ནུབ་ཕྱོགས།

ནུབ་ཕྱོགས་ནི་ས་ཁམས་རིག་པའི་ནང་ཁ་ཕྱོགས་མཚོན་བྱེད་ཞིག་རེད།

Compass Rose English West

པར་རིས་བར་འཁྱམས།

Hemisferio Oeste
༼ནུབ་ཕྱོགས་སུ་བསྐྱོད་པའི་རྣམ་ཐར།༽

ནུབ་ཕྱོགས་སུ་བསྐྱོད་པའི་རྣམ་ཐར་(རྒྱ་སྐད།:西遊記)ནི་ཀྲུང་གོའི་རིག་གནས་ཀྱི་དེབ་གཙོ་གྲས་ཆེན་པོ་བཞིའི་ནང་གི་གཅིག་རེད།

ཁ་ན་ཌ།

ཁ་ན་ཌ་(Canada)ནི་ཨ་མེ་རི་ཁ་གླིང་ཆེན་གྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཞིག་རེད། དེའི་རྒྱལ་ས་ནི་ཨོ་ཏ་ཝ་རེད། ལོ་ཙཱའི་དབང་གིས་གཤམ་ལ་ཁེ་ན་ཏ་ཞེས་ཀྱང་འབོད།

ཁེ་ན་ཏ་ནི་བྱང་ཨ་རིའི་གླིང་ཆེན་གྱི་བྱང་ཕྱོགས་སུ་ཡོད་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཡིན། དེ་ཡི་ལྷོ་ཕྱོགས་དང་ནུབ་ཕྱོགས་གཉིས་ཀ་ཨ་རི་རྒྱལ་ཕྲན་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཁབ་ལ་སྦྲེལ་ཡོད་པ་དང་། ས་ཁྱོན་གྱི་ཆ་ནས་བཤད་ན། ཁེ་ན་ཏ་ནི་འཛམ་གླིང་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་གྲས་ནས་རྒྱལ་ཁབ་ཆེ་ཤོས་ཨང་གཉིས་པ་ཡིན། ཁེ་ན་ཏ་ལ་ཞིང་ཆེན་བཅུ་དང་མངའ་ཁོངས་ས་ཆ་གསུམ་ཡོད། ཨོ་ཐེ་ཝ་ནི་ཁེ་ན་ཏ་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་རྒྱལ་ས་ཡིན། ༡༨༦༧ལོར། ཁེ་ཏ་ན་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཏུ་གྱུར་ཀྱང་། ༡༩༨༢ལོར་གཞི་ནས་དབྱིན་ཇི་ལས་རང་ཉིད་ཀྱི་རྩ་ཁྲིམས་ཕྱིར་ལག་ཏུ་ཐོབ། དེ་ལ་སྔོན་ཆད་ཁེ་ན་ཏའི་བདག་དབང་ཞེས་བརྗོད།

ཉི་ཧོང་།

ཉི་ཧོང་ངམ་ཉི་འོང་༼ ཉི་ཧོང་སྐད་དུ།: 日本国༽ནི་ཨེ་ཤེ་ཡ་ཡི་རྒྱལ་ཁབ་ཞིག་རེད། དེའི་རྒྱལ་ས་ནི་ཐོ་ཁུ་ཡོ་རེད། དེའི་ནང་གླིང་ཕྲན་མང་པོ་ཡོད་པ་དང་། དེའི་ཁྲོད་ན་གླིང་ཕྲན་ཆེན་པོ་བཞི་ཡོད། གླིང་ཕྲན་ཆེ་ཤོས་དེ་ནི་འཛམ་གླིང་གི་གླིང་ཕྲན་ཆེ་ཤོས་བདུན་པ་ཡིན། གླིང་ཕྲན་དེ་ལ་ཧོན་ཤུས་ཞེས་བརྗོད། གླིང་ཕྲན་དེ་དག་ནི་ཞི་བདེ་རྒྱ་མཚོའི་ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་ཤར་ཨེ་ཤེ་ཡའི་མཚོ་ངོགས་སུ་ཆགས་ཡོད།

དན་མྲག

དན་མྲག་(Kongeriget Danmark)ནི་ཡོ་རོབ་གླིང་གི་རྒྱལ་ཁབ་ཞིག་རེད། དེའི་རྒྱལ་ས་ནི་ཀའོ་པེན་ཧ་ཀེན་རེད།

ཀའོ་པེན་ཧ་ཀེན

གེ་རེན་ལཏེན་མག་ལ་གཞུང་འབྲེལ་ཐོག་ཏེན་མག་རྒྱལ་པོའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅེས་བརྗོད། ཏེན་མག་ནི་ཡོ་རོབ་བྱང་ཕྱོགས་རྒྱལ་ཁབ(Nordic country)ཅིག་ཡིན། སི་ཁཱན་དྲི་ནཱ་བི་ཡའི(Scandina vian) (ཡོ་རོབ་ཀྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཁྱུ་ཞིག) རྒྱལ་ཁབ་རྣམས་ཀྱི་ཆེས་ལྷོ་ཕྱོགས་སུ་ཡོད་པ་དང་། ནོར་ཝེ་ཡི་ལྷོ་ཕྱོགས་དང་། སི་ཝེས་དན་གྱི་ལྷོ་ནུབ(ཟམ་པ་ཞིག་གིས་འབྲེལ་ནས་ཡོད།) ཏུ་ཡོད། ཏེན་མག་གི་ལྷོ་ཕྱོགས་ས་མཚམས་འཇར་མན་དང་འབྲེལ་ཡོད་ལ། ནུབ་ཕྱོགས་སུ་བྱང་རྒྱ་མཚོ་དང་ཤར་ཕྱོགས་སུ་བྷལ་དིག་རྒྱ་མཚོ་ཡོད། ཏེན་མག་ནི་སྤྱི་ཚོགས་བདེ་དོན་ཤུགས་ཆེ་ཞིང་ཡར་རྒྱས་ཕྱིན་ཚར་བའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཡིན། ༢༠༠༦དང༢༠༠༧ལོར་དཔྱད་ཞིབ་བྱས་ཏེ། ཏེན་མག་ནི། འཕྲོད་བསྟེན་དང་བདེ་དོན་དང་ཤེས་ཡོན་བཅས་ཀྱི་ཚད་གཞི་རྨང་བྱས་པའི་ཐོག་འཛམ་གླིང་སྟེང་གི་ཆེས་ལམ་ལྷོང་བྱུང་བའི་རྒྱལ་ཁབ་དེ་ཡིན་པར་བགྲངས།

པ་ཀི་སི་ཐན

ཕ་ཀི་སི་ཐན་ནི་ལྷོ་ཨེ་ཤ་ཡའི་ནང་གི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཡིན་པ་དང། དེའི་རྒྱལ་ས་ནི་ཨི་སི་ལམ་བོ་རེད། དེ་ནི་རྒྱ་གར་དང་ཨི་རན། ཨབ་གྷན་སི་ཐན། རྒྱ་ནག་བཅས་ཀྱི་འཁྲིས་སུ་ཡོད་ལ། གཞུང་འབྲེལ་གྱིས་ཕ་ཀི་སི་ཐན་ཨི་སི་ལམ་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཅེས་འབོད་ཀྱིན་ཡོད། ཕ་ཀི་སི་ཐན་ལ་ལྷོ་ཕྱོགས་ཀྱི་ཨ་རབ་རྒྱ་མཚོའི་འགྲམ་བརྒྱུད་དུ་རྒྱ་མཚོའི་ངོགས་མཚམས་རིང་བོ་ཞིག་ཡོད། འཛམ་གླིང་སྟེང་ཕ་ཀི་སི་ཐན་མི་འབོར་མང་ཤོས་ཨང་དྲུག་པར་སླེབས་ཡོད་པ་དང་། ས་ཆ་སྤྱིའི་རྒྱ་ཁྱོན་ལ་སྤྱི་ལེ་གྲུ་བཞི་མ་༨༨༠༩༤༠(དེའི་ཁོངས་སུ་ཨ་ཙག་ཁ་ཞི་མིར་དང་གྷེལ་ཇིག་བྷལ་སི་ཐན་གྱི་ཕ་ཀི་སི་ཐན་གྱིས་འཛིན་སྐྱོང་བྱས་པའི་མངའ་ཁོངས་རྣམས་ཚུད་ཡོད།)ཡོད་པས། འཛམ་གླིང་སྒང་གི་རྒྱལ་ཁབ་ཆེ་ཤོས་ཨང་༣༤པར་སླེབས་ཡོད་ལ་འཛམ་གླིང་སྟེང་གི་དམག་མི་མང་ཤོས་ཨང་བདུན་པར་སླེབས་ཡོད། ཕ་ཀི་སི་ཐན་གྱི་རྒྱལ་ས་ནི་ཨི་སི་ལམ་པོ་ཡིན།

