རིག་གནས།

མཚན་ཉིད་རིག་པའི་ཐོག་ནས་བཤད་ན་རང་བྱུང་ཁམས་ཀྱི་འཁྱད་པར་ལ་ཟེར་ཞིང་རང་བཞིན་ནས་ཡོད་པའི་འཁྱད་པར་མ་ཡིན་པར་ཕྱིས་སུ་ཆགས་པའི་འཁྱད་པར་ལ་ཟེར།

Gobustan ancient Azerbaycan full

པར་རིས་བར་འཁྱམས།

Hasht-Behesht Palace ney and Tar
Eskimo Family NGM-v31-p564-2
Hopi basketweaver
Huli wigman
Gorskii 04412u
ཀེ་རི་སི།

གྷི་རི་སི་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་སྟེ་བསྡུས་མིང་ལ་གྷི་རི་སི་ཞེས་འབོད་པ་ནི་ཡོ་རོབ་གླིང་གི་ཤར་ལྷོའི་མཚམས་སུ་གནས་ཤིང་། རྒྱལ་ཁབ་འདི་ནི་བྷོའོ་ལོ་ནིས་སད་ཕྱེད་གླིང་དང་ཨེ་ལྗིན་རྒྱ་མཚོའི་གླིང་ཕྲན་3000ལྷག་གིས་གྲུབ། གྷི་རི་སི་ནི་ཡོ་རོབ་གླིང་དང་ཨེ་ཤ་ཡ། ཨ་ཧྥེ་རི་ཀ་གསུམ་གྱི་སྦྲེལ་མཚམས་ཀྱི་རྒྱལ་ཁབ་གལ་ཆེན་ཞིག་ཡིན་ཞིང་། ནུབ་ནས་བྱང་བར་རིམ་བཞིན་ཨལ་པ་ཉི་ཡ་དང་དང་མ་སི་དོ་ཉི་ཡ། པུར་ག་རི་ཡ་བཅས་རྒྱལ་ཁབ་གསུམ་དང་འབྲེལ་ཞིང་བྱང་ཤར་གྱི་མཚམས་ཏུར་ཁེ་རྒྱལ་ཁབ་དང་འདབ་འབྲེལ་དུ་གནས། ཤར་ནས་ནུབ་བར་རིམ་བཞིན་ཨེ་ལྗིན་རྒྱ་མཚོ་དང་སྐོར་དཀྱིལ་རྒྱ་མཚོ། ཡེ་ཨོ་ཉི་ཡཱ་རྒྱ་མཚོས་བསྐོར་ཡོད།

ང་ཚོས་གྷི་རི་སིའི་ལོ་རྒྱུས་ལ་ཕྱིར་རྟོག་བྱས་ཚེ། གྷི་རི་སིའི་ལོ་རྒྱུས་དེ་གནའ་བོའི་གྷི་རིའི་སིའི་ཤེས་རིག་དང་འབྲེལ་ཞིང་། ནུབ་གླིང་ཤེས་རིག་གི་ཕ་ས་སྟེ་ནུབ་གླིང་མཚན་ཉིད་རིག་པ་དང་ཨོ་རྩལ་འགྲན་ཚོགས། ནུབ་གླིང་རྩོམ་རིག ལོ་རྒྱུས་རིག་པ། ཆབ་སྲིད་རིག་པ། མང་གཙོའི་ལམ་ལུགས། ཚན་རིག་དང་རྩིས་རིག་གི་གཞུང་ལུགས། དེ་མིན་ནུབ་གླིང་གི་ཟློས་གར་སོགས་ཀྱི་འབྱུང་ཁུངས་སུ་ངོས་འཛིན་བྱེད། གཞན་གནའ་བོའི་གྷི་རི་སིའི་མིས་ཚན་རིག་ལག་རྩལ་གྱི་ཐད་ནས་ཀྱང་འཛམ་གླིང་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་ཆེན་པོ་ཐེབས་ཡོད་དེ། གནའ་བོའི་གྷི་རི་སིའི་མིས་ཆེས་ཐོག་མར་ཉི་འཛིན་དང་ཟླ་འཛིན་བྱུང་བའི་རྒྱུ་རྐྱེན་ཤེས་རྟོགས་བྱུང་བར་མ་ཟད། ཆེས་ཐོག་མར་ཉི་ལྟེ་སྨྲ་བའི་ལྟ་བ་བཏོན། དེ་མིན་རང་བྱུང་ཚན་རིག་གི་གཞུང་ལུགས་ཞིབ་འཇུག་དང་ལག་ལེན་གྱི་ཐད་ནས་ཀྱང་རྨད་དུ་བྱུང་བའི་མཛད་རྗེས་བཞག་ཡོད།

ཡོངས་གྲགས་ཀྱི་བཤད་རྒྱུན་ལྟར་ན་དཔུང་བཅད་ཝེ་ན་སིའི་རྡོ་བརྐོས་ནི། སྤྱི་ལོ་1820ལོར་གྷི་རི་སིའི་ཨེ་ལྗིན་རྒྱ་མཚོའི་སྨི་ལོ་གླིང་ཕྲན་གྱི་བྲག་ཕུག་ཅིག་ལས་གསར་དུ་རྙེད་པར་བཞེད་ལ། རྡོ་བརྐོས་འདི་རྡོ་ཀ་མ་རུས་གྲུབ་ཅིང་སྤྱིའི་རིང་ཚད་ལ་སྨི་2.14ཡོད། ད་ལྟ་རྡོ་བརྐོས་འདི་ཧྥ་རན་སིའི་ལོའོ་ཧྥོའོ་ཕོ་བྲང་དུ་ཉར་ཞིང་། ཕོ་བྲང་འདིའི་རྨད་དུ་བྱུང་བའི་ཁྱད་ནོར་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད། རྡོ་བརྐོས་འདི་གསར་དུ་རྙེད་པ་ནས་བཟུང་ཚང་མས་མགྲིན་གཅིག་ཏུ་གྷི་རི་སིའི་བུད་མེད་ཀྱི་རྡོ་བརྐོས་དག་ལས་ཆེས་མཛེས་པའི་རྡོ་བརྐོས་ཤིག་ཏུ་བསྟོད་ཅིང་། རྣམ་པར་སྨིན་པའི་མྱོས་བུམ་དང་བརྟན་ཞིང་བརླིང་བའི་དཔུང་བ། ཕྲ་ཞིང་མཉེན་པའི་སྐེད་པ་ལས་དར་ལ་བབས་པའི་བུད་མེད་ཅིག་གི་མཛེས་པ་མངོན་པར་མཚོན་ཞིང་། རྡོ་བརྐོས་དེར་བུད་མེད་ཅིག་གི་མཛེས་པ་དང་བབ་ཆགས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་ལྡན་པར་མ་ཟད་མིའི་རིགས་ཀྱི་ཨ་མ་ཐུན་མོང་ལ་མངའ་བའི་ལྷད་མེད་རྣམ་དག་དང་བྱམས་བརྩེའི་ཁྱད་ཆོས་ལྡན། རྡོ་བརྐོས་ཀྱི་ངོ་གདོང་ལ་གཞིགས་ན་གྷི་རི་སིའི་བུད་མེད་ཀྱི་སྐྱེས་དབྱིབས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་མངོན་གསལ་དུ་ལྡན་ཏེ། སྣའི་གཟེངས་མཐོ་ཞིང་གདོང་འཇོང་དབྱིབས་སུ་མངོན་པ། དཔྲལ་པའི་དབྱེས་ཆུང་ཞིང་མ་ནེ་རྒྱགས་པའི་ཁྱད་ཆོས་ལྡན། འདི་འདྲའི་ཚགས་དམ་ཞིང་མཛེས་སྡུག་ལྡན་པའི་རྡོ་བརྐོས་ཞིག་གསར་དུ་བཞེངས་བ་ལས་གནའ་བོའི་གྷི་རི་སིའི་མིས་མིའི་སྟོབས་ཤུགས་དང་མཛེས་པར་ཁས་ལེན་དང་བསྟོད་བསྔགས་བྱས་པ་མཚོན། ལྷག་པར་དུ་ལྷ་ཡུམ་འདིའི་རྡོ་བརྐོས་ལས་ལོ་ངོ་སྟོང་ཕྲག་གཉིས་ལྷག་གི་ཡར་སྔོན་གྱི་གནའ་བོའི་གྷི་རི་སིའི་མིའི་མཛེས་དཔྱོད་ཀྱི་འདུ་ཤེས་དེ་རྟོགས་ནུས་ཏེ། ཕྱིའི་སྐྱེས་འབྲས་ཀྱི་མཛེས་པ་དང་ནང་བསམ་བློའི་མཛེས་པ་གཉིས་ཚད་མཐོན་པོའི་སྒོ་ནས་གཅིག་གྱུར་གྱིས་མཚོན་ཡོད།

ལོ་ངོ་བརྒྱ་ལྷག་གི་རིང་ལ་ཝེ་ན་སིའི་དཔུང་བར་ཆག་སྐྱོན་མ་བྱུང་བའི་སྔོན་གྱི་ཐོག་མའི་རྣམ་པ་ཤེས་མཁན་ཤིན་ཏུ་ཉུང་། རྗེས་སུ་ཡིག་ཚགས་ཤིག་ལས་ཏུའུ་མིན•ཅེའུ་ཝེར་གྱི་ཟིན་ཐོ་ཞིག་གསར་དུ་རྙེད་ཅིང་། ཟིན་ཐོ་ལས་ཝེ་ན་སིའི་ལག་གཡས་པས་ལྭ་བའི་ཐུ་བར་བཟུང་ཞིང་ལག་པ་གཡོན་པར་ཀུ་ཤུ་ཞིག་ཐོགས་ནས་མགོ་བོར་བསྲིངས་པ། རྣ་བར་རྣ་ལུང་ཟུང་གིས་ལེགས་པར་བརྒྱན་འདུག་ཅེས་ཞིབ་འབྲི་བྱས་འདུག སྒྱུ་རྩལ་པ་མང་པོ་ཞིག་གིས་རྡོ་བརྐོས་འདིའི་ཆེས་ཐོག་མའི་རྣམ་པ་སླར་གསོ་བྱེད་པར་བརྩོན་མོད། ངལ་བ་འབྲས་མེད་དུ་གྱུར། དཔུང་བ་གཉིས་ལ་ཆག་སྐྱོན་བྱུང་བ་ལས་ཝེ་ན་སིའི་རྡོ་བརྐོས་མཛེས་པར་གནོད་སྐྱོན་མ་ཐེབས་པར་སྨྲ་བསམ་བརྗོད་འདས་ཀྱི་མཛེས་པ་གཞན་ཞིག་བསྣན་པ་ལགས། དཔུང་བཅད་རྡོ་བརྐོས་མི་རྣམས་ལ་འཆར་ཡན་གྱི་བར་སྟོང་ཆེན་པོ་ཞིག་བསྩལ་བ་སྟེ་ལ་ལས་རྡོ་བརྐོས་དེ་ནི་དྲན་གསོའི་རྡོ་རིང་ཞིག་ཏུ་ངོས་འཛིན་བྱེད་ལ། ལ་ལས་དེ་ནི་མཛེས་སྡུག་རྣམ་པར་བཀྲ་བའི་མུ་ཏིག་རྡོག་གཅིག་ལ་ངོས་འཛིན་བྱེད། མཛེས་དཔྱོད་སྨྲ་བ་རྣམས་ཀྱིས་རྡོ་བརྐོས་འདི་ནི་མཛེས་པ་ཞེས་པ་ཅི་ལྟ་བུ་ཞིག་ཡིན་པ་རྒྱས་པར་འགྲེལ་པའི་བསྟན་བཅོས་ཤིག་ཡིན་པར་ངོས་འཛིན་བྱེད།

ཧུ་མཱའི་ལོ་རྒྱུས་སྙན་རྩོམ་རིང་མོ་ནི《ཡེ་ལི་ཡ་ཐི།》དང་《ཨོ་ཏི་སད།》གཉིས་ཀྱིས་གྲུབ་ཅིང་། སྙན་རྩོམ་རིང་མོ་འདིར་རྗོད་བྱེད་ཀྱི་ཚིག་སྙན་ཞིང་འཇེབས་ལ། བརྗོད་དོན་གསོན་ཉམས་ལྡན་པ་དང་བྱུང་རིམ་ཚགས་དམ་པའི་ཁྱད་ཆོས་ལྡན། 《ཡེ་ལི་ཡ་ཐི། 》ལས་གྷི་རི་སིའི་མཉམ་འབྲེལ་དམག་དཔུང་གིས་ཡཱ་ཞི་ཡཱ་ཆུང་བའི་གྲོང་ཁྱེར་ཐི་ལོ་ཡེ(Troy)ལ་འཇབ་རྒོལ་བྱས་པའི་གོ་རིམ་ཁྲོད་བྱུང་བའི་དམག་འཁྲུག་གི་གནས་ཚུལ་ཞིབ་ཏུ་བརྗོད་ཡོད་པ་དང་། 《ཨོ་ཏི་སད།》ལས་ཡེ་སཱ་ཁཱ(Ithaca)ཡི་རྒྱལ་པོ་ཨོ་ཐི་ཞུག་སི་ཐི་ལོ་ཡེ་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་དམག་འཁྲུག་ལས་རྣམ་པར་རྒྱལ་ནས་ཕྱིར་ལོག་པའི་ལམ་བར་གྱི་ལོ་ངོ་བཅུའི་འཁྱམ་ཉུལ་གྱི་གཏམ་རྒྱུད་ཞིབ་ཏུ་བརྗོད་ཡོད།

མི་རིགས་གཞན་དང་འདྲ་བར་གནའ་བོའི་གྷི་རི་སིའི་ཡབ་མེས་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་ལོ་རབས་གོང་མའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དྲན་པ་གཏམ་རྒྱུད་ཀྱི་ལམ་ནས་ཟིན་ཐོར་བཀོད་ཅིང་། རྗེས་ནས་རིམ་བཞིན་ལོ་རྒྱུས་སྙན་རྩོམ་གྱི་རྣམ་པར་བརྟེན་ནས་ངག་ནས་ངག་བརྒྱུད་དེ་རྒྱུན་འཛིན་བྱས། དེ་ལྟ་བུའི་གཏམ་རྒྱུད་དང་ལོ་རྒྱུས་སྙན་རྩོམ་ནི་དོན་དམ་དུ་དངོས་བྱུང་གི་ལོ་རྒྱུས་མཚོན་པའི་བརྩམས་ཆོས་མིན་ནའང་བརྩམས་ཆོས་དེ་དག་ལས་སྐབས་ཐོག་དེའི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་རྒྱབ་ལྗོངས་དང་དཔལ་འབྱོར་གྱི་འཕེལ་རྒྱས། རིག་གནས་ཀྱི་གནས་སྟངས་སོགས་ཟུར་ངོས་གང་རུང་ནས་མཚོན་ཐུབ་པས་ན་ཧུ་མཱའི་ལོ་རྒྱུས་སྙན་རྩོམ་གྱིས་གནའ་བོའི་གྷི་རི་སིའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དྲན་པ་སྦྲུམ་ཡོད་པར་བཞེད།

