེས་ཐོག་མའི་སྔོན་ཐོན་ཅན་གྱི་ཧ་ར་པྤན་དུས་རབས་ཀྱི་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་རིག་གཞུང་གོང་འཕེལ་བྱུང། གསེར་དངུལ་གྱི་སྟེང་ཡིག་རིས་སྣ་ཚོགས་བརྐོས་ནས་ཐམ་ཀ་དང་རྒྱན་ཆ་སོགས་བཟོ་ཡི་ཡོད།སྤྱི་ལོའི་གོང་གི་དུར་རབས་ཉི་ཤུ་ཙམ་ལ་དཔལ་ཡོན་དེའི་རིམ་བཞིན་ཉམས་རྒྱུད་ཕྱིན་པ་དང། ལྕགས་ཀྱི་དུས་རབས་ཝི་རྡི་དཔལ་ཡོན་མཇུག་འཐུད། མི་རྣམས་ཀྱིས་རིམ་བཞིན་གྲོང་ཁྱེར་ནང་འཚོ་སྡོད་བྱེད་རྒྱུ་མཚམས་འཇོག་བྱས་ནས་འཚོ་བའི་ལམ་བུ་གསར་པ་ཞིག་གཏོད་འགོ་བརྩམས། ལོ་ངོ་3000 ཡར་སྔོན་དུ་རྒྱ་གར་གྱི་རྒྱལ་ཕྲན་མང་པོའི་ནང་རྒྱལ་པོའམ་རཱ་ཇཱ་བདམས་པའི་སྲོལ་འདི་འདྲ་ཞིག་བྱུང། ལོ་ངོ་ 2500 ཙམ་གྱི་ཡར་སྔོན་དུ་ཁོ་ཚོར་ཆེ་མཐོང་ཆེན་པོ་སྤྲད་ནས་མ་ཧཱ་ཇྷཎ་་པཌ་འམ་ (Mahajanapada) ས་སྐྱོང་ཆེན་པོ་ཞེས་པའི་མཚན་གནས་འབུལ་གྱི་ཡོད། དེ་རིམ་བཞིན་རྒྱ་གར་གང་གའི་གཙང་པོའི་གཤོངས་ཀྱི་དཔལ་ཡོན་ཞེས་སུ་གྲགས། མ་ག་དྷའི་རྒྱལ་པོ་མ་སྐྱེས་དགྲས་ཝ་ཇི་(Vajji) སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་དང་དམག་འཐབ་ལོ་མང་བྱས་ནས། མཐར་མ་སྐྱེས་དགྲ་ལ་རྒྱལ་ཁ་ཐོབ་སྟེ་རྒྱ་གར་བྱང་ཕྱོགས་ཁུལ་དུ་མངའ་ཐང་ཆེ་ཤོས་སུ་གྱུར། རང་རེའི་ནང་པ་སངས་རྒྱས་པའི་ཆོས་ལུགས་སྟོན་པ་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པ་དང་གཅེར་བུ་པའི་གྲུབ་མཐའ་སྤེལ་མཁན་ཝར་དྷ་མ་ན་མ་ཧཱ་ཝི་ར་(Vardhamana Mahavira) གཉིས་ཀྱང་དུས་རབས་དེ་སྐབས་བྱུང།སྤྱི་ལོའི་གོང་གི་དུས་རབས་གསུམ་པ་དང་བཞི་པའི་སྐབས་ཉེ་བའི་གླིང་ཕྲན་ཕལ་མོ་ཆེ་མོར་ཝི་ཡ་གོང་མའི་མངའ་ཁོངས་སུ་བསྡུས། དུས་རབས་དེ་སྐབས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་སཱི་རིཡཱ་དང་ཨིཇིཔྚ། གྷི་རི་སེ། ཤྲི་ལངྒ་། སོགས་ཡུལ་ལུང་གཞན་དག་ཏུ་སྤེལ་དགོས་པའི་བཀའ་མངགས་དང་བཅས་ཕོ་ཉ་རྣམས་ཡུལ་ཕྱོགས་སོ་སོར་བཏང་། གོང་མའི་མངའ་ཐང་ཆེན་པོ་དེའི་ཁོངས་སུ་པ་ཊ་ལི་པུཏྲ་(Pataliputra)དང་། རྡོ་འཇོག་(Taxila) ཨུ་ཇན་(Ujjain) བཅས་གྲོང་ཁྱེར་ཆེ་ཁག་ཁ་ཤས་ཡོད། དེའི་རྗེས་ཀྱི་ལོ་ངོ་1,500 རིང་རྒྱ་གར་ཆ་ཤས་འདྲ་མིན་རྣམས་རྒྱལ་ཕྲན་ཆུང་ངུ་མང་པོས་འཛིན་སྐྱོང་བྱས། དེ་དག་དབུས་ནས་གུབ་ཊ་གོང་མའི་མངའ་ཐང་ནི་ཆེས་འབུར་དུ་ཐོན་པ་ཞིག་བྱུང།

