Палеаліт

Палеаліт (стар.-грэч.: παλαιός — старажытны + стар.-грэч.: λίθος — камень) — найстаражытнейшы перыяд у гісторыі чалавецтва. Палеаліт характарызуецца панаваннем каменных прылад працы, здабываннем ежы ў асноўным праз паляванне на буйных жывёл, а таксама з’яўленнем бліжэй да канца палеаліту homo sapiens — чалавека сучаснага выгляду.

Палеаліт пачаўся прыкладна 2,5 млн гадоў таму са з’яўленнем першых каменных прылад працы. Каля 200 тысяч гадоў таму праходзіць умоўная межа паміж ніжнім і сярэднім палеалітам, а каля 50—40 тысяч — паміж сярэднім і верхнім. Канец палеаліта і пераход да мезаліту адбыўся каля 10—12 тысяч гадоў таму.

Homo cepranensis

Homo cepranensis(лац.) — імя, прапанаванае для віду трыбы гамініні, апісанага ў 2003 годзе толькі па чарапному веку. Акамянеласць была выяўлена археолагам Італа Бідзіту і атрымала назву «чалавек з Чэпрана» па размешчаным паблізу гораду італьянскай правінцыі Фразіноне, 89 км на паўднёвы ўсход ад Рыма.

Узрост акамянеласці знаходзіцца ў межах ад 350 да 500 тыс. гадоў. Сумежны ўчастак, Фантана Рануча, быў датаваны 487 000 ± 6000 гадоў, а Матоні і інш. мяркуюць, што найболей верагодны ўзрост «чалавека з Чэпрана» — 450 000 гадоў. Асаблівасці чарапной косці ўяўляюць сабой помесь такіх у Homo erectus і больш позніх відаў, такіх як Homo heidelbergensis, які дамінаваў у Еўропе да Homo neanderthalensis. Аднак матэрыялу для поўнага аналізу дадзенага віда яшчэ недастаткова.

Homo ergaster

Homo ergaster (бел.: Чалавек, які працуе) — выкапнёвы від людзей, які ўзнік ў Афрыцы 1,8 млн гадоў таму ў выніку эвалюцыі Homo habilis або Homo rudolfensis. Разглядаецца як прамежкавае звяно паміж аўстралапітэкамі і Homo erectus, часам апісваецца як афрыканскі падвід пітэкантрапаў (лац.: Homo erectus ergaster), аднак усё большая колькасць даследчыкаў схільныя вылучаць іх ад неафрыканскіх прадстаўнікоў чалавечага роду, якія жылі ў прамежку 1,8—1,5 мільёна гадоў назад — час існавання Homo ergaster.

Homo sapiens idaltu

Homo sapiens idaltu — адзін з самых старажытных прадстаўнікоў людзей сучаснага віда, знойдзены ў радовішчы Херта фармацыі Боўры (en:Bouri Formation) на тэрыторыі Эфіопіі. «Ідалту» на афарскай мове азначае «старэйшы, найстарэйшы». Прыблізны ўзрост знаходкі — ад 154 да 160 тыс. гадоў. Адкрыццё было зроблена ў 1997 годзе групай палеантолагаў з Каліфарнійскага ўніверсітэта пад кіраўніцтвам Ціма Уайта і апублікавана ў 2003 годзе. Вядома тры чалавечых чэрапа. Лепей за ўсё захаваны чэрап дарослага мужчыны (BOV-VP-16/1) мае аб'ём мозгу ў 1450 м².

Мяркуецца, што гэты падвід, які валодаў шэрагам архаічных краніалагічных прыкмет, мог быць непасрэдным продкам сучаснага падвіда Homo sapiens sapiens.