ཧུ་མཱའི་ལོ་རྒྱུས་སྙན་རྩོམ་ནི་ཡུལ་དུས་ངེས་ཅན་ཞིག་ཏུ་རྩོམ་པ་པོ་གང་རུང་གིས་གསར་དུ་བརྩམས་པ་མ་ཡིན་པར། དེ་ནི་གནའ་བོའི་གྷི་རི་སིའི་མི་ཡོངས་ཀྱི་སེམས་པའི་གཏིང་རིམ་དུ་སིམ་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དྲན་པ་ཞིག་ལགས། ཐི་ལོ་ཡེ་དམག་འཁྲུག་མཇུག་རྫོགས་རྗེས་གྷི་རི་སིའི་གནའ་མཁར་གྱི་དམངས་ཁྲོད་གླུ་བ་དང་དམངས་ཁྲོད་སྒྱུ་རྩལ་པས་དམག་འཁྲུག་ཁྲོད་ཀྱི་དཔའ་བའི་མཛད་རྗེས་དང་རྒྱལ་ཁའི་བསྟོད་བསྔགས་གླུ་རུ་བཀུག་ནས་མི་ཚོགས་ཀྱི་འདུ་ལོང་རྒོད་པའི་ཁྲོམ་སྲང་དག་ཏུ་བླངས། དེ་ལྟར་ངག་ནས་ངག་བརྒྱུད་ཅིང་མི་རབས་མང་པོའི་རིང་ལ་ཁ་སྣོན་དང་ལེགས་སྒྲིག་བྱས་ཏེ་ནང་དོན་དང་མཚོན་སྟངས་ཕུན་སུམ་ཇེ་ཚོགས་སུ་བཏང་། རྗེས་སུ་ཧུ་མཱས་ངག་རྒྱུན་སྙན་རྩོམ་དེར་ལས་སྣོན་དང་ལེགས་བཅོས་བྱས་པས་གཏན་འཇགས་ཀྱི་བརྩམས་ཆོས་སུ་གྲུབ། ཧ་ལམ་སྤྱི་ལོ་སྔོན་གྱི་དུས་རབས་དྲུག་པའི་དཀྱིལ་དུ་ཕིས་ཞི་ཐི་ལ་ཏའོ་ཡིས་སྲིད་དབང་སྐྱོང་སྐབས་ད་གཟོད་ཡི་གེར་ཕབ་པར་བཞེད། སྤྱིར་ལོ་རྒྱུས་སྙན་རྩོམ་རིང་མོ་འདི་ནི་དོན་བརྗོད་སྙན་ངག་གི་ཁོངས་སུ་གཏོགས་ལ། 《ཡེ་ལི་ཡ་ཐི།》ལས་གཙོ་བོ་ཞིབ་བརྗོད་ཀྱི་ཐབས་ལམ་གཉིས་སྤྱད་ཡོད་དེ། དང་པོ་ནི་རྩོམ་པ་པོས་ཞིབ་བརྗོད་པའི་ངོས་ནས་གཏམ་རྒྱུད་ཀྱི་བྱུང་རིམ་ཞིབ་ཏུ་བརྗོད་པ་དང་། གཉིས་པ་ནི་རྩོམ་པ་པོས་མི་སྣའི་ངོས་ནས་གཏམ་རྒྱུད་ཀྱི་བྱུང་རིམ་ཞིབ་ཏུ་བརྗོད་པའོ།། ནུབ་གླིང་གི་རྩོམ་གཞུང་དག་ཏུ་སྔོན་མར་ཞིབ་བརྗོད་ཀྱི་ཐབས་ལམ་དང་རྗེས་མར་འཁྲབ་སྟོན་གྱི་ཐབས་ལམ་ཞེས་བརྗོད།

ཧུ་མཱའི་ལོ་རྒྱུས་སྙན་རྩོམ་རིང་མོ་ནི་གནའ་བོའི་གྷི་རི་སིའི་རུས་རྒྱུད་སྤྱི་ཚོགས་ནས་བྲན་གཡོག་སྤྱི་ཚོགས་སུ་འཕེལ་བའི་བར་བརྒལ་དུས་སྐབས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་བརྗོད་དོན་དུ་བཟུང་བའི་སྙན་རྩོམ་ཞིག་ཡིན་ཞིང་། དེར་སྤྱི་ཚོགས་ལོ་རྒྱུས་དང་ཡུལ་སྲོལ་ལོ་རྒྱུས། ས་ཁམས་དང་གནའ་རྫས་ཞིབ་འཇུག་བཅས་ཀྱི་དོན་སྙིང་ཆེན་པོ་ལྡན། ལོ་རྒྱུས་སྙན་རྩོམ་རིང་མོ་འདིར་གཙོ་བོ་དངོས་ཡོད་རིང་ལུགས་དང་འཆར་ཡན་རིང་ལུགས་ཀྱི་སྒྱུ་རྩལ་མཚོན་ཐབས་སྤྱད་ཡོད་དེ། བརྗོད་དོན་ཁྲོད་ཀྱི་དམག་འཁྲུག་དང་མི་སྣ་སོགས་ལ་ལྷ་སྒྲུང་གི་ཤུགས་རྐྱེན་ཐེབས་ནའང་ཟུར་ངོས་གང་རུང་ནས་སྐབས་དེའི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་རྣམ་པ་མཚོན་པར་བྱས་ཡོད། གཞན་ལོ་རྒྱུས་སྙན་རྩོམ་རིང་མོ་འདི་ལ་མི་ཇུས་རིང་ལུགས་ཀྱི་བསམ་བློས་བརྒྱན་ཡོད་དེ། དེ་ལས་མིའི་ཁེ་དབང་དང་རིན་ཐང་། སྟོབས་ཤུགས་སོགས་ལ་བསྟོད་བསྔགས་ཀྱི་མེ་ཏོག་གཏོར་ཡོད།

ཨོ་ལིན་ཕིག་ལུས་རྩལ་འགྲན་ཚོགས་ཏེ་མིང་བསྡུས་ན་ཨོ་རྩལ་འགྲན་ཚོགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི། རྒྱལ་སྤྱིའི་ཨོ་ལིན་ཕིག་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཚོགས་ཀྱིས་གཙོ་སྒྲུབ་གནང་བའི་ལུས་རྩལ་གྱི་རྣམ་གྲངས་མང་བའི་རྒྱལ་སྤྱིའི་རང་བཞིན་གྱི་འགྲན་ཚོགས་ཤིག་ཡིན། ལོ་བཞིའི་ནང་ཐེངས་རེར་སྡུད་བཞིན་ཡོད་ཅིང་། དེར་དབྱར་དུས་ཀྱི་ཨོ་རྩལ་འགྲན་ཚོགས་དང་དགུན་དུས་ཀྱི་ཨོ་རྩལ་འགྲན་ཚོགས་གཉིས་སུ་དབྱེ་ལ། དེང་རབས་ཨོ་རྩལ་འགྲན་ཚོགས་ནི་འཛམ་གླིང་ན་སྙན་གྲགས་ཆེ་བའི་རྒྱལ་སྤྱིའི་ལུས་རྩལ་འགྲན་ཚོགས་ཆེན་མོ་ཞིག་ཡིན། ཆེས་ཐོག་མར་ཨོ་རྩལ་འགྲན་ཚོགས་ནི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་བྱེད་སྒོ་ཆེན་པོ་ཞིག་ཡིན་ཞིང་། དེ་ལ་ཨོ་ལིན་ཕིག་སིའི་ལྷ་ཚོགས་ལ་མཆོད་གུས་དང་ངེས་གཏན་གྱི་ཆོ་གའི་ལམ་ལུགས། ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་ལྷ་སྒྲུང་གི་ཁྱད་ཆོས་ལྡན།

ཨོ་རྩལ་འགྲན་ཚོགས་དེ་ཐོག་མར་ལོ་སྟོང་གཉིས་གསུམ་ཙམ་གྱི་དུས་ལ་གནའ་བོའི་གྷི་རི་སི་ནས་བྱུང་ཞིང་། སྤེལ་ཡུལ་ཨོ་ལིན་ཕིག་ཡིན་པས་མིང་དེ་ལྟར་ཐོགས། རྗེས་སོར་གནའ་བོའི་གྷི་རི་སི་རྒྱལ་ཁབ་ཉམས་རྒུད་དུ་གྱུར་བས་ལོ་ངོ་1500ཙམ་ལ་འགྲན་ཚོགས་སྤེལ་མ་ཐུབ་པར་ལུས། དེ་ལྟར་དུས་རབས་བཅུ་དགུ་བའི་མཇུག་ལ་ཧྥ་རན་སིའི་ཕེར་ཌེ་ཁའོ་ཊེན(Pierre de Coubertin)ཟེར་བས་ཨོ་རྩལ་གྱི་སྙིང་སྟོབས་མངའ་བའི་དེང་རབས་ཨོ་ལིན་ཕིག་ལུས་རྩལ་འགྲན་ཚོགས་གསར་དུ་བཙུགས། དེ་ནས་བཟུང་། སྤྱི་ལོ་1896ལོ་ནས་འགོ་བརྩམས་ཏེ་ཨོ་རྩལ་འགྲན་ཚོགས་དེ་ལོ་བཞིའི་ནང་ཐེངས་རེར་བསྡུས་ཤིང་། རིམ་བཞིན་ཨོ་རྩལ་འགྲན་ཚོགས་དེ་ཞི་བདེ་དང་མཛའ་མཐུན་གྱི་མཚོན་རྟགས་སུ་གྱུར།

ཨ་ཐེན་སི་སྲུང་མཁར་ནི་གྷི་རི་སིའི་ཆེས་རྨད་དུ་བྱུང་བའི་གནའ་བོའི་བཟོ་བཀོད་ཅིག་དང་ཆབ་སྲིད་དང་ཆོས་ལུགས་བྱེད་སྒོ་སྤེལ་སའི་ལྟེ་གནས་གལ་ཆེན་ཞིག་ཀྱང་ཡིན། ཡོངས་གྲགས་ལྟར་ན་སྲུང་མཁར་འདི་ནི་སྤྱི་ལོ་སྔོན་གྱི་ལོ་580ལོར་བསྐྲུན་འགོ་བརྩམས་པར་གྲགས་ལ། ཆེས་ཐོག་མར་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ཆོ་ག་སྒྲུབ་ས་དང་བྱེད་སྒོ་སྤེལ་ས་ཡིན། སྤྱི་ལོ་1987ལོར་འཛམ་གླིང་གི་རིག་གནས་ཤུལ་བཞག་གྲས་སུ་ཚུད་དོ།།

ཁྲིན་ཀོན་ཆུས།

ཁྲིན་ཀོན་ཆུས་‎

ཆོས་ལུགས་དང་འདོད་ཆགས།

རིག་གནས་དང་དུས་ཚོད་ཀྱི་འགྱུར་བ་དང་བསྟུན་ནས་ཆགས་སྦྱོར་ཡང་ འགྱུར་བ་ཧ་ཅང་ཆེན་པོ་བྱུང་ཡོད།

ཐའེ་ཝན།

རྒྱ་ཡིག་དང་ཉི་ཧོང་ཡིག་ཏུ་台灣དང་臺灣 རྒྱ་ཡིག་སྟབས་བདེ་མར་台湾 དབྱིན་ཡིག་ཏུ་Taiwan རྒྱ་ནག་མི་སེར་གསེར་ལྡན་རྒྱལ་ཁབ་གྱི་རྒྱལ་ཤུལ་ཡིན་པ་དང་། ད་ལྟ་རྒྱ་ནག་རིག་གནས་དངོས་མའི་ཤུལ་འཛིན་ས་ལྟ་བུ་ཆགས་ཡོད། གྲོང་ཁྱེར་ཆེ་ཤོས་ནི་ཐའེ་ཕེའི་Taipeiཡིན།

བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག།

བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་ནི་བོད་ཡུལ་དང་དེའི་ཉེ་འཁོར་གྱི་ས་ཁུལ་ཏེ། བལ་ཡུལ་དང་། འབྲུག འབྲས་ལྗོངས། ལ་དྭགས་ནས་ལྷོ་མོན་རོང་སོགས་སུ་བེད་སྤྱོད་བྱེད་པའི་སྐད་ཡིག་སྟེ། ད་ཆར་ཡོངས་གྲགས་སུ་བོད་ཀྱི་ཡུལ་གྲུ་སྟོད་སྨད་བར་གསུམ་ལ་བལྟས་ཏེ་ནང་གསེས་རིགས་གསུམ་དུ་ཕྱེ་བ་སྟེ། སྟོད་དབུས་གཙང་གི་སྐད་དང་། བར་ཁམས་པའི་སྐད་དང་། སྨད་ཨ་མདོའི་སྐད་རྣམས་སོ། བོད་སྐད་ནི་ཧོར་སོག་ལ་སོགས་པ་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་གཞན་པ་ཁག་ཅིག་གིས་ཀྱང་བེད་སྤྱོད་གཏོང་བཞིན་ཡོད་པར་མ་ཟད། བལ་ཡུལ་དང་། འབྲས་ལྗོངས། འབྲུག་ཡུལ། རྒྱ་གར་ཤར་དང་བྱང་རྒྱུད་མངའ་སྡེ་ཁག་གཅིག་བཅས་ཀྱི་རྒྱལ་ཁབ་རྣམས་སུའང་བེད་སྤྱོད་གཏོང་བཞིན་ཡོད།

བོད་མི།

བོད་པ་ནི་བོད་ཡུལ་ཞེས་པའི་མི་རིགས་ཀྱི་མི་རེད།

བོད་རིགས་ཀྱི་བོད་སྐད་བརྗོད་པ་དང་ བོད་རིགས་མང་ཆེ་བ་ནི་ནང་ཆོས་བྱེད་པ་དང་ འགའ་ཤས་བོན་ཆོས་བྱེད་ཀྱིན་ཡོད་ འགའ་ཤས་ཁ་ཆེའི་ཆོས་བྱེད་ཀྱིན་ཡོད།

ནང་ཆོས་ཀྱིས་བོད་ཀྱི་སྒྱུ་རྩལ་དང་ཟློས་གར་ཁང་རྩིག་བཟོ་རིག་ལ་སོགས་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་ཆེན་པོ་འཐེབ་ཀྱིན་ཡོད།

བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས།

བོད་ལྗོངས་ནི་ཀྲུང་གིའི་ལྷོ་ནུབ་མཐའ་མཚམས་ཏེ་མཚོ་བོད་ས་མཐོའི་ལྷོ་ནུབ་ཁུལ་དུ་གནས་ཡོད། ས་རྒྱར་སྤྱི་ལེ་གྲུ་བཞི་མ་ཁྲི་ཚོ་བརྒྱ་དང་ཉི་ཤུ་ལྷག་ཙམ་ཡོད་པས་ས་ཁྱོན་རྒྱལ་ཡོངས་ཀྱི་བརྒྱད་ཆའི་གཅིག་ཙམ་ཟིན་ཞིང་། ཞིང་ཆེན་དང་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་ཁག་གི་ནང་ནས་ས་རྒྱ་ཨང་གཉིས་པར་སླེབས་ཀྱི་ཡོད། བོད་ཀྱི་ས་རྒྱར་མཚོན་ན་ཀྲེ་ཅང་ཞིང་ཆེན་བཅུ་གཅིག་གམ། ཡང་ན་ཐེ་ཝན་ཞིང་ཆེན་སུམ་ཅུ་སོ་གསུམ་གྱི་ས་རྒྱ་དང་མཚུངས། ལྗོངས་ཡོངས་ཀྱི་ཆ་སྙོམས་མཐོ་ཚད་རྒྱ་མཚོའི་ངོས་ལས་བརྩིས་སྤྱི་ཁྲེ་བཞི་སྟོང་ཡན་ཟིན་པས་འཛམ་གླིང་ཐོག་ས་རྒྱ་ཆེ་ཤོས་དང་ས་ཁ་མཐོ་ཤོས་ཀྱི་ས་མཐོའི་ཁུལ་ཡིན་པས་ན་འཛམ་གླིང་ཐོག་ས་རྒྱ་ཆེ་ཤོས་དང་ས་ཁ་མཐོ་ཤོས་ཀྱི་ས་མཐོའི་ཁུལ་ཡིན་པས་ན་འཛམ་གླིང་གི་ཡང་རྩེ་ཞེས་པའི་གྲགས་པ་འཛིན།བོད་ལྗོངས་འདི་བཞིན་རི་ཀླུང་ལྟ་ན་སྡུག་ལ་ཐོན་ཁུངས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ། སྐྱེ་བོ་ཀུན་ལས་ལ་བརྩོན་ཞིང་གནའ་ཤུལ་གྲགས་ཅན་མང་བ་སོགས་མཛེས་ཆོས་དུ་མའི་ཕྱུག་པའི་ཡུལ་མཆོག་ཁྱད་པར་ཅན་ཞིག་ཡིན་པ་ཇི་སྐད་དུ་མཛེས་པའི་བོད་ལྗོངས། སྐྱིད་པའི་ཕ་ཡུལ་ཞེས་པའི་གཞས་ཚིག་དོན་ལ་གནས།

