Туніс

Туні́с (араб. تونس‎‎), афіцыйная назва — Туніская Рэспубліка — дзяржава ў Паўночнай Афрыцы, самая малая па памерах тэрыторыі краіна рэгіёну. На поўначы і ўсходзе абмываецца Міжземным морам, на захадзе і паўднёвым захадзе мяжуе з Алжырам, на паўднёвым усходзе — з Лівіяй. Сталіца — горад Туніс.

Туніс — адзін са старажытных ачагоў сусветнай цывілізацыі. Менавіта тут знаходзіўся цэнтр старажытнага Карфагена

Член Лігі Арабскіх Дзяржаў, Саюза Магрыбу, Франкафоніі, Афрыканскага саюза

Туніская Рэспубліка
الجمهورية التونسية
(аль-Жумхурыя ат-Тунісія)
République tunisienne
Flag of Tunisia Герб Туніса
Сцяг Туніса Герб Туніса
Tunisia in its region
Дзяржаўны гімн Туніса
Дата незалежнасці 20 сакавіка 1956 (ад Францыі)
Афіцыйная мова арабская
Сталіца Туніс
Найбуйнейшы горад Туніс
Форма кіравання Прэзідэнцкая рэспубліка
Прэзідэнт
Прэм'ер-міністр
Беджы Каід Эс-Себсі
Хабіб Эсід
Дзярж. рэлігія іслам суніцкага толку
Плошча
• Усяго
• % воднай паверхні
89-я ў свеце
163 610 км²
5,0
Насельніцтва
• Ацэнка (2017)
Шчыльнасць

11 403 800[1] чал. (79-я)
70 чал./км²
ВУП
  • Разам (2017)
  • На душу насельніцтва

$136,8 млрд.[2]  (70-ы)
$12065
Валюта Туніскі дынар
(TND, код 143)
Інтэрнэт-дамен .tn
Тэлефонны код +216
Часавыя паясы +1

Этымалогія

Ад назвы горада Туніс — цэнтральнага паселішча, порта і сталіцы сучаснага Туніса. Само слова, хутчэй за ўсё, паходзіць ад берберскага кораня ⵜⵏⵙ, які азначае "пасяліцца" або "табар".

Геаграфічнае становішча

Па плошчы гэта самая маленькая краіна Магрыба. На поўначы і ўсходзе абмываецца Міжземным морам, узбярэжжа моцна зрэзанае, маюцца тры вялікіх залівы: заліў Туніс, заліў Хамамет і Габес (Малы Сідр). У Тунісе знаходзіцца мыс Бен-Сека — самы паўночны пункт Афрыкі. На захадзе і паўднёвым захадзе Туніс мяжуе з Алжырам (965 км), на паўднёвым усходзе — з Лівіяй (459 км).

Тэрыторыя Туніса размяшчаецца ў часавым поясе пад назвай Цэнтральнаеўрапейскі час (CET) (UTC+1). На летні час Туніс не пераходзіць.

Прырода

Chott-el-jerid
Шот-эль-Джэрыд

На поўначы рэльеф пераважна горны — з Алжыра заходзяць адрогі ўжо невысокіх тут гор Атлас, чясцовая назва — Дарсал. Тут знаходзіцца самы высокі пункт Туніса — гара Джэбель-Шамбі (1544 м). На поўнач ад Дарсала ляжыць Тэль — край узгоркаў, і нізкагор'яў; на поўдзень — дэпрэсія, занятая шотамі — саланчакамі, буйнейшы з якіх — Шот-эль-Джэрыд. Тут жа знаходзіцца самы нізкі пункт Туніса — Шот-эль-Гарса (17 м ніжэй узроўня мора). Уздоўж усходняга ўзбярэжжа цягнецца раўніна Сахель, На поўдні бягуць узгоркі Гафса вышынёй да 500 м.