Алдувайская культура

Алдувайская культура (алдаванская культура, галечная культура) — найбольш прымітыўная культура апрацоўкі каменя, калі для атрымання вострага краю камень расколваецца звычайна проста напалову, без дадатковай дапрацоўкі. Узнікла каля 2,7 млн гадоў назад, знікла каля 1 млн гадоў таму. Першыя галечные прылады маглі ствараць яшчэ аўстралапітэкі, апошнія — прадстаўнікі віду Homo erectus.

Назва культуры дадзена па частцы Усходне-Афрыканскай рыфтавай сістэмы — Алдувайскай цясніне ў Серэнгеці (Танзанія), у раёне кратэра Нгорангора. Тут Луісам Лікі і яго жонкай Мэры былі выяўленыя рэшткі шматслаёвых паселішчаў эпохі палеаліту. Ніжнія пласты (каля 1,8—1,7 млн. гадоў назад) далі назву алдувайскай культуры. Тут былі знойдзеныя рэшткі зінджантрапа і прэзінджантрапа, а верхнія пласты, якія былі аднесены да шэльскай і ашэльскай культураў, утрымлівалі рэшткі алдувайскага пітэкантрапа. А ў 1960 годзе мужам і жонкай Лікі тут быў знойдзены чалавек умелы.

На падставе сваіх знаходак сям'я Лікі вылучыла гіпотэзу афрыканскага паходжання чалавека з першаснай лакалізацыяй у тым ліку і ў раёне Алдувайскай цясніны.

У Кокіселе, што на паўночна-заходнім беразе возера Туркана (Кенія), таксама былі выяўленыя інструменты ашэльскага і алдувайскага тыпаў у адных і тых жа пластах жвіру, пяску і аргіліту узростам 1,76 млн гадоў. Дадзеныя знаходкі даюць магчымасць меркаваць, што да моманту, калі людзі алдувайскай культуры ўпершыню пачалі пакідаць Афрыку, ашэльская культура ўжо існавала.

Самыя паўночныя стаянкі алдувайскай культуры Байрак і Крэцэшты знойдзены ў Малдове ў пойменных адкладах палеа-Днястра.

Антрапагенез

Антрапагенез — частка біялагічнай эвалюцыі, якая прывяла да з'яўлення віду Homo sapiens, які аддзяліўся ад іншых гамінід, чалавекападобных малпаў і плацэнтарных млекакормячых, працэс гісторыка-эвалюцыйнага фарміравання фізічнага тыпу чалавека, першапачатковага развіцця яго працоўнай дзейнасці, гаворкі. Вывучэннем антрапагенезу займаецца мноства навук, у прыватнасці антрапалогія, палеаантрапалогія, генетыка, лінгвістыка.

У эвалюцыйным кантэксце тэрмін «чалавек» ставіцца не толькі да людзей, што жывуць зараз, але і да прадстаўнікам вымерлых відаў роду Homo. Акрамя таго, даследаванні антрапагенезу распаўсюджваюцца на іншых гамінін, напрыклад, аўстралапітэкаў. Род Homo аддзяліўся ад аўстралапітэка ці падобных ім гамінін каля 2 млн гадоў таму ў Афрыцы. Існавала некалькі відаў людзей, большасць з якіх вымерла. Да іх, у прыватнасці, адносяцца эрэктусы і неандэртальцы.

Старажытныя прадстаўнікі віда Homo sapiens з'явіліся ў выніку эвалюцыі 400—250 тыс. гадоў таму. Пануючай у нашы дні гіпотэзай паходжання людзей з'яўляецца нская, згодна з якой наш від з'явіўся ў Афрыцы і адтуль распаўсюдзіўся па ўсім свеце, замяшчаючы існуючыя папуляцыі H. erectus і H. neanderthalensis. Альтэрнатыўная гіпотэза завецца мультырэгіянальнай. Згодна з апошняй, людзі, пачынаючы, відаць, ад H. erectus, эвалюцыянавалі як адзіны від, у якім генныя патокі маглі вольна цыркуляваць. Наяўныя ў цяперашні час дадзеныя палеаантрапалогіі не дазваляюць зрабіць канчатковы выбар паміж гэтымі гіпотэзамі , хоць дадзеныя генетыкі падтрымліваюць нскую тэорыю.