དུས་རབས་བདུན་པ་ནས་བཅུ་གཅིག་བར་དུ་ཕྰ་ལ་རྒྱལ་ཕྲན་དང། རཥ་ཊག་ཨུ་ཀྲ་རྒྱལ་ཕྲན། གུར་ཇར་ཕར་ཏི་ཧ་ར་རྒྱལ་ཕྲན། བཅས་རྒྱལ་རབས་གསུམ་གྱི་འཐབ་འརྩོད་བྱུང། རྒྱ་གར་ལྷོ་ཕྱོགས་ཁུལ་དུ་ ཅ་ལུག་ཡ་རྒྱལ་ཕྲན། ཅོལ་ལ་རྒྱལ་ཕྲན། ཕལ་ལ་བ་རྒྱལ་ཕྲན། ཕན་ཌ་ཡན་རྒྱལ་ཕྲན། ནུབ་ཅ་ལུག་ཡ་རྒྱལ་ཕྲན། བཅས་བྱུང། སྤྱི་ལོ་དུས་རབས་བཅུ་གཅིག་དུས་དཀྱིལ་དུ་ཅོལ་ལ་རྒྱལ་ཕྲན་གྱི་རྒྱ་གར་ལྷོ་ཕྱོགས་དབང་སྒྱུར་བྱེད་པ་མ་ཟད་ཤྲི་ལང་ཀ་སོགས་ལྷོ་ཤར་ཨེ་ཤི་ཡའི་རྒྱལ་ཕྲན་མང་པོ་ཞིག་ལ་ཡང་བརྩན་འཛུལ་བྱས། དུས་རབས་བཅུ་གསུམ་པའི་འགོ་སྟོད་ནས་དིལླི་ཁ་ཆེའི་རྒྱལ་ཁམས་གསར་འཛུགས་བྱེད་པའི་རྨང་གཞི་བརྟན་པོ་ཆགས། དིལླི་ཁ་ཆེའི་རྒྱལ་ཁམས་ནི་རྒྱལ་རྒྱུད་མི་འདྲ་བ་དྲུག་ལས་གྲུབ་ཅིང་། རྒྱལ་པོ་རིམ་བྱོན་གྱིས་གྲོང་དང་གྲོང་ཁྱེར་སྣ་ཚོགས་བསྐྲུན་ཏེ། རིམ་བཞིན་དེང་གི་དིལླི་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་རྣམ་པ་འདི་ཆགས། ཁ་ཆེའི་རྒྱལ་རྒྱུད་སུལཏཱན་གྱི་དུས་རབས་མཇུག་རྫོགས་རྗེས། དུས་རབས་བཅུ་དྲུག་པའི་ནང་མུ་གལ་རྒྱལ་རྒྱུད་ཀྱི་རྨང་གཞི་བཙུགས། དུས་རབས་བཅུ་དྲུག་པའི་དུས་མཇུག་ཏུ་ལྡི་ལི་དང་ཨག་ར་སོགས་ལ་དབང་སྒྱུར་རིམ་པར་བྱས་རྗེས། དུས་རབས་བཅུ་བདུན་པའི་ནང་རྒྱ་གར་གྱི་སྐམ་ས་ཆེན་མོའི་མངའ་ཁུལ་ཕལ་ཆེ་བར་དབང་སྒྱུར་བྱས། མུ་གལ་གོང་མ་མཐའ་མ་འདི་གྲོངས་རྗེས་བུ་ཕྲུག་ནང་ཁུལ་དབང་ཆ་འཐབ་རྩོད་ཀྱི་ནང་འཁྲུག་བྱུང་བ་དང་། མུ་གལ་གོང་མའི་མངའ་ཁུལ་གང་ས་ནས་གྱེན་ལངས་བྱས་པ། ཨི་རན་དང་ཨཧྥ་གྷན་སོགས་ཕྱི་རྒྱལ་གྱིས་བཙན་འཛུལ་སོགས་ལ་བརྟེན། རིམ་བཞིན་མངའ་ཐང་ཉམས་རྒུད་དུ་གྱུར། མརཱཋཱའི་རྒྱལ་ཁམས་སྟོབས་ཆེན་པོར་གྱུར་ནས་མུ་གལ་གྱི་ཁ་གཏད་དུ་ལངས། དེ་བཞིན་ཇཱཊ་དང་སིག་མི་རིགས་ཀྱིས་ཕྱོགས་གང་ས་ནས་ངོ་རྒོལ་གྱེན་ལངས་བྱས།ཕྱི་ལོ་ 1757 ལོའི་ཕ་ལ་སེའི་གཡུལ་འགྱེད་ཀྱི་རྗེས་ནས་རྒྱ་གར་ནང་དབྱིན་ཇིའི་སྲིད་དོན་དབང་ཤུགས་ཀྱི་རྨང་གཞི་བཙུགས་པ་དང་། ཕྱི་ལོ་ 1848 ལོར་དབྱིན་ཇི་དཔོན་རིགས་དྷལ་ཧོ་སི་(Lord Dalhouse) རྒྱ་གར་ནང་དབྱིན་ཇིའི་སྤྱི་ཁྱབ་གཞུང་འཛིན་པར་བསྐོས་ཤིང་། ཁོང་གི་སྐབས་སུ་རྒྱ་གར་ནང་དབྱིན་ཇི་དབང་ཤུགས་དར་བའི་རྩེ་མོར་སོན་ཏེ་པན་ཇབ་དང་། པེ་ཤ་ཝར། པ་ཐན་ཚོ་བ་རྣམས་རྒྱ་གར་ནུབ་བྱང་མངའ་ཁོངས་སུ་ཟླ་སྒྲིལ་བྱས། ཕྱི་ལོ་ 1857 ལོར་མཻ་རུ་ཊ་ས་གནས་སུ་དམག་མི་ཚོས་གྱེན་ལོག་ངོ་རྒོལ་བྱས་ཤིང། རིང་པོ་མ་འགོར་བར་ས་གནས་མང་པོ་ནས་དབྱིན་གཞུང་ལ་གྱེན་ལོག་ངོ་རྒོལ་བྱས་པས། སྐབས་དེའི་དབྱིན་ཇིའི་དབང་སྒྱུར་སྔར་བཞིན་སྲ་བརྟན་ཡོང་བར་དཀའ་ངལ་འཕྲད་ཡོད། སྤྱིར་ལོ་ངོ་གཅིག་ཙམ་གྱི་ནང་གྱེན་ལོག་ངོ་རྒོལ་དེར་དབྱིན་གཞུང་གིས་སྟངས་འཛིན་ཐུབ་པ་བྱུང་ཡོད་ཀྱང་། ཕྱི་ལོ་ 1919 ཟླ་ 4 ཚེས་༡༣ ཉིན་མང་ཚོགས་སྟོང་ཕྲག་མང་པོ་ཨམ་རི་སར་ཡོད་པའི་གསེར་གྱི་ལྷ་ཁང་ཉེ་འགྲམ་གྱི་རྗ་ལན་ཝ་ལ་སྤྱི་གླིང་གི་དམར་གསོད་ཆེན་མོའི་དོན་རྐྱེན་བྱུང། བདག་ཉིད་ཆེན་པོ་གྷན་དྷི་མཆོག་གི་དབུ་ཁྲིད་འོག་དབྱིན་གཞུང་ལ་མཉམ་ལས་མི་བྱེད་པའི་ལས་འགུལ་འགོ་བརྩམས། ཕྱི་ལོ་1920 ཟླ་ 10 ནས་ཕྱི་ལོ་ 1922ཟླ་ 2 བར་ཀོང་རེ་སི་ཚོགས་པའི་ངོས་ནས་རྒྱ་གར་རང་བཙན་འཐབ་རྩོད་ཀྱི་གོ་རྟོགས་སད་པར་ནུས་པ་ཆེན་པོ་ཐོན། ཕྱི་ལོ་ 1942 ཟླ་ 8 ནང་གྷན་དྷི་མཆོག་གིས་ཨིན་ཇི་དབང་ཤུགས་མཐའ་སྤྲོད་གཏོང་བའི་ལས་འགུལ་འགོ་བརྩམས་ཤིང་། དབྱིན་ཇི་རྒྱ་གར་ས་ཐོག་ནས་མཐར་སྤྲོད་གཏོང་ཆེད་དབྱིན་གཞུང་གི་བཀོད་ཁྱབ་མི་བརྩི་བའི་ཞི་རྒོལ་ལས་འགུལ་(འཆི་གསོན་དབྱེ་ཐག་གཅོད་པའི་ལས་འགུལ) གཞི་རྒྱ་ཆེ་བ་ཞིག་སྤེལ་རྒྱུའི་ཐག་བཅད། དེ་ལྟར་ཕྱི་ལོ་ 1947 ཟླ་ 8 ཚེས་ 14 ཡི་མཚན་དཀྱིལ་དུ་རྒྱ་གར་ལ་རང་བཙན་ཐོབ། (དེ་ནས་བཟུང་ལོ་རྟག་པར་ཕྱི་ཟླ་ 8 ཚེས་ 15 ཉིན་ནི་རྒྱ་གར་ལ་བཙན་དབང་འོག་ནས་རང་བཙན་ཐོབ་པའི་ཉིན་མོར་ངོས་འཛིན་གྱིས་སྲུང་བརྩི་བྱེད་ཀྱི་ཡོད།) སྐབས་དེར་ནེ་རུ་རྒྱ་གར་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ནང་ཆེས་ཐོག་མའི་སྲིད་བློན་དུ་བསྐོས་པ་དང་། ཁོང་གིས་ཕྱི་ལོ་ 1964 བར་སྲིད་བློན་གྱི་ཐུགས་འགན་བསྟུད་མར་འཁུར་གནང་མཛད་ཡོད།

རྒྱལ་པོ་ཧརྵ་ཝརྡྷན་རྒྱལ་པོ་དགའ་འཕེལ་གྱི་རྣམ་ཐར།།

བེ་རི་འཇིགས་མེད།

(སྤྱི་ལོ་588 -647)

རིགས། རྒྱལ་རིགས།

ཡབ། འོད་ཟེར་འབྱུང་གནས་འཕེལ།

ཡུམ། གྲགས་ལྡན་མ།

མཚན། ཧརྵཝརྡྷན་སྟེ། དགའ་བ་འཕེལ། དགའ་བའི་དཔལ། ཤྲཱི་ལ་སཱུརྱ། ཚུལ་ཁྲིམས་ཉི་མ།

འཁྲུངས་འདས། (588- 647)

གོ་གནས། རྒྱལ་པོ།

རྒྱལ་ས་རྙིང་པ། ཐྰནེཤྭར། (དེང་སང་གི་་་་)

རྒྱལ་ས་གསར་པ། ཀནྣོོཇི། (དེང་སང་ཌེར་གདོང།)

ཤེས་ཚོད། སྙན་ངག་པ། སྒྱུ་རྩལ་བ། ཆབ་སྲིད་པ། དམག་དོན་པ།

ཆོས་ལུགས། སངས་རྒྱས་པ།

སྤུན་མཆེད། གཅེན་པོ རཱདྲཝརྡྷན་སྟེ་ རྒྱལ་སྲིད་འཕེལ་དང་། གཅུང་མོ་སྲས་མོ་རཱཇཤྲཱི་སྟེ་ རྒྱལ་སྲིད་དཔལ་མོ།

རིགས་སྲས། མེད།

མཛད་རྗེས། རྒྱ་གར་བྱང་ཕྱོགས་ཁུལ་གྱི་རྒྱལ་ཕྲན་ཕལ་ཆེ་བ་གཅིག་གྱུར་གྱི་རྒྱལ་ཁབ་གསར་འཛུགས་བྱས་པ། ན་ལན་དྲ་དགོན་པ་ཆེས་མཐོའི་གཙུག་ལག་སློབ་གཉེར་ཁང་དུ་བསྒྱུར་ཏེ། ཆོས་དང་རིག་གཞུང་མཁས་པ་མང་པོ་གསོ་བསྐྱངས་བྱས་པ། སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་དར་སྤེལ་ཧ་ཅང་ཆེན་མོ་བཏང་པ། རྒྱ་དཀར་ནག་དབར་རྒྱལ་ཁབ་གཞུང་འབྲེལ་གྱི་ཐོག་ན་བཟང་ཕྱོགས་ཀྱི་གསར་འཛུགས་བྱས་པ་བཅས་ཡིན།