མ་ལ་ཤི་ཡ།

མ་ལེ་ཞི་ཡ་ནི་ཤར་ལྷོའི་ཨེ་ཤ་ཡའི་གླིང་གི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཡིན་པ་དང་། རྒྱལ་ཕྲན་༡༣ཡོད་པའི་མནའ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཡིན། ལྷོ་རྒྱ་ནག་རྒྱ་མཚོ་ཡིས་དེ་དུམ་བུ་གཉིས་སུ་བགོས་ཡོད་ལ། དེ་ཡི་སྐམ་ས་ནི་མ་ལེ་ཕྱེད་གླིང་ཕྲན་སྟེང་དུ་ཡོད་པ་དང་། དེ་ཡི་ནུབ་ཕྱོགས་མཚོ་ངོགས་སུ་མཱ་ལ་ཁའི་ཆུའི་དོག་ལམ་དང་ཤར་ཕྱོགས་མཚོ་ངོགས་སུ་ལྷོ་རྒྱ་ནག་རྒྱ་མཚོ་ཡོད། སྐབས་འགར་ཤར་མ་ལེ་ཞི་ཡ་ཞེས་འབོད་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཕྱོགས་གཞན་དེ་ནི་ལྷོ་རྒྱ་ནག་རྒྱ་མཚོ་རུ་ཡོད་པའི་བྷོར་ནེའོ་གླིང་ཕྲན་གྱི་བྱང་ཕྱོགས་སར་ཡོད། མ་ལེ་ཕྱེད་གླིང་ཕྲན་དུ་ཡོད་པའི་ཁལ་ལུང་ཕུ་ནི་མ་ལེ་ཞི་ཡའི་རྒྱལ་ས་ཡིན། སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ས་ཉེ་ཆར་ཕུ་ཐྲ་ཇ་ཡ་རུ་སྤོས་ཡོད་ལ་དེ་ནི་ཆེད་དུ་འཛིན་སྐྱོང་ལ་བཟོ་བཀོད་བྱས་པའི་གསར་བཙུགས་གྲོང་ཁྱེར་ཞིག་ཡིན།

མོན་པ།

༄༅།།མོན་པ

དེ་ཡང་ལོ་ངོ་སྟོང་ཚོ་གཅིག་ཙམ་གྱི་སྔོན་ན་གླིང་གེ་སར་རྒྱལ་པོས་གཡུལ་འགྱེད་བྱེད་སའི་གནས་དེ་ད་ལྟའི་ས་ཁུལ་འདི་རེད་ཅེས་མཛུབ་མོ་བཙུགས་ནས་ཁ་ཚོན་གཅོད་དགོས་ན། ངེས་པར་དུ་སྔོན་རབས་ཀྱི་ཡིག་ཚང་དང་དམངས་ཁྲོད་ཀྱི་ངག་རྒྱུན། གནའ་བོའི་དུས་ཀྱི་རྗེས་ཤུལ་བཅས་ལ་བརྟེན་པ་ནི་སྨོས་མ་དགོས་པ་རེད།

དེ་ན་སྔོན་རབས་པ་རྣམས་ཀྱིས་མོན་ཞེས་པ་དེ་གང་ཡིན་པར་བསྟན་ཡོད་ཅེ་ན། སྤྱི་ལོ823ལ་བཙུགས་པའི་ལྷ་སའི་གཙུག་ལག་ཁང་མདུན་གྱི་དབོན་ཞང་རྡོ་རིང་ངོས་སུ། ལྷོ་ཕྱོགས་ཀྱི་མོན་རྒྱ་གར་དང་།། ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་ཏ་ཟྀག་དང་།། བྱང་ཕྱོགས་ཀྱྀ་དྲུ་གུ་ནེ་སྨེལ་ལ་སྩོགས་པ། ། ཞེས་བཀོད་པ་དང་། ཚལ་པའི《དེབ་དམར》ལས་ཀྱང་། བོད་དུ་བཞི་སྟོང་སྡེར་ཕྱེ། ལྷོ་ནས་བློ་དང་མོན། ནུབ་ནས་ཞང་ཞུང་། བྱང་ནས་ཧོར། ཤར་རྩ་མི་ཤིང་མི་རྣམས་མངའ་འོག་ཏུ་བསྡུས། ཞེས་བོད་ལྗོངས་ཀྱི་ལྷོ་ཕྱོགས་ན་མོན་ཞེས་པ་ཞིག་ཡོད་པར་བསྟན་ཡོད། དེས་ན་གནའ་བོའི་བོའི་ཡིག་ཚང་དུ་བཀོད་པའི་མོན་ཞེས་པ་དང་གླིང་སྒྲུང་དུ་བཀོད་པའི་མོན་ཞེས་པ་གཉིས་ཡུལ་གཅིག་ཡིན་ནམ་མིན་ཟེར་ན། 《མོན་གླིང་གཡུལ་འགྱེད》ལས་ཀྱང་། གནའ་བོའི་ཡིག་ཚང་ལྟར་ལྷོ་ཕྱོགས་མོན་གྱི་རྒྱལ་པོ་ཤིང་ཁྲི་འདུལ་བའི་གཡུལ་འགྱེད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཞེས་མོན་ཡུལ་ནི་ལྷོ་ཕྱོགས་སུ་ཡོད་པར་བཀོད་ཅིང་། བོད་ལྗོངས་ལྷོ་མོན་གྱི་མཚོ་སྣ་རྫོང་དུ་སྟག་ལུང་རྫོང་ངམ་སེང་ཟེར་བའི་གྲོང་བརྡལ་ཡོད་པ་དེ་གླིང་སྒྲུང་ལས། ཤར་དུ་རི་བཀྲ་སྟག་མོ་རྫོང་།། ཟེར་བ་དང་། འདམ་བུ་དཔའ་གྲོང་སེང་རྫོང་ནས།། ཞེས་པ་དང་མཐུན་ཞིང་། 《མོན་གླིང་གཡུལ་འགྱེད》ལས། ལྷོ་མོན་མོན་གྱི་རྒྱལ་ས་ལ། ལྷོ་ལ་ལུང་ཆེན་བཅོ་བརྒྱད་ཡོད། དེ་ལ་སྡེ་ཁག་བཅོ་བརྒྱད་ཡོད། ཟེར་བ་དང་། མོན་སྡེ་ཁག་བདུན་གྱི་ཡ་གྱལ་སྤ་གྲོ་ཞེས་པའང་ད་ལྟ་ལྷོ་མོན་ཕྱོགས་སུ་ངོས་འཛིན་རྒྱུ་ཡོད་པ་རེད། དེ་བཞིན་དུ་བོད་ཀྱི་མོན་ཡུལ་དང་དེ་དང་འབྲེལ་བའི་ལྷོ་ཡུལ་དང་འབྲུག་ཡུལ་སོགས་ཀྱང་གླིང་སྒྲུང་དུ།

ས་འདི་ས་ངོ་མ་ཤེས་ན།།

མོན་ཡུལ་མཐིལ་ཐང་ཁྲ་མོ་རེད།།

དབྱར་དགུན་ནམ་ཟླ་བརྗེ་རྒྱུ་མེད།།

སྦྲང་ཆར་ཟིལ་མ་དྭངས་དུས་མེད།།ཟེར་བ་དང་།

ས་འདི་ས་ངོ་མ་ཤེས་ན།།

སྐྱིད་མོ་མོན་གྱི་ས་ཆ་རེད།།

སྟག་དང་སེང་གེ་འཐབ་པའི་ས།།

རྨ་བྱ་ནེ་ཙོ་རྩེ་བའི་ས།།

ཆར་ཟིལ་དྲི་མེད་ཐར་ཐོར་ལ།།

གཡུ་འབྲུག་གསུང་སྐད་སྒྲོག་པའི་ས།།ཞེས་པ་ལྟར་ད་བབ་དམའ་ཞིང་གནམ་གཤིས་དྲོ་བ་དང་། ཆར་ཆུ་མོད་པས། ལོ་གཅིག་གི་དུས་ཚིགས་བཞིར་འབྲས་དང་ཀའོ་ལེང་། ཁྲེ། ཨ་ཤོམ་སོགས་ལོ་ཏོག་སྐྱེས་པ་དང་། རི་རོང་དོག་ཅིང་གདོད་མའི་ནགས་ཚལ་སྟུག་པོས་ཁེབས་པ། འབྲས་ལྡན་ལྗོན་ཤིང་དང་སྨན་རྫས་རྩ་ཆེན་རྣམས་རི་ལུང་ཀུན་ལ་སྐྱེས་ཤིང་དུས་བཞིར་སྔོ་མཐིང་ངེར་འདུག་པ། ཁྱད་པར་དུ་དབྱར་དུས་དང་སྟོན་ཀར་སྨན་ཏོག་དང་ལྗོན་ཤིང་རྣམས་ལ་མེ་ཏོག་བཞད་ཅིང་འབྲས་བུ་སྨིན་པ་དང་། མཛེས་སྡུག་བྱ་རིགས་སྣ་ཚོགས་ངང་གིས་འཁོར་ནས་སྙན་པའི་སྐད་སྒྲ་ལྷང་ལྷང་དུ་སྒྲོག་བཞིན་འཕུར་ལྡིང་གར་ལ་རོལ་པ། སེང་གེ་དང་སྟག་དོམ་སོགས་གཅན་གཟན་དང་རི་དྭགས་སྣ་ཚོགས་ཀྱང་ས་དེའི་བཅུད་དང་རྒྱན་དུ་འཛོམས་ཤིང་རྩེན་པར་བྱེད། མོན་ཡུལ་ལ“མོན་ཡུལ་སྐྱིད་མོ་ལྗོངས”སུ་འབོད་པ་ཡང་ས་དེའི་ཡུལ་གྱི་བཀོད་པ་ལེགས་ཤིང་ཐོན་ཁུངས་འཛོམས་པོ་ཡོད་པའི་རྐྱེན་ཡིན་པ་བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་པར་དུ་བཏབ་པའི《མོན་པ་རིགས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་མདོར་བསྡུས》དང་། མོན་པའི་ཡུལ་ནས་སྐྱེས་ཤིང་ནར་སོན་པའི་ཡེ་ཤེས་འཕྲིན་ལས་ལགས་ཀྱིས་བརྩམས་པའི《མོན་ཡུལ་གྱི་གཞི་རྩའི་གནས་ཚུལ》ལས་གསལ། དེ་མིན་བོད་ལྗོངས་སྤོ་བོ་ཁུལ་གྱི་ཙ་རིའི་མཆོད་རྟེན་ནག་འབལ་ཞེས་པ་ནི་ཐེའུ་རང་བླ་མ་རྐང་གཅིག་བཏུལ་བའི་མཆོད་རྟེན་དུ་བགྱིས་པ་དང་། སྤོ་བོ་རྫོང་རྣ་ཟེར་བ་ནི་མོན་ཤིང་ཁྲི་རྒྱལ་པོའི་བློན་པོ་སྐུ་ལྷ་ཐོག་རྒྱལ་བཟུང་བའི་གནས་ཡིན་པར་ངོས་འཛིན་ཞིང་གནས་དེའི་མིང་ལའང་དང་ཐོག་བཟུང་སྣ་ཟེར་ཡང་། ཕྱིས་སུ་སྒྲ་ཟུར་ཉམས་ནས་རྫོང་སྣར་འབོད་པ་ཡིན་ཟེར་བ་དང་། བཟུང་སྣའི་ཕུ་ལ་ཐང་ཞིག་ཡོད་པ་སྔར་གླིང་གི་དམག་སྒར་འདེབས་ས་ཡིན་པས་གླིང་ཐང་ཟེར་བ་དང་། བཟུང་སྣ་ཕ་རིའི་ངོགས་ལ་ཐང་ཞིག་ཡོད་པ་དེ་མོན་སྐུ་ལྷ་ཐོག་རྒྱལ་ངལ་གསོ་བའི་ཐང་ཡིན་པས་སྐུ་ཐང་ཞེས་བགྱིས། ཆུ་མདོའི་ཐང་གཤམ་དུ་མོན་སྐུ་ལྷ་ཐོག་རྒྱལ་གྱི་ཕུང་བོ་མནན་པར་བགྱིས་པའི་མཆོད་རྟེན་ཞིག་ཡོད་པ་དེའང་རིག་གནས་གསར་བརྗེའི་དུས་བཤིབས་པ་ན། མིའི་རྐང་དུང་རིང་པོ་སྐྱེ་བོ་ཕལ་བའི་སྐེད་པའི་མཚམས་སུ་སླེབས་པ་ཞིག་ཡོད་པ། དངོས་སུ་མཐོང་མྱོང་བའི་མི་ཡོད་ཟེར་བ་དེ་དག་ཀྱང《མོན་གླིང་གཡུལ་འགྱེད》དུ་བཀོད་པ་དང་ཕལ་ཆེར་གཅིག་ཏུ་མཐུན་པ་རེད།

དེ་ལྟར་གནའ་བོའི་ཡིག་ཚང་དུ་བསྟན་པའི་མོན་དང་། གླིང་སྒྲུང་དུ་བསྟན་པའི་མོན་གཉིས་མིང་དང་ཆགས་ཡུལ། ཡུལ་གྱི་བཀོད་པ་སོགས་ཀུན་ནས་མཐུན་ལ། ས་དེར་ཡོད་པའི་གནའ་ཤུལ་དང་ངག་རྒྱུན་ཡང《མོན་གླིང་གཡུལ་འགྱེད》ཀྱི་བརྗོད་བྱའི་ནང་དོན་དང་མཐུན་པར་གཞིགས་ན། གླིང་སྒྲུང་དུ་བསྟན་པའི་མོན་ཞེས་པ་ནི་གནའ་བོའི་ཡིག་ཚང་དུ་བཀོད་པའི་ལྷོ་མོན་ཏེ་བོད་ལྗོངས་དང་རྒྱ་གར་འདྲེས་མཚམས་ཀྱི་མོན་ཡུལ་དེ་ཡིན།

འབྲི་རུ་རྫོང་།

ལོ་རྒྱུས་མདོར་བསྡུས།

འབྲི་རུ་རྫོང་འབྲི་རུ་ནི་མདོ་དབུས་ཁམས་གསུམ་གྱི་ནང་ནས་མདོ་སྟོད་མི་ཡི་ཆོལ་ཁ། མདོ་ཁམས་ཤོད་ཆེན་བཅོ་བརྒྱད་ཀྱི་ནང་ནས་ནགས་ཤོད་སྦས་ཡུལ་སྨན་ལྗོངས། མདོ་ཁམས་ཀྱི་ཕྱུག་དྲུག་གི་ནང་ནས་དངུལ་རྒྱལ་གཡང་མོ་ལུག་གིས་ཕྱུག་ཅེས་པའི་ཁོངས། གདང་ལའི་རི་རྒྱུད་ནུབ་ནས་ཤར་དུ་ནར་བའི་ལྷོ་ཕྱོགས། ཐང་ལྷའི་རི་རྒྱུད་ནུབ་ནས་ཤར་དུ་བརྐྱང་བའི་བྱང་ཕྱོགས། མདོ་ཁམས་ཀྱི་ཆུ་བཞིའི་ནང་ཚན་དངུལ་ཆུ་ཁམས་པ་འབབ་པའི་གཞུང་རྒྱུད་དུ་ཆགས་ཡོད། དེ་ཡང་ནུབ་དང་ནུབ་བྱང་གི་ས་བབ་མཐོ་ལ་ཤར་དང་ཤར་ལྷོའི་ཕྱོགས་ཀྱི་ས་བབ་དམའ། སྟོད་ཕྱོགས་རྣམས་སྤྱིའི་ཆ་ནས་འབྲོག་ས་དང། སྨད་ཕྱོགས་རྣམས་སྤྱིའི་ཆ་ནས་ཞིང་པ་ཡིན། དངུལ་ཆུ་ཁམས་པ་ནུབ་ནས་ཤར་དུ་བརྒྱུགས་པའི་གཡས་གཡོན་ཏེ། ལུང་པ་སྤྱིའི་ལྷོ་བྱང་གཉིས་སུ་གྱེས་པའི་ལུང་ཆེན་རྣམས་ཀྱི་སྨད་ཕྱོགས་དང། དངུལ་ཆུའི་འབབ་རྒྱུད་ཕལ་ཆེ་བ་ལ་སྔོན་དུས་སུ་ཤིང་ནགས་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་ཁྱབ་ཡོད།