Пачынаючы з H. habilis, людзі выкарыстоўвалі каменныя прылады працы, усё больш па-майстэрску вырабленыя (гл. Палеаліт). У апошнія 50 тыс. гадоў тэхналогія і культура змяняюцца хутчэй, чым папярэднія эпохі.

Гісторыя Славакіі

Гісторыя Славакіі — гісторыя тэрыторыі сучаснай Славакіі са старажытных часоў да нашых дзён.

Даліна Коа

Археалагічны парк даліны Коа — археалагічны комплекс з наскальнымі выявамі, якія адносяцца да перыяду ад палеаліту да неаліту (галоўным чынам прадстаўлена салютрэйская культура). Выявы былі адкрыты ў 1992 годзе ў наваколлях горада Віла-Нова-ды-Фош-Коа на паўночным усходзе Партугаліі. У 1998 годзе петрогліфы ўключаны ў спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

На выявах прадстаўлены разнастайныя жывёлы — коні, козы, а таксама вымерлыя, напрыклад, тур. Найбольш раннія з іх датуюцца 20 тысячагоддзем да н.э.

Дзянісаўскі чалавек

Дзянісаўскі чалавек («дзянісавец») — магчымы від ці падвід вымерлых людзей, вядомы па фрагментарнаму матэрыялу з Дзянісавай пячоры ў Саланешанскім раёне Алтайскага краю РФ.

Яшчэ 40 тысяч гадоў таму дзянісаўцы засялялі арэал, які перасякаецца па часе і месцы з тэрыторыямі ў Азіі, дзе жылі неандэртальцы і сучасныя людзі.

Дзёмон

Дзёмон' (яп.: 縄文時代, літар. «эпоха вяровачнага арнаменту») — перыяд гісторыі айнаў і японскай гісторыі з 13 000 года да н. э. па 300 да н. э. Згодна з археалагічнай перыядызацыяй гісторыі краін Захаду перыяд Дзёмон адпавядае мезаліту і неаліту. Асаблівасцямі перыяду з'яўляецца пачатак выкарыстання жыхарамі Японскага архіпелага керамічных вырабаў з лакалізацыяй 6000 гадоў да н. э. па 5000 гадоў да н. э.

Большасць гісторыкаў лічыць, што апошняя ледавіковая эпоха злучыла японскія астравы з азіяцкай часткай мацерыка. Мяркуючы па археалагічных знаходках, у 35 - 30 тысячагоддзях да н. э. чалавек разумны перасяліўся на астравы з усходняй і паўднёва-ўсходняй часткі Азіі і ўжо нядрэнна ўмеў паляваць, на паляванні выкарыстоўваць лук і стрэлы, займацца збіральніцтвам, рачным і марскім рыбалоўствам і вырабляць розныя каменныя і касцяныя прылады працы і посуд з абпаленай гліны. З хатніх жывёл на архіпелагу былі вядомыя сабакі і свінні.

Каменныя прылады працы, скопішчы жылля, і чалавечыя скамянелыя рэшткі гэтага перыяду сустракаліся на ўсёй тэрыторыі астравоў Японіі. Найбольшая колькасць помнікаў эпохі Дзёмон было знойдзена на паўночнай тэрыторыі вострава Хансю. Акрамя таго, генетычныя даследаванні 1988 года паказваюць на ўсходнеазіяцкае паходжанне японцаў.

Распаўсюджванне керамічных вырабаў на тэрыторыі Японіі пачалося з паўночнага захаду вострава Кюсю. Для большай часткі гліняных вырабаў перыяду Дзёмон характэрная круглая форма дна, вырабы пераважна невялікага памеру. Пачынаючы з самага пачатку эпохі Дзёмон вылучаюць два культурныя арэалы паводле тыпа керамікі - паўднёва-заходні і паўночна-усходні. Менавіта паўночна-ўсходнія керамічныя вырабы маюць аздобленыя шнуравым арнаментам сценкі.