ལོ་རྒྱུས་སྙིང་བསྡུས།

ཧརྵ་ནི་དུས་རབས་བདུན་པའི་ནང་རྒྱལ་གར་དུ་སྐུ་དབང་དང་སྙན་གྲགས་ཆེས་ཆེར་ལྡན་པའི་རྒྱལ་པོ་ཉག་གཅིག་པོ་དེ་ཡིན། ཁོང་ནི་ཡབ་འོད་ཟེར་འབྱུང་གནས་འཕེལ་དང་། ཡུམ་གྲགས་ལྡན་མ་གཉིས་ཀྱི་སྲས་སུ། རྒྱ་གར་བྱང་ཕྱོགས་ཐྰནེཤྭར་ཐྰནེཤྭར་ཟེར་བའི་གྲོང་ཁྱེར་(དེང་དུས་ཀྱི་དིལླཱིའི་བྱང་ཕྱོགས་སུ་ཀུརུཀྵཏྲ་ཡི་ཉེ་འགྲམ་ན་ཡིན)དུ། སྤྱི་ལོ 688 ལོར་འཁྲུངས། ཁོང་ལ་སྐུ་མཆེད་གཉིས་པ་ལས་གཅེན་པོ་ནི་རཱདྲཝརྡྷན་སྟེ་ རྒྱལ་སྲིད་འཕེལ་ནི་སྤྱི་ལོ་ 686 ལོར་དང་། གཅུང་མོ་རཱཇཤྲཱི་སྟེ་ རྒྱལ་སྲིད་དཔལ་མོ་ནི་སྤྱི་ལོ 689 ལོར་འཁྲུངས། སྐུ་ན་ཆུང་དུས་ནས་རིག་བྱེད་ཀྱི་གཞུང་ལུགས་དག་ལ་མཁས་པར་བསླབས། སྐྱེས་སྟོབས་ཀྱི་ཤེས་རབ་གཞན་ལས་ཆེ། ཡབ་ཀྱི་དད་མོས་གནང་ས་དབང་ཕྱུག་པའི་ཆོས་ལ་དད་པ་དང་དག་སྣང་སྦྱངས། སྐབས་དེར་ཧུ་ཎའི་བཙན་འཛུལ་རིམ་པར་བྱས་པའི་སྐྱོན་གྱིས་གུབྟའི་གཅིག་གྱུར་གྱི་རྒྱལ་སྲིད་ཉམས་ནས་རྒྱ་གར་ལྷོ་བྱང་སོ་སོར་རྒྱལ་ཕྲན་བཅུ་ཕྲག་དུ་མར་གྱེས་པའི་སྐབས་ཡིན་ཞིང་། དབུས་དང་བྱང་ཕྱོགས་རྒྱལ་ཕྲན་ཚོའི་ནང་ནས་སྟོབས་འབྱོར་ཅུང་ཟད་ཆེ་བའི་གྲས་ཀྱི་རྒྱལ་ཁབ་ནི་ཧརྵའི་ཡབ་ཀྱི་རྒྱལ་ཁབ་དང་ཀནནྣོོཇའི་རྒྱལ་ཁབ་གཉིས་ཡིན། དེར་བརྟེན་ཡབ་ཀྱིས་སྲས་མོ་རྒྱལ་ སྲིད་དཔལ་མོ་ཡུལ་དབུས་ཀྱི་ཀནནྣོོཇའི་རྒྱལ་པོ་(གྲྀཧཝརྨཎ་མོོཁརི་)ཁྱིམ་གྱི་གོ་ཆ་ཞེས་པ་དེའི་བཙུན་མོར་བྱིན་ཏེ། འཕགས་ཡུལ་དབུས་བྱང་གི་རྒྱལ་པོ་སྟོབས་ཆེ་ཤོས་གཉིས་བར་ཕན་ཚུན་གཉེན་འབྲེལ་བ་བྱས། ཡབ་རྒྱལ་པོ་འོད་བྱེད་འཕེལ་སྐུ་ཚེ་འཕེན་པ་རྫོགས་ལ་ཉེ་བའི་སྐབས་ཏེ། སྤྱི་ལོ 605 ལོར་ཧུ་ཎས་སླར་ཡང་བཙན་འཛུལ་བྱས་བྱུང་བར། ཡབ་ཀྱི་བཀའ་ལྟར་རང་གི་གཅེན་པོ་རྒྱལ་སྲིད་འཕེལ་དང་མཉམ་དུ་དྲག་དམག་གི་མགོ་ཁྲིད་དེ་དམག་སར་ཐོན། འོན་ཀྱང་བཅེན་པོས་བདེ་འཇགས་ཆེད་དམག་སར་དངོས་སུ་མ་ཁྲིད་པར་རི་ཧི་ལ་མ་ཡར་བཞག །གཅེན་པོ་རྒྱལ་སྲིད་འཕེལ་གྱིས་ཧུཎ་མི་རིགས་ཀྱིས་བཙན་འཛུལ་མཐར་བསྐྲོད་ཀྱི་དམག་འཐབ་བྱས་པས་རྒྱལ་ཁ་རླབས་ཆེར་ཐོབ་ཀྱང་། རྒྱལ་གཞིས་སུ་ཡབ་འོད་བྱེད་འཕེལ་དང་ཡུམ་གཉིས་ཀ་ཚེ་ཡི་འཕེན་པ་རྫོགས། ལོ་དེར་སྲས་ཆེ་བ་རྒྱལ་ སྲིད་འཕེལ་ཡབ་ཀྱི་གསེར་ཁྲི་ལ་འཁོད། དེ་ནས་མི་རིང་བར་མྰལཝཱའི་རྒྱལ་པོ་དང་བངྒཱལ་གྱི་རྒྱལ་པོ་ཤཤཱངྐ་སྟེ་རི་བོང་ཡན་ལག་ (ཟླ་བ་)ངན་འབྲེལ་བྱས་ཏེ། སྲས་མོ་རྒྱལ་སྲིད་དཔལ་མོའི་མཛའ་བོ་ཀནནྣོོཇའི་རྒྱལ་པོ་ཁྱིམ་གྱི་གོ་ཆ་བཀྲོངས། བཙུན་མོ་རྒྱལ་སྲིད་དཔལ་མོ་ཡང་ནགས་སུ་བྲོས་བྱོལ་དུ་འགྲོ་དགོས་བྱུང་། དེའི་དགྲ་ཤ་ལེན་ཆེད་རྒྱལ་སྲིད་འཕེལ་གྱི་དྲག་པོའི་དམག་ཤུགས་ལ་བརྟེན་ནས་མྰལཝཱའི་རྒྱལ་པོ་ཕམ་པར་བྱས། སྟབས་མ་ལེགས་པར་རི་བོང་ཡན་ལག་གིས་མགོ་འདོགས་ཞུས་ཁུལ་གྱིས་གསོལ་སྟོན་ལ་དུག་བཏང་པས། རྒྱལ་སྲིད་འཕེལ་སྤྱི་ལོ 606 ལོར་གློ་བུར་དུ་སྐུ་གཤེགས། དེར་བརྟེན་སྲས་ཆུང་བ་དགའ་བ་འཕེལ་འདི་དགུང་ལོ་བཅུ་དྲུག་ལས་མ་ལོན་ཞིང་། རྒྱལ་པོ་གནང་འདོད་མེད་བཞིན་དུ་སྤྱི་ལོ 606 ལོར་རྒྱལ་པོའི་ཁྲི་ལ་འཁོད་དགོས་བྱུང་། ཁོང་རྒྱལ་ཁྲི་ལ་འཁོད་མ་ཐག་ཏུ་རང་གི་ཕུ་བོའི་དགྲ་ཤ་རྩོད་པའི་དམག་ཇུས་བཏིང་། སྲིང་མོ་རྒྱལ་སྲིད་དཔལ་ལྷོ་ཕྱོགས་རི་བོ་འབིགས་བྱེད་ཀྱི་ནགས་གསེབ་ཏུ་ཉེན་ཡོལ་ཕྱིན་ནས་རང་སྲོག་འདོར་ བའི་བྱ་བ་ལས་བསྐྱབས་ནས་འཁྲིད་པ་དང་། སྲིང་མོའི་མཛའ་བོ་ཀནནྣོོཇའི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་འཛིན་སྐྱོང་གི་ ལས་འགན་ཡང་བཞེས་འདོད་མེད་བཞིན་དུ་བཞེས་དགོས་བྱུང་། ཐྰནེཤྭར་དང་ཀནནྣོོཇ་གཉིས་སྦྲེལ་གྱི་རྒྱལ་ཁབ་གསར་འཛུགས་བྱས། སྐབས་དེར་དགེ་སློང་ཞིག་མཇལ་བ་དེ་ནས་རང་ཉིད་རིག་བྱེད་ཆོས་ལུགས་པ་ཡིན་ཡང་དེ་ནས་བཟུངས་ནང་པའི་ཆོས་ལ་ཞུགས། སྤྱི་ལོ་ 606 ནས་ 612བར་དགའ་བ་འཕེལ་རང་ཉིད་དངོས་སུ་དམག་དཔུང་ནང་ཞུགས་ཏེ། མི་ལོ་དྲུག་གི་རིང་ལ་ལན་ཡག་བཞི་པའི་དྲག་པོའི་དཔུང་དམག་ཆེན་པོས་ཤར་ཕྱོགས་ནས་ནུབ་ཕྱོགས་བར་དུ་བསྐྱོད་དེ། པཾཇྰབ་དང་། ཀཱརྫཀུབྔ་དང་། བངྒཱལ་དང་། མིཐིལྰ་དང་། ཨུརཱིསྰ་བཅས། རྒྱ་གར་བྱང་ཕྱོགས་ཀྱི་རྒྱལ་ཕྲན་ལྔ་དབང་དུ་བསྡུས། (དེ་ལྟ་ན་ཡང་རི་ བོང་དབང་པོ་དེ་འཕྲལ་དུ་མེད་པར་བཟོས་པ་ཡིན་མིན་གསལ་པོར་མ་བསྟན་ལ། བྱུང་ རབས་སྨྲ་བ་ཚོའི་བཞེད་པ་ལྟར་ན། དགའ་བ་འཕེལ་གྱིས་རི་བོང་དབང་པོ་དེ་ཀནནྣོོཇ་དང་། མགདྷ་ནས་འཕྲལ་དུ་ཕྱིར་བསྐྲོད་བྱས་ཤིང་སྤྱི་ལོ 637 ཙམ་ལ་རི་བོང་ཡན་ལག་གྲོངས་ པའི་རྗེས་བངྒཱལ་གྱི་རྒྱལ་ཁབ་དེ་དབང་དུ་བསྡུས་པ་ཡིན་གྱི་རེད་ཅེས་གསུང་ཚུལ་འདུག) དེ་ལས་གཞན་ཡུལ་ཀཱམརྰུཔ་སྟེ་དེང་སང་ཨསམ་གྱི་རྒྱལ་པོ་བྷཱསྐརཝརྨན་སྟེ་ཉི་ མའི་གོ་ཆ་དང་། མྰལཝཱའི་རྒྱལ་པོ་ དེཝགུཔྟ་སྟེ་སྦས་པའི་ལྷ་ཡང་གཡུལ་འགྱེད་མ་དགོས་པར་དགའ་བ་འཕེལ་གྱི་མངའ་འོག་གི་རྒྱལ་ཕྲན་དུ་གྱུར། སྤྱི་ལོ་ 613 –620 བར་ཧ་ཅང་དྲག་སྤྱོད་ཛ་དྲག་མ་ཡིན་པའི་སྒོ་ནས་གུཇརཱཏི་རྒྱལ་པོ་མཻཏྲཀ་ཡང་དགའ་བ་འཕེལ་གྱིས་ཕམ་པར་བྱས་ནས་མངའ་འོག་ས་གནས་རང་སྐྱོང་གི་རྒྱལ་ཕྲན་དུ་བཞག ཝལླབྷཱིའི་རྒྱལ་པོ་དྷྲུཝསེན་སྟེ་འཇིག་མེད་སྡེ་ཡང་དམག་འཁྲུགས་ཀྱི་ལམ་ནས་ཕྱི་སྲིད་དབང་བསྒྱུར་དང་རང་དབང་རྒྱལ་པོར་བསྐོས། དགའ་བ་འཕེལ་གྱིས་བལ་ཡུལ་ རྒྱལ་ཁམས་དེ་ཡང་དབང་དུ་བསྡུས་པར་མངོན། དེ་རྗེས་བལ་ཡུལ་ལ་དཔུང་འཇུག་བྱས་ཏེ་ནེེ་པལ་དབང་བསྒྱུར་བྱས(ད་ལྟའི་བལ་ཡུལ་ཆ་ཚང་བ་མིན)། དེ་རྗེས་སིདྷུའི་རྒྱལ་ཁམས་ལ་དཔུང་འཇུག་བྱས་ཀྱང་རྒྱལ་ཕམ་དབྱེ་ཐག་མ་ཆོད་པར་ཕན་ཚུན་འདྲ་མཉམ་དུ་གནས།