བོད་ཡུལ།

ནོར་བཅོས།

ས་ཁྲ་དེའི་ནང་བོད་ཆོལ་ཁ་གསུམ་གྱི་ཆ་ས་ནོར་འདུག། དཔེར་ན་ཁམས་ཞེས་པ་དེ་ཟི་ཁྲོན་ཁོངས་སུ་གཅིག་པུ་ཡིན་པ་བྲིས་པ་དེ་ནོར་བ་རེད། བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་ཀྱི་ཁོངས་སུ་ཆབ་མདོ་ས་ཁུལ་ཡོངས་དང་ནག་ཆུའི་ཤར་ཕྱོགས་ས་ཁུལ་རྣམས་ཁམས་རེད་ལ།་་མཚོ་སྔོན་ཞིང་ཆེན་ནང་གི་ཡུལ་ཤུལ་ས་ཁུལ་ཡང་ཁམས་རེད།

བོད་ནི་ཨེ་ཤེ་ཡའི་ནང་གི་མཐོ་སྒང་ཡིན་ཞིང་ཧི་མ་ལ་ཡའི་བྱང་ངོས་སུ་གནས་ཡོད། དེ་ནི་བོད་རིགས་ཀྱི་ཁྱིམ་དང་ད་དུང་རྒྱ་རིགས་དང་ཧུད་རིགས་མང་པོའི་གནས་སྐབས་བཅའ་སྡོད་བྱེད་སའི་གནས་ཡང་རེད་།

བོད་ནི་འཛམ་གླིང་གི་མཐོ་ཤོས་གི་ས་ཆ་ཞིག་དང་རྒྱ་མཚོའི་ངོས་ལས་མཐོ་ཚད་ལ་རྨིད་༤༩༠༠ལྷག་ཡོད་པ་རེད། ས་དེར་འཛམ་གླིང་གི་རྩེ་མོའང་ཟེར་སྲོལ་ཡོད།ནོར་བཅོས།

དེ་ནི་བོད་རིགས་ཀྱི་ཁྱིམ་༼བོད་རིགས་ཀྱི་ཁྱིམ་ཟེར་བ་ཅི་རེད།༽དང་ད་དུང་རྒྱ་རིགས་དང་ཧུད་རིགས་མང་པོའི་གནས་སྐབས་བཅའ་སྡོད་༼གནས་སྐབས་བཅའ་སྡོད་ཟེར་བ་ཅི་རེད།༽བྱེད་སའི་གནས་ཡང་རེད་།

མ་ལ་ཤི་ཡ།

མ་ལེ་ཞི་ཡ་ནི་ཤར་ལྷོའི་ཨེ་ཤ་ཡའི་གླིང་གི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཡིན་པ་དང་། རྒྱལ་ཕྲན་༡༣ཡོད་པའི་མནའ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཡིན། ལྷོ་རྒྱ་ནག་རྒྱ་མཚོ་ཡིས་དེ་དུམ་བུ་གཉིས་སུ་བགོས་ཡོད་ལ། དེ་ཡི་སྐམ་ས་ནི་མ་ལེ་ཕྱེད་གླིང་ཕྲན་སྟེང་དུ་ཡོད་པ་དང་། དེ་ཡི་ནུབ་ཕྱོགས་མཚོ་ངོགས་སུ་མཱ་ལ་ཁའི་ཆུའི་དོག་ལམ་དང་ཤར་ཕྱོགས་མཚོ་ངོགས་སུ་ལྷོ་རྒྱ་ནག་རྒྱ་མཚོ་ཡོད། སྐབས་འགར་ཤར་མ་ལེ་ཞི་ཡ་ཞེས་འབོད་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཕྱོགས་གཞན་དེ་ནི་ལྷོ་རྒྱ་ནག་རྒྱ་མཚོ་རུ་ཡོད་པའི་བྷོར་ནེའོ་གླིང་ཕྲན་གྱི་བྱང་ཕྱོགས་སར་ཡོད། མ་ལེ་ཕྱེད་གླིང་ཕྲན་དུ་ཡོད་པའི་ཁལ་ལུང་ཕུ་ནི་མ་ལེ་ཞི་ཡའི་རྒྱལ་ས་ཡིན། སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ས་ཉེ་ཆར་ཕུ་ཐྲ་ཇ་ཡ་རུ་སྤོས་ཡོད་ལ་དེ་ནི་ཆེད་དུ་འཛིན་སྐྱོང་ལ་བཟོ་བཀོད་བྱས་པའི་གསར་བཙུགས་གྲོང་ཁྱེར་ཞིག་ཡིན།

མེག་སི་ཀོ།

མེག་སི་ཀོ་(Mexico)ནི་ཨ་མེ་རི་ཁ་གླིང་ཆེན་གྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཞིག་རེད། དེའི་རྒྱལ་ས་ནི་མེག་སི་ཀོ་གྲོང་རེད།

མེག་སི་ཁོའམ་གཞུང་འབྲེལ་གྱིས་མེག་སི་ཁོ་མཉམ་འབྲེལ་དམངས་རྒྱལ་ཞེས་པ་ནི། བྱང་ཨ་རིའི་གླིང་ཆེན་ནང་གི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཡིན། དེ་ནི་དེག་ས་སི་དང་ཨ་རིའི་རྒྱལ་ཕྲན་གཞན་རྣམས་གྱི་ལྷོ་ཕྱོགས་སུ་ཡོད་ལ། དེ་ཡི་ལྷོ་ཕྱོགས་སུ་གུ་ཝེ་ཐི་མ་ལ་དང་པེ་ལི་ཙེ་གཉིས་ཡོད། མེག་སི་ཁོ་རྒྱལ་ཁབ་ཞི་བདེ་རྒྱ་མཚོ་དང་མེག་སི་ཁོ་མཚོ་ཁུག(Gulf of Mexico)གཉིས་ཀྱི་བར་དུ་ཡོད།

མེག་སི་ཁོ་ནང་གནས་པའི་མི་རྣམས་སམ་ཡང་ན་ས་ཆ་དེ་ནས་ཡིན་པ་རྣམས་ལ་མེག་སི་ཁན(Mexicans)ཞེས་རྗོད་ཀྱིན་ཡོད། ཁོ་ཚོ་ལས་མང་ཤོས་ཀྱིས་སི་པེན་སྐད་བཤད་ཀྱིན་ཡོད་པ་དང་། ནཱ་ཧུ་དིལ་དང་མཱ་ཡ་དང་ཙ་ཐོ་དེག་ལྟ་བུ་ཡིས་ཨ་རིའི་ཡུལ་སྐད་བཤད་ཀྱིན་ཡོད། མེག་སི་ཁོ་ཡི་གྲོང་ཁྱེར(Mexico City)ནི་མེག་སི་ཁོ་ཡི་རྒྱལ་ས་ཡིན།

མོན་པ།

༄༅།།མོན་པ

དེ་ཡང་ལོ་ངོ་སྟོང་ཚོ་གཅིག་ཙམ་གྱི་སྔོན་ན་གླིང་གེ་སར་རྒྱལ་པོས་གཡུལ་འགྱེད་བྱེད་སའི་གནས་དེ་ད་ལྟའི་ས་ཁུལ་འདི་རེད་ཅེས་མཛུབ་མོ་བཙུགས་ནས་ཁ་ཚོན་གཅོད་དགོས་ན། ངེས་པར་དུ་སྔོན་རབས་ཀྱི་ཡིག་ཚང་དང་དམངས་ཁྲོད་ཀྱི་ངག་རྒྱུན། གནའ་བོའི་དུས་ཀྱི་རྗེས་ཤུལ་བཅས་ལ་བརྟེན་པ་ནི་སྨོས་མ་དགོས་པ་རེད།

དེ་ན་སྔོན་རབས་པ་རྣམས་ཀྱིས་མོན་ཞེས་པ་དེ་གང་ཡིན་པར་བསྟན་ཡོད་ཅེ་ན། སྤྱི་ལོ823ལ་བཙུགས་པའི་ལྷ་སའི་གཙུག་ལག་ཁང་མདུན་གྱི་དབོན་ཞང་རྡོ་རིང་ངོས་སུ། ལྷོ་ཕྱོགས་ཀྱི་མོན་རྒྱ་གར་དང་།། ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་ཏ་ཟྀག་དང་།། བྱང་ཕྱོགས་ཀྱྀ་དྲུ་གུ་ནེ་སྨེལ་ལ་སྩོགས་པ། ། ཞེས་བཀོད་པ་དང་། ཚལ་པའི《དེབ་དམར》ལས་ཀྱང་། བོད་དུ་བཞི་སྟོང་སྡེར་ཕྱེ། ལྷོ་ནས་བློ་དང་མོན། ནུབ་ནས་ཞང་ཞུང་། བྱང་ནས་ཧོར། ཤར་རྩ་མི་ཤིང་མི་རྣམས་མངའ་འོག་ཏུ་བསྡུས། ཞེས་བོད་ལྗོངས་ཀྱི་ལྷོ་ཕྱོགས་ན་མོན་ཞེས་པ་ཞིག་ཡོད་པར་བསྟན་ཡོད། དེས་ན་གནའ་བོའི་བོའི་ཡིག་ཚང་དུ་བཀོད་པའི་མོན་ཞེས་པ་དང་གླིང་སྒྲུང་དུ་བཀོད་པའི་མོན་ཞེས་པ་གཉིས་ཡུལ་གཅིག་ཡིན་ནམ་མིན་ཟེར་ན། 《མོན་གླིང་གཡུལ་འགྱེད》ལས་ཀྱང་། གནའ་བོའི་ཡིག་ཚང་ལྟར་ལྷོ་ཕྱོགས་མོན་གྱི་རྒྱལ་པོ་ཤིང་ཁྲི་འདུལ་བའི་གཡུལ་འགྱེད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཞེས་མོན་ཡུལ་ནི་ལྷོ་ཕྱོགས་སུ་ཡོད་པར་བཀོད་ཅིང་། བོད་ལྗོངས་ལྷོ་མོན་གྱི་མཚོ་སྣ་རྫོང་དུ་སྟག་ལུང་རྫོང་ངམ་སེང་ཟེར་བའི་གྲོང་བརྡལ་ཡོད་པ་དེ་གླིང་སྒྲུང་ལས། ཤར་དུ་རི་བཀྲ་སྟག་མོ་རྫོང་།། ཟེར་བ་དང་། འདམ་བུ་དཔའ་གྲོང་སེང་རྫོང་ནས།། ཞེས་པ་དང་མཐུན་ཞིང་། 《མོན་གླིང་གཡུལ་འགྱེད》ལས། ལྷོ་མོན་མོན་གྱི་རྒྱལ་ས་ལ། ལྷོ་ལ་ལུང་ཆེན་བཅོ་བརྒྱད་ཡོད། དེ་ལ་སྡེ་ཁག་བཅོ་བརྒྱད་ཡོད། ཟེར་བ་དང་། མོན་སྡེ་ཁག་བདུན་གྱི་ཡ་གྱལ་སྤ་གྲོ་ཞེས་པའང་ད་ལྟ་ལྷོ་མོན་ཕྱོགས་སུ་ངོས་འཛིན་རྒྱུ་ཡོད་པ་རེད། དེ་བཞིན་དུ་བོད་ཀྱི་མོན་ཡུལ་དང་དེ་དང་འབྲེལ་བའི་ལྷོ་ཡུལ་དང་འབྲུག་ཡུལ་སོགས་ཀྱང་གླིང་སྒྲུང་དུ།