Каменны век

Каменны век — найстаражытнейшы культурна-гістарычны перыяд у развіцці чалавецтва, калі асноўныя прылады працы і зброю вырабляліся галоўным чынам з каменя, але выкарыстоўваліся таксама дрэва і косць. У канцы каменнага стагоддзя распаўсюдзілася выкарыстанне глінянага посуду.

Каменныя прылады вырабляліся з розных відаў каменя. Так, крэмень і вапняковыя сланцы выкарыстоўваліся ў якасці рэжучыя інструментаў і зброі, а з базальту і пясчаніку вырабляліся рабочыя інструменты, напрыклад, камяні для ручных млыноў. Таксама атрымалі шырокае выкарыстанне драўніна, косці, шкарлупіна, аленевы рог.

У дадзеным перыядзе шырокае выкарыстанне тэхналогій упершыню значна паўплывала на чалавечую эвалюцыю. Арэал чалавека пашырыўся ад саван Усходняй Афрыкі да ўсіх куткоў астатняга свету. У канцы каменнага стагоддзя адбылося прыручэнне некаторых дзікіх жывёл і пачалася выплаўленьне меднай руды для вытворчасці металу. Каменны век ставіцца да дагістарычнаму перыяду чалавечага развіцця, бо ў гэты час чалавецтва яшчэ не навучылася пісаць (што характарызуе традыцыйны пачатак гістарычнага летазлічэння).

Тэрмін «каменны век» выкарыстоўваецца для абазначэння археолагамі шырокага перыяду чалавечага развіцця папярэдняга эпосе металаў. Яшчэ ў I стагоддзі да н. э. Ціт Лукрэцый Кар выказаў здагадку, што эпосе металаў папярэднічаў час, калі асноўным зброяй і прыладай чалавека былі камяні. Ідэя аб выдзяленні прапанаваная французскім антыкварам Нікола Маудэлем у 1734 годзе. Прапанова навукова абгрунтавана дацкім археолагам Томсанам у 1836, які вылучыў у перыядзе развіцця чалавецтва 3 культурна-гістарычныя эпохі (каменны, бронзавы і жалезны век). У 60-х гадах XIX стагоддзя англійская вучоны Джон Лібок падзяліў каменны век на дзве больш дробныя эпохі — палеаліт і неаліт, а ў канцы таго ж дзесяцігоддзя французскі археолаг Г. Мартылье распрацаваў больш дробную перыядызацыю (шэльская, мусцьерская, салютрэйская, арыньякская, мадленская, робенгаузенская). Аднак у розных рэгіёнах зямнога шара чалавецтва развівалася нераўнамерна, каменныя прылады ў некаторых культурах шырока выкарыстоўваліся нават у эпоху металаў. Таму лепш выкарыстоўваць тэрмін «каменныя вяка», чым «каменны век» для абазначэння дадзенага перыяду. Часовы перыяд пачатку і завяршэння каменнага веку таксама з'яўляецца спрэчным.

Каменны век на Беларусі

Каменны век — самы старажытны перыяд у гісторыі чалавецтва. На тэрыторыі Беларусі пачаўся разам з прыходам першых людзей каля 100 — 30 тысяч год таму назад і працягваўся да канца 3 тысячагоддзя да н. э. (пачатак выкарыстання металу). Падзяляецца на перыяды: ранні, альбо ніжні (палеаліт), сярэдні (мезаліт) і позні, альбо верхні (неаліт).