Клімат Туніса — субтрапічны міжземнаморскі на поўначы і ўздоўж узбярэжжа, на поўдні і ва ўнутраных раёнах — трапічны пустынны. Сярэднія тэмпературы студзеня +10 °C на поўначы і +21 °C на поўдні, ліпеня +26 °C на поўначы і +33 °C на поўдні. Ападкаў за год выпадае ад 100 мм на поўдні да 1500 мм у горных раёнах, некаторыя пустынныя вобласці наогул не атрымліваюць ападкаў на працягу шматлікіх гадоў запар. Для Туніса характэрны зімовы максімум ападкаў. У пустынных раёнах уначы нярэдкія замаразкі нават увесну і ўвосень, хоць днём тэмпература ў гэты перыяд можа дасягаць +25…+27 °C. Лепшы час для наведвання краіны — верасень-лістапад і сакавік-чэрвень.

Рачная сетка развітая слаба. Буйнейшая рака, а таксама адзіная рака, што не перасыхае — Меджэрда, працякае ў вобласці Тэль. Пачынаецца Меджэрда ў гарах Алжыра і ўпадае ў Туніскі заліў. Найбольш паўнаводная яна ў зімовы перыяд. Усе астатнія рэкі — часовыя вадацёкі (вадзі). Азёры або лагуннага тыпу, або шоты.

Нягледзячы на невялікія памеры, Туніс мае разнастайныя ландшафты, па багаццю яго прырода не саступае алжырскай і мараканскай. Узвышшы поўначы і ніжнія добра ўвільготныя схілы гор адносяцца да зоны міжзмнаморскіх лясоў, якія дзе-нідзе захаваліся. Паўднёвыя схілы гор і частка раўніны Сахель занятыя засушлівымі стэпамі. Поўдзень Туніса — зона трапічных пустынь, што адносяцца да Сахары — Эль Хамра (заходзіць з Лівіі) і Вялікі Эрг (большая частка — у Алжыры).

Гісторыя

Ksar Ouled Soltane 01
Ксар у паўднёвым Тунісе

Землі сучаснага Туніса былі арэнай многіх знакавых падзей гісторыі старажытнага часу. У 814 г. да н. э. каланістамі з фінікійскага горада Тыр быў заснаваны горад Карфаген, які за некалькі стагоддзяў ператварыўся ў адну з наймацнейшых дзяржаваў свету. У ІІІ ст да н.э. інтарэсы Карфагена сутыкнуліся з Рымскімі інтарэсамі, што прывяло да Пунічных войнаў, у кожнай з якіх Карфаген пацярпеў паразу, а у выніку трэцяй у 146 г да н.э. горад быў захоплены і зруйнаваны, а тэрыторыя Туніса ўвайшла ў склад Рымскай дзяржавы. У V cтагоддзі Паўночную Афрыку захапілі вандалы і стварылі тут сваё каралеўства. У VI cт. вандалаў пацясніла Візантыйская імперыя.

Hafsid1400
Туніс Хафсідаў, 1400

У канцы VII cт. уся Паўночная Афрыка трапіла пад уладу Арабскага халіфата. З таго часу Туніс з’яўляецца трывалай часткай араба-ісламскага свету. Пасля распаду адзінага халіфата ў VIII cт. Туніс уваходзіў у склад шэрагу мясцовых арабскіх каралеўстваў ажно да ХVI ст, калі сюды прышлі туркі-асманы. Падчас асманскага панавання паўночна-заходняя Афрыка была прытулкам для піратаў, даволі незалежным ад Стамбула. У 1705 паўстала фактычна незалежная (хаця і прызнавала Асманскі сюзерэнітэт) дзяржава Туніс пад уладай беяў з дынастыі Хусэйнідаў.

У 1883—1956 гг. Туніс у статусе пратэктарату знаходзіўся пад уладай Францыі, маючы ўласныя герб, гімн, грошы. У 1956 Францыя прызнала незалежнасць Туніскага каралеўства. У наступным годзе манархія была скасавана. Першыя трыццаць гадоў незалежнасці на чале Туніса стаяў прэзідэнт Хабіб Бургіба, праўленне якога прахлдзіла пад знакам ісламізацыі.

