Каралеўства Італія (1861—1946)

Каралеўства Італія (італ.: Regno d'Italia) — дзяржава, якая ўзнікла ў 1861 годзе падчас Рысарджымента і аб'яднала ўсё незалежныя італьянскія дзяржавы ў адзіную краіну пад уладай Сардзінскага каралеўства. Кіруючая ў Сардзінскім каралеўстве Савойская дынастыя стала кіруючай дынастыяй Італіі. Пасля рэферэндуму 1946 года Італія перайшла ад манархічнага ладу да рэспубліканскага, а каралеўская сям'я пакінула краіну.

Каралеўства Італія
Regno d'Italia

Каралеўства
Flag of Kingdom of Sardinia (1848).svg
 
Flag of Kingdom of Lombardy-Venetia.gif
 
Flag of Italy.svg
 
Flag of the Papal States (1808-1870).svg
 
Flag of the Kingdom of the Two Sicilies (1816).svg
17 сакавіка 1861 — 2 чэрвеня 1946 Flag of Italy.svg
 
Free Territory Trieste Flag.svg
 
Reggenza Italiana del Carnaro.png
 
Flag of the Vatican City.svg
Flag of Italy (1861-1946) crowned Great coat of arms of the king of italy (1890-1946)
Сцяг Герб
Дэвіз
лац.: «Foedere et Religione Tenemur» («Мы трымаемся разам дзякуючы Дагавору і Рэлігіі»)
Гімн
{{{гімн}}}
Italian Colonial Empire (orthographic projection)

Тэрыторыя Каралеўства Італія ў перыяд Другой сусветнай вайны.
Сталіца Турын (да 1864),
Фларэнцыя (1864—1870),
Рым (з 1870)
Найбуйнейшыя гарады Рым, Мілан, Турын, Неапаль
Мова(ы) італьянская
Рэлігія Каталіцтва
Грашовая адзінка Італьянская ліра
Гімн «Marcia Reale d’Ordinanza»
Плошча 310 196 км² (1936)
Насельніцтва 42 399 000 чал. (1936)
(136,7 чал./км²)
Форма кіравання канстытуцыйная манархія, парламенцкая манархія
Дынастыя Савойская
Каралі Італіі:
 - 1861—1878 Віктар Эмануіл II
 - 1878—1900 Умберта I
 - 1900—1946 Віктар Эмануіл III
 - май — чэрвень 1946 Умберта II
Часавы пояс GMT+1
Гісторыя
 - 17 сакавіка 1861 Аб'яднанне Італіі
 - 2 чэрвеня 1946 Абвяшчэнне рэспублікі

Гісторыя

Сцяг Італіі Гісторыя Італіі
Flag of Italy

Старажытны свет
Дагістарычная Італія
Этрускі (XII—VI стст. да н.э.)
Вялікая Грэцыя (VIII—VII стст. да н.э.)
Старажытны Рым (VIII ст. да н.э. — V ст. н.э.)
Італія пад уладай остготаў (V—VI стст.)
Сярэдневякоўе
Сярэдневяковая Італія
Італія пад уладай Візантыі (VI—VIII стст.)
Лангабардскае каралеўства (VI—VIII стст.)
Сярэдневяковае каралеўства Італія
Іслам і нарманы ў паўднёвай Італіі
Марскія рэспублікі і Італьянскія гарады-дзяржавы
Новы час
Італьянскі Рэнесанс (XIV—XVI стст.)
Італьянскія войны (1494—1559)
Італія ў Новы час (1559—1814)
Рысарджымента (1815—1861)
Сучасная гісторыя
Каралеўства Італія (1861—1945)
Італія ў Першай сусветнай вайне (1914—1918)
Фашызм і каланіяльная імперыя (1918—1945)
Італія ў Другой сусветнай вайне (1940—1945)
Найноўшая гісторыя Італіі (1945—цяперашні час)
Свінцовыя гады (1970-я — 1980-я)
Асобныя тэмы
Гістарычныя дзяржавы Італіі
Ваенная гісторыя Італіі
Эканамічная гісторыя Італіі
Генетычная гісторыя Італіі
Выбарчая гісторыя
Гісторыя моды ў Італіі
Паштовая гісторыя
Чыгуначная гісторыя
Гісторыя грошай у Італіі
Гісторыя музыкі ў Італіі

Партал «Італія»

Аб'яднанне

BattleofMagenta
Лагер італьянскіх войскаў падчас бітвы пры Маджэнта (Аўстра-італа-французская вайна)

