Запарожская Сеч

Запарожская Сеч, Казацкая рэспубліка — палітычная і вайскова-адміністрацыйная арганізацыя ўкраінскага казацтва, якая ўтварылася ў першай палове 16 ст.

Ilja Jefimowitsch Repin - Reply of the Zaporozhian Cossacks - Yorck
Казакі пішуць пісьмо да султана. Карціна І. Рэпіна 1878—1891.

Гісторыя

Размяшчалася на тэрыторыі Запарожжа, каля вострава Хорціца. Узнікненне Запоражскай сечы было абумоўлена каланізацыяй Сярэдняга Прыдняпроўя феадаламі Вялікага княства Літоўскага, пашырэннем прыгоннага і нацыянальнага гнёта, і прабуджэннем самасвядомасці ўкраінскага народа. За першыя дзесяцігоддзі 16 ст. Сечы ўдалося падпарадкаваць сваёй уладзе значную тэрыторыю Сярэдняга Прыдняпроўя і зазваць значную частку казакоў на свой бок, прыток якіх значна павялічыўся пасля ўтварэння Рэчы Паспалітай (1569). Войска Сечы вазглавіла барацьбу ўкраінскага народа супраць Рэчы Паспалітай. Пасля злучэння Украіны з Расіяй, Запарожская Сеч захоўвалася расійскімі ўладамі для абароны паўднёвых меж ад набегаў крымскіх татараў. У сувязі з прызнаннем крымскім ханам расійскага падданства (1774) асноўная ваенная функцыя Запарожскай Сечы страціла сваё значэнне. У 1775 Кацярына II сваім указам скасавала Запарожскую Сеч. Частка запарожцаў збегла ў межы Асманскай імперыі, частка была пераселеная Кацярынай II на Кубань (Гл.далей:Кубанскія казакі).

Войсковы лад

Brandt Zaporizhian Camp
Ёзэф Брандт, Абоз Запарожцаў

Войска дзялілася на палкі і сотні. Сотня ўяўляла сабой тактычную адзінку войска і была колькасцю 180 чалавек. Полк складаўся з трох сотняў агульнай колькасцю 540 чалавек. Агульнараспаўсюджаным сродкам падчас стэпавых паходаў у запарожцаў быў табар, гэта значыць, чатырохвугольны шэраг вазоў, які мог усталёўвацца ў некалькі шэрагаў і змацоўваўся ланцугамі.

Казацкі полк у 1610 годзе налічваў каля 2000 казакоў, дзяліўся на 4 роты, па 500 казакаў у кожнай. Роты дзяліліся на сотні, а сотні на курэні. На чале палка стаяў палкоўнік, пад ім абозны і пісар. На чале роты стаяў ратнік, на чале сотняў — сотнік, а начале курэнняў — атаман. У 1625 годзе казакі дзяліліся на 6 палкоў, у 1648 на 23, у 1650 на

Гл. таксама

Спасылкі

Андросаўскае перамір’е

Андросаўскае перамір'е — дамова падпісаная паміж Расіяй і Рэччу Паспалітай 9 лютага 1667 г. ў вёсцы Андросава (Андрусава; на мяжы Мсціслаўскага і Смаленскага ваяводства) тэрмінам на 13,5 гадоў. Скончыла вайну Расіі з Рэччу Паспалітай 1654—1667 гг.. Паводле дагавора да Расіі перайшлі Смаленскае ваяводства з гарадамі Дарагабуж, Белая, Красны, Невель, Веліж і Себеж і Северская земля з Чарнігавым і Старадубам. Рэч Паспалітая прызнала далучэнне Левабярэжнай Украіны да Расіі і згадзілася на перадачу Расіі Кіева да 1669 г. (не быў вернуты Рэчы Паспалітай). Запарожская Сеч апынулася пад агульным кіраўніцтвам абедзвюх дзяржаў. Беларусь і Правабярэжная Украіна засталіся ў межах Рэчы Паспалітай, іх насельніцтву гарантавалася свабода праваслаўнага веравызнання і недатыкальнасць праваслаўных епархій. Андросаўскае перамір'е стала пачаткам саюзу Расіі і Рэчы Паспалітай супраць Турцыі і Крымскага ханства.