У 1987 годзе ў у краіне адбылася «Язмінавая рэвалюцыя» — прэзідэнт краіны Хабіб Бургіба быў зрынуты прэм’ер-міністрам Бэн Алі са згоды ўсіх ключавых міністраў і сілавых ведамстваў. У наступным годзе ў Тунісе былі праведзены абмежаваныя рэформы. Кіраўніцтва краіны здолела перайсці ад аднапартыйнай сістэмы да фармальна шматпартыйнай, пазбегнуўшы магчымых на такім шляху цяжкіх наступстваў і не страціўшы руль кіравання. Туніс праводзіў празаходнюю палітыку, змагаючыся з ростам ісламскага фундаменталізму.

На працягу 2000-х гадоў у краіне дынамічна развівалася эканоміка. Напрыклад, аб’ём ВУП па парытэце пакупной здольнасці за 2011 год склаў звыш 100 мільярдаў долараў (каля 9500 долараў на душу насельніцтва). Як вызначалі тагачасныя апытанні, амаль палова насельніцтва адносіла сябе да сярэдняга класа.

У снежні 2010 года распачалася туніскі актывіст здзейсніў самаспаленне ў сталіцы дзяржавы, запусціўшы тым самым масавыя хваляванні. У выніку дэманстрацыі ўжо да сярэдзіны студзеня наступнага года абярнуліся звяржэннем афіцыйнага ўрада — прэзідэнт Зін Аль-Абідзін Бен Алі і члены яго сям’і былі вымушаныя збегчы з Туніса. Гэтыя падзеі назвалі другой Язмінавай рэвалюцыяй. З хваляванняў супраць рэжыму Бен Алі пачалася «Арабская вясна».

Да 2018 года на пасадзе кіраўніка дзяржавы змяніліся чатыры палітыкі, але стабільнасць у гэтую краіну так і не вярнулася. Тут былі здзейснены гучныя тэракты, адказнасць за якія нязменна брала на сябе «Ісламская дзяржава». Найбольш буйныя трагедыі адбыліся ў першай палове 2015 года. Гэта майскі напад на музей Брага ў сталічных ваколіцах, падчас якога загінула больш за 20 чалавек. А ў чэрвені адбыўся расстрэл турыстаў у курортным горадзе Сусе. Тады ахвярамі ісламістаў стала больш за 70 чалавек.

Гэтыя два найбольш рэзанансныя тэракты абвалілі эканоміку Туніса, моцна залежную ад турызму. На наступны год радыкальныя ісламісты, арыентуючыся на групоўкі з суседняй Лівіі, здзейснілі няўдалую спробу захапіць прыгранічны горад каля мяжы з былой «Джамахірыяй лівійскага народа». Улады рэзка ўзмацнілі барацьбу з тэрарызмам і рэлігійным экстрэмізмам, хоць сітуацыя з бяспекай замежных турыстаў засталася напружанай, у тым ліку і з-за блізкага суседства з ахопленай грамадзянскай вайной Лівіяй, і з насычаным ісламісцкімі групоўкамі Алжырам[8].

Дзяржаўны лад

Beji Caid el Sebsi at the Presidential Palace
Беджы Каід Эс-Себсі у прэзідэнцкім палацы

Туніс — прэзідэнцкая рэспубліка. Згодна з Канстытуцыяй, прэзідэнт абіраецца тэрмінам на 5 гадоў. Прэм'ер-міністр і кабінет міністраў прызначаюцца прэзідэнтам. У 2011 годзе, аднак, прэзідэнт і прэм'ер-міністр былі абраны Устаноўчым сходам. У снежні 2014 года на выбарах перамог Беджы Каід Эс-Себсі. Пасля адстаўкі прэзідэнта Зімбабве Роберта Мугабе ён апынуўся самым старым дзеючым прэзідэнтам свету.