ས་འདི་ས་ངོ་མ་ཤེས་ན།།

མོན་ཡུལ་མཐིལ་ཐང་ཁྲ་མོ་རེད།།

དབྱར་དགུན་ནམ་ཟླ་བརྗེ་རྒྱུ་མེད།།

སྦྲང་ཆར་ཟིལ་མ་དྭངས་དུས་མེད།།ཟེར་བ་དང་།

ས་འདི་ས་ངོ་མ་ཤེས་ན།།

སྐྱིད་མོ་མོན་གྱི་ས་ཆ་རེད།།

སྟག་དང་སེང་གེ་འཐབ་པའི་ས།།

རྨ་བྱ་ནེ་ཙོ་རྩེ་བའི་ས།།

ཆར་ཟིལ་དྲི་མེད་ཐར་ཐོར་ལ།།

གཡུ་འབྲུག་གསུང་སྐད་སྒྲོག་པའི་ས།།ཞེས་པ་ལྟར་ད་བབ་དམའ་ཞིང་གནམ་གཤིས་དྲོ་བ་དང་། ཆར་ཆུ་མོད་པས། ལོ་གཅིག་གི་དུས་ཚིགས་བཞིར་འབྲས་དང་ཀའོ་ལེང་། ཁྲེ། ཨ་ཤོམ་སོགས་ལོ་ཏོག་སྐྱེས་པ་དང་། རི་རོང་དོག་ཅིང་གདོད་མའི་ནགས་ཚལ་སྟུག་པོས་ཁེབས་པ། འབྲས་ལྡན་ལྗོན་ཤིང་དང་སྨན་རྫས་རྩ་ཆེན་རྣམས་རི་ལུང་ཀུན་ལ་སྐྱེས་ཤིང་དུས་བཞིར་སྔོ་མཐིང་ངེར་འདུག་པ། ཁྱད་པར་དུ་དབྱར་དུས་དང་སྟོན་ཀར་སྨན་ཏོག་དང་ལྗོན་ཤིང་རྣམས་ལ་མེ་ཏོག་བཞད་ཅིང་འབྲས་བུ་སྨིན་པ་དང་། མཛེས་སྡུག་བྱ་རིགས་སྣ་ཚོགས་ངང་གིས་འཁོར་ནས་སྙན་པའི་སྐད་སྒྲ་ལྷང་ལྷང་དུ་སྒྲོག་བཞིན་འཕུར་ལྡིང་གར་ལ་རོལ་པ། སེང་གེ་དང་སྟག་དོམ་སོགས་གཅན་གཟན་དང་རི་དྭགས་སྣ་ཚོགས་ཀྱང་ས་དེའི་བཅུད་དང་རྒྱན་དུ་འཛོམས་ཤིང་རྩེན་པར་བྱེད། མོན་ཡུལ་ལ“མོན་ཡུལ་སྐྱིད་མོ་ལྗོངས”སུ་འབོད་པ་ཡང་ས་དེའི་ཡུལ་གྱི་བཀོད་པ་ལེགས་ཤིང་ཐོན་ཁུངས་འཛོམས་པོ་ཡོད་པའི་རྐྱེན་ཡིན་པ་བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་པར་དུ་བཏབ་པའི《མོན་པ་རིགས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་མདོར་བསྡུས》དང་། མོན་པའི་ཡུལ་ནས་སྐྱེས་ཤིང་ནར་སོན་པའི་ཡེ་ཤེས་འཕྲིན་ལས་ལགས་ཀྱིས་བརྩམས་པའི《མོན་ཡུལ་གྱི་གཞི་རྩའི་གནས་ཚུལ》ལས་གསལ། དེ་མིན་བོད་ལྗོངས་སྤོ་བོ་ཁུལ་གྱི་ཙ་རིའི་མཆོད་རྟེན་ནག་འབལ་ཞེས་པ་ནི་ཐེའུ་རང་བླ་མ་རྐང་གཅིག་བཏུལ་བའི་མཆོད་རྟེན་དུ་བགྱིས་པ་དང་། སྤོ་བོ་རྫོང་རྣ་ཟེར་བ་ནི་མོན་ཤིང་ཁྲི་རྒྱལ་པོའི་བློན་པོ་སྐུ་ལྷ་ཐོག་རྒྱལ་བཟུང་བའི་གནས་ཡིན་པར་ངོས་འཛིན་ཞིང་གནས་དེའི་མིང་ལའང་དང་ཐོག་བཟུང་སྣ་ཟེར་ཡང་། ཕྱིས་སུ་སྒྲ་ཟུར་ཉམས་ནས་རྫོང་སྣར་འབོད་པ་ཡིན་ཟེར་བ་དང་། བཟུང་སྣའི་ཕུ་ལ་ཐང་ཞིག་ཡོད་པ་སྔར་གླིང་གི་དམག་སྒར་འདེབས་ས་ཡིན་པས་གླིང་ཐང་ཟེར་བ་དང་། བཟུང་སྣ་ཕ་རིའི་ངོགས་ལ་ཐང་ཞིག་ཡོད་པ་དེ་མོན་སྐུ་ལྷ་ཐོག་རྒྱལ་ངལ་གསོ་བའི་ཐང་ཡིན་པས་སྐུ་ཐང་ཞེས་བགྱིས། ཆུ་མདོའི་ཐང་གཤམ་དུ་མོན་སྐུ་ལྷ་ཐོག་རྒྱལ་གྱི་ཕུང་བོ་མནན་པར་བགྱིས་པའི་མཆོད་རྟེན་ཞིག་ཡོད་པ་དེའང་རིག་གནས་གསར་བརྗེའི་དུས་བཤིབས་པ་ན། མིའི་རྐང་དུང་རིང་པོ་སྐྱེ་བོ་ཕལ་བའི་སྐེད་པའི་མཚམས་སུ་སླེབས་པ་ཞིག་ཡོད་པ། དངོས་སུ་མཐོང་མྱོང་བའི་མི་ཡོད་ཟེར་བ་དེ་དག་ཀྱང《མོན་གླིང་གཡུལ་འགྱེད》དུ་བཀོད་པ་དང་ཕལ་ཆེར་གཅིག་ཏུ་མཐུན་པ་རེད།

དེ་ལྟར་གནའ་བོའི་ཡིག་ཚང་དུ་བསྟན་པའི་མོན་དང་། གླིང་སྒྲུང་དུ་བསྟན་པའི་མོན་གཉིས་མིང་དང་ཆགས་ཡུལ། ཡུལ་གྱི་བཀོད་པ་སོགས་ཀུན་ནས་མཐུན་ལ། ས་དེར་ཡོད་པའི་གནའ་ཤུལ་དང་ངག་རྒྱུན་ཡང《མོན་གླིང་གཡུལ་འགྱེད》ཀྱི་བརྗོད་བྱའི་ནང་དོན་དང་མཐུན་པར་གཞིགས་ན། གླིང་སྒྲུང་དུ་བསྟན་པའི་མོན་ཞེས་པ་ནི་གནའ་བོའི་ཡིག་ཚང་དུ་བཀོད་པའི་ལྷོ་མོན་ཏེ་བོད་ལྗོངས་དང་རྒྱ་གར་འདྲེས་མཚམས་ཀྱི་མོན་ཡུལ་དེ་ཡིན།

ཞོན་ཙང་། (ནུབ་ཕྱོགས་སུ་བསྐྱོད་པའི་རྣམ་ཐར།)