Да 1861 года адзінай дзяржавы на тэрыторыі Італіі не існавала. На Апенінскім паўвостраве існавала некалькі незалежных італьянскіх дзяржаў, паўночна-ўсходняя яго частка знаходзілася пад уладай габсбургскай Аўстрыйскай імперыі. Напачатку XIX стагоддзя пачаліся войны за аб'яднанне Італіі пад сцягам Сардзінскага каралеўства. І хоць спачатку ваенныя дзеянні супраць Аўстрыі скончыліся няўдала, яны адыгралі важную ролю ва ўзняцці і распаўсюджанні патрыятычных пачуццяў. Падчас аўстра-італа-французскай вайны і высадкай войскаў Гарыбальдзі на Сіцыліі, якая рушыла за ёй, адбываецца аб'яднанне Сардзінскага каралеўства з Ламбардыяй, Тасканай, Раманьяй, Пармай, Модэнай і Каралеўствам абедзвюх Сіцылій. 17 сакавіка 1861 года парламент Сардзініі абвяшчае незалежнае Каралеўства Італія са сталіцай у Турыне, яго главой становіцца кароль Віктар Эмануіл II.

Аднак не ўся тэрыторыя Італіі была аб'яднана. Частка Апенінскага паўвострава па-ранейшаму знаходзілася пад уладай Аўстрыі, а ў Рыме, занятым французскімі войскамі, захоўвалася ўлада Папы Рымскага.

Падчас аўстра-прускай вайны Італія выступіла на боку Прусіі і здолела далучыць астатнія італьянскія землі. Затым у верасні 1870 года італьянскія войскі ўваходзяць у Рым, з якога да таго часу былі выведзены французскія войскі.

Пасля ліквідацыі Папскай вобласці ў 1870 годзе сталіца каралеўства была перанесена з Фларэнцыі ў Рым. Каралеўства Італія стала першай дзяржавай, якая кантралявала ўвесь Апенінскі паўвостраў (акрамя невялікага анклава Сан-Марына) з часу распаду Рымскай імперыі.

Пасля смерці Віктара Эмануіла II у 1878 годзе на трон узышоў яго сын Умберта I. Улада ў Італіі належала кабінету міністраў, паколькі манархія была канстытуцыйнай. Урад праводзіла палітыку пратэкцыянізму, павялічваў падаткі і ўводзіў мытныя бар'еры. Фактычна былі забаронены забастоўкі і свабодная прэса. Усё гэта прывяло да збяднення краіны і ўзмацнення эміграцыйных патокаў, асабліва ў ЗША. У знешняй палітыцы Італія аб'ядналася з Германіяй і Аўстра-Венгрыяй, заключыўшы з гэтымі краінамі ў 1882 годзе Траісты саюз. У канцы XIX стагоддзя Італія каланізавала спачатку Самалі, а потым Эрытрэю. Няўдалыя войны з Эфіопіяй, якая здолела абараніць сваю незалежнасць, прывялі да ўнутрыпалітычных крызісаў. 29 ліпеня 1900 года Умберта I быў забіты анархістам Гаэтана Брэшы. Трон перайшоў да яго сына Віктара Эмануіла III.

Больш за 10 гадоў (19031914) ва ўладзе быў прэм'ер-міністр Джавані Джаліці, ураўнаважаная палітыка якога прывяла да хуткага росту эканомікі Італіі. У краіне будавалася чыгунка, былі створаны буйныя кампаніі ў галіне судна-і аўтамабілебудавання, металургіі. Аднак у асноўным эканамічнае развіццё адбывалася на поўначы краіны, поўдзень заставаўся адсталым аграрным рэгіёнам. У 1912 годзе ў выніку вайны з Турцыяй Італія захапіла Лівію.

Удзел Італіі ў Першай сусветнай вайне

Пасля пачатку Першай сусветнай вайны Італія абвясціла пра свой нейтралітэт. Але шмат хто ў Італіі жадаў далучэння Трыеста і вобласці Трэнціна, якія належалі Аўстра-Венгрыі, таму, пасля правядзення тайных перамоў у Лондане 23 мая 1915 года, Італія ўступіла ў вайну на боку Антанты. Перамога ў баях паміж італьянскімі і аўстрыйскімі войскамі была на баку то першых, то другіх. Толькі ўступленне ў вайну ЗША летам 1917 года прывяло да вырашальнага пералому на карысць Антанты. 24 кастрычніка 1918 года італьянская армія пачала наступ, вынікам якога быў захоп Трыеста ў Трэнта, а 3 лістапада 1918 года Аўстра-Венгерская армія капітулявала. На мірных канферэнцыях па выніках вайны Італія атрымала тэрыторыі, на якія мела дамоўленасці да ўступлення ў вайну.