མདོ་ཁམས་ནགས་ཤོད་འབྲི་ལྗོངས་ཡུལ་གྱི་སའི་ཆ་སྔོན་བཙན་པོའི་སྐབས་སུ་ནགས་ཤོད་སྟོང་བུ་ཆུང་ཞེས་པའི་དམག་གི་ལྟེ་བ་ནགས་ར་ལྤགས་ཐང་ཞེས་པ་དེར་རྫོང་ཆགས་པ་ནས་བཟུང་གནས་དེར་འབྲི་རུའི་སའི་ལྟེ་བ་ངོས་འཛིན་གྱི་ཡོད། ཡུལ་སྤྱིའི་ས་བབས་ནི། ཤར་དང་ཤར་ལྷོའི་ཕྱོགས་དམའ་བ་དང༌། ནུབ་དང་ནུབ་བྱང་ཕྱོགས་ཅུང་མཐོ་བ་ཡོད་པ་དང༌། རྒྱ་མཚོའི་ངོས་ནས་མཐོ་ཚད་ཆ་སྙོམས་སྨི4000ཡོད། ལོ་རེའི་ཆར་ཆུའི་འབབ་ཚད་ཧའོ་སྨི580ནས650བར་ཟིན་གྱི་ཡོད། ས་བབས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་ནི་དབྱར་ཁར་ཚ་བ་ཆུང༌། ཉི་མ་འཆར་ཡུན་རིང༌། ཉི་འོད་འོག་ཏུ་རླངས་ཆུའི་གྲུབ་ཆ་ཉུང༌། ཆར་དང་ཁ་བ་ཅུང་མང༌། མཁའ་དབུགས་དྭངས་ཤིང་ཁོར་ཡུག་གཙང་བ། རྩི་ཤིང་དང་རྩ་ཆེའི་རི་སྐྱེས་སྔོ་སྨན་རིགས་ཀྱི་འབྱུང་ཁུངས་ཡིན་པ་ནི་ནགས་ཤོད་སྦས་ཡུལ་སྨན་ལྗོངས་ཞེས་མིང་དོན་མཚུངས་པ་ད་ལྟའི་དུས་སུ་སྨན་རིགས་ལག་སོན་ཡོད་པ་རྣམ་གྲངས300ལྷག་ཡོད་པ་འབྲི་རུའི་ལོ་རྒྱུས་སུ་གསལ། གཞན་ཡང་གཏེར་དངོས་སོགས་རང་བྱུང་གི་ཐོན་ཁུངས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ནགས་ཤོད་འབྲི་ལྗོངས་ཕྱུག་མོ་ཞེས་རྒྱུ་མཚན་དུ་བྱས་ནས་བཏགས་པའི་རྗེས་གྲུབ་ཀྱི་ཐ་སྙད་ཞིག་ཡིན།

ནགས་ཤོད་ནི་ཚོ་པ་དགུ་ལས་གྲུབ་པ་ཞིག་ཡིན། ནགས་ཤོད་ཚོ་དགུ་ནི། འབྲི་རུ། སྟག་དྲུག །བོམ་ཕན། ཁྲ་རིང༌། འགོམ། རཀྵི། ན་རོག །བུ་རྫུམ། སེན་ཚ་བཅས་ལ་ནགས་ཤོད་ཚོ་དགུ་ཞེས་འབོད།

འབྲི་རུ་ཚོ་པ་ཞེས་པ་འདི་ནི་འབྲི་ལྗོངས་ནགས་ཀྱི་ཡུལ་ལུང་ཆེན་པོ་དེའི་སྨད་ཕྱོགས་ཐོག་མར་འབྲི་ཡི་རུས་དགུ་ཞེས་པ་དེས་ས་བཟུང་ནས་རིམ་གྱིས་འཕེལ་བའི་ཚོ་པ་ཞིག་ཡིན། རུས་དགུ་ནི། ཕྱུག་རུ། རྫ་རུ། རུ་གཟི། ཞུ་རུ། སོག་རུ། འབའ་རུ། སྡེ་རུ། བེ་རུ། སུན་རུ་བཅས་ཡིན། དེ་དག་གིས་བཟུང་བའི་ས་ཁུལ་རྣམས་ལ་ཡུལ་སྡེའི་ཁྲིམས་སྲོལ་ལྡན་པའི་སྡེ་ཚན་བཙུགས་ནས་འབྲི་ཡི་ཤོག་གསུམ་ཞེས་པ་བྱུང་།

ཕྱིས་སུ་བསྐྱར་རྒྱུད་སྣོན་ནས་ཤོག་ཁ་བཞི་བྱུང་བ་ནི་ཆུང་རྒྱུད། ཉི་མ། ལུང་རྒྱུད། བསྐྱར་རྒྱུད་བཅས་ཡིན། སྔོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ལས། སུམ་པ་འབྲི་ཡི་རྒྱལ་པོ་ལ།། རྒྱལ་ཕྲན་བཅུ་གཉིས་རྒྱུད་དུ་གྲོལ།། ཞེས་གསུངས་པའི་སུམ་པ་རྒྱལ་པོ་ལ་འབྲི་ཡི་མིང་བྱུང་བ་ཡང་རུས་རྒྱུད་འདི་ལས་བྱུང་བའི་མི་རྒྱུད་ཅིག་མིན་ནམ་སྙམ།

སྟག་ཕྲུག་ཚོ་པ། ཐོག་མར་སྟག་ཕྲུག་རུས་དགུ་ཞེས་པ་དེས་ས་བཟུང་བ་རིམ་གྱིས་འཕེལ་བའི་ཚོ་པ་ཞིག་ཡིན། རུས་དགུ་ནི། དབང་པོ། ཐང་རྒྱུད། གྲག་རྒྱུད། བཙན་མགོ གཡག་པ། བྱང་པ། པད་ཕྱུང་། གདོང་མཆོང་། འབྲོང་ཚ། བཅས་ཡིན། དེ་དག་གིས་བཟུང་བའི་ས་ཁོངས་བདག་ཐོབ་ཀྱི་ཁྲིམས་གཞི་བཙུགས་ནས་སྟག་ཕྲུག་ཤོག་གསུམ་ཞེས་པ་བྱུང། དེ་ཡང་ཁྱུང་ཁྲ། བཙན་མགོ གིལ་པ་བཅས་ཡིན།

བོམ་ཕན་ཚོ་པ། སྔོན་སུམ་པའི་དུས་སུ་ས་ཆ་དེ་ལ་ནགས་ཆུ་མ་གཞུང་ཟེར་སྐད། སྐབས་དེ་དུས་ནགས་ཤོད་སྟོད་དབུ་ཐང་མན་ལ་དབང་བསྒྱུར་བྱས་པའི་ཚོ་པ་ཞིག་ཡིན་པ་དང་། ཕྱིས་སུ་ཚོ་པ་དུ་མ་འཕེལ་ནས་བོམ་ཕན་ཚོ་པའི་ཁྱབ་ཁོངས་ཅུང་ཟད་ཆུང་དུ་ཕྱིན་པ་མ་གཏོགས་ནགས་ཤོད་ཚོ་དགུའི་ནང་ནས་སྔ་ཤོས་ཀྱི་ཚོ་པ་ཞིག་ཡིན་པར་སྙམ།

ཁྲ་རིང་ཚོ་པ། ཚོ་པ་འདི་ཐོག་མར་སྨུག་པོ་གདོང་གི་རྒྱུད་པ་སྤུན་བཞི་བྱུང་བ་དེས་ས་བཟུང་ནས་རིམ་བཞིན་འཕེལ་བ་ཞིག་ཡིན། དེ་དག་གིས་དབང་བསྒྱུར་བྱས་པའི་ཡུལ་སྨོང་ཆེན་ཞེས་པ་དེར་དམར་རུ་གནམ་རྫོང་། ཤ་རུ་གནམ་རྫོང་། དགྲ་མཁར་གནམ་རྫོང། ཆུང་རྫོང་ཞེས་པའི་མཁར་བཞི་བརྩེགས་ཏེ་སྲིད་དབང་བཟུང། དེ་རྗེས་སེན་ཚ་རུས་རྒྱུད་ཀྱིས་བཟུང་ནས་རུལ་སྦལ་སྙིང་རྫོང། དངུལ་རུ་གནམ་རྫོང། དབུས་རུ་གནམ་རྫོང། ཁྲོ་ཆུ་སྙིང་རྫོང་བཅས་རྫོང་བཞི་མོ་བ་ལ་བརྩེགས་ནས་སྲིད་དབང་བཟུང། དེ་དག་གིས་བཟུང་བའི་མངའ་ཁོངས་ལ་ཕྱིས་སུ་ཁྲ་རིང་ཤོག་བཞི་ཞེས་པ་བྱུང་བ་ནི་སྒུར་སྟོད། སྒུར་སྨད། ཀ་རོང་། མཁར་རེ་བཅས་ཡིན།

འགོམ་ཚོ་པ། ཚོ་པ་འདི་ཐོག་མར་སྒོམ་གྱི་རུས་བདུན་ཞེས་པ་དེས་ས་བཟུང་ནས་རིམ་གྱིས་འཕེལ་བ་ཞིག་ཡིན། དེ་ཡང་སྒྲོ་བ་སྨུག་པོ་འགུལ་རིང་། སྤྲིན་གྱི་དུང་འཕྲུ་འགུལ་རིང་། སྤི་ཐི་བུ་ཡི་ཆར་འབེབས། སྐྱེན་པ་བུ་ཡི་ཐོག་གདུག སོག་རུ་ཀརྨ་ཁྲབ་ཆེན། འཇང་གི་ཨ་ཐུལ་སྐར་ཚེ། སྐྱི་རུ་བླ་མ་རྟ་ནག་ཅེས་པ་རྣམས་ཀྱིས་གདོང་དཀར་དང་བ་ལག ཝག་ཏ། ས་དམར། སྙག་མདའ། སྙག་ཡར་གྲོང་། སྐྱི་རུ་གོང་མ་བཅས་ལ་མཁར་བརྩེགས་ནས་སྲིད་དབང་བཟུང། དེ་རྗེས་ཉུང་དཀར་དང་སྤུ་ཚ། བྱི་རུ། མོན་དེ་བཅས་རུས་རྒྱུད་བཞི་བྱུང་བ་བཅས་ལ་འགོམ་གྱི་རུས་རྒྱུད་བཅུ་གཅིག་ཅེས་གྲགས། དེ་དག་གིས་བཟུང་བའི་མངའ་ཁོངས་ལ་འགོམ་སྡེ་ལིང་དྲུག་ཅེས་བརྗོད། དེ་ཡང་ཉུང་དཀར། ཆུ་སྲིབ། དཀར་གཞུང། ཉང་ཁུ། འོམ་སྡེ། ཡུལ་གྲོང་བཅས་ཡིན།

རཀྵི་ཚོ་པ། ཚོ་པ་འདི་ཐོག་མར་རུས་རྒྱུད་ལྔ་ཡིས་བཟུང་ནས་རིམ་གྱིས་འཕེལ་བ་ཞིག་ཡིན། དེ་ཡང་ཀ་ཀློག ཨར་རྒོད། ཀ་ས། འུ་ར། མཁར་རེ་བཅས་ཡིན། དེ་དག་གིས་སྦེའུ་(སྦེ་ཡིས) བེ་ཐང་(བྲེ་ཐང་)སྒམ་ཐང་། གཟར་ཐང། མངའ་ཡང་བཅས་ལ་གཞིས་ཆགས། ཕྱིས་སུ་སོག་པོའི་རྒྱུད་པར་གྲགས་པ་ནགས་རྗེ་བུ་ཞེས་རྩལ་སྟོབས་ཆེ་བ་ཞིག་བྱུང་བ་དེའི་དབང་ཤུགས་ཀྱིས་བཟུང་ནས་ཆུ་བཟང་ཟླ་བ་ཐང་ལ་མཁར་ཆགས། ས་བཟང་པོ་ཆུ་བཟང་ཟླ་བ་ཐང་།། དཔོན་བཟང་པོ་བོ་ངན་ནགས་རྗེ་དཔོན།། ཕྱི་སོག་རིགས་སྐུ་ཡི་ཆེ་རྒྱུད་དང་།། ནང་ནགས་ཤོད་སྟོད་ཀྱི་རྗེ་བོ།། ཞེས་དམངས་ཁྲོད་ཀྱི་ངག་རྒྱུན་ལ་དར་བའི་ནགས་རྗེ་དཔོན་ཞེས་པ་དེ་ཡིན། དེས་དབང་བསྒྱུར་བྱས་པའི་ས་ཁོངས་ལ་རག་དཀར་དང་རག་ནག་ཅེས་འབྲོག་སྡེ་དང་ཞིང་པའི་སྡེ་ཚན་གཉིས་ཡོད། ཕྱིས་སུ་ཡང་སྡེ་ཚན་དེར་གནས་ནས་སྟོད་ཤོག་དང་སྨད་ཤོག་ཅེས་འབོད།

ན་རོག་ཚོ་པ། ཚོ་པ་འདིའི་བྱུང་རབས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་གསལ་པོ་མ་མཐོང་བས་ཞིབ་པར་མ་ཤེས། སྲིད་འཛིན་ས་གནས་སམ་རྫོང་གཞིས་ནི་ཤ་རིས་ཞེས་པའི་ས་ལ་ཡོད་པར་ཐོས། སྐབས་འགར་བུད་མེད་ཀྱིས་དཔོན་བྱས་པ་ཡང་བྱུང་ཡོད་པ་འདྲ། ནགས་ཤོད་ལུང་པའི་ནང་ནས་ཚོ་པའི་སྲིད་དབང་འཛིན་སྐྱོང་བྱེད་པའི་བུད་མེད་འཇོན་ཐང་ཅན་བྱུང་བ་ནི་ན་རོག་ཚོ་པ་དང་རཀྴི་ཚོ་པ་བུ་རྫུམ་ཚོ་པ་བཅས་ཡིན། ཚོ་པ་འདི་རུས་རྒྱུད་གང་གིས་བཟུང་སྔ་བ་ཡིན་མི་ཤེས་ཀྱང་འདིའི་ཁོངས་སུ་ཡོད་པའི་རུས་རྒྱུད་ནི་འབྲེང་ཚང་། དགྱི། གུང་པ། སེ་བོ། ནག་རུ། སྤྱད་ཚ། སྨ་ར། ཐིས་བ། བློན་རུ། སྟོན་རུ་བཅས་ཡོད།

བུ་རྫུམ་ཚོ་པ། ཚོ་པ་འདི་ནི་ཐོག་མར་ཡུལ་ལུང་གཞན་ནས་ཡོང་བའི་བུ་རྒོད་རྣམས་འདུས་པ་ཡིན་པའི་ཤོད་སྲོལ་ཞིག་ཡོད། གང་ལྟར་རུས་རྒྱུད་གསུམ་གྱིས་ས་བཟུང་ནས་རིམ་བཞིན་འཕེལ་བ་ཞིག་ཡིན། དེ་ཡང་གནམ་ལ་ཆགས་སྔ་བ་མགོ་ལག་རྒྱལ་གསུམ། ས་ལ་ཆགས་སྔ་བ་སྙེ་སྐུལ་དཔོན་གསུམ། ཟེར་བ་བཞིན་སྙེ་བ་དང་ལྐུག་པ། དཔོན་རུ་བཅས་ཡིན། ཕྱིས་སུ་ཁྲིམས་སྲོལ་སྲིད་དབང་གི་ལམ་ལུགས་བྱུང་ནས་བུ་རྫུམ་གྱི་ཡུལ་སྡེ་ལ་མཐའ་ལྔ་དབུས་བཅུ་ཞེས་པ་བྱུང་། དེ་ཡང་ལྷ་རི་དང་། རྒྱ་སྟོང་ལྡིང་དགུ སྔོད་ཨ་ལ་རོང་སོགས་ལ་གྲམ་ནས་ཡོད། སྒེར་སྡེ་མགོ་བཏགས་ཀོང་པོ་བྲག་གསུམ་དང་། ཉིང་ཁྲི་བཅས་ལ་ཡང་ཡོད་པར་གྲགས།

སེན་ཚ་ཚོ་པ། ཚོ་པ་འདི་ནི་ཐོག་མར་ཨར་ཀེ ཡོན་ཚ། ཚགས་པ། ཁོང་ལྷེ། ཐོས། ཨར་མགོ་བཅས་རུས་རྒྱུད་དྲུག་གིས་ས་བཟུང་ནས་རིམ་གྱིས་འཕེལ་བ་ཞིག་ཡིན། ཚོ་པའི་དབང་འཛིན་འགན་འཁུར་གནང་མཁན་ཐོག་མར་ག་འདྲ་བྱུང་ཡོད་མིན་མ་ཤེས་ཀྱང་བར་སྐབས་ཤིག་ནས་ཨར་ཀེ་རུས་རྒྱུད་ཀྱིས་བྱས་པ་དང་། དེ་ནས་ཡོན་ཚ་རུས་རྒྱུད་ཀྱིས་བྱས་པ་སོགས་ཡིན་སྐད། སྐབས་དེ་སྐོར་གྱི་ཚོ་པའི་མགོ་དཔོན་གྱི་མཁར་རྫོང་སེབ་ཧྲུག་ལ་ཡིན་པ་དང་ཕྱིས་སུ་ཞུ་ཚང་གི་སྐབས་སུ་ལ་གོང་ཞེས་པར་མཁར་གཞིས་ཆགས། དེ་དག་ནི་ནགས་ཤོད་ཀྱི་ཚོ་སྡེ་རྣམས་བྱུང་རབས་མདོར་བསྡུས་ཙམ་མོ།།