ཞོན་ཙང་(རྒྱ་སྐད།: 玄奘)ནི་ནུབ་ཕྱོགས་སུ་བསྐྱོད་པའི་རྣམ་ཐར་ནང་གི་མི་སྣ་གཙོ་ཞིག་ཡིན།

ཞོན་ཙང་ནི་དུས་བདུན་པའི་དུས་དཀྱིལ་ཐང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་ཐང་གོང་མ་ཆེན་མོ་ཐང་མིན་ཙུང་གི་བུ་ཐང་ཐའེ་ཙུང་དུ་གྲགས་པ་འདིའི་སྐབས་སུ་བྱུང་བའི་ཐེག་དམན་ལྟ་གྲུབ་ཀྱི་བླ་མ་གྲགས་ཆེན་པོ་ཞིག་ཡིན་

འབྲི་ཆུ

བོད་ཡུལ་ནི་ཆུ་ཀླུང་མང་པོའི་འབྱུང་ཁུངས་ཡིན།

འབྲི་ཆུ་ནི་རང་རྒྱལ་གྱི་ཆུ་ཆེན་འབྲི་ཆུའི་སྟོད་རྒྱུད་ཀྱི་གཙང་བོའི་

ཨ་མ་ལྟ་ཞིག་ཡིན་ཞིང་།དེ་ནི་གདང་ལའི་རི་རྒྱུད་རྒྱ་ལ་རྩེ་ཟླུམ་གྱི་

ལྷོ་ནུབ་ཕྱོགས་ནས་བབས་ཏེ།མཚོ་སྔོན་གྱི་ཡུལ་ཤུལ་དང་།བོད་ལྗོངས།

དཀར་མཛེས་དང་བདེ་ཆེན་བཅས་ཀྱི་བོད་རིགས་ས་ཁུལ་གྱི་རྫོང་

༡༤ལ་བཞུར་ཞིང་།བོད་ཡུལ་གྱི་བཞུར་རྒྱུན་རིང་ཚད་སྤྱི་ལེ༢༨༠༦

དང་།སྤྱིའི་རིང་ཚད་ནི་སྤྱི་ལེ་༦༣༠༠ཡིན་ལ།གངས་ལྗོངས་ཀྱི་

འབབ་ཡུལ་གྱི་རྒྱ་ཁྱོན་སྤྱི་ལེ་གྲུ་བཞི་མ༣༤༩༤ཡོད།

རྒྱ་གར།

རྒྱ་གར། གཞུང་འབྲེལ་ཐོག་རྒྱ་གར་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་(རྒྱ་གར་སྐད་དུ།: भारत गणराज्य) ཞེས་འབོད་པ་དང་། ལྷོ་ཨེ་ཤི་ཡའི་རྒྱལ་ཁབ། འཛམ་གླིང་གི་མི་འབོར་ཆེ་ཤོས་གཉིས་པ་ཡིན་པ་དང་། ས་རྒྱ་ཁྱོན་ཆ་ནས་འཛམ་གླིང་གི་ཨང་བདུན་པར་སླེབས་ཀྱི་ཡོད། མ་ཟད་དམངས་གཙོ་རྒྱལ་ཁབ་ཆེ་ཤོས་ཞིག་ཡིན། ཨེ་ཤི་ཡ་གླིང་ཆེན་འདིའི་ནང་ལོ་རྒྱུས་ཡུན་རིང་ལྡན་ཞིང་རིག་གནས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཡིན། རྒྱ་གར་གྱི་སྐམ་ས་ཆེན་མོ་ནི་གོ་ལ་ཕྱེད་བྱང་མའི་ཕྱོགས་སུ་འཕྲེད་ཐིག་ 804’N ནས་ 3706’N ཡི་བར་དང་། གཞུང་ཐིག་ 6807’E ནས་ 97025’E ཡི་བར་དུ་ཆགས་ཡོད། རྒྱ་གར་གྱི་བྱང་ཕྱོགས་སུ་ཧི་མ་ལ་ཡའི་རི་རྒྱུད་དང་། ནུབ་ཕྱོགས་སུ་ཨ་རབ་རྒྱ་མཚོ། ཤར་ཕྱོགས་སུ་བངྒལ་གྱི་མཚོ་ཁུག ལྷོ་ཕྱོགས་སུ་རྒྱ་གར་རྒྱ་མཚོ་བཅས་ཀྱིས་བསྐོར་ཡོད། ཡུལ་འདིའི་ས་ཆའི་རྒྱ་ཁྱོན་ལ་སྤྱི་ལེ་གྲུ་བཞི་མ་ས་ཡ 3.28 ཡོད་པ་དང་། བྱང་གི་ཀཱསྨིར་མངའ་སྡེ་ནས་ལྷོ་ཡི་ཀཱན་ཡ་ཀཱུ་མ་རི་དབར་བར་ཐག་ཀི་ལོ་མི་ཊར་ 3,214 ཡོད། དེ་བཞིན་ཤར་གྱི་ཨ་རུ་ནཱ་ཅལ་མངའ་སྡེ་ནས་ནུབ་ཀྱི་གུཇ་རཱཏ་དབར་བར་ཐག་ཀི་ལོ་མི་ཊར་ 2,933 ཡོད། ས་ཆའི་ཆགས་སྟངས་ནི་དཔངས་མཐོ་བའི་རི་བོ་དང་རྒྱ་ཆེ་བའི་བྱེ་ཐང་། བྱང་ ཕྱོགས་གྱི་བདེ་ཐང་། ངོ་མཚར་ཆེ་བའི་མཐོ་སྒང། མཚོ་ཁ་དང་གླིང་ཕྲན་ སོགས་སྣ་མང་རང་བཞིན་གྱིས་གྲུབ་ཡོད། ས་ཁྱོན་ཆེ་བའི་རྒྱལ་ཁབ་འདིའི་གནམ་གཤིས་དང་རྩི་ཤིང་། སྲོག་ཆགས། རིག་གནས་སོགས་ནི་རྒྱལ་ཁབ་གཞན་དང་མི་འདྲ་བའི་ཁྱད་པར་ཆེན་པོ་ཡོད།རྒྱ་གར་ལ་སྐམ་ས་དང་འབྲེལ་བའི་ཁྱིམ་མཚེས་རྒྱལ་ཁབ་བདུན་ཡོད་པ་དེ་དག་ནི། བོད་དང་བལ་ཡུལ། འབྲུག། བངྒ་ལ་དེཤ། འབར་མ། པཀི་སྟཱན། ཨཧྥ་ག་ནི་སྟཱན་བཅས་ཡིན། ད་དུང་རྒྱ་མཚོས་བར་ཆོད་ཅིང་ཕན་ཚུལ་ཁ་སྤྲོད་དུ་གནས་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཡོད་པ་དེ་ནི་ཤྲི་ལངྐ་ཡིན། རྒྱ་གར་གྱི་ཆ་ཤས་ ཨན་ཌ་མན་དང་ནཱི་ཀོ་རྦར་གླིང་ཕྲན་ནི་ཐེ་ལན་ཊ་དང་ཨིན་རྡོ་ནི་ཥི་ཡ་བར་མཚོ་ཐོག་རྒྱལ་མཚམས་འབྲེལ་ཡོད། པཀི་སྟཱན་དང་བངྒ་ལ་དེཤ་གཉིས་ནི་སྔར་རྒྱ་གར་གྱི་ཆ་ཤས་ཤིག་ཡིན་ཡང་ཕྱིས་སུ་ལོགས་སུ་གྱེས་ནས་རྒྱལ་ཁབ་མི་འདྲ་བ་གསུམ་དུ་གྱེས་པ་རེད།

རྒྱ་གར་ནི་སེང་གེ་གཙང་པོའི་གཤོངས་ཀྱི་དཔལ་ཡོན་དར་བའི་གནས་ཡིན་པ་དང་ད་ལྟའི་ཆར་པ་ཀི་སི་ཐན་ཁུལ་དུ་ཡོད་པའི་ཧར་པན་གནའ་རྫས་ལས་རྒྱ་སྐྱེད་དང་དབང་ཤུགས་སོགས་རྟོགས་ཐུབ། ཧིན་རྡུ་ཆོས་ལུགས་དང་། ནང་ཆོས། ཇིན་ཆོས་ལུགས། སིག་ཆོས་ལུགས་བཅས་ཀྱི་འབྱུང་ཁུངས་ཡིན། མ་ཟད་ ཇུ་ཌའི་ཆོས་ལུགས། ཛོ་རཱས་ཊི་ཆོས་ལུགས། ཡི་ཤུ་ཆོས་ལུགས། ཁ་ཆེའི་ཆོས་ལུགས་བཅས་སྤྱི་ལོའི་དུས་རབས་དང་པོའི་ནང་དར་ཁྱབ་བྱུང་། དེས་རྐྱེན་པས་སྣ་མང་རིག་གཞུང་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཞིག་རྒྱ་གར་སྐམ་ས་ཆེན་མོ་ཁྱོན་དུ་དར་ཁྱབ་བྱུང་། ཕྱིས་སུ་རིམ་པས་ རྒྱ་གར་ནང་དབྱིན་ཇི་དབང་ཤུགས་སླེབས་ཏེ་མངའ་ཁོངས་ཡོངས་སུ་ཟླ་སྒྲིལ་བྱས། སྤྱི་ལོའི་དུས་རབས་བཅོ་བརྒྱད་ནས་བཅུ་དགུ་བར་ཤར་རྒྱ་གར་དབྱིན་ཇིའི་ཚོང་འབྲེལ་ཀུང་སིས་རྒྱ་གར་རྒྱལ་ཡོངས་འཛིན་སྐྱོང་བྱས་། བདག་ཉིད་ཆེན་པོ་གྷན་དྷི་མཆོག་གི་དབུ་ཁྲིད་འོག་དབྱིན་གཞུང་གི་བཀོད་ཁྱབ་མི་བརྩི་བའི་ཞི་རྒོལ་ལས་འགུལ་(འཆི་གསོན་དབྱེ་ཐག་གཅོད་པའི་ལས་འགུལ) གཞི་རྒྱ་ཆེ་བ་ཞིག་སྤེལ་བས། སྤྱི་ལོ་ 1947 ཟླ་ 8 ཚེས་ 14 ཡི་མཚན་དཀྱིལ་དུ་རྒྱ་གར་ལ་རང་བཙན་ཐོབ།

.