སྤྱི་ལོ་ 620 ལོ་ནས་དཔལ་ལྡན་དགའ་བ་ལྷས་རྒྱ་གར་ལྷོ་ཕྱོགས་ཌཀྐན་ཡུལ་དུ་འཇུག་གིས་རི་བོ་འབིགས་ བྱེད་བར་དུ་རྒྱ་སྐྱེད་བྱས། ད་དུང་མུ་མཐུད་མངའ་རིས་རྒྱ་སྐྱེད་ཀྱི་དཔུང་འཇུག་བྱས་ཀྱང་ཏཱཔྟི་གཙང་པོའི་འགྲམ་ དུ་ལྷོ་ཕྱོགས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་ཅྰལུཀྱའི་རྒྱུད་པ་པུལཀེཤིིན་གཉིས་པས་འགོག་རྒོལ་ཤུགས་ཆེར་བྱས་པས་ཕམ་ཉེས་ཚབས་ཆེར་ཐེབས་ཏེ་དམག་མཚམས་བཞག་དགོས་བྱུང་། དེ་སྔོན་རྒྱ་གར་ཡོངས་རྫོགས་དབང་བསྒྱུར་གནང་རྒྱུའི་རེ་བ་དང་འཆར་གཞི་ཡང་དེ་ནས་མཚམས་འཇོགས་བྱས་ཏེ་རྒྱལ་ཁམས་ཞི་བདེས་ཡོངས་སུ་སྐྱོང་རྒྱུའི་མགོ་བཙུགས།

དགའ་བ་འཕེལ་གྱི་ཚེ་མཇུག་ཙམ་ན་ཁོང་གི་མངའ་རིས་ཤར་ཕྱོགས་ཀྱི་ས་མཚམས་ཨསམ་(ཀཱམརྰུཔ)། ཤར་ལྷོར་ཨུརྰིསྰ་(ཨོ་རི་སའི་རྫོང་ཞིག་གི་མིང་)ནས་གཾཇྰམ་བར། ལྷོ་ཕྱོགས་སུ་ཏཱཔྟཱ་གཙང་པོ་བཊལ་བར། ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་ས་མཚམས་གུཇརཱཏ། ལོ་རྒྱུས་སྨྲ་བ་ཝི་ཀེ་སིམིཐ་ (Dr. V K Smith) ཡིས་གསུངས་པ་ལྟར་ན་ནུབ་ཕྱོགས་མྰལཝཱ་བར་དུ་རྒྱ་བསྐྱེད་གནང་ཡོད་ཟེར། ནུབ་བྱང་ཕྱོགས་ཀྱི་ས་མཚམས་ཤར་པཾཇྰབ་ཀྱི་ཇོལེནདར་དང་། བྱང་ཕྱོགས་སུ་བལ་ཡུལ་བར་དུ་དབང་བསྒྱུར་བྱས། ད་དུང་ཀཱ་ཋིཡྰཝཱར་ལྟ་བུ་རྣམས་དགའ་བ་འཕེལ་གོང་མའི་མངའ་རིས་སུ་མ་གཏོགས་ཀྱང་ཁོང་གི་མངའ་ཐང་གི་དབང་བསྒྱུར་འོག་ཏུ་ཚུད་པར་བཤད།

དེ་ལྟར་མངའ་རིས་རྒྱ་སྐྱེད་རྒྱ་ཆེར་མཛད་དེ་རྒྱ་གར་བྱང་ཤོག་ཡོངས་སུ་དབང་སྒྱུར་གནང་རྗེས། སྤྱི་ལོ 637 ཡན་མན་ལ་རང་གི་མེས་པོའི་རྒྱལ་ས་ ཐྰནེཤྭར་(དེང་སང་གི་ཧ་རི་ཡ་ན)ནས་ཀནནྣོོཇ་(དེང་སང་ཌེར་ལྡོང་གི་ཉེ་འགྲམ)ལ་སྤོས། གྲོང་ཁྱེར་དེ་ཉིད་རྒྱལ་ས་གཏེ་བ་བྱས། ལོ་དེ་ཡ་མན་ལ་རྒྱ་ཡི་སློབ་དཔོན་ཆེན་པོ་ཐང་སན་ཙང་(ཧྱན་ཙང)དང་མཇལ་འཕྲོད་བྱུང་། དེའི་རྒྱུད་ནས་རྒྱ་ནག་ཐང་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་སྟོབས་ཤུགས་ལ་ཧ་ལས་ཐང་གོང་མ་ཐང་ཐེ་ཙང་དང་བཟང་ཕྱོགས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་དམ་ཟབ་བྱུང་། རྒྱ་ནག་གཉིས་བར་སྐྱེས་དང་ཕོ་ཉ་ཡང་ཡང་གཏོང་རེས་བྱས། འདི་ནི་རྒྱ་དཀར་ནག་གཉིས་རྒྱལ་ཁབ་གཞུང་འབྲེལ་བྱུང་བའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དབུ་ཁྱུད་དང་པོ་དེ་ཡིན།