ཟུར་བཀོད།

སྡེ་ཤོག་གི་རྒྱ་ཆེ་ཆུང་ཇི་ཙམ་ཡོད་པ་གསལ་ཁ་མེད་པས་དཔྱད་པ་བྱ། ནགས་ཤོད་ཚོ་དགུའི་ཚོ་ཤོག་ནང་ནས་གོ་གནས་ཐོབ་ཐང་ཆེ་ཤོས་ཆེན་ཧུའི་མཚན་གནས་ཐོབ་པ་སྟག་དྲུག་དཔོན་ ཚང་ཡིན་པ་དང༌། དེ་ནས་སྦེ་ཧུ་དང༌། སྦེ་ཅང་བཅས་རིམ་པར་ཡོད་པ་དང༌། དེ་བཞིན་ ཆོས་ལུགས་གྲུབ་མཐའ་སྣ་མང་འདུས་པའི་ཡུལ་ལུང་ཞིག་ཡིན་པ་ནི། བོད་གདོད་མའི་ ཆོས་ལུགས་གཡུང་དྲུང་བོན་དང༌། གསང་སྔགས་རྙིང་མ། བཀའ་གདམས། བཀའ་བརྒྱུད། དགེ་ལུགས་བཅས་ཡོད། ས་སྐྱ་མངོན་ཚན་ཆེ་བ་མ་དར། ཡུལ་ལུང་འདིར་མཁས་ཤིང་གྲུབ་པ་བརྙེས་པའི་སྐྱེས་ཆེན་དམ་པ། རིག་གནས་རྒྱ་མཚོའི་དཔལ་ལ་དབང་འབྱོར་བའི་གནས་ལྔ་རིག་པ་བ་དང༌། སྟོབས་འབྱོར་ནམ་མཁའི་མཛོད་ལ་མངའ་བརྙེས་པའི་གྲགས་ཅན་གྱི་མི་སྣ་བྱོན་མྱོང་པ་རེ་རེ་བཞིན་བགྲང་བར་དུས་ཀྱིས་མ་ལོང༌། གཞན་ཡང་གནས་དགོན་རི་ཁྲོད་སོགས་ངོ་མཚར་བའི་བཀོད་པ་དང་ཡོན་ཏན་ཇི་སྙེད་ཅིག་ཡོད་པ་ནགས་ཤོད་འབྲི་རུའི་ལོ་རྒྱུས་དང་ཁམས་སྲིང་མོ་རྫོང་གི་གནས་ཡིག་དཀར་ཆག་སོགས་ལས་ཤེས་པར་བྱ། ཡུལ་སྲོལ་གོམས་གཤིས། རིག་གནས་སྒྱུ་རྩལ། འགྲིམ་འགྲུལ་སྐྱེལ་འདྲེན། ཞིང་འབྲོག་ཐོན་སྐྱེད། རི་སྐྱེས་སྔོ་སྨན་རིགས་སོགས་ཞིབ་པར་ནགས་ཤོད་འབྲི་རུའི་ལོ་རྒྱུས་རབ་རིམ་སཱ་ལའི་ལྗོན་པར་གསལ།

མདོ་ཁམས་ནགས་ཤོད་འབྲི་ལྗོངས་ཡུལ་གྱི་སའི་ཆ་སྔོན་བཙན་པོའི་སྐབས་སུ་ནགས་ཤོད་སྟོང་བུ་ཆུང་ཞེས་པའི་དམག་གི་ལྟེ་བ་ནགས་ར་ལྤགས་ཐང་ཞེས་པ་དེར་རྫོང་ཆགས་པ་ནས་བཟུང་གནས་དེར་འབྲི་རུའི་སའི་ལྟེ་བ་ངོས་འཛིན་གྱི་ཡོད། སྔར་དུས་སུ་ཡུལ་འདིར་སུམ་པ་འབྲི་ཡི་རྒྱལ་པོས་བཟུང་བ་ཞིག་ཡིན། སུམ་པའི་ཡུལ་གྱི་ལྟེ་བ་རྒྱ་ཤོད་སྟག་པ་ཚལ་བྱ་བ་དེང་གི་འབྲི་རུ་རྫོང་ཁོངས་ཀྱི་གཡང་ཤོད་ཤང་གི་རྒྱལ་ཆུའི་རྒྱུད་ཀྱི་གསའ་མདའ་བོན་དགོན་མི་གཡོ་བསམ་གཏན་གླིང་གི་ཕྱོགས་སུ་ཡིན་པར་བཤད། རྒྱལ་པོ་སྲོང་བཙན་གྱིས་དྲག་པོ་དམག་གི་ལས་ཕྱེ་བའི་རྒོད་ཀྱི་སྟོང་སྡེ་དྲུག་ཅུ་རྩ་གཅིག་ཁྲོད་ནས་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བའི་སྟོད་སྨད་བར་གྱི་དཔའ་སྡེ་གསུམ་ལས་བར་གྱི་དཔའ་སྡེ་ནི། རི་སྤེན་མ་ལུང་གིས་ཡར་བཅད། ཆ་སྐོར་དར་བས་མར་བཅད་ཀྱི་ཡུལ་དེ་ན། སྦས་སྡེ་བཅུ་གཉིས་གནས་པ་ནགས་ཤོད་ཀྱིས་དཔོན་བྱས་ཞེས་པའི་ནགས་ཤོད་དང་། རུ་ཆེན་ལྔ་པ་སུམ་པའི་རུ་ལ་བརྩེ་མཐོང་དང་ཕོ་མཐོང་གཉིས། རྒོད་ཚང་སྟོད་སྨད་གཉིས། འཇོང་སྟོད་དང་འཇོང་སྨད་གཉིས། དྲེ་སྟོད་དང་དྲེ་སྨད་གཉིས། ཁ་རོ་ཁ་ཟང་གཉིས། ནགས་ཤོད་སྟོང་བུ་ཆུང་སྟེ་སུམ་པའི་རུ་ལ་སྟོང་ཁྱབ་བརྒྱ་ལྡན་གྱི་སྟོང་སྡེ་བཅུ་གཅིག་ཅེས་འབོད།

ནགས་ཤོད་འབྲི་རུ་རྫོང་ཁོངས་སུ་ད་ཡོད་ཀྱི་དགོན་པ།

གསའ་མདའ་དགོན། སེན་ཚ་དགོན། དགའ་རི་དགོན། ཀླུ་མཁར་དགོན། དངུལ་ཁོ་དགོན། རྡོ་རྟེང་དགོན་བཅས་བོན་དགོན་དང༌། ཆགས་རི་དགོན། རྒོད་ལུང་དགོན། སེར་བཀྲ་ཤིས་དགོན་བཅས་རྙིང་མ། འགོམ་དགོན། ཝ་ཐང་དགོན། གླང་དེལ་དགོན་བཅས་བཀའ་བརྒྱུད་དང༌། ཤུག་ལྡིང་དགོན། གཡག་འཁྲབ་དགོན། ཆོས་སྡེ་དགོན། འབྲི་རུ་དགོན། ཆོས་གླིང་དགོན། སྒྲུབ་སྡེ་དགོན། འབྲོང་སྣ་དགོན། རྭ་ཁྱིམ་དགོན། རབ་བརྟན་དགོན། ལྟ་སྨོན་དགོན། བན་སྒར་དགོན། བྱ་སྣ་དགོན་བཅས་དགེ་ལུགས་ཡིན། དགོན་ཁག་སོ་སོའི་བླ་རབས་དང༌། གཙུག་ལག་ཁང་སྐུ་ གསུང་ཐུགས་རྟེན་སོགས་ཀྱི་སྐོར་ཞིབ་པར་འབྲི་རུའི་ལོ་རྒྱུས་དུ་གསལ་ལོ།།

ནགས་ཤོད་འབྲི་རུ་རྫོང་ཁོངས་སུ་གནས་རི་ཇི་ཡོད།

གཉན་སྲས་ནགས་ལྷ་ཛམ་བྷ། ཁམས་ཀྱི་སྲིང་མོ་རྫོང་གསུམ། མེ་མོ་བྲག་དཀར། འཛམ་བུའི་ཀླུ་རི། རྒོད་ལུང་དཔལ་རྩེ་སྨུག་མོ། པདྨ་ཤེལ་རྫོང་། ཟངས་མདོག་དཔལ་རི། ཤེལ་དཀར་འབུམ་པ།

ནགས་ཤོད་བསྟན་པའི་སྒྲོན་མེ་རྣམ་གསུམ།

འབྲི་རུ་ཞབས་དྲུང་།

རིག་འཛིན་ཉི་མ་གྲགས་པ།

སྟག་ཕུ་རྡོ་རྗེ་འཆང་།

དཔྱད་གཞིའི་ཡིག་ཆ།

ནགས་ལྷ་གནའ་དེང་ཟུང་གི་རིག་གཞུང་འཛིན་སྐྱོང་དྲ་མཛོད།

ནགས་ཤོད་འབྲི་རུའི་ལོ་རྒྱུས་རབ་རིམ་སཱ་ལའི་ལྗོན་པ།

མདོ་ཁམས་སྦྲ་སོག་འབྲི་གསུམ་དྲ་རྒྱ།

རྫོང་སྡེའི་2009་ལོའི་མི་འབོར་གྲངས་བཤེར་རྩ་འཛིན་ལྟར་ན།

At the 2009 PRC census, the county's population was 60,179, of whom:

www.naglha.net

རྒྱ་གར།

རྒྱ་གར། གཞུང་འབྲེལ་ཐོག་རྒྱ་གར་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་(རྒྱ་གར་སྐད་དུ།: भारत गणराज्य) ཞེས་འབོད་པ་དང་། ལྷོ་ཨེ་ཤི་ཡའི་རྒྱལ་ཁབ། འཛམ་གླིང་གི་མི་འབོར་ཆེ་ཤོས་གཉིས་པ་ཡིན་པ་དང་། ས་རྒྱ་ཁྱོན་ཆ་ནས་འཛམ་གླིང་གི་ཨང་བདུན་པར་སླེབས་ཀྱི་ཡོད། མ་ཟད་དམངས་གཙོ་རྒྱལ་ཁབ་ཆེ་ཤོས་ཞིག་ཡིན། ཨེ་ཤི་ཡ་གླིང་ཆེན་འདིའི་ནང་ལོ་རྒྱུས་ཡུན་རིང་ལྡན་ཞིང་རིག་གནས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཡིན། རྒྱ་གར་གྱི་སྐམ་ས་ཆེན་མོ་ནི་གོ་ལ་ཕྱེད་བྱང་མའི་ཕྱོགས་སུ་འཕྲེད་ཐིག་ 804’N ནས་ 3706’N ཡི་བར་དང་། གཞུང་ཐིག་ 6807’E ནས་ 97025’E ཡི་བར་དུ་ཆགས་ཡོད། རྒྱ་གར་གྱི་བྱང་ཕྱོགས་སུ་ཧི་མ་ལ་ཡའི་རི་རྒྱུད་དང་། ནུབ་ཕྱོགས་སུ་ཨ་རབ་རྒྱ་མཚོ། ཤར་ཕྱོགས་སུ་བངྒལ་གྱི་མཚོ་ཁུག ལྷོ་ཕྱོགས་སུ་རྒྱ་གར་རྒྱ་མཚོ་བཅས་ཀྱིས་བསྐོར་ཡོད། ཡུལ་འདིའི་ས་ཆའི་རྒྱ་ཁྱོན་ལ་སྤྱི་ལེ་གྲུ་བཞི་མ་ས་ཡ 3.28 ཡོད་པ་དང་། བྱང་གི་ཀཱསྨིར་མངའ་སྡེ་ནས་ལྷོ་ཡི་ཀཱན་ཡ་ཀཱུ་མ་རི་དབར་བར་ཐག་ཀི་ལོ་མི་ཊར་ 3,214 ཡོད། དེ་བཞིན་ཤར་གྱི་ཨ་རུ་ནཱ་ཅལ་མངའ་སྡེ་ནས་ནུབ་ཀྱི་གུཇ་རཱཏ་དབར་བར་ཐག་ཀི་ལོ་མི་ཊར་ 2,933 ཡོད། ས་ཆའི་ཆགས་སྟངས་ནི་དཔངས་མཐོ་བའི་རི་བོ་དང་རྒྱ་ཆེ་བའི་བྱེ་ཐང་། བྱང་ ཕྱོགས་གྱི་བདེ་ཐང་། ངོ་མཚར་ཆེ་བའི་མཐོ་སྒང། མཚོ་ཁ་དང་གླིང་ཕྲན་ སོགས་སྣ་མང་རང་བཞིན་གྱིས་གྲུབ་ཡོད། ས་ཁྱོན་ཆེ་བའི་རྒྱལ་ཁབ་འདིའི་གནམ་གཤིས་དང་རྩི་ཤིང་། སྲོག་ཆགས། རིག་གནས་སོགས་ནི་རྒྱལ་ཁབ་གཞན་དང་མི་འདྲ་བའི་ཁྱད་པར་ཆེན་པོ་ཡོད།རྒྱ་གར་ལ་སྐམ་ས་དང་འབྲེལ་བའི་ཁྱིམ་མཚེས་རྒྱལ་ཁབ་བདུན་ཡོད་པ་དེ་དག་ནི། བོད་དང་བལ་ཡུལ། འབྲུག། བངྒ་ལ་དེཤ། འབར་མ། པཀི་སྟཱན། ཨཧྥ་ག་ནི་སྟཱན་བཅས་ཡིན། ད་དུང་རྒྱ་མཚོས་བར་ཆོད་ཅིང་ཕན་ཚུལ་ཁ་སྤྲོད་དུ་གནས་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཡོད་པ་དེ་ནི་ཤྲི་ལངྐ་ཡིན། རྒྱ་གར་གྱི་ཆ་ཤས་ ཨན་ཌ་མན་དང་ནཱི་ཀོ་རྦར་གླིང་ཕྲན་ནི་ཐེ་ལན་ཊ་དང་ཨིན་རྡོ་ནི་ཥི་ཡ་བར་མཚོ་ཐོག་རྒྱལ་མཚམས་འབྲེལ་ཡོད། པཀི་སྟཱན་དང་བངྒ་ལ་དེཤ་གཉིས་ནི་སྔར་རྒྱ་གར་གྱི་ཆ་ཤས་ཤིག་ཡིན་ཡང་ཕྱིས་སུ་ལོགས་སུ་གྱེས་ནས་རྒྱལ་ཁབ་མི་འདྲ་བ་གསུམ་དུ་གྱེས་པ་རེད།

རྒྱ་གར་ནི་སེང་གེ་གཙང་པོའི་གཤོངས་ཀྱི་དཔལ་ཡོན་དར་བའི་གནས་ཡིན་པ་དང་ད་ལྟའི་ཆར་པ་ཀི་སི་ཐན་ཁུལ་དུ་ཡོད་པའི་ཧར་པན་གནའ་རྫས་ལས་རྒྱ་སྐྱེད་དང་དབང་ཤུགས་སོགས་རྟོགས་ཐུབ། ཧིན་རྡུ་ཆོས་ལུགས་དང་། ནང་ཆོས། ཇིན་ཆོས་ལུགས། སིག་ཆོས་ལུགས་བཅས་ཀྱི་འབྱུང་ཁུངས་ཡིན། མ་ཟད་ ཇུ་ཌའི་ཆོས་ལུགས། ཛོ་རཱས་ཊི་ཆོས་ལུགས། ཡི་ཤུ་ཆོས་ལུགས། ཁ་ཆེའི་ཆོས་ལུགས་བཅས་སྤྱི་ལོའི་དུས་རབས་དང་པོའི་ནང་དར་ཁྱབ་བྱུང་། དེས་རྐྱེན་པས་སྣ་མང་རིག་གཞུང་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཞིག་རྒྱ་གར་སྐམ་ས་ཆེན་མོ་ཁྱོན་དུ་དར་ཁྱབ་བྱུང་། ཕྱིས་སུ་རིམ་པས་ རྒྱ་གར་ནང་དབྱིན་ཇི་དབང་ཤུགས་སླེབས་ཏེ་མངའ་ཁོངས་ཡོངས་སུ་ཟླ་སྒྲིལ་བྱས། སྤྱི་ལོའི་དུས་རབས་བཅོ་བརྒྱད་ནས་བཅུ་དགུ་བར་ཤར་རྒྱ་གར་དབྱིན་ཇིའི་ཚོང་འབྲེལ་ཀུང་སིས་རྒྱ་གར་རྒྱལ་ཡོངས་འཛིན་སྐྱོང་བྱས་། བདག་ཉིད་ཆེན་པོ་གྷན་དྷི་མཆོག་གི་དབུ་ཁྲིད་འོག་དབྱིན་གཞུང་གི་བཀོད་ཁྱབ་མི་བརྩི་བའི་ཞི་རྒོལ་ལས་འགུལ་(འཆི་གསོན་དབྱེ་ཐག་གཅོད་པའི་ལས་འགུལ) གཞི་རྒྱ་ཆེ་བ་ཞིག་སྤེལ་བས། སྤྱི་ལོ་ 1947 ཟླ་ 8 ཚེས་ 14 ཡི་མཚན་དཀྱིལ་དུ་རྒྱ་གར་ལ་རང་བཙན་ཐོབ།

.