Ваенна-марскія сілы Украіны

Вае́нна-марскі́я сі́лы Украіны (укр.: Військово-Морські Сили Збройних Сил України) — від Узброеных сіл Украіны, прызначаны для абароны суверэнітэту і дзяржаўных інтарэсаў Украіны на моры, разгрому груповак ВМС суперніка ў сваёй аперацыйнай зоне самастойна і ва ўзаемадзеянні з іншымі відамі Узброеных сіл Украіны, садзейнічанне Сухапутным войскам Украіны на прыморскім кірунку.

Па стане на пачатак 2014 года, у ВМС Украіны служыла 15 470 чалавек. На ўзбраенні 4 карветы, 1 фрэгат, 1 падводная лодка, 26 дапаможных караблёў і 35 самалётаў. Штаб-кватэра ВМС Украіны да Крымскага крызісу 2014 года была размешчана ў Севастопалі.

Вярхоўная Рада Украіны

Вярхоўная Рада Украіны (укр.: Верховна Рада України) — адзіны заканадаўчы орган Украіны. Складаецца з 450 дэпутатаў. Тэрмін паўнамоцтваў — 5 гадоў.

Гадзяцкі дагавор

Гадзяцкі дагавор - пагадненне, якое вызначала ўзаемаадносіны Украіны і Польскай Кароны. Падпісаны 6(16).9.1658 у г. Гадзяч на Палтаўшчыне. Звязаны з падзеямі вайны Расіі з Рэччу Паспалітай 1654-1667.

З стараны Польшчы яго падпісалі валынскі кашталян С. К. Бянецкі і смаленскі кашталян Л. К. Еўлашэўскі, ад Украіны - гетман Запарожскай Сечы І. Выгоўскі. Паводле дамовы з Кіеўскага, Брацлаўскага і Чарнігаўскага ваяводстваў утваралася асобная дзяржава, што павінна была аб'яднацца з Каронай на прынцыпах федэрацыі. у якой былі Польшча і ВКЛ. Украінская дзяржава магла мець свае грошы, колькасць Запарожскага войска скарачалася да 30 тыс. чалавек. Шляхце, што перайшла на бок Б. Хмяльніцкага і І. Выгоўскага даравалася амністыя. Жыхарам праваслаўнага веравызнання гарантавалася роўнае з католікамі права займаць кіруючыя дзяржаўныя пасады, а кіеўскі мітрапаліт уключаўся ў склад польскага сената.

Пасля ратыфікацыі гэтага акта вальным соймам Рэчы Паспалітай шляхта мела права вяртацца ў свае маёнткі на Украіну. Гадзяцкі дагавор быў дыпламатычным поспехам абодвух бакоў, яго ўмовы цалкам адпавядалі інтарэсам украінскай казацкай старшыны. Аднак, хоць польскі сойм зацвердзіў тэкст гэтага пагаднення, рэальнай сілы яно не набыло, бо ў выніку нараджэння паўстання 1659 гетман І. Выгоўскі быў скінуты і ўцёк.

Гапак

Гапак (ад укр.: гоп — усклік, які вымаўляецца падчас танца) — нацыянальны украінскі танец. Музычны памер гапака — 2/4.

Танчаць гапак у украінскіх нацыянальных касцюмах. Танец скачацца энергічна, асноўнымі рухамі танца з'яўляюцца скокі ўпрысядкі, прабежкі, шырокія, высокія скачкі з узмахамі нагамі. Часам у танцы выкарыстоўваюцца баявыя шаблі украінскіх казакоў.

Гапак упершыню з'явіўся ў казачым селішчы Запарожская Сеч і ўяўляў сабою комплекс вайсковых практыкаванняў. Ён аб'ядноўваў у сабе ўсе неабходныя элементы рукапашнага бою.

Шырока выкарыстоўваецца ў операх і балетах.

Герб Украіны

Герб Украіны — адзін з чатырох афіцыйных сімвалаў дзяржавы Украіна.

У сапраўдны момант існуе малы герб Украіны зацверджаны 19 лютага 1992 г.

Асноўным геральдычным сімвалам з'яўляецца трызубец (укр.: тризуб).

Гімн Украіны

«Ще не вмерла України» — нацыянальны гімн Украіны, адзін з галоўных дзяржаўных сімвалаў Украіны, нараўне са сцягам і гербам.

Запарожжа

Запарожжа (укр.: Запоріжжя) — горад на паўднёвым усходзе Украіны, на рацэ Дняпро. Адміністрацыйны цэнтр Запарожскай вобласці і Запарожскага раёна. Плошча 330 км². Насельніцтва 770 461 чал. (2012).