དགའ་བ་འཕེལ་གྱི་གཞུང་གི་འཛིན་སྐྱོང་ཐད། གུཔྟ་གོང་མའི་རྒྱལ་སྲིད་འཛིན་སྐྱོང་ལ་དཔེ་བླངས་ཏེ། རྒྱལ་པོ་ཧརྵ་རང་ཉིད་འཛིན་སྐྱོང་ལྟེ་བའི་དབང་ཆ་བཟུང་ཞིང་། དབུས་གཞུང་གི་གཞུང་ཞབས་པ་ཚང་མ་རང་ཉིད་ཀྱིས་བསྐོ་བཞག་གནང་། དྲག་པོ་དཔུང་དམག་གི་སྤྱི་ཁྱབ་པ་ཡང་རང་ཉིད་ཀྱིས་གནང་། ཁྲིམས་དང་། དམག་དོན། ཆབ་སྲིད། དཔལ་འབྱོར། འཛིན་སྐྱོང་ཀུན་རང་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ཐོག་ནས་གནང་བས། དགའ་བ་འཕེལ་གྱི་སྲིད་གཞུང་ནི་རྒྱལ་སྲིད་གཅིག་དབང་རིང་ལུགས་ཀྱི་ གཞུང་ཡིན་ཟེར་ན་འགྲིགས། ས་གནས་ཁག་ལ་རང་སྐྱོང་རིང་ལུགས་ཀྱི་ཐོབ་ཐང་གནང་། དེ་ལྟར་ན་ཡང་དབུས་སའི་དབར་གྱི་སྒྲིག་འཛུགས་ཁག་གི་འབྲེལ་བ་དམ་ཟབ་ལྡན། ས་གནས་ཁག་ཏུ་དམངས་གཙོའི་རིང་ལུགས་དང་ཧ་ལམ་འདྲ་བའི་འཛིན་སྐྱོང་ལྡན། རྒྱལ་ཁམས་སུ་ཆབ་སྲིད་དང་། དཔལ་འབྱོར། དམག་དོན། རིག་གནས། ལག་རྩལ་སོགས་གུབྟའི་སྐབས་ལྟར་ཡར་རྒྱས་ཆེན་པོར་བྱུང་། ལྷག་དོན་མཁས་པ་ལ་ཤིན་ཏུ་བཀུར། དེ་ལྟ་ན་ཡང་ལོ་རྒྱུས་སྨྲ་བ་ཚོས་གསུངས་པ་ལྟར་ན། དགའ་བ་འཕེལ་གྱི་འཛིན་ སྐྱོང་དེ་མཽརྱའི་གོང་མ་ཚོ་དང་། གུཔྟའི་གོང་མ་ཚོའི་རྒྱལ་སྲིད་འཛིན་སྐྱོང་ལྟ་བའི་ཧ་ཅང་ཚགས་ཚུད་རང་བཞིན་ལྡན་པ་ཞིག་མིན་པར་བཤད།

རང་ཉིད་ནང་པ་ཡིན་ཡང་། རྒྱལ་ཁམས་ཆོས་ལུགས་རིས་མེད་ཀྱིས་བསྐྱངས། འདིས་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་ཆོས་ཁྱབ་བརྡལ་གྱི་ཐབས་ཤེས་གང་ནུས་གནང་། ན་ལན་དྲ་དགོན་པ་རྒྱ་སྐྱེད་རྒྱ་ཆེར་གཏོང་ཏེ་ཆེས་མཐོའི་གཙུག་ལག་སློབ་གཉེར་ཁང་དུ་བསྒྱུར། སློབ་གཉེར་་ཁང་དེར་ཚུད་པ་དཀའ་ཞིང་། ཚུད་རྗེས་སློབ་ཡོན་མི་དགོས་པ་དང་། གནས་ཁང་དང་ཟ་ཆས་སོགས་རིན་མེད་དུ་སྤྲོད། གཙུག་ལག་ཁང་དེར་ཐེག་པ་ཆེ་ཆུང་གི་ཆོས་དང་། སྒྲ་རིག་པ་དང་། ཚད་མ་རིག་པ་དང་། གསོ་བ་རིག་པ་དང་། སྐར་རྩིས་སོགས་སློབ་ཚན་མང་པོ་ལྡན། དེ་ན་རྒྱ་གར་ལྷོ་བྱང་གང་ས་དང་།་རྒྱ་ནག རི་པིན། ཀོ་རི་ཡ། ཤྲི་ལངྐ་སོགས་རྒྱལ་ཁབ་གཞན་ནས་བསླེབས་པའི་སློབ་མ་ཡང་ཧ་ཅང་མང་། སྒྱུ་རྩལ་ཁང་བཟོའི་ཐད་ཧརྵས་གུཔྟའིི་ལུགས་སྲོལ་གྱི་རྗེས་སུ་འབྲངས་ཤིང་། དཔལ་ ནཱལེནྡྲ་ལ་རྡོ་སྐུ་མང་པོ་བཞེངས་ཡོད་པ་དང་། སིརཔུར་ལ་ཡོད་པའི་ལོཀེ་ཤྭལྷ་ཁང་ཡང་བཞེངས། དེས་མཚོན་ནས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྐུ་བརྙན་སོགས་ཕྱོགས་གང་སར་ལྷ་སྐུ་མང་པོ་བཞེངས། རང་གི་མིང་བྱང་ཡོད་པའི་གསེར་དངུལ་གྱི་དོང་ཙེ་མང་པོ་གསར་བསྐྲུན་བྱ་སཔ་ད་དུང་ཡང་མཐོང་རྒྱུ་ཡོད། འོན་ཀྱང་སྐབས་དེར་ཆེས་ཁྱབ་ཆེ་བའི་བྲམ་ཟེའི་ཆོས་ལུགས་པ་ཚོས་རྒྱལ་པོའི་སྲོག་ལ་རྒོལ་བའི་ཇུས་ངན་འདོན་མཁན་ཡང་བྱུང་། ཁོང་གི་དུས་དུས་སུ་གཞུང་ལུགས་དང་སྒྱུ་རྩལ། ཁང་བཟོ་སོགས་ཡར་རྒྱས་ཧ་ཅང་ཆེན་པོ་སོང་། རང་ཉིད་མཁས་པ་ཆེན་པོ་ཞིག་ཡིན་པས་ ཁོང་གི་འཁོར་དུ་མཁས་པ་མང་པོ་ཡོད་པ་དང་། མཁས་པ་ཚོ་ལ་གཟིགས་རྟོགས་ཆེ། སྙན་ངག་མཁན་བྰྭབྷཊྚ་དང་། རྒྱའི་ལོ་ཙཱ་བ་ཧྱན་ཙང་། ཨིཏྶིངྒ་སོགས་མང་པོ་བྱུང་།

དགའ་བ་འཕེལ་གྱིས་ཟློས་གར་གྱི་བསྟན་བཅོས་གསུམ་མཛད་ཡོད་པ་ནི་རིན་ཆེན་ཕྲེང་བ་དང་། མཐོང་ན་དགའ་ བའམ་ལྟ་ན་སྡུག་དང་། ཀླུ་ཀུན་ཏུ་དགའ་བ་གསུམ་ཡིན། ད་དུང་ཁོང་གིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སྤྲིན་ལ་བཞོན་གྱི་རྟོགས་བརྗོད་ཚིག་ལྷུག་མ་ཞིག་ཀྱང་བརྩམས་ཡོད།

མཐར་སྤྱི་ལོ་ 647 ལོར་དགའ་བ་འཕེལ་ཞི་བར་གཤེགས། ཁོང་ལ་རིགས་སྲས་མེད་པས་ཁོང་གཤེགས་མ་ཐག་བློན་པོ་ཨ་ཇུན་ཟེར་བས་རྒྱལ་སྲིད་དབང་བསྒྱུར་བྱས། ལོ་དེ་རང་ལ་རྒྱ་ཡི་ཕོ་ཉ་བ་འབྱོར་བའི་གདོང་ལ་ལེགས་སྐྱེས་མང་པོ་ཡོད་པ་དེ་དག་ཕོ་ཉ་བས་ཨ་ཇུན་ལ་མ་སྟེར་བས། ཁོས་བཙན་ཤེད་ཀྱིས་འཕྲོགས། ཕོ་ཉ་བ་ཚོ་ཡང་བཟུང་ནས་བསད། དེ་དག་གི་ཁྲོད་ནས་ཕོ་ཉ་བ་གཅིག་ཁོ་ན་བྲོས་ཏར་བ་བལ་ཡུལ་དུ་འབྱོར། བཙན་པོ་སྲོང་བཙན་ལ་ཞུ་བ་པུལ་བས། སྲོང་བཙན་གྱིས་དམག་བཏང་ནས་ཨ་ཇུན་པྱོགས་ཕམ་པར་བྱས། མི་ཁྲི་ལྷག་བསད། སྟོང་ཕྲག་ལྷག་བཟུང་ནས་ཁྲང་ཨན་གོང་མའི་མདུན་དུ་བསྐྱལ། དེ་ནས་རྒྱ་གར་བྱང་ཕྱོགས་ཀྱང་ལྷོ་ཕྱོགས་བཞིན་རྒྱལ་ཕྲན་སིལ་བུའི་རྒྱལ་ཁམས་སུ་གྱུར།