Асамблея народных прадстаўнікоў - аднапалатны парламент, у якім налічваецца 217 месцаў. Дэпутаты абіраюцца на 5 гадоў. Парламент размяшчаецца ў палацы Бардо (у суседнім корпусе размешчаны музей Бардо), які знаходзіцца ў горадзе Бардо каля сталіцы. 26 кастрычніка 2014 года адбыліся першыя пасля падзення рэжыму прэзідэнта Бэн Алі і прыняцця новай канстытуцыі выбары ў Асамблею народных прадстаўнікоў[9]. Большасць месцаў (83) атрымала галоўная свецкая партыя «Нідаа Туніс», а найбуйнейшая ісламісцкая партыя «Ан-Нахда» — 68 месцаў.

Адміністрацыйны падзел

Туніс складаюць 24 вілаета на чале з губернатарамі, падзеленых у сваю чаргу на 260 акруг (дэлегацый). Губернатары вілаетаў прызначаюцца прэзідэнтам рэспублікі.

Насельніцтва

Tunisia-demography
Дэмаграфічная крывая Туніса
Mosquée Zitouna Kassus
Мячэць аз-Зайтуна, горад Туніс

Колькасць насельніцтва складае 11,4 млн чалавек (у 2017). У апошнія дзесяцігоддзі ў Тунісе рэзка падае нараджальнасць. У 2010 сумарны каэфіцыент нараджальнасці ацэньваўся ў 1,71 дзіцяці на жанчыну. Гэта быў самы нізкі паказчык сярод арабскіх краін. Аднак у 2017 годзе ён склаў ужо 2,23, а натуральны прырост — 1 %. Узрост сярэдняга тунісца — 31 год, доля дзяцей да 15 гадоў — усяго 25 %[10], гэта самыя "еўрапейскія" дэмаграфічныя паказчыкі ў Паўночнай Афрыцы.

97 % насельніцтва краіны — арабы. Аднак, маецца нязначная частка (1 %) бербераў, якія у асноўным пражываюць на востраве Джэрба і ў раёнах Матмата, Татаўін, Гафса. Берберы Туніса, прадстаўленыя племем нефуса, гавораць на адным з дыялектаў берберскай мовы, часта званай iэлха. Пражываюць у краіне і чаркесы (каля 1,5 %). У асноўным гэта нашчадкі егіпецкіх мамлюкаў, частка перасяленцы з Каўказа пасля Каўказскай вайны. Вялікую ролю яшчэ з каланіяльных часоў, асабліва ў адукацыі і бізнесе, мае французская мова. Сёння яе ведаюць 64 % тунісцаў.

98 % насельніцтва — мусульмане, невялікая колькасць каталікоў. Таксама ў Тунісе на востраве Джэрба ​​пражывае самая вялікая ў арабскім свеце яўрэйская абшчына.

Большасць тунісцаў жыве ў паўночнай частцы краіны. Пустынныя вобласці заселены слаба. Гарадское насельніцтва складае крыху болей за дзве траціны (69 %). У сталічнай агламерацыі пражываюць 2,3 млн чалавек[11]. Наступныя па памерах гарады: Сфакс (330 тыс), Сус (270 тыс), Кайруан (190 тыс).[12]

Эканоміка

TunisAveHabibBourguiba
Горад Туніс

Нават паміж краін Паўночнай Афрыкі Туніс вылучаеца даволі высокім узронем эканамічнага развіцця. Гэтаму спрыяюць выгаднае геаграфічнае становішча, кампактная, даволі багатая прыроднымі рэсурсамі тэрыторыя, кваліфікаваная працоўная сіла, адносная палітычная стабільнасць.

Sfax oliviers
Аліўкавыя дрэвы, Сфакс

У каланіяльны перыяд пачынаецца будаўніцтва чыгунак і шашэйных дарог, партоў, банкаў, прадпрыемстваў па здабычы карысных выкапняў (свінец, фосфар, жалезная руда). Сённяшні Туніс — аграрна-індустрыяльная краіна, аснову эканомікі якой складае сельская гаспадарка. Туніс займае 4 месца ў свеце па вырошчванню і экспарту алівак (вырошчваюцца ў асноўным на раўніне Сахель). Таксама маюцца бахчы, вінаграднікі; вырошчваюцца гранаты, цытрусавыя.