Знаходзіцца за 444 км на паўднёвы ўсход ад Кіева. Чыгуначны вузел, рачны порт.

Кабінет міністраў Украіны

Кабінет Міністраў Украіны — вышэйшы орган выканаўчай улады ў Украіне. Кіраўніком кабінета міністраў з'яўляецца прэм'ер-міністр, які прызначаецца Вярхоўнай радай Украіны па прадстаўленні Прэзідэнта Украіны. Намеснікамі Прэм'ер-міністра з'яўляюцца Першы віцэ-прэм'ер-міністр і тры віцэ-прэм'ер-міністры. Таксама ў Кабінет ўваходзяць міністры, якія ўзначальваюць адпаведныя міністэрствы і міністр «без партфеля» (Міністр Кабінета Міністраў Украіны) - які не ўзначальвае міністэрства, але мае права голасу на пасяджэннях ўрада.

Кандамініум

Кандамініум (лац.: con — «разам» і dominium — «валоданне») — супольнае кіраванне адной і той жа тэрыторыяй некалькімі дзяржавамі.

Канстытуцыя Украіны

Канстытуцыя Украіны — асноўны закон Украіны. Прынятая 28 чэрвеня 1996 года на 5-й сесіі Вярхоўнай Рады Украіны 2-га склікання. Канстытуцыя Украіны ўступіла ў сілу з дня яго прыняцця. На памяць аб прыняцці Канстытуцыі ва Украіне штогод адзначаецца дзяржаўнае свята — Дзень Канстытуцыі Украіны.

Маршал

Ма́ршал (ням.: Marschall) — воінскае званне (ці чын) вышэйшага генеральскага саставу ў арміях шэрагу дзяржаў. У некаторых дзяржавах (Расійская імперыя, Вялікабрытанія, Германія, Аўстрыя, Індыя) адпаведны чын завецца (зваўся) фельдмаршал (генерал-фельдмаршал). Асаблівым адрозненнем маршала ў некаторых краінах з'яўляецца маршальскае жазло.

Гэтае слова мае карані ў старажытнай нямецкай мове, дзе камбінацыя слоў marh «конь» і scalc «слуга» азначалі спачатку конюха. У Францыі гэтае слова першапачаткова азначала вартаўнік коней, або конюх (фр.: maréchal і дагэтуль азначае каваля падкоў). Пазней, калі пасада маршала станавілася больш значнай, яны станавіліся членамі каралеўскіх двароў Еўропы. У некаторых краінах гэта званне стала выкарыстоўвацца для абазначэння вышэйшых ваенных тытулаў. Да галоўнага военачальніка тытул маршала быў упершыню ўжыты Тэўтонскім ордэнам; адсюль пайшла назва фельдмаршала, першапачаткова для палкоўнікаў кавалерыі.

Знакам адрознення маршала ў многіх войсках з'яўляецца сімвалічнае жазло, упрыгожанае сімволікай дзяржавы, які ўрачыста ўручаецца вайскаводу. Маршальскае жазло, або скрыжаваныя жэзлы нярэдка складаюць частку герба маршала і прысутнічаюць на пагонах ваенных некаторых дзяржаў. У СССР асаблівым адрозненнем маршальскага звання была Маршальская Зорка.

Варта таксама звярнуць увагу, што ў часы Рэчы Паспалітай Абодвух Народаў і Вялікага Княства Літоўскага ўжываліся назвы гетман польны і гетман каронны. Такім чынам тытула маршал, які сустракаецца ў Заходняй Еўропе ў тыя часы, ва Усходняй адпавядаў тытул гетман (таксама нямецкага паходжання, ад ням. Hauptmann — правадыр, военачальнік). Назва гетман доўгі час выкарыстоўвалася для абазначэння вярхоўнага камандуючага такой ваенна-дзяржаўнай структуры, як Войска Запарожскага Нізовага (Запарожская Сеч) аж да яго роспуску ў 1770-х гадах Кацярынай II. Менавіта ў гэты час вядучую ролю ў арміі Расійскай імперыі пачынаюць адыгрываць людзі нямецкага і заходнееўрапейскага паходжання, што ў прыватнасці адбілася на структуры арміі і назвах вышэйшага каманднага саставу.