སོག་ཡུལ།

སོག་ཡུལ། Монгол Улс མིང་གཞན་དུ་ཆེན་པོ་ཧོར་ཀྱི་ཡུལ་ཞེས་ཀྱང་འབོད། དབུས་ཨེ་ཤི་ཡའི་ཁོངས་ཀྱི་སྐམ་ས་ཆེན་མོའི་རྒྱལ་ཁབ་ཞིག་ཡིན། བྱང་ཕྱོགས་སུ་ཨུ་རུ་སུ་དང་ལྷོ་ཕྱོགས་སུ་རྒྱ་ནག་ དེ་མིན་གྱི་ཤར་ཏུར་ཀི་སི་ཐན། ནང་སོག། མཚོ་སྔོན་སོགས་ཀྱི་ཁྱིམ་མཚེས་རྒྱལ་ཁབ་དང་རྒྱལ་ཕྲན་ཡོད། ཨུ་ལན་བྰ་ཊར་ནི་རྒྱལ་ས་དང་གྲོང་ཁྱེར་ཆེ་ཤོས་དེ་ཡིན། མི་འབོར་བརྒྱ་ཆ་ 45% ཙམ་གནས་སྡོད་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། སོག་ཡུལ་ནི་དུས་རབས་མང་པོའི་རིང་ཚོ་པ་འདྲ་མིན་ཀྱི་དབང་སྒྱུར་ཏེ་མཐར་སྤྱི་ལོ་ 1206 ལོར་ཇིང་གིར་ཧན་ཀྱི་སོག་ཡུལ་གོང་མའི་མངའ་ཐང་རྒྱ་སྐྱེད་བཏང། ཇིང་གིར་ཧན་སྐུ་གཤེགས་རྗེས། ཁོང་གི་སྲས་ཨའོ་ཋེ་ཧན་ཆེན་མོར ༼སོག་སྐད་དུ་རྒྱལ་པོའི་དོན། ༽ གྱུར། རྗེ་བོ་ཇིང་གེར་དང་སྐབས་དེའི་སོག་རིགས་ཡོངས་ལ་བསྡུར་ཚེ། རྒྱལ་པོ་འདི་ཞི་བདེ་ལ་སྨོན་ཞིང་བྱམས་སྙིང་རྗེ་ཡི་བདག་ཉིད་ཅན་ཡིན་འདུག་ ཇིང་གིར་ཧན་གི་ཚ་བོ་ཀུབ་ལི་ཧན་གྱི་སྐབས་རྒྱ་ནག་དང་བོད་སོགས་ཨེ་ཤི་ཡའི་ཡུལ་གྲུ་གང་ཙམ་ཞིག་དུ་དབང་སྒྱུར། ཡོན་རྒྱལ་རབས་ཞེས་པ་འདི་དབུ་བརྙེས། ཡོན་རྒྱལ་རབས་སིལ་བུར་འཐོར་རྗེས་སོག་པོ་རྣམས་རང་ཡུལ་དུ་ཕྱིར་ལོག་གི་སྔར་ལྟར་ཚོ་པའི་ལམ་ལུགས་སུ་རྗེས་མཐུད། དུས་རབས་བཅུ་དྲུག་དང་བཅུ་བདུན་སྐབས་སོག་ཡུལ་དུ་བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་ཆོས་ལུགས་དར་ཁྱབ་ཤུགས་ཆེ་བྱུང།

སྐུ་འབུམ་དགོན།

སྐུ་འབུམ་ནི་བོད་ཀྱི་གྲུབ་མཐའ་དགེ་ལུགས་པའི་་དགོན་སྡེ་གཅིག་རེད།

སྐུ་འབུམ་བྱམས་པ་གླིང་དགོནནི་བོད་ཀྱི་གྲུབ་མཐའ་དགེ་ལུགས་པའི་་དགོན་སྡེ་ཆེ་གྲས་གཅིག་རེད། སྐུ་འབུམ་བྱམས་པ་གླིང་ནི་ཟི་ལིང་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་ལྷོ་ནུབ་ཏུ་ཡོད་ཅིང་། བར་ཐག་ན་སྤྱི་ལེ་བར་ཉེར་ལྔ་ཡོད་ལ། གནས་ས་ནི་སྐུ་འབུམ་རུ་གསར་ གྲོང་གི་པདྨའི་རི་ཞེས་བྱ་བའི་འདབས་ན་བརྗིད་འདུག དགོན་པའི་ གྲུབ་ཚུལ་ནི་ལྷ་ཁང་དང་ཚོགས་ཆེན་འདུག་ཁང་། མཆོད་རྟེན། གྲྭ་ཤག་ མང་པོས་གྲུབ་སྟེ། ཨར་ལས་དང་བརྐོ་བཟོ། འཇིམ་བཟོ། ལྡེབས་རིས། ཐང་ཀ་གཙགས་དྲུབ་མ། མར་བཟོས་མེ་ཏོག མཆོད་མཇལ་བཅས་ཀྱི་ ཕྱོགས་ནས་རིག་རྩལ་གྱི་ཆུ་ཚད་ཧ་ཅང་མཐོན་པོ་ཡོད། དགོན་པ་འདི་ནི་རང་རྒྱལ་གྱི་ནང་བའི་ཆོས་ལུགས་གྲས་ཀྱི་དགེ་ལུགས་ པའི་དགོན་ཆེན་དྲུག་གི་ཡ་གྱལ་ཡིན་ཞིང་། འདིས་མིན་ཆིན་རྒྱལ་རབས་ སྐབས་ཀྱི་མཚོ་བོད་ས་ཁུལ་གྱི་དཔལ་འབྱོར་དང་ཆབ་སྲིད། ཆོས་ལུགས། མི་རིགས་ཕན་ཚུན་བར་གྱི་འབྲེལ་བ། རིག་རྩལ། ཚན་རིག་བཅས་ལ་བརྟག་ དཔྱད་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པར་དཔེ་དངོས་རིན་པོ་ཆེ་དང་ལོ་རྒྱུས་རང་བཞིག་ ལྡན་པའི་རྒྱ་ཆ་རྩ་ཆེན་བཞག་ཡོད་པ་རེད། དེར་བརྟེན། ༡༩༦༡ལོར་རྒྱལ་སྲིད་སྤྱི་ཁྱབ་ཁང་གིས་རྒྱལ་ཡོངས་ཀྱི་གནའ་རྫས་སྲུང་སྐྱོབ་ལས་ ཁུངས་གལ་ཆེ་བ་ཁག་དང་པོའི་གྲས་སུ་བཞག་ནས་ཁྱབ་བསྒྲགས་བྱས།