Краманьёнец

Краманьёнец, неаантрап (фр.: Homme de Cro-Magnon — краманьёнскі чалавек) — ранні прадстаўнік сучаснага чалавека ў Еўропе і часткова за яе межамі, якія жылі 40-12 тысяч гадоў назад (перыяд верхняга палеаліту). З'явіліся значна пазней за неандэратальцаў і нейкі час суіснавалі з імі (40—30 000 гадоў таму). Па знешняму выгляду і фізічнаму развіццю фактычна нічым не адрозніваліся ад сучаснага чалавека.

Тэрмін «краманьёнец» можа азначаць у вузкім сэнсе толькі людзей, выяўленых у пячоры Кра-Маньён і жыўшых вакол яе 30 000 гадоў назад; у шырокім сэнсе гэта ўсё насельніцтва Еўропы ці ўсяго света эпохі верхняга палеаліту (40—10 000 гадоў назад).

Колькасць дасягненняў, змен у сацыяльнай арганізацыі жыцця краманьёнца было настолькі вялікім, што ў некалькі разоў пераўзыходзіла колькасць дасягненняў пітэкантрапа і неандэртальца ўзятых разам. Краманьёнцы атрымалі ў спадчыну ад сваіх продкаў вялікі актыўны мозг і дастаткова практычную тэхналогію, дзякуючы чаму ў адносна кароткі тэрмін зрабілі небывалы крок наперад. Гэта праявілася ў эстэтыцы, развіцці зносін і сістэм сімвалаў, тэхналогіі вырабу прылад працы і актыўным прыстасаванні да знешніх умох, а таксама ў новых формах арганізацыі грамадства і больш складаным падыходзе да суродзічаў.

Пахаванне

Пахава́нне — спосаб хаваць нябожчыка.

З мусцьерскага часу (палеаліт) вядомы пахаванні ў пячорах і іншых жытлах, пазней у вадзе, на дрэвах і інш. Пры пераходзе да бронзавага веку ўзніклі абрады трупаспалення, трупапалажэння, потым муміфікацыі. Часта ў магілу клалі ежу, прылады працы, зброю, упрыгожанні. З усталяваннем маёмасных адносін у некаторых народаў з нябожчыкам клалі забітых жонак, рабоў, жывёлу. Рабілі дальмены, скляпы, будавалі піраміды, маўзалеі, калумбарыі, храмы, пахавальні.

Пітэкантрап

Пітэкантрап (Pithecanthropus) (ад грэч.: πίθηκος — малпа + ἄνθρωπος — чалавек) — малпачалавек ці яванскі чалавек — выкапневы падвід людзей, некалі разглядаўся як прамежнае звяно між аўстралапітэкамі і неандэртальцамі. Існаваў у перыяд між 1 млн і 700 тыс гадоў таму. Цяпер пітэкантрапа разглядаюць як лакальны варыянт Homo erectus (разам з гейдэльбергскім чалавекам у Еўропе і сінантрапам у Кітаі), характэрны пераважна для Паўднёва-Усходняй Азіі і які не парадзіў непасрэдных продкаў сучаснага чалавека. Не выключана, што прамым патомкам яванскага чалавека з'яўляецца Homo floresiensis.

Радэзійскі чалавек

Радэзійскі чалавек — назва выкапнёвай разнавіднасці людзей, чые рэшткі былі выяўленыя ў пячоры недалёка ад горада Брокен-Хіл у Паўночнай Радэзіі (цяпер горад Кабве ў Замбіі). Апісанне знаходкі было апублікавана ў 1921 годзе Артурам Смітам Вудвардом.

Знойдзеныя рэшткі ўключалі чэрап, фрагмент верхняй сківіцы, крыж, вялікагалёначную костку і фрагменты сцегнавой косткі, а па некаторых дадзеных таксама іншыя косткі, якія належалі па меншай меры двум індывідам.

Узрост знаходкі дакладна не ўсталяваны. На аснове аналізу спадарожных каменных прылад і рэштак жывёл ён ацэньваецца ад 130-300 тысяч гадоў да 490 тысяч гадоў ці больш.