Другое месца ў нацыянальным даходзе займае турызм, трэцяе - лёгкая прамысловасць, у асноўным тэкстыльная (дае каля чвэрці экспартных паступленняў). Створана вытворчасць кампанентаў для электратэхнікі.

Буйныя радовішчы фасфарытаў. Здабыча нафты складае 5 млн тон, але гэта забяспечвае унутраныя патрэбы краіны і дае да 40 % экспартнай выручкі (у 2016 - толькі 6 %[13].)

Асноўныя гандлёвыя партнёры — краіны ЕС. Экспарт: Францыя (31 %), Італія (17 %), Германія (11,5 %). Імпарт: Францыя (17 %), Італія (16 %), Кітай (9 %)[14]. Туніс імпартуе прадукцыю машынабудавання (аўтамабілі, камп'ютары, тэлефоны), лекі, прадукты нафтаперапрацоўкі.

Транспарт

Bahnhof Sfax
Цягнік на чале з цеплавозам на станцыі Сфакс SNCFT

Горад Туніс з'яўляецца цэнтрам транспартнай сістэмы краіны, як самы буйны горад з самым вялікім портам і зручнай транзітнай сістэмай. Важную ролю ва ўнутраных перавозках адыгрываюць аўтадарогі. На 2010 год працягласць шашэйных дарог складала 19,4 тыс. км, з іх палепшаных - 14,7 тыс. км. Чыгуначны транспарт развіты на населенай поўначы, дзе сфармавалася чыгуначная сетка. Даўжыня чыгуначнай сеткі краіны— каля 2152 км. Вузкакалейная чыгунка Гафса-Сфакс з каланіяльных часоў выкарыстоўваецца для вывазу да мора жалезнай руды і фасфарытаў. Маецца чыгуначнае спалучэнне з Алжырам, чыгункі ў Лівію існуюць толькі на паперы. Туніс мае разгалінаваную сетку трубаправодаў, уключаючы 3059 км газаправодаў, 1203 кіламетраў нафтаправодаў і 345 км нафтапрадуктаправодаў. Міжнародныя грузавыя перавозкі ажыццяўляюцца марскім транспартам. Асноўныя порты краіны: Хальк-эль-Уэд, Сфакс, Бізерта, Сехіра, Сус[15]. Паветраны транспарт злучае Туніс з краінамі Афрыкі і Еўропы, абслугоўваюцца таксама ўнутраныя паветраныя лініі[15]. Аэрапорты: Туніс-Карфаген, Манасцір імя Хабіба Бургібы і інш.

Культура

Кухня

Спіртныя напоі

Традыцыйна мусульмане не ўжываюць алкаголь, але ў Тунісе стаўленне да гэтага пытання больш ліберальнае. У краіне вырабляюцца сухія і сталовыя віны. У горадзе Грамбалія на цэнтральнай плошчы ўстаноўлены помнік у выглядзе вінаграднай гронкі. У гэтым горадзе кожны верасень праводзіцца фестываль віна. У Тунісе існуе адзіны нацыянальны піўны брэнд — «Celtia». Да нацыянальных спіртных напояў Туніса таксама адносяцца фінікавы лікёр «Tibarin» і гарэлка з інжыра — «Boukha».