Прыход фашыстаў да ўлады

Пасля вайны ўмовы жыцця насельніцтва значна пагоршыліся — пачаўся рост коштаў, прамысловасць ахапіў крызіс. У краіне праходзілі рэвалюцыйныя выступы, адбываліся захопы заводаў у гарадах і бунты сялян у сельскіх раёнах. У гэты час быў створаны рух «Баявы Саюз» (Fascio di combattimento), які ўзначаліў былы лідар сацыялістаў Беніта Мусаліні. Пачаліся напады на левых актывістаў і расправы з палітычнымі праціўнікамі.

У 1921 годзе пад кіраўніцтвам Беніта Мусаліні была створана Нацыянальная фашысцкая партыя. У гэтым жа годзе 38 дэпутатаў ад гэтай партыі былі абраны ў парламент.

Пасля марша на Рым у 1922 годзе дзяржавай кіравала Нацыянальная фашысцкая партыя Беніта Мусаліні, і гэты перыяд вядомы як фашысцкая Італія.

4671 чалавек быў асуджаны па палітычных абвінавачваннях адмысловымі трыбуналамі (з іх 4030 — члены Камуністычнай партыі Італіі).

Удзел Італіі ў Другой сусветнай вайне

У чэрвені 1940 года Італія ўключылася ў вайну на боку Германіі, акупавала частку Балканаў у 1941 годзе і частку Францыі ў 1942 годзе, але да канца 1941 года страціла Эфіопію. Пасля паражэння ў Паўночнай Афрыцы і высадкі саюзнікаў на Сіцылію ў ліпені 1943 года прэм'ер-міністр Мусаліні быў заменены на маршала Бадолья, і ў верасні каралеўства перайшло на бок Аб'яднаных Нацый. Мусаліні ўзначаліў альтэрнатыўны ўрад у Паўночнай Італіі (Італьянская сацыяльная рэспубліка), які працягваў вайну на боку дзяржаў Восі да вясны 1945 года.

Тэрыторыя

Italia1859

Італьянскія дзяржавы ў 1859 годзе: Каралеўства Сардзінія — аранжавы, Каралеўства абедзвюх Сіцылій — жоўты, Папская вобласць — чырвоны, Каралеўства Ламбардыя і Венецыя — сіні, Вялікае герцагства Тасканы і герцагствы Пармы і Модэны — зялёны

Italia1860

Каралеўства Сардзінія (аранжавы) у 1860 годзе пасля анексіі Ламбардыі, Вялікага герцагства Тасканы і Эміліі-Раманьі, а таксама часткі Папскай вобласці

RegnoItalia1861

Аб'яднаная Італія ў 1861 годзе. Венецыя пад кантролем Аўстрыйскай імперыі, Папская вобласць незалежная.

RegnoItalia1866

Італія пасля аўстра-прускай вайны 1866 года.

RegnoItalia1870

Каралеўства Італія ў 1870 годзе пасля далучэння Рыма.

RegnoItalia1919

Каралеўства Італія пасля Першай сусветнай вайны (1919)

Italian empire 1940

Італія, яе калоніі і акупаваныя ёю тэрыторыі ў 1940 годзе

Каланіяльная імперыя

Каралеўства Італія мела некалькі калоній у Афрыцы: Эрытрэяй, Самалі, Лівіяй, Эфіопіяй. З 1936 года ўсходне-афрыканскія калоніі аб'яднаны ў калонію Італьянская Усходняя Афрыка. Падчас Другой сусветнай вайны Італія таксама захапіла Албанію, частку Югаславіі, Грэцыі, Егіпта і Брытанскае Самалі.

Главы дзяржавы

Главамі дзяржавы з'яўляліся каралі Савойскай дынастыі:

  • Віктар Эмануіл II (18611878) — першы кароль аб'яднанай Італіі.
  • Умберта I — (18781900) — адзін з заснавальнікаў Траістага саюза. Забіты ў 1900 годзе анархістам.
  • Віктар Эмануіл III — (19001946) — глава дзяржавы падчас Першай сусветнай вайны і дыктатуры Мусаліні.
  • Умберта II — (1946) — апошні манарх Італіі. Быў вымушаны правесці рэферэндум аб дзяржаўным ладзе, падчас якога большасць насельніцтва прагаласавала за рэспубліку і манархія была скасавана.

Урад

Каралеўства Італія з'яўлялася канстытуцыйнай манархіяй. Выканаўчая ўлада належала каралю, праз прызначаных ім міністраў. Абедзве палаты парламента — прызначаны Сенат і Палата выбарных дэпутатаў — абмяжоўвалі ўладу манарха. Канстытуцыя Каралеўства — Статут Альберціна была канстытуцыяй Каралеўства Сардзініі. Міністры падпарадкоўваліся непасрэдна каралю, аднак часцей за ўсё ўрад не мог застацца ва ўладзе без падтрымкі парламента.