རྗོར་ཌན།

རྗོར་ཌན་(الأردنّ)ནི་ཨེ་ཤེ་ཡ་ཡི་རྒྱལ་ཁབ་ཞིག་རེད། དེའི་རྒྱལ་ས་ནི་ཨམ་མན་རེད།

ཇོར་དན་ནི་ནུབ་ཨེ་ཤེ་ཡའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཡིན་ལ། རྒྱལ་ཁབ་དེ་ལ་གཞུང་འབྲེལ་གྱི་མིང་ཇོར་དན་ཧ་ཤེ་མད་རྒྱལ་པོའི་རྒྱལ་ཁབ་ཟེར། རྒྱལ་ཁབ་དེའི་ས་མཚམས་སུ་ས་དི་ཨ་རབ་དང་བྱང་ཤར་དུ་ཨི་རག བྱང་དུ་སི་རི་ཡ། ནུབ་ཏུ་པ་ལི་སི་ཐན་རྒྱལ་ཁབ་སོགས་ཡོད་ཅིང་། ཇོར་དན་ནི་ཡོ་རོབ་དང་ཨེ་ཤེ་ཡ། ཨ་ཧྥེ་རི་ཀ་གསུམ་གྱི་ལམ་གྱི་སུམ་མདོ་རུ་ཆགས་ཡོད། རྒྱལ་ཁབ་དེའི་རྒྱལ་སའམ་གྲོང་ཁྱེར་ཆེ་ཤོས་ལ་ཨེ་མན་ཟེར་ཞིང་གྲོང་ཁྱེར་དེ་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་དཔལ་འབྱོར་དང་ཆབ་སྲིད། རིག་གཞུང་གི་ལྟེ་གནས་གཙོ་བོ་ཞིག་ཆགས་ཡོད།

ལུམ་བི་ནི་

ལུམ་བི་ནི་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་སྐུ་འཁྲུངས་ས་རེད།

(ལུ་མྦི་ཚལ)རྒྱ་གར་གྱི་གནས་ཆེན་ཞིག་སྟེ་མཁས་དབང་དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་གྱིས། གོ་རག་པུར་ནས་རེལ་ལི་ཞུགས་ནས་ནའོ་ཏན་བ་དང་དེ་ནས་མལ་ལེ་བདུན་བརྒྱད་ཙམ་སོང་བས་ལུམ་བི་ནི་ལ་སླེབས། དེང་སང་མིང་ལ་རུ་མན་དི་ཞེས་ཟེར། དེ་ནི་སྟོན་པ་སྐུ་འཁྲུངས་པའི་གནས་ཡིན་ཅིང་། དེར་སྒྱུ་འཕྲུལ་མའི་སྐུ་བརྙན་དང་ཆོས་རྒྱལ་མྱ་ངན་མེད་ཀྱི་རྡོ་རིང་ལ་རྒྱལ་པོ་ཁྲི་ལོ་ཉེར་གཅིག་པར་ཕྱོགས་དེར་སླེབས་ནས་ཕྱོགས་འདིར་སངས་རྒྱས་འཁྲུངས་སོ་ཞེས་རྡོ་རིང་བསླངས་པ་ཡིན་བྱ་བའི་ཡི་གེ་ཅན་ཡོད། ལུམ་བི་ནིའི་ནུབ་ཕྱོགས་མལ་ལེ་ལྔ་དྲུག་ཙམ་ན(ཀཔི་ལ་བསྟུ)སེར་སྐྱའི་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་ཤུལ་ཡོད་ཅིང་དེང་སང་གི་མིང་ལ་ཏི་ལོ་ར་ཀོ་ཊི་ཟེར། དེ་ནས་མལ་ལེ་གཅིག་ཙམ་ན་དིག་ལི་ཝ་བྱ་བར་སངས་རྒྱས་འཁོར་བ་འཇིག་གི་ཁྲོན་པ་སྔོན་གྱི་ཁ་བྱང་བཏབ་པ་ཡོད་ཅེས་གསུངས་སོ། །

༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ལས་བཏུས།

ཧི་མ་ལ་ཡ

འདི་བོད་སྐད་ལ་རི་བོ་གངས་ཅན་ཟེར་བ་རྒྱ་གར་སྐད་ལ་བསྒྱུར་བ་ཞེག་རེད། རི་བོ་འདི་ནི་འཛམ་གླིང་ཐོག་མཐོ་ཤོས་དང་ཆེས་རིང་ཤོས་ཀྱི་རི་རྒྱུད་ཅིག་སྟེ་བོད་ཀྱི་ནུབ་ཕྱོགས་པ་ཀི་སི་ཐན་གྱི་བྱང་མཐའ་ནས་རྒྱ་གར་དང། བལ་ཡུལ། འབྲས་ལྗོངས། འབྲུག་ཡུལ་བཅས་ཀྱི་ཉེ་འདབས་བར་བརྐྱངས་པའི་རིང་ཚད་ལ་སྤྱི་ལེ་ཉིས་སྟོང་བཞི་བརྒྱ་ལྔ་ཙམ་དང་ཞེང་ཚད་སྤྱི་ལེ་ཉིས་བརྒྱ་ནས་སུམ་བརྒྱ་ལྔ་བཅུའི་བར་ཟིན། རི་རྒྱུད་འདི་སྣེ་གཉིས་ནང་དུ་གུག་ཅིང་དཀྱིལ་རྒྱུད་ལྷོ་ཕྱོགས་སུ་འབུར་བ་དབྱིབས་གཞུ་དང་མཚུངས་ལ་རི་བོ་མཐོ་ཞིང་གཟར་བ། ཆ་སྙོམས་མཐོ་ཚད་རྒྱ་མཚོའི་ངོས་ནས་སྤྱི་ཁྲི་དྲུག་སྟོང་ཡན་ཟིན་ཡོད། རི་རྒྱུད་འདིའི་ཁྲོད་དུ་རི་ཆེན་གནམ་གྱི་ཀ་བ་འདྲ་བ་དུ་མ་ཡོད་པ་སྟེ་མཐོ་ཚད་རྒྱ་མཚོའི་ངོས་ནས་སྤྱི་ཁྲི་བདུན་སྟོང་ཡན་ཟིན་པའི་རི་ཆེན་ལྔ་བཅུ་ལྷག་ཙམ་དང། མཐོ་ཚད་སྤྱི་ཁྲི་བརྒྱད་སྟོང་བརྒལ་བའི་རི་ཆེན་བཅུ་བཅས་ཡོད། རི་ཆེན་མང་པོ་འདི་ལྟ་བུ་རི་རྒྱུད་གཅིག་གི་ཐོག་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་ཁེལ་བ་འདི་འདྲ་འཇམ་གླིང་ཐོག་རི་བརྒྱུད་གང་ལ་ཡང་མཐོང་རྒྱུ་མེད། འཛམ་གླིང་གི་རི་བོ་མཐོ་ཤོས་གངས་རྒྱལ་མོ་མཐོན་མཐིང་སྟེ་རང་ལྗོངས་དིང་རི་རྫོང་གི་ལྷོ་ཕྱོགས་ཇོ་མོ་གླང་མ་(མཐོ་ཚད་སྤྱི་ཁྲི་༨༨༤༤、༤༣ཡོད་)དེ་ཡང་རི་རྒྱུད་འདིའི་དཀྱིལ་རྒྱུད་ཀྱི་ཀྲུང་བལ་ས་མཚམས་ཀྱི་རྒྱད་དུ་ཆགས་ཡོད། རི་བོ་འདི་ནི་ལྷུན་པོའི་ཚོགས་ལས་འཕགས་ཤིང་དབུ་རྩེ་ཁ་བའི་འདི་ནི་ལྷུན་པོའི་ཚོགས་ལས་འཕགས་ཤིང་དབུ་རྩེ་ཁ་བའི་མདངས་འཛིན་ལ་ན་བུན་སྤྲིན་གྱི་ཅོད་པན་མཛེས་པ་སོགས་ངོ་མཚར་ཤིན་ཏུ་ཆེ། རང་རྒྱལ་གྱི་རི་འཛེགས་ལུས་རྩལ་པ་ཚོས་བོད་རབ་བྱུང་བཅུ་དྲུག་པའི་ལྕགས་བྱི་(༡༩༦༠)ལོའི་ཟླ་༥ཚེས་༢༥ཉིན་དང་ཤིང་ཡོས་(༡༩༧༥)ལོའི་ཟླ་༥ཚེས་༡༧ཉིན་སོ་སོར་བྱང་ངོས་ནས་རི་བོ་འདིའི་རྩེ་མོར་ཐེངས་རེ་འཛེགས་ཏེ་རང་རྒྱལ་གྱི་ཚན་རིག་ལས་དོན་པ་ཚོ་དང་མཉམ་དུ་ཇོ་མོ་གླང་མའི་ཁུལ་དུ་ཚན་རིག་རྟོག་ཞིབ་རིམ་པ་བྱས་ཏེ་སླད་ཕྱིན་བོད་དུ་འབྱུང་བའི་ནུས་པ་བེད་སྤྱོད་བྱ་རྒྱུར་སྨན་ཚན་རིག་ཐོག་གི་གཞི་འཛིན་ས་བཟོས་ཡོད། རི་བོ་ཧི་མ་ལ་ཡ་འདི་བོད་ལྗོངས་ས་མཐོའི་ལྕགས་རི་ཆེན་པོ་ཞིག་དང་འདྲ་བར་རླུང་གི་རྒྱུན་བཀཀ་སྟབས་བོད་ཀྱི་དངོས་དང་གནམ་གཤིས་སོགས་ལ་ཡང་བག་ཆགས་ཆེན་པོ་བཞག་ཡོད། ཅོན་ཀྱང་མཁས་པ་འགའ་ཞིག་གིས་རི་བོ་གངས་ཅན་ནམ། ཧི་མ་ལ་ཡ་ཞེས་པ་གངས་རི་ཏི་སི་ལ་ངོས་འཛིན་གནང་འདུག་ཅིང། གངས་རི་ཏི་སེ་ལ་ཡང་ངོས་འཛིན་སྟངས་མི་འདྲ་བ་གཉིས་འདུག། ༡.སྟོད་གངས་རིན་པོ་ཆེ་དང་གངས་རི་ཏི་སེ་གཅིག་ཡིན་པར་ངོས་འཛིན་པ་ལྟར་བྱས་ན་མ་ཕམ་གཡུ་མཚོའི་བྱང་ངོས་སུ་ཡོད་པ་དེ་ཡིན་ཅིང། རྒྱ་མཚོའི་ངོས་ལས་སྤྱི་ཁྲེ་དྲུག་སྟོང་བདུན་བརྒྱ་བཅུ་བཞིས་མཐོ་བ་ཡིན། བོད་ཀྱི་མཁས་པ་མང་ཆེ་བས་སྟོད་གངས་རིན་པོ་ཆེ་དང། གངས་རི་ཏི་སེ་གཅིག་པ་ཡིན་པར་བཤད་པ་ལྟར། རང་རྒྱལ་གྱི་ས་ཁྲ་རྒྱ་ཡིག་ཁུངས་བཙན་ཞིག་འདུག་པ་དེར་ཡང་དེ་ལྟར་བཀོད་པས་འདི་རང་ཁུངས་དག་གམ་སྙམ། ༢.ཡང་མཁས་པ་འགའ་ཞིག་གིས། སྟོད་གངས་རིན་པོ་ཆེ་ལས་ལོགས་སུ་གངས་རི་ཏི་སེ་ཞེས་པ་ཞིག་ཡོད་པར་བཞེད་པ་ལྟར་ན། རང་རྒྱལ་གྱི་ས་ཁྲ་གཞན་ཞིག་གི་ནང་དུ། མ་ཕམ་གཡུ་མཚོ་བྱང་ངོས་ཀྱི་གངས་རིན་པོ་ཆེ་ལས་ལོགས་སུ་མངའ་རིས་སྒར་ཐོག་གི་ཤར་ལྷོའི་མཚམས་སུ་གངས་རི་ཏི་སེའི་རི་རྩེ་གཙོ་བོ་ཡིན་ཞེས་པ་དང། དེའི་འོག་གི་མཆན་དུ་རྒྱ་མཚོའི་ངོས་ལས་སྤྱི་ཁྲེ་དྲུག་སྟོང་བདུན་བརྒྱ་བཅོ་ལྔས་མཐོ་བ་ཡོད་པའི་ཨང་རྟགས་ཀྱང་བྲིས་འདུག། གང་ལྟར་འདིའི་རི་རྒྱུད་ནི་སྟོད་མངའ་རིས་ཁུལ་བཀྲ་ཤིས་སྒང་གི་ཤར་སྨད་ནས་གཞིས་ཀ་རྩེའི་བྱང་ཕྱོགས་ཤང་རྣམ་གླིང་རྫོང་གི་ཤར་ཕྱོགས་བར་བརྐྱངས་ནས་ཡོད།

ཨ་ཧྥེ་རི་ཁ།

གླིང་ཆེན་ཨ་ཧྥི་རི་ཀ་ཡི་ཨ་ཧྥི་རི་ཀ་ཞེས་པ་ནི་གནའ་བོའི་རོམ་གྱི་དམག་དཔོན་ཞིག་གི་མིང་ཡིན་ལ། གླིང་ཆེན་དེ་ནི་སའི་གོ་ལའི་ཕྱེད་ཤར་མའི་ལྷོ་ནུབ་ཕྱོགས་སུ་ཆགས་ཤིང་ཐིག་དམར་གྱི་ལྷོ་བྱང་བརྒལ་ནས་ཡོད། ཤར་ཕྱིགས་སུ་ཧིན་རྡུ་རྒྱ་མཚོ་དང་ནུབ་ཕྱོགས་སུ་ནུབ་རྒྱ་མཚོ་ཆེན་མོ་དང་འབྲེལ་ཡོད། རྒྱ་ཁྱོན་ལ་སྟོང་སྨིས་གྲུ་བཞི་མ་བྱེ་བ་གསུམ་དང་འབུམ་གཉིས་ཡོད་ལ་འཛམ་གླིང་སྟེང་གི་གླིང་ཆེན་ཆེ་བ་ཨང་གཉིས་པ་ཡིན་ཅིང་། རྒྱལ་ཁབ་དང་ས་ཁུལ་༥༦ཡོད།

ཨུ་རུ་སུ།

ཨུ་རུ་སུ་མནའ་འབྲེལ་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་སྟེ་བསྡུས་མིང་ལ་ཨུ་རུ་སུ་ཞེས་འབོད་པ་ནི་ཨེ་ཤ་ཡ་གླིང་དང་ཡོ་རོབ་གླིང་གི་བྱང་རྒྱུད་དུ་གནས་ཤིང་། སྤྱིའི་རྒྱ་ཁྱོན་ལ་སྤྱི་ལེ་གྲུ་བཞི་མ་ཁྲི་1707.54ཡོད། ཨུ་རུ་སུ་ནི་ཨེ་ཤ་ཡ་དང་ཡོ་རོབ་གླིང་སྟེ་གླིང་ཆེན་གཉིས་བརྒལ་བའི་འཛམ་གླིང་གི་གཞི་ཁྱོན་ཆེས་ཆེ་བའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཡིན་ལ། ལོ་རྒྱུས་སྨྲ་བ་དག་གིས་ད་ལྟའི་ཨུ་རུ་སུའི་ཡབ་མེས་ནི་ཤར་མའི་སི་ལ་ཧྥུའུ་ཡི་མི་ཡིན་པར་བཞེད། མི་གྲངས་ཆེས་མང་ཞིང་དཔལ་འབྱོར་འཕེལ་རྒྱས་ཆེས་མགྱོགས་པའི་གྲོང་ཁྱེར་མང་པོ་ཞིག་ཝོ་ལར་རི་རྒྱུད་ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་ཡོ་རོབ་གླིང་དུ་ཡོད་པས་ཀུན་གྱིས་གཅིག་མཐུན་གྱིས་ཡོ་རོབ་གླིང་གི་རྒྱལ་ཁབ་ཏུ་ངོས་འཛིན་བྱེད། ཨུ་རུ་སུའི་སྤྱིའི་ས་དབྱིབས་ནི་ནུབ་དམའ་ཞིང་ཤར་མཐོ་བ། གཙོ་བོ་ཡོ་རོབ་ཤར་རྒྱུད་ཀྱི་རྩྭ་ཐང་དང་ཝོ་ལར་རི་རྒྱུད། ཞི་པའོ་ལི་ཡའི་ཤར་མའི་བདེ་ཐང་། ཞི་པའོ་ལི་ཡ་བར་མའི་མཐོ་སྒང་། ཡ་པའོ་ལོ་ནོའོ་ཧྥུ་རི་རྒྱུད། ཆེར་སི་ཅི་རི་རྒྱུད་བཅས་ཀྱིས་གྲུབ། ཨུ་རུ་སིའི་ས་རྒྱ་ཆེ་ཞིང་རང་བྱུང་གཏེར་ཁུངས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པར་མ་ཟད། འཛམ་གླིང་སྟེང་གི་ནགས་ཚལ་ཁེབས་རྒྱ་ཆེས་ཆེ་བའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཡིན། རྒྱལ་ཁབ་འདིའི་བཟོ་ལས་འཕེལ་རྒྱས་ཀྱི་འགྲོས་མགྱོགས་ཤིང་འཐུས་ཚང་བའི་བཟོ་ལས་མ་ལག་གྲུབ་ཡོད་ལ། ས་བབ་དང་གནམ་གཤིས་ཀྱི་དབང་གིས་ལོ་རེའི་ཆར་འབབ་ཚད་ཉུང་ལ་ལྟོས་བཅས་ཀྱིས་ཞིང་ལས་འཕེལ་རྒྱས་ཀྱི་འགྲོས་དལ་བ་དང་ཞིང་ལས་ཐོན་རྫས་ཀྱི་མཁོ་འདོན་མི་འདང་པའི་གནས་ཚུལ་ཡོད།