རྗོར་ཌན།

རྗོར་ཌན་(الأردنّ)ནི་ཨེ་ཤེ་ཡ་ཡི་རྒྱལ་ཁབ་ཞིག་རེད། དེའི་རྒྱལ་ས་ནི་ཨམ་མན་རེད།

ཇོར་དན་ནི་ནུབ་ཨེ་ཤེ་ཡའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཡིན་ལ། རྒྱལ་ཁབ་དེ་ལ་གཞུང་འབྲེལ་གྱི་མིང་ཇོར་དན་ཧ་ཤེ་མད་རྒྱལ་པོའི་རྒྱལ་ཁབ་ཟེར། རྒྱལ་ཁབ་དེའི་ས་མཚམས་སུ་ས་དི་ཨ་རབ་དང་བྱང་ཤར་དུ་ཨི་རག བྱང་དུ་སི་རི་ཡ། ནུབ་ཏུ་པ་ལི་སི་ཐན་རྒྱལ་ཁབ་སོགས་ཡོད་ཅིང་། ཇོར་དན་ནི་ཡོ་རོབ་དང་ཨེ་ཤེ་ཡ། ཨ་ཧྥེ་རི་ཀ་གསུམ་གྱི་ལམ་གྱི་སུམ་མདོ་རུ་ཆགས་ཡོད། རྒྱལ་ཁབ་དེའི་རྒྱལ་སའམ་གྲོང་ཁྱེར་ཆེ་ཤོས་ལ་ཨེ་མན་ཟེར་ཞིང་གྲོང་ཁྱེར་དེ་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་དཔལ་འབྱོར་དང་ཆབ་སྲིད། རིག་གཞུང་གི་ལྟེ་གནས་གཙོ་བོ་ཞིག་ཆགས་ཡོད།

ལ་དྭགས

ལ་དྭགས་ནི་རྒྱ་གར་ཞིང་ཆེན་ཞིག་རེད།

ལྷ་ས།

Template:Infobox settlement

གྲོང་ཁྱེར་ལྷ་ས་ནི།ལོ་ངོ་ཆིག་སྟོང་སུམ་བརྒྱ་ལྷག་གི་ལོ་རྒྱུས་ཡོད་པའི་བོད་ཀྱི་བཙན་པོའི་དུས་ཀྱི་གྲོང་ཁྱེར་ཞིག་ཡིན་པ་ལ། ད་ལྟའང་བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་ཀྱི་ལྟེ་བའི་གྲོང་ཁྱེར་ཞིག་ཡིན་པ་རེད། འདི་ནི་བོད་ཀྱི་ཆབ་སྲིད་དང་། དཔལ་འབྱོར། རིག་གནས་ཀྱི་ལྟེ་གནས་ཡིན། རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་རིག་གནས་གྲོང་ཁྱེར་དང་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁྱད་ཆོས་ལྡན་པའི་ཡུལ་སྐོར་གྲོང་ཁྱེར་སྐད་གྲགས་ཅན་ཞིག་ཡིན་། ད་ལྟ་གྲོང་ཁྱེར་འདིའི་སྤྱིའི་འཛུགས་སྐྲུན་གྱི་རྒྱ་ཁྱོན་ནི། སྤྱི་ལེ་ངོས་སྙོམས་50 ལྷག་ཙམ་དང་།མི་འབོར་ཁྲི་ 40 ལྷག་ཙམ།རྒྱ་མཚོའི་ངོས་མས་སྤྱི་ཁྲི 3650 ཙམ་གྱིས་མཐོ་བའི་ས་བབས་ཡིན་སྟབས་འཛམ་གླིང་ཐོག་ས་བབས་ཐོ་ཤོས་ཀྱི་གྲོང་ཁྱེར་ཞིག་ཡིན་ཞེས་ཟེར། མ་ཟད་མིང་གཞན་ལ་ཉི་འོད་གྲོང་ཁྱེར་ཡང་ཟེར་། གནའ་གྲོང་ལྷ་ས་ནི་གཡུ་ལྟར་སྔོ་བའི་ལྷ་སའི་སྐྱིད་ཆུའི་འགྲམ་དུ་མཆིས། ཉེ་བའི་ལོ་ཤས་རིང་། རྒྱལ་ཁབ་ཕྱི་ནང་གི་ཡུལ་སྐོར་བ་དང་ས་ཁང་མ་འཇོག་པའི་ཚོང་པ་མང་པོ་ཞིག་སྤྲིན་གྱི་ཚོགས་བཞིན་གྲོང་ཁྱེར་འདིར་འདུས་ཤིང་། གནའ་གྲོང་ལྷ་ས་ལ་འཕེལ་རྒྱས་ཀྱི་གསོན་ཤུགས་གསར་བ་རྒྱས་བཞིན་ཡོད་པ་རེད། སྒོར་མོ་མེ་འཁོར་བབས་ཚུགས་ནས་སྤྱི་ལེ་ 1165 ཙམ།སི་ཁྲོན་ཁྲིན་ཏུའུ་གྲོང་ཁྱེར་ནས་སྤྱི་ལེ 2415 ཙམ་བཅས་སོ་སོ་ནས་ལམ་ཐག་དེ་ལྟ་བུ་ཕེབས་ན་གནའ་བོའི་གྲོང་ཁྱེར་འདིར་འབྱོར་གྱི་རེད།

སི་ཁྲོན་ཞིང་ཆེན་བོད་ཡིག་སློབ་གྲྭ།

སི་ཁྲོན་ཞིང་ཆེན་བོད་ཡིག་སློབ་གྲྭ་ཞེས་པ་བོད་རང་གི་སྐད་ཡིག་ཉིད་འཆད་ཉན་བྱེད་ཡས་ཀྱི་སྐད་ཡིག་ཏུ་བེད་སྤྱོད་བཏང་སྟེ་བོད་ཀྱི་བཅུ་ཕྲག་རིག་གནས་ཆ་ཚང་མ་ཉམས་གོང་འཕེལ་དང་ཉམས་པ་སོར་ཆུད་བྱེད་པའི་སློབ་གྲྭ་ཞིག་ཡིན།

སོག་རྫོང་།

དབྱིན་ཇིར་ SogDzong

སྟོད་ལུང་བདེ་ཆེན་རྫོང༌།

སྟོད་ལུང་བདེ་ཆེན་རྫོང་ནི་ལྷ་ས་ནུབ་ངོས་སུ་ཀི་ལོ་མི་ཊར་བཅུ་ཙམ་གྱི་སར་ཆགས་ཡོད་ཅིང། བོད་མ་ཤོར་གོང་དེར་རྫོང་གསུམ་ཡོད་པ་སྟེ། གདོང་དཀར་རྫོང། སྣེའུ་རྫོང། བདེ་ཆེན་རྫོང་ངམ་བདེ་ཆེན་ཚལ་སྡེ་གཞིས་ཟེར། བོད་ས་ཤོར་རྗེས་རྫོང་གསུམ་ཟླ་བསྒྲིལ་བཏང་སྟེ་སྟོད་་ལུང་བདེ་ཆེན་རྫོང་ཞེས་པར་མིང་གྱུར་བྱས་པ་ཞིག་ཡིན་འདུག ད་ལྟ་རྫོང་འདིར་མི་འབོར་ཁྲི་བཞི་ལྷག་ཡོད་ཅིང། ལྷ་ས་གྲོང་ཁྱེར་ཁོངས་ནས་དཔལ་འབྱོར་དང་། ཤེས་ཡོན་དར་ཤོས་ཀྱི་རྫོང་ཞིག་ཡིན་ལ། ཆབ་སྲིད་ཐོག་དོ་སྣང་ཆེ་ཤོས་ཡོད་པའི་ས་གནས་ཤིག་ཆགས་ཡོད། ད་ལྟ་ས་གནས་འདིར་ལྷ་སའི་མེ་འཁོར་བབས་ཚུགས་འཁེལ་ཡོད་ལ། རིང་་མིན་རྒྱ་ནག་གཞུང་ནས་སྣེའུ་རྫོང་ཁོངས་སུ་མི་འབོར་འབུམ་གཅིག་ལྷག་གཤོངས་བའི་ཁང་པ་བསྐྲུན་ཏེ་རྒྱ་རིགས་གནས་སྤོ་བྱ་འཆར་གྱི་ལས་གཞི་ལག་ལེན་བསྟར་བཞིན་ཡོད་ནའང།་ ༢༠༠༨ ལོའི་ཞི་རྒོལ་་བྱུང་རྗེས་སྤོ་བཤུད་བྱ་རྒྱུར་ཕྲན་བུའི་་དཀའ་ངལ་བྱུང་ཡོད། ད་དུང་རྫོང་དེའི་ཁོངས་ཁྲི་ཟམ་བཙོན་ཁང་ཡོད་པ་མ་ཟད། ཆུ་ཤུལ་བཙོན་ཁང་ཡང་ཧ་ཅང་ཐག་ཉེ་པོ་ཡོད། ༢༠༠༨ ལོར་བོད་མི་ཞི་རྒོལ་བ་མང་པོ་ཞིག་དྲག་ཆས་དམག་མིས་མེ་མདའ་བརྒྱབ་སྟེ་དམར་གསོད་བཏང་རྗེས་མེ་བསྲེགས་བཏང་ཡུལ་གྱི་ས་གནས་ནི་དེ་སྔ་ར་ཚག་དགོན་པ་ཞེས་ལོ་རྒྱུས་ཐོག་ར་ལོ་ཙ་བའི་གནས་ཡིན་པའི་དགོན་པ་དང་ཐག་ཉེའི་ས་ཁོངས་སུ་ ༢༠༠༣ ཙམ་དུ་གསར་བསྐྲུན་བྱས་པའི་གཞུང་གི་དུར་ཁྲོད་ཞིག་ཡོད་པ་དེར་ཡིན་པ་དང། རྫོང་དེའི་ཁོངས་བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་ཁོངས་ཀྱི་བཙོན་པ་ནག་ཅན་སྲོག་ཐོག་གཏོང་རྒྱུའི་ས་གནས་ཤིག་ཡོད་པ་ནི་དགའ་་གདོང་ཞེས་པའི་ས་གནས་ཀྱི་མདུན་ངོས་སུ་ཡོད་ཅིང། ལོ་ཤས་སྔོན་ནས་ས་ཆ་འདི་བེད་སྤྱོད་བྱ་གི་མེད་པ་རེད། ད་དུང་ལོ་རྒྱུས་ཐོག་༸རྒྱལ་བ་སྐུ་ཕྲེང་གསུམ་པ་བསོད་ནམས་རྒྱ་མཚོ་སྟོད་ལུང་དུ་འཁྲུངས་རྗེས་མཛད་འཕྲིན་བླ་མེད་བསྐྱངས་པ་དང་མཚན་དུ་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་ཞེས་པའི་མཚན་གསོལ་བ་སོགས་ལོ་རྒྱུས་ལྡན་པའི་རྫོང་ཞིག་ཡིན་ལ། བོད་རྗེ་སྲོང་བཙན་སྒམ་པོའི་ལྕམ་དུ་བཞེས་པའི་སྟོད་ལུང་པ་མོང་བཟའ་ཁྲི་ལྕམ་ལ་སྲས་འཁྲུངས་ཏེ་བོད་རྗེའི་གདུང་བརྒྱུད་འཕེལ་བ་དང། གསོ་བ་རིག་པའི་ཐད་གཡུ་ཐོག་ཡོན་ཏན་མགོན་པོ་སྟོད་ལུང་སྐྱིད་སྣར་འཁྲུངས་ཏེ་བོད་ཀྱི་སྨན་གཞུང་གི་སྲོལ་གཏོད་པ། དགའ་ལྡན་ཁྲི་ཐོག་རིམ་བྱོན་གནས་འདིར་འཁྲུངས་ཏེ་དགེ་ལུགས་པའི་བསྟན་པ་དར་ཞིང་རྒྱས་པར་མཛད་པའི་རླབས་ཆེན་གྱི་སྐྱེས་བུ་གྲངས་ལས་འདས་ཤིང། སློབ་དཔོན་གུ་རུ་རིན་པོ་ཆེས་ལུང་བསྟན་པའི་གནས་ཡུལ་གཞོང་པ་ལྷ་ཆུར་མཛད་འཕྲིན་བསྐྱངས་པའི་གནས་ཀྱི་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ། བཀའ་བརྒྱུད་བསྟན་པའི་སྲོག་ཤིང་དཔལ་རྒྱལ་བ་ཀརྨ་པ་་མཆོག་གི་གདན་ས་གནས་འདིར་ཆགས་པས་བསྟན་པའི་འོད་རླབས་རྒྱས་ཤིང། ལོ་རབས་ལྔ་བཅུའི་ནང་སྟོད་ལུང་པའི་བྱང་ངོས་པ་སོགས་ཕྱི་ལུགས་ཀྱི་སློབ་གཉེར་ཐོག་མར་མཛད་དེ་གོ་མཚོན་བཟོ་སྒྲིག་གི་རིག་པ་སྤེལ་ཏེ་ད་ལྟ་བརྒྱུད་པ་རིམ་གྱིས་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་བྱ་གཞག་ཐོག་བྱས་རྗེས་གང་ཚམས་བཞག་ཡོད་ལ། བོད་ཀྱི་མི་རབས་གསར་པའི་གཞོན་སྐྱེས་འཚར་ལོངས་བྱུང་རྗེས་རྒྱ་ནག་གཞུང་གི་ཁ་གཏད་དུ་ལངས་ཏེ་གདོང་མཆོངས་བྱ་མཁན་གྱི་དཔའ་བོའི་ཁྱུ་ཚོགས་ཀྱི་གྲལ་དུ་ ༡༩༨༧ ལོ་ནས་་འགོ་བཙུགས་པའི་འབྲས་གྲྭ་ངག་དབང་ཕུལ་བྱུང་སོགས་རིམ་གྱི་བྱོན་པའི་དཔའ་བོ་གྲངས་ལས་འདས་པ་མཐའ་གཅིག་ཏུ་ཡང་རྩེར་སོན་ཡོད་པ་དང། ཉེ་དུས་ ༢༠༠༨ ལོར་ལྡིང་ཁ་་ངག་དབང་དབྱིག་གཉེན་སོགས་དཔའ་བོའི་ཁྱུ་ཚོགས་དང་། ལྷ་སའི་ ༣།༡༤ ནང་འདས་གྲོངས་སོང་བའི་སྟོད་ལུང་པ་ལྷག་པ་ཚེ་རིང་དང་། བསྟན་སྒྲོལ། བླ་མ་སྤེན་པ་སོགས་ཀྱིས་ཚེ་སྲོག་རང་མི་རིགས་ཀྱི་ཆེད་དུ་ལེགས་སྐྱེས་ཕུལ་བའི་གནས་ཁྱད་ཅན་གྱི་ལྟེ་ཁྲག་འཐོར་ཡུལ་དེ་ནི་སྟོད་ལུང་གི་གནས་ས་དེ་ཡིན་ལ། སྟོད་ལུང་ཞེས་པ་འདི་ནི་ལོ་རྒྱུས་ཐོག་ལྷ་ས་སྟོད་དང་སྨད་ཆགས་སྐབས་ལྷ་སའི་སྟོད་ཀྱི་ཡུལ་དུ་སྟོད་ལུང་ཞེས་ཐོགས་པ་དང། ཡང་འགའ་རེར་བདུད་ལུང་ཞེས་སྟོད་ལུང་དུ་མིང་འགྱུར་བ། འགའ་ཞིག་ཏུ་ལྷ་སའི་སྐྱིད་ཆུར་འདྲེས་པའི་གཙང་ཆུར་སྟོད་ལུང་ཆུ་བོ་ཞེས་པ་འདི་ཡུལ་གྱི་མིང་དུ་ཆགས་པ་སོགས་གང་ལྟར་ལྷ་ལྡན་ཡུལ་གྱི་འདབ་འབྲེལ་དུ་ཆགས་པའི་རྫོང་འདིར་ལོ་རྒྱུས་ཐོག་སོ་སོའི་མི་རིགས་ལ་ལག་རྗེས་ངེས་ཅན་ཡོད་པའི་སྐྱེ་བོ་མི་ཉུང་བ་ཞིག་བྱུང་ཡོད་པའི་གནས་དེ་སྟོད་ལུང་ཡིན་ནོ།།