སྐུ་འབུམ་བྱམས་པ་གླིང་ནི་དགེ་ལུགས་བསྟན་པའི་སྲོལ་བཏོན་མཁན་ནམ་ཏཱ་ལའི་ བླ་མ་སྐུ་ཕྲེང་དང་པོ་དང་པཎ་ཆེན་སྐུ་ཕྲེང་དང་པོའི་དགེ་རྒན། ཆོས་རྗེ་ཙོང་ཁ་པའི་ འཁྲུངས་ཡུལ་ཡིན། རྗེ་ཙོང་ཁ་པ་ནི་(ཁོང་ནི་ཙོང་ཆུའི་འགྲམ་དུ་སྐུ་བལྟམས་པའི་ རྐྱེན་གྱིས་ཁོང་གི་བཙུན་སློབ་ཚོས་ཙོང་ཁའི་མཚན་དེ་ཁོང་ལ་གསོལ་པ་རེད།)གོང་མ་ཡོན་ཧོས་ ཙུང་རྒྱལ་པོའི་ཁྲི་ལོ་བཅུ་བདུན་(སྤྱི་ལོ་༡༣༥༧)སྐུ་འཁྲུངས་ཤིང་། ཁོང་གི་མཚན་ལ་བློ་ བཟང་གྲགས་པ་ཟེར་བ་དང་། དགུང་ལོ་གསུམ་པའི་ཐོག་དགེ་རྒན་བསྟེན་པ། དགུང་ལོ་བདུན་ བཞེས་ནས་བྱ་ཁྱུང་དགོན་པར་ཆོས་སློབ་དུ་ཕེབས། དགུང་ལོ་བཅུ་བདུན་བཞེས་ནས་ལྷ་སར་ཕེབས་སོ། ཁོང་གི་སྐུའི་ཚེ་སྨད་ལ་སངས་རྒྱས་རིག་པར་བྱང་ཆུབ་ཅིང་། མདོ་སྔགས་ལ་ཧ་ཅང་མཁྱེན་འདུག གསུང་འབུམ་གང་མང་བརྩམས་པ་རེད། ཁོང་གིས་ཐོག་མར་མདོ་དང་ཕྱི་མར་སྔགས་ལ་སྦྱོང་བ་དང་། སྒྲུབ་པ་ཉམས་ལེན་གཙོར་བྱེད་པ། སྡོམ་ཁྲིམས་དམ་ཞིང་བཙུན་པ། ཁྱིམ་ཐབ་བྱས་མི་ཆོག་པའི་གྲུབ་ མཐའ་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པ་ཞིག་གསར་གཏོད་བྱས་པས། དེ་ལ་དགེ་ལུགས་པ་ཞེས་པའི་མིང་འདོགས་ཤིང་། ཞྭ་སེར་གྱོན་པས་ཞྭ་སེར་བསྟན་པ་ཞེས་ཟེར་སྲོལ་ཡང་འདུག ཞྭ་སེར་པའམ་དགེ་ལུགས་པ་ནི་གྲུབ་མཐའ་ གཞན་ལས་ཆེས་ཆེ་བའི་ཕྱོགས་ཁག་ཅིག་ཡིན། རྗེ་ཙོང་ཁ་པ་ཁོང་ལྷ་སར་ཕེབས་རྗེས་ཕྱིར་ཕ་ཡུལ་དུ་མ་ཕེབས་པས། ཁོང་གི་མ་ཡུམ་ཤིང་བཟའ་ཨ་ཆོས་ལོ་ན་རྒས་ཤིང་ཁོང་དྲན་ཆེ་བས། ཁོང་ལ་འཕྲིན་ཡིག་ཞིག་དང་མོའི་དབུ་ སྐྲ་དཀར་པོ་ཅིག་ལྷ་སར་བསྐུར་ཏེ་ཁོང་ཕ་ཡུལ་དུ་ཕེབས་པར་དྲན་སྐུལ་བཏང་ཡང་། ཁོང་གིས་ཆོས་ལུགས་ལ་དག་བཅོས་དང་དམ་ཆོས་སྣ་ཚོགས་ལ་དཔྱད་པ་མཛད་དགོས་པའི་རྐྱེན་ གྱིས་ཕྱིར་ཕ་ཡུལ་ལ་ཕེབས་པའི་གོ་སྐབས་ཞིག་མ་མཆིས་སོ། ། དེར་བརྟེན་ཁོང་གིས་ཡིག་ལན་དང་མཉམ་དུ་རང་བྲིས་ཐང་ག་ཞིག་དང་བདེ་གཤེགས་སེང་གེ་ ང་རོའི་སྐུ་ཞིག་དང་བཅས་བསྐུར་རོ།། ཁོང་གིས་འཕྲིན་ཡིག་ཏུ་ཁོང་ཉིད་བལྟམས་པའི་གནས་ ནས་མཆོད་གདུང་ཞིག་བཞེངས་ཏེ། སེང་གེ་ང་རོའི་སྐུ་དེ་གཟུང་འཇུག་ཏུ་བཞག་ན་ཁོང་རང་ ཉིད་ཕེབས་པ་དང་ཁྱད་པར་མེད་བཅས་གསུངས། མ་ཡུམ་གྱིས་ཕྱོགས་སོ་སོ་ནས་གར་ཐིག་བསླངས་ པར་བརྟེན་ནས་མཆོད་གདུང་བཞེངས། དེའི་རྗེས་སུ་ཁོང་གི་བཙུན་སློབ་ཚོས་གསེར་གདུང་གི་ འཁོར་ཡུག་ཏུ་མཆོད་རྟེན་འགའ་ཞིག་བཞེངས་པ་རེད། མིན་ཅ་ཅིན་ཁྲི་ལོ་སུམ་ཅུ་སོ་དགུ་ལོར་ སྤྱི་ལོ་༡༥༦༠ལོ)རྗེ་ཙོང་ཁ་པའི་བཙུན་སློབ་རིན་ཆེན་བརྩོན་འགྲུས་རྒྱ་མཚོས་རྗེ་བདག་ཉིད་ཆེན་ པོར་དྲན་གསོ་བྱེད་ཆེད་གསེར་གདུང་གི་མདུན་དུ་དགོན་ཆུང་ཞིག་བཏབ། སྐབས་དེར་དགེ་འདུན་ པ་སུམ་ཅུ་ལྷག་ལས་མེད་ལ། མིས་བན་ལིས་ཁྲི་ལོ་ལྔ་བར་(སྤྱི་ལོ་༡༥༧༧ལོ) ཡང་གསེར་གདུང་ གི་མཐའ་འཁོར་དུ་བྱམས་ཁང་བཞེངས་ཏེ། རྒྱལ་བ་བྱམས་པ་གཙོ་འཁོར་བཅུ་གཉིས་བཞེངས་པས། རྗེ་སྐུ་འབུམ་བྱམས་པ་གླིང་ཞེས་བྱ་བའི་མཚན་དེ་བཏགས་སོ།། དགོན་པའི་མཚན་ནི་རྗེ་སྐུ་འབུམ་བྱམས ་པ་གླིང་ཞེས་བྱ་སྟེ།གོ་དོན་ནི་ཙན་དན་སྡོང་བོའི་ལོ་མ་ འབུམ་གྱི་སྟེང་དུ་སྐུ་གཟུགས་འབུམ་རང་བྱོན་དུ་བབས་པས་དོན་ཏེ། རྒྱའི་སྐད་དུ་ཐཱ་ཨེར་སི་ཞེས་པ་ནི་ཐོག་ མར་མཆོད་རྟེན་ཆགས་པ་དང་རྗེས་སུ་དགོན་པ་ཆགས་པའི་ དོན་ཡིན། གོང་མ་ཆིན་རྒྱལ་རབས་ཐུང་ཀྲིའི་ཁྲི་ལོ་གཉིས་པར་(སྤྱི་ལོ་༡༨༦༣ལོ)གོང་མས་ཀྱང་ཧྥན་ ཙུང་དགོན་ཞེས་པའི་མཚན་བཏགས་སོ།། སྐུ་འབུམ་བྱམས་པ་གླིང་ནི་ལོ་གང་མང་རིང་ལ་བསྐྱར་བཟོ་དང་རྒྱ་བསྐྱེད་བྱས་ཐོག་འཕེལ་རྒྱས་བྱུང་བ་རེད། ལྷ་ཁང་དང་གསེར་གདུང་། གྲྭ་ཤག་བཅས་བསྡོམས་པས་ཁང་མིག་དགུ་སྟོང་ལྷག་ཡོད་ལ། དེའི་ནང་ན་རིག་ རྩལ་དང་ལྡན་པའི་གཙུག་ལག་ཁང་ནི་བརྒྱད་བརྒྱ་ལྷག་ཡོད་ཅིང་། དགེ་འདུན་པ་ནི་ཧ་ཅང་མང་བའི་སྐབས་སུ་ མི་གྲངས་སུམ་སྟོང་དྲུག་བརྒྱ་ལྷག་ཏུ་བྱིན་ནོ།།

སྣང་ས་འོད་འབུམ་

བོད་ཀྱི་ལྷ་མོའི་འཁྲབ་གཞུང་བརྒྱད་པའི་ནང་གསས་ཞིག་ཡིན་

གཞིས་ཀ་རྩེའི་མངའ་ཁོངས་གཙང་མྱང་སྟོད་རྒྱལ་རྩེའི་ཡུལ་གྱི་ཞིང་པའི་ཁྱིམ་ཚང་ཞིག་ཡོད་པ་དེ་ལ་ཡབ་ཀུན་བཟང་བདེ་ཆེན་

དང་ཡུམ་མྱང་ཚ་གསལ་སྒྲོན་ཞེས་པ་གཉིས་ལ་བུ་མོ་གཟུགས་མཛེས་ལྷ་ཡི་སྲས་མོ་འདྲ་བ་ཞིག་འཁྲུངས། བུ་མོ་སྣང་ས་འོད་འབུམ་

དགུང་ལོ་བཅོ་ལྔ་ཙམ་གྱི་ཚེ་གཡོག་མོ་འཛོམས་པ་སྐྱིད་དང་ལྷན་དུ་གནས་སྙིང་གཟུངས་སྒྲུབ་ཀྱི་གར་འཆམ་ལ་གཟིགས་མོ་གཟིགས་

སྐབས། དཔོན་པོ་སྒྲ་ཆེན་གྱིས་སྣང་ས་འོད་འབུམ་མཐོང་སྟེ་གཟིམ་དཔོན་བསོད་ནམས་དར་རྒྱས་བཏང་ནས་སྣང་ས་འོང་འབུམ་

ལ་རང་དབང་མེད་པའི་ཐོག་ནས་སྲས་གྲགས་པ་བསམ་གྲུབ་ཀྱི་མནའ་མ་ཡིན་ཞེས་ཁྱབ་བསྒྲགས་བྱས་ནས་མདའ་དར་བཙུགས།