Святы

  • 14 студзеня — Дзень рэвалюцыі у Тунісе
  • 20 сакавіка — Дзень незалежнасці
  • 21 сакавіка — Дзень моладзі
  • 9 красавіка — Дзень памяці пакутнікаў
  • 1 мая — Свята працы
  • 25 ліпеня — Дзень абвяшчэння рэспублікі
  • 13 жніўня — Дзень жанчын

Узброеныя сілы

У адрозненне ад сваіх суседзяў, Алжыра і Лівіі, Туніс мае невялікія запасы нафты і, як следства, яго фінансавыя магчымасці абмежаваны. Ваенныя выдаткі ў 90-я гг. складалі 350—400 млн долараў у год. На ўзбраенні знаходзіцца зброя і ваенная тэхніка галоўным чынам заходняй вытворчасці, прычым досыць састарэлая: каля 120 танкаў, 27 самалётаў, 43 верталёты. Колькасць асабовага складу на 2012 — 40,000 чалавек (уключаючы ~23,400 тэрміновай службы; працягласць тэрміновай службы — 1 год; прызыў выбарчы).

Літаратура

Зноскі

  1. https://www.cia.gov/library/publications/resources/the-world-factbook/geos/ts.html
  2. http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2017/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=38&pr.y=8&sy=2017&ey=2019&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=744&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=
  3. http://www.worldtimezone.com/time/wtzresult.php?CiID=6761
  4. 4,0 4,1 http://dateandtime.info/country.php?code=TN
  5. https://www.timeanddate.com/time/change/tunisia
  6. https://www.horlogeparlante.com/history-english.html?city=2464470
  7. https://www.timeanddate.com/news/time/tunisia-cancels-dst-2009.html
  8. zviazda.by
  9. https://riafan.ru/125993-pervyie-posle-prinyatiya-novoy-konstitutsii-vyiboryi-sostoyatsya-v-tunise
  10. https://www.cia.gov/library/publications/resources/the-world-factbook/geos/ts.html
  11. https://www.cia.gov/library/publications/resources/the-world-factbook/geos/ts.html
  12. http://citypopulation.de/Tunisia-Cities.html
  13. http://atlas.cid.harvard.edu/explore/?country=223&partner=undefined&product=undefined&productClass=HS&startYear=undefined&target=Product&year=2016
  14. http://atlas.cid.harvard.edu/explore/?country=223&partner=undefined&product=undefined&productClass=HS&startYear=undefined&target=Product&year=2016
  15. 15,0 15,1 Большая советская энциклопедия. Гл. ред. А. М. Прохоров, 3-е изд. Т. 26. Тихорецк — Ульяново. 1977. 624 стр., илл.; 46 л. илл. и карт.

Спасылкі

12 лістапада

12 лістапада — трыста шаснаццаты (трыста семнаццаты ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

14 студзеня

14 студзеня — чатырнаццаты дзень года па Грыгарыянскім календары

18 студзеня

18 студзеня — васямнаццаты дзень года па Грыгарыянскім календары

1 чэрвеня

1 чэрвеня — сто пяцьдзясят другі (сто пяцьдзясят трэці ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

20 лютага

20 лютага — пяцьдзясят першы дзень года па Грыгарыянскім календары

20 сакавіка

20 сакавіка — 79-ы (80-ы ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

Адміністрацыйны падзел Туніса

У адміністрацыйна-тэрытарыяльных адносінах Туніс падзяляецца на 24 вілаета. У французскіх і англійскіх крыніцах замест слова «вілает» (араб. ولاية‎‎) выкарыстоўваецца тэрмін «гувернарат» (фр.: gouvernorat).

Вілаеты падзяляюцца на 262 мутамадыята (акругі) і далей падзяляюцца на шайхаты .

Арабская мова

Арабская мова (араб. اللغة العربية‎‎, al-luġa al-ʿarabiyya) — мова семіцкай галіны афразійскай моўнай сям'і.

Колькасць носьбітаў арабскай мовы і яе варыянтаў — звыш 400 млн чал.

Арабы

Арабы (араб.: العرب — аль-араб) — група народаў семіцкага паходжання, якія размаўляюць на мностве дыялектаў арабскай мовы і насяляюць дзяржавы Заходняй Азіі, Паўночнай Афрыкі, Заходняй Еўропы и іншых краін свету. Пісьменнасць на аснове арабскага круглага пісьма. Па колькасці насельніцтва арабы першыя ў свеце пасля кітайцаў. Сёння ва ўсім свеце жыве каля 430-450 мільёнаў арабаў.