ཧྥུའུ་ཨེར་ཅ་གཙང་པོ་ནི་ཨུ་རུ་སུའི་ནུབ་བྱང་ཁུལ་དུ་གནས་ཤིང་། གཙང་པོ་འདིའི་སྤྱིའི་རིང་ཚད་ལ་སྨི་36900ཡོད་པ་དང་ཡོ་རོབ་གླིང་གི་ཆེས་རིང་བའི་གཙང་པོ་ཡིན་པར་མ་ཟད་འཛམ་གླིང་གི་ཆེས་རིང་བའི་ནང་བཞུར་གཙང་པོར་ངོས་འཛིན་བྱེད། ཧྥུའུ་ཨེར་ཅ་གཙང་པོས་ཨུ་རུ་སུའི་རྒྱལ་དམངས་དཔལ་འབྱོར་དང་མང་ཚོགས་ཀྱི་འཚོ་བའི་ཐད་ལ་ཕན་ནུས་གལ་ཆེན་འདོན་བཞིན་ཡོད་གཤིས་ཨུ་རུ་སུའི་མིས་དེ་ལ་མ་ཡུམ་གཙང་པོ་ཞེས་འབོད། གཙང་པོ་འདི་ནི་ཡོ་རོབ་ཤར་རྒྱུད་ཀྱི་ཝེར་ཏེ་ཡི་དེའུ་འབུར་མང་པའི་མཚེའུ་ཚོགས་ཡིན་ལ། ནགས་ཚལ་ཁུལ་དང་ནགས་ཚལ་རྩྭ་ཐང་ཁུལ། རྩྭ་ཐང་ཁུལ་བཅས་བརྒྱུད་ཅིང་། གཙང་པོའི་འགྲམ་རྒྱུད་དུ་ཁྱོན་བསྡོམས་མི་གྲངས་ཁྲི་6450འཚོ་སྡོད་བྱས་ཡོད་པ་དང་དེས་ཨུ་རུ་སུ་སྤྱིའི་མི་གྲངས་ཀྱི་43%ཟིན། ཧྥུའུ་ཨེར་ཅ་གཙང་པོས་ཨུ་རུ་སུའི་རིག་གནས་དང་ལོ་རྒྱུས། དཔལ་འབྱོར་བཅས་ཀྱི་འཕེལ་རྒྱས་ལ་ཕན་ནུས་ཆེན་པོ་ཐོན་པས་ཨུ་རུ་སུའི་མིའི་སེམས་སུ་གཙང་པོ་འདིར་གོ་གནས་གལ་ཆེན་ཟིན་ཡོད།

ཨུ་རུ་སུས་མཁའ་སྐྱོད་ལས་དོན་གྱི་ཐད་ནས་གཡུར་དུ་ཟ་བའི་གྲུབ་འབྲས་བླངས་ཡོད་དེ། སྤྱི་ལོ་1957ལོའི་ཟླ་10བར་འཛམ་གླིང་གི་ཆེས་ཐོག་མའི་མིས་བཟོས་སའི་གོ་ལའི་འཁོར་སྐར་བདེ་བླག་ངང་ཤར་གཏོང་བྱས་ཤིང་། སྤྱི་ལོ་1961ལོའི་ཟླ་4པའི་ཚེས་12ཉིན་མཁའ་སྐྱོད་པ་ཡོའུ་ལི་ཅ་ཅ་ལིན་གྱིས་མིའི་རིགས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་སྟེང་གི་ཆེས་ཐོག་མའི་མཁའ་དབྱིངས་འགུལ་སྐྱོད་ལེགས་པར་གྲུབ་པས་འཛམ་གླིང་གི་མཁའ་སྐྱོད་ལས་དོན་ཐད་མཛད་རྗེས་ཆེན་པོ་བཞག

ཨུ་རུ་སུའི་རྩོམ་རིག་ཀྱང་འཛམ་གླིང་གི་རྩོམ་རིག་ལྡུམ་རའི་ཁྲོད་ཀྱི་མཛེས་སྡུག་རྣམ་པར་བཀྲ་བའི་མེ་ཏོག་རྐང་གཅིག་ཡིན་ཏེ། དུས་རབས་19པའི་ནང་དུ་ཡོ་རོབ་གླིང་གི་འཆར་ཡན་རིང་ལུགས་ཀྱི་རྩོམ་རིག་རླབས་རྒྱུན་གྱི་ཤུགས་རྐྱེན་འོག་ཨུ་རུ་སུའི་སྙན་ངག་ལ་འགྱུར་བ་ཆེན་པོ་བྱུང་ཞིང་། སྙན་ངག་པ་ཞི་ལི•རོ་ཁོ་ཧྥུའུ་སི་ཆི་དང་ཡ་ལེ་ཧྲན་ཏ•ཕུའུ་ཞི་ཅིན་ནི་སྐབས་དེའི་མིང་དུ་གྲགས་པའི་འཆར་ཡན་རིང་ལུགས་ཀྱི་སྙན་ངག་པར་བརྩི། གཞན་དུས་རབས་19པའི་ཨུ་རུ་སུའི་དངོས་ཡོད་རིང་ལུགས་ཀྱི་རྩོམ་རིག་འཆར་ཡན་རིང་ལུགས་ལས་འཕེལ་རྒྱས་ཆེན་པོ་ཕྱིན་ཅིང་ཧྥ་རན་སི་དང་དོ་ཟླར་མཉམ་པའི་རྩོམ་རིག་དར་རྒྱས་ཆེ་བའི་རྒྱལ་ཁབ་ཏུ་གྱུར། ཀུན་གྱིས་དེ་ཨུ་རུ་སུའི་རྩོམ་རིག་ལོ་རྒྱུས་སྟེང་གི་རྫོགས་ལྡན་གྱི་དུས་རབས་སུ་ངོས་འཛིན་བྱེད། དངོས་ཡོད་རིང་ལུགས་ཀྱི་རྩོམ་རིག་གི་གྲུབ་འབྲས་ཆེས་མཐོ་ཤོས་དེ་བརྩམས་སྒྲུང་གི་སྟེང་ན་མངོན་ཡོད་པ་དང་སྐབས་ཐོག་དེར་འཛམ་གླིང་ན་མིང་དུ་གྲགས་པའི་བརྩམས་སྒྲུང་རྩོམ་པ་པོ་སྐོར་ཞིག་ཀྱང་ཨུ་རུ་སུར་བྱུང་པ་སྟེ། དཔེར་ན་དངོས་ཡོད་རིང་ལུགས་ཀྱི་བརྩམས་སྒྲུང་རྩོམ་པ་པོའི་ཡབ་ཆེན་དུ་འབོད་པའི་ལེ་ཧྥུའུ•ཐོ་ཨེར་སི་ཐན་གྱི་མིང་དུ་གྲགས་པའི་བརྩམས་སྒྲུང་གསུམ་སྟེ《ཨེན་ན•ཁཱ་ལེ་ནིས་ན།》དང《དམག་འཁྲུག་དང་ཞི་བདེ།》《བསྐྱར་གསོན།》གྱིས་མཚོན་པའི་རྩོམ་རིག་བརྩམས་ཆོས་མང་པོ་ཞིག་དུས་རབས་19པའི་ཨུ་རུ་སུའི་རྩོམ་རིག་གི་ཆེས་མཐོ་བའི་གྲུབ་འབྲས་མཚོན་པར་བཞེད།

ཐང་ཆེན་དམར་པོ་ནི་ཨུ་རུ་སུའི་རྒྱལ་ས་མོ་སི་ཁོ་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་ལྟེ་གནས་སུ་གནས་ཤིང་སྤྱིའི་རྒྱ་ཁྱོན་ལ་སྨི་གྲུ་བཞི་མ་ཁྲི་དགུ་ཡོད། སྤྱི་ལོ་1917ལོར་ཟླ་བཅུ་པའི་གསར་བརྗེ་ལ་རྒྱལ་ཁ་ཐོབ་རྗེས་ཐང་ཆེན་དམར་པོ་ནི་མི་དམངས་ཀྱི་དུས་ཆེན་དང་བྱེད་སྒོ་སྤེལ་སའི་གནས་གལ་ཆེན་ཞིག་ཏུ་གྱུར། ཐང་ཆེན་དེའི་ཉེ་འགྲམ་དུ་ཨུ་རུ་སུའི་རླབས་ཆེན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་མི་སྣ་དང་མིང་དུ་གྲགས་པའི་དངོས་མང་བཤམས་སྟོན་ཁང་སོགས་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དོན་སྙིང་ལྡན་པའི་བཟོ་བཀོད་མང་པོ་ཡོད།