Члены палаты дэпутатаў выбіраліся большасцю галасоў на выбарах па аднамандатных акругах. Кандыдатам была неабходна падтрымка звыш 50 % выбаршчыкаў, якія прынялі ўдзел у галасаванні.

Пасля Першай сусветнай вайны была ўведзена прапарцыйная выбарчая сістэма. Сацыялісты сталі буйной партыяй, але яны былі не ў стане сфарміраваць урад, і парламент падзяліўся на тры розныя групоўкі, апроч сацыялістаў гэта былі лібералы і дэпутаты ад Каталіцкай народнай партыі (папуляры). Выбары праходзілі ў 1919, 1921 і 1924 гадах. Мусаліні затым адмяніў прапарцыйную выбарчую сістэму, і фашысцкая партыя атрымала абсалютную большасць месцаў у парламенце.

У перыяд 19251943 гадоў у Італіі была фактычна ўсталявана фашысцкая дыктатура, хоць Канстытуцыя фармальна заставалася ў сіле.

Гл. таксама

  • Дзяржавы Еўропы ў 1914 годзе

Літаратура

  • Чиано Галеаццо, Дневник фашиста. 1939—1943. М.: Издательство «Плацъ», Серия «Первоисточники новейшей истории», 2010, 676 с. ISBN 978-5-903514-02-1
Грамадзянская вайна ў Іспаніі

Шаблон:Грамадзянская вайна ў Іспаніі

Грамадзянская вайна ў Іспаніі (ісп.: Guerra Civil Española) (ліпень 1936 — красавік 1939) — канфлікт паміж Другой Іспанскай рэспублікай і апазіцыйнай ёй іспанскай ваенна-нацыяналістычнай дыктатурай пад правадырствам генерала Франсіска Франка, падтрыманага Італіяй, Германіяй і Партугаліяй, які ў выніку ваенных дзеянняў у рэшце рэшт ліквідаваў Іспанскую рэспубліку і зрынуў рэспубліканскі ўрад, які карыстаўся падтрымкай СССР, Мексікі і, у пачатку вайны, Францыі.

Каралеўства Італія

Каралеўства Італія (сярэднявечнае)

Каралеўства Італія (напалеонаўскае)

Каралеўства Італія (1861—1946)

Каралеўства Чарнагорыя (1941—1944)

Каралеўства Чарнагорыя (або Незалежная дзяржава Чарнагорыя) з 1941 па 1943 год існавала як пратэктарат Італіі і ўжо фактычна не з'яўлялася манархіяй. Чарнагорыя была часткай ірэдэнтысцкай ідэі — Вялікай Італіі. Рэжым Мусаліні бачыў Чарнагорыю як частку будучай імперыі, якая таксама будзе ўключаць усё адрыятычнае ўзбярэжжа і частку Грэцыі, вярнуўшы тым самым землі, якія раней належалі Венецыі. Мясцовае насельніцтва павінна было асімілявацца, стаўшы часткай італьянскай нацыі. Планавалася пачаць засяленне Чарнагорыі італьянцамі (па прыкладзе Албаніі), для наступнага выцяснення мясцовага насельніцтва.

Спіс каралёў Італіі

Тытул «кароль Італіі» (лац.: rex Italiae, італ.: re d'Italia) насілі кіраўнікі некалькіх гістарычных каралеўстваў:

раннесярэднявечнага Каралеўства Італія, аднаго з варварскіх каралеўстваў у V-X стагоддзях. Першым кіраўніком, які прэтэндаваў на тытул караля Італіі, быў Адаакр, затым остгоцкія і лангабардскія каралі, у IX-X стагоддзях галіна Каралінгаў і шэраг іншых прэтэндэнтаў. Ніводны з германскіх каралёў Італіі ў гэты перыяд не кантраляваў увесь Апенінскі паўвостраў. У 962—1806 тытул караля Італіі быў злучаны з тытулам імператара Свяшчэннай Рымскай імперыі.Каралеўства Італія, створанага ў 1805 Напалеонам I у паўночнай частцы паўвострава (сталіца — Мілан, правапераемнік Цызальпінскай (1797—1802) і Італьянскай (1802—1805) рэспублік). Адзіным манархам гэтай дзяржавы (да 1814) быў сам Напалеон, віцэ-каралём — яго пасерб Яўгеній Багарнэ;Каралеўста Італія, створанага ў 1861 пасля аб'яднання Італіі. У ім валадарылі манархі Савойскай дынастыі, якая раней кіравала ў Сардзінскім каралеўстве з цэнтрам у Турыне; у 1870 сталіца адзінай Італіі была перанесена ў Рым. Каралеўства праіснавала да адмены манархіі ў чэрвені 1946.

Дзяржавы Італіі (XIXXX стст.)
XIX стагоддзе
XX стагоддзе

На іншых мовах

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.