Большасць арабаў пражывае ў Азіі і Афрыцы.

У Афрыцы:

маўрытанцы (Маўрытанія), маўры (Заходняя Сахара), мараканцы (Марока), алжырцы (Алжыр), тунісцы (Туніс), лівійцы (Лівія), суданцы (Судан), егіпцяне (Егіпет),

У Азіі:

Палесцінскія арабы (жывуць у Палесціне, Іарданіі, Ліване, Сірыі і іншых краінах), ліванцы (Ліван), іарданцы (Іарданія), сірыйцы (Сірыя), іракцы (Ірак), іранскія арабы (Іран), кувейтцы (Кувейт), бахрэйнцы (Бахрэйн), арабы Аб'яднаных Арабскіх Эміратаў (ААЭ), йеменцы (Емен), катарцы (Катар), аманцы (Аман), саудаўцы (Саудаўская Аравія).

Арабы жывуць таксама ў Турцыі, Узбекістане, Афганістане, Інданезіі і іншых краінах.

Людовік IX (кароль Францыі)

Людовік IX Святы (фр.: Louis IX, Saint Louis; 25 красавіка 1214 — 25 жніўня 1270) — кароль Францыі ў 1226—1270 гадах. Сын Людовіка VIII і Бланкі Кастыльскай. Кіраўнік 7-га і 8-га крыжовых паходаў.

Паўночная Афрыка

Паўно́чная А́фрыка — рэгіён Афрыкі, які знаходзіцца на поўначы кантынента. Да Паўночнай Афрыкі адносяцца наступныя краіны:

Алжыр

Заходняя Сахара

Лівія

Марока

Маўрытанія (часам адносіцца да Заходняй Афрыкі)

Судан

Туніс

ЕгіпетЧасам да рэгіёна адносяць Эфіопію, Эрытрэю, Джыбуці, Канарскія астравы і Мадэйру.

Большую частку рэгіёна займае пустэльня Сахара, якая цягнецца ўздоўж узбярэжжа Міжземнага мора. Самым урадлівым раёнам Паўночнай Афрыкі з'яўляецца даліна Ніла.

Рабат

Рабат (араб. الرباط‎‎) — сталіца і адзін з самых вялікіх гарадоў Марока, размяшчаецца на захадзе краіны, на ўзбярэжжы Атлантычнага акіяна ў вусці ракі Бу-Рэгрэг. Насельніцтва налічвае 1,7 млн чалавек.

Сцяг Туніса

Сцяг Туніса (араб. علم تونس) уяўляе сабой прамавугольнае палотнішча чырвонага колеру з суадносінамі бакоў 2:3. У цэнтры палотнішча ў белым крузе размяшчаецца чырвоны паўмесяц, атачае з трох бакоў чырвоную пяціканцовую зорку. Бей Туніса Аль-Хусайн II ібн Махмуд прыняў рашэнне аб стварэнні сцяга Туніса, блізкага да сучаснага, пасля бітвы пры Наварыне 20 кастрычніка 1827; у 1831-1835 гадах ён быў афіцыйна зацверджаны. У такім выглядзе сцяг існаваў у часы французскага пратэктарату, а 1 чэрвеня 1959 года быў абвешчаны дзяржаўным сцягам Рэспублікі Туніс (у адпаведнасці з канстытуцыяй краіны). 30 чэрвеня 1999 г. прапорцыі і дызайн сцягу былі ўдакладнены спецыяльным законам; агульны выгляд сцягу пры гэтым практычна не змяніўся.

Паўмесяц і зорка, намаляваныя на сцягу Туніса, з'яўляюцца традыцыйнымі сімваламі ісламу, а таксама лічацца сімваламі ўдачы. Паўмесяц і зорка былі намаляваныя на сцягу Асманскай імперыі, часткай якой з'яўляўся Туніс; цяперашнія сімвалы Туніса адлюстроўваюць гэтую гістарычную сувязь.