Характэрнай асаблівасцю радэзійскага чалавека з'яўляецца сумесь архаічных і прагрэсіўных рыс будовы. Аб'ём чарапной скрынкі складае каля 1280 см². Лобная костка вельмі прымітыўная, з вельмі масіўнымі надброўныя валікамі, а скроневая амаль такая ж, як у сучасных людзей. Будынак захаваліся косткі посткраніяльнага шкілета таксама практычна сучасная. Па аналогіі з сучаснымі людзьмі, зыходзячы з памераў костак канечнасцяў, рост ацэньваецца прыблізна ў 178,9—184,4 см. Прапорцыі цела вузкія, выцягнутыя.

Першапачаткова радэзійскі чалавек разглядаўся як прадстаўнік новага віду Homo rhodesiensis. У 1928 годзе гэты від быў выдзелены Пайкрафтом ў асобны род Cyphanthropus і атрымаў назву Cyphanthropus rhodesiensis. У цяперашні час большасць даследнікаў адносяць радэзійскага чалавека да выгляду гейдельбергскіх людзей. Аднак, магчыма і больш дробавая класіфікацыя, у якой да гейдельбергцаў адносяцца толькі еўрапейскія формы, прамежкавыя паміж чалавекам-папярэднікам і неандэртальцамі, у той час як афрыканскія формы, прамежкавыя паміж чалавекам-папярэднікам і чалавекам разумным, разглядаюцца як самастойны від Homo rhodesiensis Woodward, 1921.

Свідэрская культура

Шаблон:Палеаліт

Свідэрская культура — археалагічная культура, прыкметная і значная з'ява ў фіналыным палеаліце (IX—VIII тыс. да н.э.) Усходняй Еўропы, традыцыі якой праходзяць праз мясцовы мезаліт і праглядваюцца ў неаліце. Свідэрскія помнікі знойдзены на тэрыторыі Польшчы, Літвы, Беларусі, Украіны аж да Крыма. Яе элементы прасочваюцца на сумежных тэрыторыях Расіі (Пскоўская вобласць). Названа па стаянцы Свідры Вельке (польск.: Świdry Wielkie) каля Варшавы. Прадстаўлена стаянкамі тундравых паляўнічых на паўночнага аленя, якія выкарыстоўвалі стрэлы з крэмневымі наканечнікамі.

На захадзе была звязана з Лінгбі. На аснове свідэрскай культуры сфарміравалася бутаўская, кундская і нёманская культуры. Знікненне свідэрскай культуры звязана з кліматычнымі зменамі пачатку галацэну. Лічыцца, што носьбіты свідэрскай культуры мелі гаплагрупу I і складалі т.зв. дагерманскі субстрат.

Першыя свідэрскія помнікі былі выяўлены натэрыторыі Польшчы яшчэ ў сярэдзіне XIX ст. Паступовае назапашванне матэрыялу паказала, што для калекцый крамянёвых прылад свідэрскіх стаянак характэрна ўстойлівае спалучэнне пэўных адзнак як у іх форме, так і ў тэхнічных прыёмах апрацоўкі. Падобнасць тыпалагічных даных інвентару прывяла польскіх археолагаў да думкі аб аб'яднанні гэтых помнікаў у адну роднасную групу.

На Беларусі вялікая колькасць помнікаў каменнага веку са свідэрскімі рысамі ў інвентары знаходзіцца ў рэгіёне Заходняга Палесся і Панямоння.

Стаянкі свідэрскай культуры размяшчаліся, як правіла, на ўчастках першай, другой надпоймавых тэрас або карэнных берагоў (там, дзе няма больш нізкіх геамарфалагічных узроўняў) на пясчаных узвышэннях, на схілах марэнных бугроў. Стратыграфія іх не з'яўляецца дастаткова вызначальнай. Культурныя напластаванні звычайна залягаюць у пясчаных адкладах, што перашкаджала іх захаванню і з'явілася прычынай змешвання рознаўзроставых і рознакультурных матэрыялаў. На большасці помнікаў культурныя пласты ўвогуле адсутнічаюць, свідэрскія матэрыялы збіраліся на паверхні.