ཨའི་ཅི།

སྔོན་བོད་ཡིག་དུ་བསྒྱུར་བའི་མིང་དག་གི་ཁྲོད་དུ། ཨའི་ཅི, ཨེ་ཟིབ , ཨེད་ཅི , ཨེད་ཟི , ཨེ་ཅི་སོགས་ནི་ནོར་འཁྲུལ་ཡིན་པ་དང་། རྒྱལ་སྤྱིའི་སྒྲ་གདངས་ལ་བསྟུན་པའི་བསྒྱུར་ཚུལ་ནི་ཨེ་ཅིབ་ཡིན་པ་རེད།

ཨ་རབ་ཨེ་ཅིབ་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་སྟེ་བསྡུས་མིང་ལ་ཨེ་ཅིབ་ཅེས་འབོད་པ་ནི་གནའ་བོའི་ཤེས་རིག་དར་བའི་རྒྱལ་ཁབ་ཆེན་མོ་བཞིའི་ཡ་གྱལ་ཡིན་ལ། ནུབ་སི་རི་ཡ་དང་ལྷོ་སུའུ་དན། བྱང་སྐོར་དཀྱིལ་རྒྱ་མཚོ་དང་ས་དི་ཨ་རབ་བཅས་དང་འདབ་འབྲེལ་དུ་གནས་ཤིང་། མཁའ་དབུགས་སྐམ་ཤས་ཆེ་ཞིང་ཆར་བ་འབབ་ཚད་ཉུང་བའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཡིན། ཨེ་ཅིབ་ཏུ་ཡུལ་སྐོར་བའི་དང་བ་འདྲེན་པའི་མཛེས་ལྗོངས་དང་ཁྱད་མཚར་གྱིས་ཕྱུག་པའི་རིག་གནས་ཤུལ་བཞག་མང་པོ་ཞིག་ཡོད་པས་ཡུལ་སྐོར་ལས་རིགས་ནི་ཨེ་ཅིབ་ཀྱི་རྒྱལ་དམངས་དཔལ་འབྱོར་འཕེལ་རྒྱས་ཀྱི་སྒུལ་ཤུགས་གཙོ་བོ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད།

ས་བབ་དང་གནམ་གཤིས་ཀྱི་དབང་གིས་ཨེ་ཅིབ་ཀྱི་རྒྱལ་ཁོངས་ས་ཁུལ་ཆེན་མོ་བཞིར་དབྱེ་ཡོད་དེ། ཉི་ལའོ་གཙང་པོའི་བཞུར་རྒྱུད་དང་ཉི་ལའོ་གཙང་པོའི་ཟུར་གསུམ་གླིང་ཁུལ། ནུབ་རྒྱུད་ཀྱི་བྱེ་ཐང་ས་ཁུལ། ཤར་རྒྱུད་ཀྱི་བྱེ་ཐང་ས་ཁུལ། ཞི་ནེ་ཕྱེད་གླིང་བཅས་སོ།། ཁེ་རོ་ལྷོ་རྒྱུད་ནི་ཞེང་གི་རིང་ཚད་ལ་སྨི་ཁྲི་3ནས་16ཡོད་པའི་ཉི་ལའོ་གཙང་པོའི་ལྗང་མདོག་བར་ཁྱམས་ཡིན་ལ། འདིར་ཨེ་ཅིབ་སྟོད་རྒྱུད་ཅེས་འབོད། ཁེ་རོའི་བྱང་རྒྱུད་ལ་ཨེ་ཅིབ་སྨད་རྒྱུད་ཅེས་འབོད། ཉི་ལའོ་གཙང་པོའི་ཟུར་གསུམ་གླིང་ནི་ཨེ་ཅིབ་ཀྱི་གནའ་བོའི་ཤེས་རིག་གི་འབྱུང་ཁུངས་ཡིན་པར་མ་ཟད་ཨེ་ཅིབ་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་དཔལ་འབྱོར་ཁུལ་གཙོ་བོ་ཞིག་ཀྱང་ཡིན། ཨེ་ཅིབ་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་མི་མང་ཆེ་བ་དེར་འདུས་སྡོད་བྱས་ཡོད་གཤིས་འཛམ་གླིང་གི་མི་འདུས་སྡོད་ཆེས་ཆེ་བའི་ས་ཁུལ་དུ་ངོས་འཛིན།

གཞན་དང་མི་མཚུངས་པའི་འཚོ་སྡོད་ཁོར་ཡུག་དང་རིག་གནས་སེམས་ཁམས་ཀྱིས་ཨེ་ཅིབ་མི་དམངས་ལ་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་བསམ་བློའི་འདུ་ཤེས་དང་འཚོ་བའི་གོམས་གཤིས་ཤིག་གྲུབ་ཡོད། ཨེ་ཅིབ་མི་ཁ་དོག་དཀར་པོ་དང་ལྗང་གུར་དམིགས་བསལ་གྱི་འདངས་རྩིས་ཡོད་དེ། ཁོ་ཚོས་ཁ་དོག་དེ་གཉིས་ནི་བདེ་སྐྱིད་དང་བཀྲ་ཤིས་མཚོན་པའི་རྟགས་སུ་ངོས་འཛིན་བྱེད་པ་དང་། གྲངས་ཀ་དག་ལས་བདུན་པ་དང་ལྔ་པ་ནི་རྟེན་འབྲེལ་བཟང་པོ་དང་བཀྲ་ཤིས་པའི་གྲངས་ཀར་ངོས་འཛིན་བྱེད། ཨེ་ཅིབ་མིའི་བསམ་བློའི་འདུ་ཤེས་ཁྲོད་གཡས་གཡོན་གཉིས་ལས་གཡས་ནི་དགེ་བ་དང་གུས་ལུགས་མཚོན་ལ། གཡོན་ནི་བཀྲ་མི་ཤིས་ཤིང་སྡིག་པ་མཚོན་པའི་ཁ་ཕྱོགས་ཤིག་ཏུ་ངོས་འཛིན་བྱེད་དེ། དཔེར་ན། མགྲོན་པོར་ལག་འཇུ་བྱེད་པ་དང་བཟའ་བཏུང་ལ་རོལ་བ། མི་གཞན་ལ་དངོས་པོ་སྤྲོད་སྐབས་སུ་ངེས་པར་དུ་ལག་པ་གཡས་པ་བཀོལ་བ་དང་མི་གཙང་བའི་ལས་ལ་འཇུག་སྐབས་ལག་པ་གཡོན་པ་བཀོལ་བའི་གོམས་སྲོལ་མ་ཉམས་པར་གནས་ཡོད།

ཨེ་ཅིབ་ཀྱི་རྒྱལ་ས་ཁེ་རོའི་བཅིངས་གྲོལ་ཐང་ཆེན་ལྟེ་གནས་སུ་འཛམ་གླིང་ན་མིང་དུ་གྲགས་ཤིང་གཞི་རྒྱ་ཆེས་ཆེ་བའི་རིག་དངོས་བཤམས་སྟོན་ཁང་ཞིག་ཡོད་ཅིང་། དེ་མིང་ལ་ཨེ་ཅིབ་དངོས་མང་བཤམས་སྟོན་ཁང་ཞེས་འབོད། བཤམས་སྟོན་ཁང་དེ་ནི་སྤྱི་ལོ་1902ལོར་ལེགས་པར་བཞེངས། བཤམས་སྟོན་ཁང་དེར་ལོ་ངོ་ལྔ་སྟོང་སྔོན་གྱི་གནའ་བོའི་ཨེ་ཅིབ་དང་ཧྥ་ལོ་(གནའ་བོའི་རྒྱལ་པོའི་སྤྱི་མིང་། ཨེ་ཅིབ་སྐད་དང་ཞི་པོ་ལེ་སྐད་ལས་ཟུར་ཆག་པ་རེད།)དུས་སྐབས་ནས་དུས་རབས་དྲུག་པའི་བར་གྱི་ལོ་རྒྱུས་རིག་དངོས་ཁྲི་25ཉར་ཚགས་བྱས་ཡོད།

འཛམ་གླིང་སྟེང་མིང་དུ་གྲགས་པའི་གཏོར་གཟུགས་མཆོད་རྟེན་ནི་སྤྱི་ལོ་སྔོན་གྱི་2600ལོར་བསྐྲུན་འགོ་ཚུགས་ཤིང་ད་ལྟའི་བར་ཁྱོན་བསྡོམས་གཏོར་གཟུགས་མཆོད་རྟེན་བརྒྱ་ལ་ཉེ་བ་གསར་རྙེད་བྱུང་། དེ་ནི་འཛམ་གླིང་ཐུན་མོང་གི་ཁས་ལེན་པའི་གནའ་བོའི་འཛམ་གླིང་གི་ངོ་མཚར་ཆེན་པོ་བརྒྱད་ཀྱི་གཅིག་གྲས་ཡིན། གཏོས་ཆེ་ཞིང་མིང་དུ་གྲགས་པ་ནི་མི་རབས་གསུམ་གྱི་གཏོར་གཟུགས་མཆོད་རྟེན་ཏེ་ཧོ་ཧྥོ་གཏོར་གཟུགས་མཆོད་རྟེན་དང་ཧ་ཧྥོ་ལ་མཆོད་རྟེན་ཆེན་མོ། མེན་ཁ་ཝོ་ལ་གཏོར་གཟུགས་མཆོད་རྟེན་བཅས་ཡིན། དེ་ལས་རྔམ་བརྗིད་ལྡན་ཞིང་མིང་དུ་གྲགས་པ་ནི་ཧོ་ཧྥོ་གཏོར་གཟུགས་མཆོད་རྟེན་ཆེན་མོ་ཡིན། གཏོར་གཟུགས་མཆོད་རྟེན་འདིའི་རྨང་མཐའི་རིང་ཚད་ལ་སྨི་270དང་མཐོ་ཚད་ལ་སྨི་157.1ཡོད་ལ། བརྩེགས་རྡོ་ཆེན་པོ་ཁྲི་230ཡིས་གྲུབ་ཅིང་རྡོ་ལེབ་རེའི་ལྗིད་ཚད་ལ་ཆ་སྙོམས་ཀྱི་ཏུན་205ཡོད་པ་རེད། བཟོ་བཀོད་ཀྱི་གཏོས་ཆེ་ཞིང་སྒྲིག་གཞིའི་ཚགས་དམ་པའི་གནའ་བོའི་ཤེས་རིག་གི་བསྡུས་གཟུགས་འདི་ཚན་རིག་ཆེད་མཁས་པ་མང་པོ་ཞིག་གི་མཚར་འཛིན་གྱི་བློ་ཁ་ཕྱོགས་ཡུལ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད། གནའ་བོའི་ཨེ་ཅིབ་མིའི་བཤད་རྒྱུན་ལྟར་ན་གཏོར་གཟུགས་མཆོད་རྟེན་ནི་གནའ་བོའི་ཨེ་ཅིབ་ཀྱི་རྒྱལ་རབས་སོ་སོའི་རྒྱལ་པོ་དག་གི་བང་སོ་ཡིན་པ་དང་། རྒྱལ་པོ་དང་འབྱོར་ལྡན་སྐུ་དྲག་དག་ཚེ་ལས་འདས་རྗེས་ཀྱི་འདོད་རྒུ་ལོངས་སུ་སྤྱོད་སའི་གནས་ཤིག་ཀྱང་ཡིན་པར་གྲགས།

ཚན་རིག་ཉམས་ཞིབ་པ་དག་གིས་མིང་དུ་གྲགས་པའི་གནའ་བོའི་བཟོ་བཀོད་དེ་གཏོར་གཟུགས་མཆོད་རྟེན་ད་ལ་གནམ་དཔྱད་རིག་པའི་ཤེས་བྱ་མང་པོ་འདུས་པར་བཞེད། གནའ་བོའི་ཨེ་ཅིབ་མིས་མིའི་ལུས་པོ་ནི་རྣམ་ཤེས་ཀྱི་སྦྲུམ་གནས་ཤིག་ཏུ་ངོས་འཛིན་བྱེད་པ་དང་། རྣམ་ཤེས་དུས་གཏན་དུ་གནས་པར་བྱེད་འདོད་ན་ངེས་པར་དུ་བེམ་པོར་བདག་གཉེར་བྱ་དགོས་ཏེ། ཐོག་མར་སྐུ་གཤེགས་པའི་རྒྱལ་པོ་དང་སྐུ་དྲག་གང་ཞིག་གི་ཀླད་པ་དང་གློ་སྙིང་སོགས་བྲུས་ཏེ་ཁོག་པར་ཚྭ་ཆུས་བཀྲུས་ཤིང་ཚྭ་ཆུ་སྐམ་རྗེས་ཁོག་པའི་ནང་བྲོ་རྫས་བརྫངས་ནས་ལུས་པོའི་ཕྱི་ངོས་སུ་ཤིང་སྤྱིན་བླུག་རྗེས་རས་ཀྱིས་དམ་པོར་དཀྲིས་ཚེ་བེམ་པོ་རང་བཞིན་གྱིས་སྐམ་པོར་འགྱུར་ངེས། བེམ་རོ་སྐམ་འགྱུར་ནི་གནའ་བོའི་ཨེ་ཅིབ་ཀྱི་རྒྱལ་རབས་དང་པོ་ནས་འགོ་བརྩམས་ཤིང་སྤྱི་ལོ་1991ལོར་ཚན་རིག་པ་མོ་ཧན་མོ་ཏི་སད་པི་ཐི་ཡིས་གནའ་བོའི་ཨེ་ཅིབ་མིས་བཟོས་པའི་བེམ་མོ་སྐམ་འགྱུར་ལས་འགྱེད་འཕྲོ་རང་བཞིན་གྱི་དངོས་པོ་ཡོད་པ་གསར་དུ་རྙེད། འདི་ལས་གནའ་བོའི་ཨེ་ཅིབ་མིས་ལོ་ངོ་4000ལྷག་གི་སྔོན་དུ་འགྱེད་འཕྲོ་རང་བཞིན་གྱི་དངོས་པོ་སྤྱད་དེ་རྒྱལ་པོ་དང་སྐུ་དྲག་དག་གི་བེམ་པོ་ཉར་ཚགས་དང་སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད་ཤེས་པ་ར་སྤྲོད་བྱུང་།

ཉི་ལའོ་གཙང་པོ་ནི་ཨེ་ཅིབ་མི་དམངས་ཀྱིས་ཚེ་སྲོག་གི་གཙང་པོར་ངོས་འཛིན་བྱེད། གཙང་པོ་འདིའི་མགོ་ཁུངས་ནི་ཨ་ཧྥེ་རི་ཁའི་ཤར་ཕྱོགས་ཀྱི་པའོ་ལོན་ཏི་མཐོ་སྒང་ཡིན་ལ། པུ་རུན་དི་དང་རུ་ཝང་ཏ། ཐན་ཟ་ཉི་ཡ། ཡུ་གེན་ད། སུའུ་དན། ཨེ་ཅིབ་རྒྱལ་ཁབ་སོགས་བརྒྱུད་དེ་མཇུག་མཐར་ས་དབུས་རྒྱ་མཚོར་བཞུར་པ་རེད། ཉི་ལའོ་གཙང་པོའི་སྤྱིའི་རིང་ཚད་ལ་སྨི་སྟོང་6670ཡོད་པས་འཛམ་གླིང་གི་བཞུར་རྒྱུན་ཆེས་རིང་བའི་གཙང་པོར་ངོས་འཛིན་བྱེད་བཞིན་ཡོད། ཉི་ལའོ་གཙང་པོ་ནི་ཁ་གེད་ལ་གཙང་པོ་དང་ཉི་ལའོ་གཙང་པོ་དཀར་པོ། ཉི་ལའོ་གཙང་པོ་ལྗང་གུ་བཅས་མཉམ་དུ་འདྲེས་པ་ལས་གྲུབ་ཅིང་། ཨེ་ཅིབ་མི་དམངས་ཀྱི་མ་ཡུམ་ལྟ་བུའི་གཙང་པོ་འདིས་ཨེ་ཅིབ་མི་དམངས་ཀྱི་ཚེ་སྲོག་གི་རྒྱུན་བསྐྱངས་ཞིང་ངོ་མཚར་གྱིས་བརྟས་པའི་ཤེས་རིག་མང་པོ་བསྐྲུན་པར་མ་ཟད། སྣ་མང་དཀྱེལ་ཡངས་ཀྱི་རིག་གནས་ཁོར་ཡུག་ཅིག་ཀྱང་བསྐྲུན་པ་རེད།