Насельніцтва Украіны

Паводле ацэнкі Дзяржаўнай службы статыстыкі Украіны колькасць насельніцтва Украіны станам на 1 лютага 2016 года склала 42738,1 тыс. асоб (без уліку часова акупаванай тэрыторыі Аўтаномнай рэспублікі Крым і горада Севастопаля). За студзень 2016 года колькасць насельніцтва зменшылася на 22,4 тыс. асоб, а прыроднае скарачэнне склала 24,7 тыс. асоб, міграцыйны прырост — 2,2 тыс. асоб. Гарадское насельніцтва краіны складае 69,1%, сельскае — 30,9%. Шчыльнасць насельніцтва — 74,3 чал/км².

Палітыка Украіны

Палітыка Украіны рэалізуецца ў рамках змешанай прадстаўнічай дэмакратычнай рэспублікі і шматпартыйнай сістэмы. Выканаўчая ўлада ажыццяўляецца Прэзідэнтам і Урадам. Заканадаўчая ўлада належыць Вярхоўнай Радзе (парламенту). Навукоўцы апісваюць палітычную сістэму Украіну як «слабую, раздробненую, вельмі асабістую і ідэалагічна беззмястоўную», а таксама што «судовыя органы і сродкі масавай інфармацыі не ў стане заклікаць палітыкаў да адказу» (доктар Тарас Кузё, 2009 год). Украінская палітыка павінна быць аднесена да катэгорыі «празмерна цэнтралізаваных», што выклікана спадчынай сістэмай СССР і страхам перад сепаратызмам. Ва Украіне таксама існуе вельмі моцная карупцыя, што часта называюць вызначальнай характарыстыкай украінскага грамадства, палітычнага жыцця і кіравання.

Пернач

Перна́ч — від халоднай зброі, разнавіднасць булавы, да галоўкі якой прывараны некалькі (да двух дзясяткаў) металічных пласцін (пёраў). Вялікае распаўсюджванне атрымала разнавіднасць аднаручнага пернача з шасцю пер'ямі, якая называлася шастапёрам.

Пернач часта выкарыстоўваўся як сімвал улады. У казачых атаманаў выкарыстоўваўся як знак улады да грамадзянскай вайны ў Расіі 1917-1922 гг. На Украіне выкарыстоўваўся як сімвал улады палкоўніка, у кашавога атамана (Запарожская Сеч) або ў гетмана - булава.

Святы Украіны

Святы Украіны — афіцыйныя святочныя дні ва Украіне.

Сцяг Украіны

Сцяг Украіны (укр.: прапор України) — сцяг, складзены з дзвюх аднолькавых па памеры жоўтай і сіняй палос, з суадносінамі даўжыні і шырыні 2:3. Традыцыйна завецца жоўта-блакітны сцяг, хоць на сучасным варыянце жоўтая паласа знаходзіцца ўнізе.

Дзень дзяржаўнага сцяга Украіны святкуюць 23 жніўня кожны год.

Укрпошта

Публічнае акцыянернае таварыства «Укрпошта» (ПАТ «Укрпошта», укр.: Публiчне акціонерне товариство «Укрпошта», ПАТ «Укрпошта») — кампанія-аператар паштовай сувязі Украіны, які з’яўляецца членам Сусветнага паштовага саюза (СПС) з 1947 года. Заснавальнікам і адзіным акцыянерам кампаніі з’яўляецца Міністэрства інфраструктуры краіны.

«Укрпошта» налічвае каля 11,8 тысяч паштовых аддзяленняў па ўсёй тэрыторыі краіны. У кампаніі працуе 85,5 тысяч работнікаў (з іх амаль 37 тысяч — паштальёны).

Эканоміка Украіны

Эканоміка Украіны — свабодны рынак, які развіваецца. Як і ў іншых дзяржавах былога СССР, яе валавы ўнутраны прадукт (ВУП) рэзка ўпаў на працягу 10 гадоў пасля распаду СССР у 1991 годзе. Тым не менш, ён хутка рос з 2000 да 2008 года, калі ва ўсім свеце пачалася рэцэсія, да фінансавага крызісу 2008—2009 гадоў. У 2010 годзе эканоміка аднавілася, аднак з 2014 года яна знаходзіцца на сур’ёзным спадзе ў сувязі з вайной на ўсходзе краіны.

Улады краіны пастаянна шукаюць фінансавыя сродкі для выхаду з крызісу. Адным з папулярных варыянтаў з'яўляецца легалізацыя ігральнага бізнесу, які забаронены з 2009 года. Паводле падлікаў экспертаў, ён здольны напаўняць казну штогод на 1 мільярд долараў.

На іншых мовах

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.