Асноўны занятак насельніцтва — паляванне на паўночнага аленя. Насельніцтва пакінула кароткачасовыя стаянкі адкрытага тыпу. Жытлы круглаватыя, будана- і трапецападобныя, паглыбненыя ў зямлю, з вогнішчам пасярэдзіне. Некаторыя жытлы мелі ўваходны калідор.

Для інвентару свідэрскіх помнікаў характэрныя наступныя рысы. Вядучым тыпам нуклеуса з'яўляецца двухпляцовачны аднабаковы з сустрэчным зняццем нарыхтовак, са скошанымі ўдарнымі пляцоўкамі і папярочнай падчэскай тыльнага боку. Для свідэрскай індустрыі тыпова развітая пласціначная тэхніка. Нарыхтоўкай для большасці прылад часцей была пласцінка. У калекцыях са свідэрскіх помнікаў, як правіла, пераважаюць разцы, якія істотна перавышаюць колькасць скрабкоў. У больш ранніх комплексах сярод разцоў дамінуюць сярэдзінныя, у позніх — бакавыя і на зломе нарыхтоўкі. Вядучай формай скрабкоў з'яўляецца канцавы з дугападобным або прамым рабочым краем. Свідэрскія наканечнікі стрэл зроблены з пласцін, яны двухтыпаў — лазалістыя і чаранковыя. Для іх характэрная апрацоўка насадкі стромкай або паўстромкай рэтушшу па краях і плоскай з брушка. На шэрагу наканечнікаў плоская рэтуш прысутнічае на брушку вастрыя. Сякеры на свідэрскіх стаянках у асноўным двух тыпаў — з перахопам на масіўных адшчэпах і авальнай формы з грубай двухплоскаснай апрацоўкай з плітак або кавалкаў. Характэрны кампанент свідэрскіх комплексаў — свердлы-праколкі, пласціны са скошаным рэтушшу канцом, пласціны і адшчэпы з рэтушшу па краях, скоблі.

Старажытная гісторыя Беларусі

Старажытная гісторыя Беларусі — перыяд у гісторыі Беларусі ад з’яўлення людзей да ўтварэння першых дзяржаў на тэрыторыі сучаснай Беларусі — прыкладна да IX стагоддзя.

Турканскі хлопчык

Турканскі хлопчык — шкілет падлетка; самы поўны са знойдзеных парэшткаў, якія адносяцца да віду Homo ergaster.

Японія ў Першай сусветнай вайне

Японія прыняла ўдзел у Першай сусветнай вайне з 1914 па 1918 г. у саюзе з Антантай і грала важную ролю ў забеспячэнні бяспекі марскіх шляхоў у заходняй частцы Ціхага акіяна і ў Індыйскім акіяне супраць Імператарскага германскага флоту.

Японская армія была пабудавана па прускаму ўзору і навучаная германскімі афіцэрамі; японскі флот ствараўся з дапамогай Вялікабрытаніі і навучаўся на англійскі манер. Усё гэта служыла крыніцай пастаянных спрэчак у японскім кіраўніцтве. Сярэдні японец ж пры гэтым наогул не разумеў, навошта трэба ваяваць: у Японіі ніхто не адчуваў ніякай пагрозы з боку Германіі. Таму японскі ўрад, падтрымліваючы Антанту, імкнулася не даваць грамадскасці занадта шмат інфармацыі пра вайну. Брытанскі афіцэр Малькольм Кенэдзі, які наведаў японскую глыбінку, быў здзіўлены тым, што вяскоўцы, з якімі ён гутарыў, нават не падазравалі, што іх краіна вядзе вайну.

 
Перыяды першабытнай гісторыі

На іншых мовах

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.