མིའི་གདོང་སེང་གེའི་ལུས་ཅན་གྱི་སྐུ་བརྙན་ནི་ལོ་ངོ་4500སྔོན་དུ་བསྐྲུན་འགོ་ཚུགས་ཤིང་། དེ་ནི་འཛམ་གླིང་གི་ལོ་རྒྱུས་ཆེས་རིང་བའི་རྡོ་བརྐོས་སྐུ་བརྙན་ཡིན། སྐུ་བརྙན་འདིའི་རིང་ཚད་ལ་སྨི་57དང་མཐོ་ཚད་ལ་སྨི་21ཡོད། སྐུ་བརྙན་འདི་བཞེངས་པའི་ཐོག་མའི་དམིགས་ཡུལ་ཐད་ལ་ཆེད་མཁས་པ་དག་གི་ལྟ་དགོངས་གཅིག་མཚུངས་མིན་ཏེ། ལ་ལས་སྐུ་བརྙན་དེ་དག་གིས་སྐབས་དེའི་དབང་སྒྱུར་བ་དག་གི་རྔམ་བརྗིད་དང་ཟིལ་ཤུགས། དབང་དྲག་མཚོན་པར་བཞེད་ཅིང་། རྟོག་ཞིབ་པ་ལ་ལས་སྐུ་བརྙན་དེ་དག་དང་ཆ་འདྲ་བ་མང་པོ་རོ་མའི་གནའ་བོའི་བཟོ་བཀོད་དང་བང་སོ། ཕབ་ངོས་སུ་མཐོང་རྒྱུ་ཡོད་པ་དང་དེ་ནི་མི་གཙང་བ་དང་བར་ཆད་སོགས་སེལ་བའི་ཆེད་དུ་བསྐྲུན་པར་འགྲེལ། །

ཨི་ཏ་ལི།

ཨི་ཏ་ལི་ངམ་ཨི་ཊ་ལི་(ཡི་ཏ་ལིའི་སྐད།: Italia)ནི་ཡོ་རོབ་གླིང་གི་རྒྱལ་ཁབ་ཞིག་རེད། དེའི་རྒྱལ་ས་ནི་རོ་མ་རེད།

དབྱི་ཐ་ལི་ནི་ཡོ་རོབ་གླིང་གི་རྒྱལ་ཁབ་གྲགས་ཅན་ཞིག་ཡིན་པ་དང་མིང་ཆ་ཚང་ལ་དབྱི་ཐ་ལི་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཟེར། རྒྱལ་ཁོངས་ཀྱི་རྒྱ་ཁྱོན་ལ་སྤྱི་ལེ་གྲུ་བཞི་མ་301333དང་མི་འབོར་ཁྲི་6002ཙམ་ཡོད། དེའི་བྱང་ཕྱོགས་ཀྱི་རི་བོ་ཨའར་པེ་སིའི་ས་ཁུལ་ནི་ཧྥ་རན་སི་དང་སི་ཝེས་ཙེར། ཨོ་སི་ཐྲི་ཡ། སི་ལོ་ཝེ་ཉི་ཡ་བཅས་ལ་སྦྲེལ་ཞིང་། དེའི་ས་ཁོངས་ཀྱིས་མངའ་ཁོངས་ཆུང་བའི་རྒྱལ་ཁབ་སྟེ་སན་མ་རི་ནོ་དང་ཝ་ཐི་ཁན་གཉིས་ཀྱི་མཐའ་ནས་བསྐོར་ཏེ་ཡོད། ཤེས་རིག་ལྡན་པའི་གནའ་བོའི་རྒྱལ་ཁབ་སྟེ་དབྱི་ཐ་ལི་མིང་འདི་ཐོས་མ་ཐག ང་ཚོའི་དྲན་པའི་ཡིད་ངོར་ཤར་ཡོང་བ་ནི་དུས་ཡུན་རིང་པོའི་ནང་སྙན་གྲགས་ཀྱི་དུང་སྒྲ་ཆད་མ་མྱོང་བའི་གནའ་བོའི་རོ་མ་གོང་མའི་རྒྱལ་ཁབ་དང་། སྤྱི་ལོ་79ལོར་ཝེ་སོ་ཝུ་མེ་རིའི་འཇིག་པ་ཆེན་པོས་ཐལ་བར་བཏང་བའི་ཕང་པའེ་གནའ་གྲོང་། ད་དུང་འཛམ་གླིང་ཡོངས་ལ་སྐད་གྲགས་ཆོད་པའི་མཆོད་རྟེན་གསེག་པོ་དང་རིག་རྩལ་བསྐྱར་དར་གྱི་འབྱུང་གནས་གཙོ་བོ་ཧྥོ་ལུའོ་ལུན་སྭ། མཛེས་སྡུག་དཔལ་གྱིས་སྒེག་པའི་ཆུའི་གྲོང་ཁྱེར་ཝེ་ཉི་སི། འཛམ་གླིང་གི་ངོ་མཚར་ཆེན་པོ་བརྒྱད་ཀྱི་གྲས་སུ་འཇོག་པའི་གནའ་བོའི་རོ་མའི་རྩལ་འགྲན་ཐང་སོགས་རེད།

དེའི་ཁྲོད་ཀྱི་ཕང་པའེ་གནའ་བོའི་མཁར་ཤུལ་ནི་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་སློབ་གསོ་ཚན་རིག་རིག་གནས་རྩ་འཛུགས་ཀྱིས་ཆོག་མཆན་ཐོབ་པའི་འཛམ་གླིང་གི་ཤུལ་བཞག་གཙོ་གྲས་ཤིག་ཡིན་ལ། གྲོང་ཁྱེར་འདི་སྤྱི་ལོ་79ལོར་ཝེ་སོ་ཝུ་མེ་རི་ཆེན་པོས་བསྣུབས་ཤིང་རྗེས་སུ་དབྱི་ཐ་ལིའི་གནའ་རྫས་རྟོག་ཞིབ་མཁན་ཚོས་སྔོག་འདོན་བྱས། མི་རྣམས་ཀྱིས་ཕང་པའེ་གནའ་གྲོང་གི་མཁར་ཤུལ་ལས་གནའ་བོའི་རོ་མའི་དུས་རབས་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་འཚོ་བར་རྒྱུས་ལོན་བྱེད་བཞིན་ཡོད། རོ་མ་གོང་མའི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་དུས་དེར་ཀྲུང་གོ་ནི་ཧན་ཤར་མའི་དུས་ལ་ཁེལ་ཞིང་། སྐབས་དེར་དར་གོས་འགྲུལ་ལམ་གྱིས་ཐེངས་དང་པོར་ཀྲུང་གོ་དང་རོ་མ་གཉིས་སྦྲེལ་མཐུད་བྱས་ཏེ་རོ་མའི་མི་ཀྲུང་གོར་ཡོང་ནས་རིག་གནས་དང་ཚོང་ལས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་ཆགས། དེ་བས་རྒྱའི་ཡིག་ཚང་ཁག་ཏུ་གནའ་ནས་བཟུང་ཤར་ལ་ལའོ་དབྱང་དང་ནུབ་ལ་རོ་མ་ཞེས་པའི་འབོད་སྲོལ་བྱུང་།

སྒོར་དབྱིབས་རྩལ་འགྲན་ར་བ་ནི་རོ་མའི་དུས་རབས་ཀྱི་ཆེས་རླབས་ཆེ་བའི་བཟོ་སྐྲུན་ཞིག་ཡིན་ལ་ད་ལྟ་ཉར་ཚགས་བྱས་པ་ཆེས་ལེགས་པའི་སྒོར་དབྱིབས་ཀྱི་རྩལ་འགྲན་ར་བའང་ཡིན། དེ་ནི་རོ་མ་གྲོང་ཁྱེར་ཝེ་ནེ་སི་ཐང་ཆེན་གྱི་ཤར་ལྷོའི་མཚམས་སམ་ཨོ་ལེ་ལི་ཨན་ལྕགས་རིའི་ནང་རོལ་དུ་ཡོད་པ་དང་། དེའི་གྲུབ་ཚུལ་སྒྲིག་གཞི་སོགས་ཉར་ཚགས་བྱས་པ་ལེགས་པོ་ཡོད་པས་འཛམ་གླིང་གི་དཔེ་མཚོན་ལྟ་བུར་གྱུར་ཡོད། སྒོར་དབྱིབས་རྩལ་འགྲན་ར་བ་འདིའི་ཕྱི་ཚུལ་བཙན་རྫོང་ཆེན་པོ་ཞིག་དང་འདྲ་ཞིང་། རྒྱ་ཁྱོན་ལ་སྨི་གྲུ་བཞི་མ་20000དང་སྒོར་མཐའི་རིང་ཚད་ལ་སྨི་527 ཚངས་ཐིག་ལ་སྨི་188 མཐོ་ཚད་ལ་སྨི་57 ཡོད་དེ་ད་ལྟའི་རྩེགས་རིམ་19ཅན་གྱི་ཐོག་ཁང་ཞིག་གི་མཐོ་ཚད་དང་མཚུངས་ཤིང་འཁྱམས་རའི་ནང་ལྟད་མོ་བ་ཁྲི་10.7ཙམ་ཤོང་ཐུབ།

ཝེ་ཉི་སི་ནི་དབྱི་ཐ་ལིའི་བྱང་ཤར་རྒྱུད་ཀྱི་ཡུལ་སྐོར་དང་བཟོ་ལས་གྲོང་ཁྱེར་གྲགས་ཅན་ཞིག་ཡིན་ཞིང་། དུས་རབས་13པ་ནས་དུས་རབས་17པའི་སྨད་ཀྱི་ཚོང་ལས་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་གྲོང་རྡལ་གལ་ཆེན་ཞིག་ཀྱང་ཡིན། དེའི་འཛུགས་སྐྲུན་དང་མཛེས་རྩལ། འཇིམ་བཟོ། གླུ་གར་སོགས་ཀྱིས་འཛམ་གླིང་སྟེང་གོ་གནས་གལ་ཆེན་བཟུང་ཡོད་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་ཡང་ཆེན་པོ་ཐེབས་ཡོད། ཝེ་ཉི་སིའི་མིང་གཞན་ལ་ཡ་ཏེ་ལི་ཡ་རྒྱ་མཚོའི་རྒྱལ་མོ་དང་ཆུའི་གྲོང་ཁྱེར། གླིང་བརྒྱའི་གྲོང་ཁྱེར། འོད་ཀྱི་གྲོང་ཁྱེར་སོགས་སུ་འབོད་ཅིང་དེ་ནི་འཛམ་གླིང་གོ་ལ་རིལ་མོའི་སྟེང་གི་ཆེས་འཆར་ཡན་ལྡན་པའི་གྲོང་ཁྱེར་ཞིག་ཡིན།

དབྱི་ཐ་ལི་ནི་ལུས་རྩལ་དར་ཁྱབ་ཆེ་བའི་རྒྱལ་ཁབ་ཞིག་ཡིན་ཞིང་ལུས་རྩལ་སྦྱོང་བརྡར་གྱི་བྱེད་སྒོ་སྤེལ་གྲངས་མང་བའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཀྱང་ཡིན། ད་ལྟའི་བར་དུ་དབྱི་ཐ་ལིར་ཁྱོན་བསྡོམས་ཨོ་རྩལ་འགྲན་ཚོགས་སྐབས་གསུམ་ལ་འཚོགས་ཤིང་། དེ་ལས་སྐབས་གཅིག་ནི་དབྱར་ཁའི་ཨོ་རྩལ་འགྲན་ཚོགས་ཏེ་སྤྱི་ལོ་1960ལོའི་རོ་མའི་ཨོ་རྩལ་འགྲན་ཚོགས་དང་། གཞན་གཉིས་ནི་1956ལོའི་ཁོ་ཏེ་ནཱ་ཏན་ཕེ་ཙོའི་དགུན་ཁའི་ཨོ་རྩལ་འགྲན་ཚོགས་དང་2006ལོའི་ཏུའུ་ལིང་གི་དགུན་ཁའི་ཨོ་རྩལ་འགྲན་ཚོགས་གཉིས་རེད། གཞན་ད་དུང་དབྱི་ཐ་ལིས་འཛམ་གླིང་བུམ་པ་རྟགས་མའི་རྐང་གྲུག་འགྲན་བསྡུར་ཁྲོད་ཨང་དང་པོ་ཐེངས་བཞི་ལ་ལེན་མྱོང་བས་འཛམ་གླིང་རྐང་གྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ཅེས་པའི་མཚན་སྙན་ལྡན་པའི་རྒྱལ་ཁབ་གྲལ་གྱི་གཅིག་ཀྱང་ཡིན།

དབྱི་ཐ་ལི་ནི་ཡོ་རོབ་གླིང་གི་མི་རིགས་དང་རིག་གནས་ཀྱི་འབྱུང་ཡུལ་ཡིན་ལ་དེས་སྔོན་ཆད་རོ་མའི་རིག་གནས་དང་དབྱི་ཐེ་ལ་སི་ཁན་ཤེས་རིག་ལ་གསོན་ཤུགས་སྩོལ་མྱངས། དུས་རབས་བཅུ་གསུམ་པའི་དུས་མཇུག་ནས་དུས་རབས་བཅོ་ལྔ་བའི་བར། དབྱི་ཐ་ལིའི་རིག་རྩལ་ལ་སྔར་བྱུང་མ་མྱོང་བའི་དར་རྒྱས་ཆེན་པོ་བྱུང་ཞིང་ཡོ་རོབ་གླིང་གི་རིག་རྩལ་བསྐྱར་དར་ལས་འགུལ་གྱི་འབྱུང་ཁུངས་གཙོ་བོར་གྱུར། ཏན་ཏིང་དང་ཏ• ཧྥིན་ཆི། སྨི་ཁའེ་ལང་ཅི་ལོ། ལ་ཧྥེར། ཅ་ལི་ལུའེ་སོགས་རིག་གནས་པ་དང་ཚན་རིག་པ་མང་པོ་བྱུང་ཞིང་། ཁོང་ཚོས་མིའི་རིགས་ཀྱི་རིག་གནས་འཕེལ་རྒྱས་ཐད་འགྲན་ཟླ་བྲལ་བའི་བྱས་རྗེས་ཆེན་པོ་བཞག་པ་དུས་ད་ལྟའང་དབྱི་ཐ་ལིའི་ས་ཆ་གང་སར་ད་དུང་མ་ཉམས་མཇལ་རྒྱུ་ཡོད་པའི་གནའ་བོའི་རོ་མའི་བརྗིད་ཉམས་ལྡན་པའི་བཟོ་བཀོད་དང་། རིག་རྩལ་བསྐྱར་དར་དུས་སྐབས་ཀྱི་རི་མོ་དང་འཇིམ་བརྙན། གནའ་ཤུལ་དང་རིག་དངོས་སོགས་བགྲང་ལས་འདས་པ་ལས་ར་སྤྲོད་བྱེད་ཐུབ། དབྱི་ཐ་ལིར་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་སློབ་གསོ་ཚན་རིག་རིག་གནས་རྩ་འཛུགས་ཀྱིས་ཆོག་མཆན་གནང་བའི་འཛམ་གླིང་ཤུལ་བཞག་ཁྱོན་བསྡོམས་48ཡོད་པ་དང་། གོ་ལ་ཧྲིལ་པོའི་སྟེང་གི་འཛམ་གླིང་ཤུལ་བཞག་ཆེས་མང་བའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཡིན་ནོ། །

སྐད་རིགས་གཞན་ཐོག།

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.