དེ་ནས་ལོ་བདུན་ཙམ་སོང་མཚམས་སྣང་ས་འོད་འབུམ་ལ་གཞན་དང་མི་འདྲ་བའི་ཕྲུ་གུ་ཞིག་འཁྲུངས་པར་ལྷའུ་དར་པོ་ཞེས་

མཚན་གསོལ། སྣང་ས་འོད་འབུམ་བྱམས་བརྩེ་ཆེ་བས་ཨ་ནེ་སྙིད་མོ་ཕྲག་དོག་གི་མེ་ལྕེ་འབར་ཏེ་དཔོན་པོ་སྒྲ་ཆེན་དང་སྣང་སའི་

བར་ཕུ་དཀྲུག་མདའ་དཀྲུག་བཏང་ནས་གནས་བཟོད་མི་བདེ་བ་བཟོས། ཉིན་ཞིག་སྣང་སས་བཙས་མ་བརྔ་སར་རས་པ་དཔོན་

སློབ་གཉིས་ལ་སློང་མོ་ཏོག་ཙམ་སྟེར་བར་ཨ་ནེ་སྙིད་མོས་མཐོང་སྟེ་ཉེས་རྡུང་ཚད་མེད་བཏང༌། ཡང་ཉིན་ཞིག་བླ་མ་ཤཱཀྱའི་རྒྱལ་

མཚན་གྱིས་སྤྲང་པོ་སྤྲེལ་རྩེད་རྩེ་མཁན་ཞིག་ཏུ་སྤྲུལ་ནས་མགུར་གླུ་བླངས་ནས་སློང་མོ་བྱེད་པ་དེ་ལ་ཕ་མས་གནང་བའི་ནོར་བུའི་

རྒྱན་ཆ་སྟེར་ཏེ་སྣང་ས་ལྷ་ཆོས་ཡག་པོ་བྱེད་ཐུབ་པའི་བསྔོ་བ་སྨོན་ལམ་གནང་རོགས་ཞུས་པའི་གནས་ཚུལ་དེ་ཨ་ནི་སྙིད་མོས་མཐོང་

མ་ཐག དཔོན་སྒྲ་ཆེན་དང་སྲས་གྲགས་པ་བསམ་གྲུབ་ལ་ཞུས་པས་དེ་འཕྲལ་ཁ་རྡུང་དང་ཉེས་རྡུང་སོགས་ཀྱི་ལམ་སེང་དགོངས་པ་རྫོགས།

སྣང་སའི་སྐུ་ཕུང་མྱང་སྟོད་རི་ནང་པའི་ཤར་རིའི་སྟེང་དུ་ཉིན་བདུན་བཞག་པའི་སྐབས་སུ་སྣང་ས་འོད་འབུམ་འདས་

ལོག་བྱུང་སྟེ་རྣལ་འབྱོར་མའི་ཆ་བྱད་བཞེས་ནས་མྱང་སྟོད་ཡུལ་དུ་ཕེབས་སྐབས་མི་རྣམས་ངོ་མཚར་སྐྱེས་པ་དང་དཔོན་པོ་སྒྲ་ཆེན་དང

་ཨ་ནེ་སྙིད་མོ་སོགས་ཀྱིས་སྔར་གྱི་ལས་ངན་ལ་འགྱོད་བཤགས་བྱས། འོན་ཀྱང་སྣང་ས་འོད་འབུམ་འཇིག་རྟེན་གྱི་བྱ་བར་ཞེན་པ་

ལོག་ཡོད་པས་སེ་ར་གཡའ་ལུང་གི་བླ་མ་ཤཱཀྱའི་རྒྱལ་མཚན་གྱི་དྲུང་དུ་ལྷ་ཆོས་ཞུ་བར་ཕེབས། དཔོན་སྒྲ་ཆེན་དང་སྲས་གྲགས་པ་

བསམ་གྲུབ་སོགས་ཀྱིས་དམག་དྲངས་ནས་དགོན་པ་སེ་ར་གཡའ་ལུང་མཐའ་བསྐོར་ནས་བླ་མ་ཤཱཀྱའི་རྒྱལ་མཚན་གསོད་རྩིས་དང་

སྣང་ས་འོད་འབུམ་འཕྲོག་རྩིས་བྱེད་སྐབས། བླ་མ་ཤཱཀྱའི་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་བར་སྣང་སྟོང་པར་སྐྱིལ་ཀྲུང་བྱས་ཏེ་རྫུ་འཕྲུལ་སྣ་ཚོགས་

བསྟན་པ་དང་བསླབ་བྱ་གནང༌། སྣང་སས་ཀྱང་བར་སྣང་མཐོངས་སུ་བཞུགས་ནས་བསླབ་བྱ་གནང་བ་སོགས་ཀྱི་སྣང་ཚུལ་རྣམས་

ཨ་ནེ་སྙེད་མོ་སོགས་ཀྱིས་མཐོང་བས་དད་པ་དང་ཡིད་ཆེས་སྐྱེས་ནས་བློ་སེམས་དམ་པའི་ཆོས་ལ་ཁུག་སྟེ་དགེ་བའི་ཆོས་བྱས།

རྒྱལ་སྲིད་ཆོས་བཞིན་བསྐྱངས་སོ།།

སྲོང་བཙན་སྒམ་པོ།

སྲོང་བཙན་སྒམ་པོ།

སྲོང་བཙན་སྒམ་པོ་ནི་བོད་པུར་རྒྱལ་དུས་སྐབས་ཀྱི་རྒྱལ་ཐོག་༣༣ཡིན་པ་དང་བོད་ཡོངས་དབང་ལ་འདུས་རྗེས་བོད་སྤྱི་ལ་དབང་བའི་རྒྱལ་པོ་ཐོག་མ་དེར་གྱུར་བ་རེད། དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོའི་ནང་གསལ་ཞིག་ན། སྲོང་བཙན་སྒམ་པོ་ནི་གངས་ལྗོངས་སྐྱེ་འགྲོ་ཀུན་གྱིས་སྤྱི་བོར་བཀུར་བའི་ཆོས་རྒྱལ་སྲོང་བཙན་སྒམ་པོ་ཞེས་བྱ་བའི་མི་རྗེ་འདི་ཉིད་ནི་། བོད་པུར་རྒྱལ་དུས་སྐབས་སུ་ཁ་བའི་ལྗོངས་འདིར་དབང་བསྒྱུར་བའི་བཙན་པོ་མང་དུ་བྱུང་བའི་ནང་ནས་ཆེས་ཕུལ་དུ་བྱུང་བའི་ཆབ་སྲིད་མཁས་ཅན་དང་། དམག་དོན་མཁས་ཅན་། ཁྲིམས་ལུགས་མཁས་ཅན་། ཕྱི་འབྲེལ་མཁས་ཅན་ཞིག་བཅས་ཡིན་ཏེ་། སྲོང་བཙན་སྒམ་པོ་་ཞེས་པའི་མཚན་དེ་ནི་ཁོང་གིས་སྲིད་དབང་བཟུང་རྗེས་བློན་པོ་རྣམས་ཀྱིས་གསོལ་བའི་མཚན་ཡིན།"༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽

ཨ་ཧྥུའུ་རྒན་སི་ཐན།

ཨ་ཧྥུའུ་རྒན་སི་ཐན་ནི་ཨེ་ཤེ་ཡ་ཀྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཡིན། དེའི་རྒྱལ་ས་ཁ་པུལ་རེད། ལོ་ཙཱའི་དབང་གིས་གཤམ་ལ་ཨབ་གྷན་སི་ཐན་ཞེས་འབོད།

ཨབ་གྷན་རྒྱལ་དར་གྱི་དབུས་སུ་སྔ་རབས་ཀྱི་རྒྱལ་ཡོངས་མཚོན་རྟགས་དང་ར་ཐིག་ཁ་དོག་སྣ་གསུམ་ལྡན་ཡོད། རྒྱལ་དར་ནི། སྤྱི་ལོ༢༠༡༣ལོའི་ཟླ༨པའི་ཚེས༡༩ཉིན་འདེམ་སྒྲུག་བྱས། རྒྱལ་དར་སྟེང་གི་ཚོན་མདོག་ནག་པོ་དེ་ཡིས་དུས་རབས༡༩པའི་ནང་དཀའ་རྙོག་མཚོན་པ་དང་། ཚོན་མདོག་དམར་པོས་རང་བཙན་ཆེད་དུ་ཚེ་སྲོག་འབུལ་མཁན་གྱི་ཁྲག་མཚོན། དེ་བཞིན་ཚོན་མདོག་ལྗང་ཁུ་ཡིས་མ་འོངས་པའི་ཨབ་གྷན་གྱི་རེ་བ་དང་འཕེལ་རྒྱས་མཚོན་གྱིན་ཡོད།

སྐད་རིགས་གཞན་ཐོག།

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.