ཁི་ལི་མོ་ལིན་ཕོ་བྲང་ནི་མོ་སི་ཁི་གཙང་པོའི་བྱང་ཕྱོགས་སུ་ཡོད་པ་དང་སྤྱི་ལོ་1156ལོར་གསར་བསྐྲུན་ལེགས་གྲུབ་བྱུང་། སྔོན་ཆད་ཧྲ་ཧོང་གོང་མའི་ཕོ་བྲང་ཡིན་པ་དང་ད་ལྟ་ཨུ་རུ་སུ་མནའ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཆེས་ཆེ་བའི་མགོ་ཁྲིད་སྡེ་ཁག་གི་ལྟེ་གནས་སུ་གྱུར་འདུག ཨུ་རུ་སུའི་ལོ་རྒྱུས་སྟེང་གི་མིང་དུ་གྲགས་པའི་ཕོ་བྲང་འདི་མིག་སྔར་རྒྱལ་དོན་བྱེད་སྒོ་དང་རྒྱལ་ཁབ་སོ་སོའི་མགྲོན་པོ་སྣེ་ལེན་བྱེད་སའི་གནས་གལ་ཆེན་ཞིག་ཡིན་ཞིང་། ཕོ་བྲང་འདིའི་ཉེ་འགྲམ་དུ་མཐོ་ཞིང་བརྗིད་པའི་ཁང་བརྩེགས་མང་པོ་ཡོད་པ་དང་དེ་དག་ལས་མཐོ་ཚད་ལ་སྨི་81ཡོད་པའི་ཡེ་ཧྥན་ཏ་ཅོང་ཁང་གིས་མི་མང་པོའི་མཚར་འཛིན་གྱི་བློ་ངོར་རྔམ་བརྗིད་དང་གཟི་དཔལ་གྱིས་ཕྱུག་པའི་བཟོ་བཀོད་ཅིག་ལོངས་སྤྱོད་དུ་བསྟར་པ་ལགས། དེ་མིན་ཕོ་བྲང་འདིར་ཏུན་200ལྷག་ཡོད་པའི་ཅོང་ཞིག་ཡོད་པ་དང་། ཅོང་དེ་ནི་འཛམ་གླིང་གི་ཆེས་ཆེ་བའི་ཅོང་ཡིན་ཞིང་ཀུན་གྱིས་དེ་ལ་ཅོང་གི་རྒྱལ་པོ་ཞེས་འབོད།

མའེ་ཆི་ལི་མཚེའུ་ནི་ཨུ་རུ་སུའི་བྱང་རྒྱུད་དུ་གནས་ཤིང་མཚེའུ་ཆེན་པོ་དེའི་མིང་གཞན་ལ་བརྩེགས་རིམ་མཚེའུ་ཡང་བྱ། མཚེའུ་དེ་ལ་བརྩེགས་རིམ་ལྔ་ཡོད་ཅིང་བརྩེགས་རིམ་སོ་སོའི་ཆུ་རྒྱུ་དང་ཁ་མདོག སྐྱེས་དངོས་ཚོགས་པ་སོགས་མི་འདྲ་སྟེ། ཆེས་ཐོག་མའི་རིམ་པ་ནི་ཚྭ་མེད་ཆུ་དང་དེར་ཚྭ་མེད་ཆུའི་སྐྱེས་དངོས་འཚོ་སྡོད་བྱས་ཡོད། བརྩེགས་རིམ་གཉིས་པ་ནི་ཚྭ་ལྡན་དང་ཚྭ་མེད་མཉམ་འདྲེས་ཀྱི་ཆུ་ཡིན་ཞིང་། དེར་གཙོ་བོར་སྡིག་སྲིན་སོགས་འཚོ་སྡོད་བྱས་ཡོད། བརྩེགས་རིམ་བར་མ་ནི་ཚྭ་ལྡན་ཆུ་ཡིན་ཞིང་ཚྭའི་མཐུག་ཚད་ཤིན་ཏུ་མཐོ། བརྩེགས་རིམ་བཞི་པ་ནི་སྲེའུ་བརྩེགས་རིམ་ཡིན་ཞིང་ཆུ་མདོག་དམར་པོ་ཡིན་པས་དེ་ལྟར་བཏགས། འདིར་གཙོ་བོ་འབུ་ཕྲ་མང་པོ་འཚོ་སྡོད་བྱས་ཡོད། ཆེས་གཏིང་རིམ་ནི་མཉམ་འདྲེས་ཀྱི་ས་འདམ་ཡིན་ཞིང་དེ་ནི་གཙོ་བོ་མཚེའུ་ནང་གི་སྐྱེས་དངོས་ཀྱི་བེམ་པོ་དང་ས་འདམ་གྱིས་གྲུབ་ཅིང་། གཙོ་བོར་དབྱང་རླུང་མི་དགོས་པའི་འབུ་ཕྲ་འཚོ་སྡོད་བྱས་ཡོད། བརྩེགས་རིམ་ལྔ་བོས་མཛེས་སྡུག་གིས་ཕྱུག་པའི་མཚེའུ་ཡི་འཇིག་རྟེན་ཞིག་གྲུབ་པ་དང་དེ་ནི་འཛམ་གླིང་གི་ས་རྒྱུས་རིག་པ་དང་སྐྱེས་དངོས་རིག་པའི་ཁྱབ་ཁོངས་ཀྱི་ཆེས་ཁྱད་མཚར་གྱི་རང་བྱུང་སྣང་ཚུལ་ཞིག་ཡིན།

ཞི་པོའོ་ལི་ཡ་འཁྱགས་ཀློང་ནི་ནུབ་ཝོ་ལར་རི་རྒྱུད་དང་ཤར་པེ་ལིན་མཚོ་འགག ནུབ་འཁྱགས་རོམ་རྒྱ་མཚོ་བྱང་མ། ལྷོ་ཀྲུང་གོ་དང་ཕྱི་སོག་སོགས་ཀྱི་འབྲེལ་མཚམས་སུ་གནས་ཤིང་། གནས་འདིར་སྐམ་སའི་རང་བཞིན་གྱི་ཁྱད་ཆོས་མངོན་པར་གསལ་བས་གྲང་ངར་ཆེ་ཞིང་ཆར་ཆུ་ཉུང་། འཁྱགས་ཀློང་འདིའི་དགུན་ཁའི་ཆེས་དམའ་བའི་ཏུའུ་གྲངས-67℃ཡིན་ཞིང་གཏིང་རིམ་དུ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་གཏེར་རྫས་མང་པོ་ཡོད་པ་དང་གནའ་བོའི་སྲོག་ཆགས་ཀྱི་བེམ་རོ་ཆ་ཚང་མང་པོའང་རྙེད་མུས་སུ་མཆིས།

པའེ་ཅར་མཚེའུ་ནི་ཨུ་རུ་སུའི་ཞི་པའོ་ལི་ཡའི་ལྷོ་རྒྱུད་དུ་གནས་ཤིང་དེ་ནི་འབྱོར་ཕྱུག་གི་མཚེའུ་ཞེས་པའི་དོན་དུ་འགྲེལ། མཚེའུ་འདི་ཟོར་དབྱིབས་སུ་མངོན་ཞིང་རྒྱ་ཁྱོན་ལ་ཧ་ལམ་སྨི་གྲུ་བཞི་མ་སྟོང་3.15ཡོད། མཚེའུ་འདི་ནི་སྐྱེས་དངོས་ཀྱི་བཤམས་སྟོན་ཁང་ཆེན་པོ་ཞིག་ཏུ་ངོས་འཛིན་བྱེད་པ་སྟེ། འཛམ་གླིང་གི་ས་ཆ་གཞན་ན་མེད་པའི་སྲོག་ཆགས་ཀྱི་རིགས་ཧ་ལམ་1800དང་སྐྱེས་དངོས་ཀྱི་རིགས་ཧ་ལམ་600ལྷག་འདུས་ཡོད། །

ཨོ་མན།

ཨོ་མན་སུལ་ཏན་རྒྱལ་ཁབ་ནི་ཨ་རབ་ཕྱེད་གླིང་གི་ཤར་ལྷོའི་མཚོ་ངོགས་སུ་ཡོད་པའི་ཨེ་ཤ་ཡའི་ལྷོ་ནུབ་ཁུལ་གྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཡིན། དེ་ཡི་ནུབ་བྱང་ས་མཚམས་སུ་ཨ་རབ་དང་ནུབ་ཕྱོགས་སུ་ས་དི་ཨ་རབ། ལྷོ་ནུབ་ཏུ་ཡེ་མན་ཡོད་པ་དང་། ཤར་ནུབ་དུ་ཕ་ཀི་སི་ཐན་དང་ལྷན་དུ་མཚོ་ཐོག་ས་མཚམས་ཀྱང་འདྲེས་ཡོད། ལྷོ་ཕྱོགས་དང་ཤར་ཕྱོགས་སུ་ཨ་རབ་རྒྱ་མཚོའི་མཚོ་འགྲམ་ཆགས་ཡོད་པ་དང་། བྱང་ཤར་དུ་ཨོ་མན་མཚོ་ཁུག་ཡོད།

སྐད་རིགས་གཞན་ཐོག།

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.