Туніс (вілает)

Туніс (араб. ولاية تونس‎‎) — самы маленькі вілает (адзінка адміністрацыйна-тэрытарыяльнага дзялення) Туніса. Размешчаны на поўначы краіны. Адміністрацыйны цэнтр — горад Туніс, які з'яўляецца адначасова сталіцай усёй краіны.

Туніс (горад)

Туніс (араб. تونس‎‎) — сталіца і найбуйнейшы горад Туніса, цэнтр аднайменнага вілаета. Насельніцтва складае 1 200 000 чалавек (2008). Вузел чыгунак і аўтадарог. Буйны порт (з аванпортам Хальк-эль-Уэд). Міжнародны аэрапорт. Галоўны эканамічны і культурны цэнтр краіны. Прамысловасць: харчасмакавая, металаапрацоўчая, тэкстыльная, цэментная; каляровая металургія. Мастацкія рамёствы.

Туніскі дынар

Туніскі дынар — грашовая адзінка дзяржавы Туніс.

Адзін туніскіх дынар роўны 1000 мілімам. Міжнароднае абазначэнне: TND. Выкарыстоўваецца сімвал - DT.

Французскі пратэктарат у Тунісе

Францу́зскі пратэктара́т у Туні́се (Protectorat français de Tunisie, الحماية الفرنسية في تونس) — былая калонія Францыі ў Паўночнай Афрыцы ў 1881—1956 гадах. Пратэктарат Французскай трэцяй рэспублікі быў усталяваны над былой правінцыяй Асманскай імперыі ў часы Французскай каланіяльнай імперыі і працягваўся да аб’явы Тунісам незалежнасці ў 1956.

Туніс ў часы Атаманскага праўлення быў невялікай правінцыяй у складзе імперыі, аднак меў значную ступень аўтаноміі ў часы бея Мухамада III ас-Саліка.

Цэнтральнаеўрапейскі летні час

Цэнтральнаеўрапейскі летні час (CEST, англ.: Central European Summer Time) — адна з назваў 2-га часавога пояса. Цэнтральнаеўрапейскі летні час на два гадзіны апярэджвае сусветны адзіны час. Яно выкарыстоўваецца пры пераходзе на летні час (пераклад стрэлак на гадзіну наперад) у большасці еўрапейскіх краін.

Цэнтральнаеўрапейскі час

Цэнтральнаеўрапейскі час (англ.: Central European Time, CET) уяўляе сабой адну з назваў часавога пояса UTC+1. Гэтым часам карыстаюцца некаторыя еўрапейскія і паўночнаафрыканскія краіны. Большасць з іх карыстаюцца таксама цэнтральнаеўрапейскім летнім часам (CEST) UTC+2 у якасці летняга часу.

У вузейшым сэнсе пад цэнтральнаеўрапейскім часам маецца на ўвазе сістэма вылічэння часу ў тых краінах і тэрыторыях Еўропы (Аўстрыя, Албанія, Андора, Бельгія, Боснія і Герцагавіна, Ватыкан, Венгрыя, Германія, Гібралтар, Данія, кантынентальная частка Іспаніі, Італія, Ліхтэнштэйн, Люксембург, Македонія, Мальта, Манака, Нідэрланды, Нарвегія, Польшча, Сан-Марына, Сербія, Славакія, Славенія, Францыя, Харватыя, Чарнагорыя, Чэхія, Швейцарыя, Швецыя), дзе ўзімку выкарыстоўваецца час часавога пояса UTC+1, а ўлетку — часавога пояса UTC+2.

Туніс паводле тэм
 
 
 
Краіны Агадзірскага пагаднення
Члены
Кандыдаты
 
 
 
 
 
 
Краіны
Пустыні
Рэгіёны
Рэльеф
Водныя аб'екты
Аазісы
Транспартная
інфраструктура
 

На іншых мовах

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.