Галісія

Галісія (галіс.: Galiza, ісп.: Galicia) — аўтаномная супольнасць на паўночным захадзе Іспаніі. Сталіца — Сант'яга-дэ-Кампастэла, найбуйнейшы горад — Віга.

Галісія
Galiza
Сцяг[d] Герб[d]
Сцяг Герб
Краіна Іспанія
Уваходзіць у
Адміністрацыйны цэнтр
Дата ўтварэння 28 красавіка 1981
Насельніцтва (2005)
2 76 млн (5-е месца)
Шчыльнасць 93,6 чал./км²
Плошча 29 574 км²
Галісія на карце
Часавы пояс Цэнтральнаеўрапейскі час і Цэнтральнаеўрапейскі летні час
Код ISO 3166-2 GA
Афіцыйны сайт

Эканоміка

З галін прамысловасці ў Галісіі найбольш развітыя харчовая (асабліва рыбакансервавая), суднабудаванне і хімічная (нафтаперапрацоўка). Галоўныя прамысловыя цэнтры Галісіі — Віга і Ла-Карунья.

У эканоміцы Галісіі вядучае значэнне мае аграрны сектар. У сельскай гаспадарцы і рыбалоўстве занята больш за 50 % насельніцтва раёна. Галоўная галіна сельскай гаспадаркі — мяса-малочная, жывёлагадоўля, вінаробства, плантацыі з садавінай.

Гл. таксама

25 ліпеня

25 ліпеня — дзвесце шосты (дзвесце сёмы ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

Аймарэ Марэйра

Аймарэ́ Марэ́йра (парт.: Aymoré Moreira/Aimoré Moreira; 24 красавіка 1912 — 26 ліпеня 1998) — бразільскі футбольны трэнер, які прывёў зборную Бразіліі да перамогі ў чэмпіянаце свету 1962.

Арагон

Арагон (араг. і ісп. Aragón [aɾaɰon], кат. Aragó [aɾaɣo]) - іспанская аўтаномная супольнасць. Знаходзіцца на поўначы Іспаніі і мяжуе з Францыяй і аўтаномнымі супольнасцямі Касцілья - Ла-Манча, Касцілья і Леон, Каталонія, Рыоха, Навара і Валенсія. Днём Арагона з’яўляецца 23 красавіка - дзень Святога Георгія (ісп.: San Jorge), апекуна рэгіёна.

Арэнсэ

Арэнсэ (ісп.: Orense, галіс.: Ourense) — буйны прамысловы горад і муніцыпалітэт у Іспаніі, уваходзіць у правінцыю Арэнсэ ў складзе аўтаномнай супольнасці Галісія. Муніцыпалітэт знаходзіцца ў складзе раёна (камаркі) Арэнсэ. Займае плошчу 85,2 км². Насельніцтва — 107742 чалавек (на 2009).

Арэнсэ (правінцыя)

Арэнсэ (ісп.: Orense, галіс.: Ourense) — правінцыя на паўночным захадзе Іспаніі ў складзе аўтаномнай супольнасці Галісія. Адміністрацыйны цэнтр — Арэнсэ.

Аўтаномныя супольнасці Іспаніі

Аўтано́мная супо́льнасць — адміністрацыйная адзінка Іспанскага Каралеўства, надзеленая Іспанскай Канстытуцыяй 1978 года заканадаўчай і выканаўчай аўтаноміяй.

У наш час у Іспаніі налічваецца 17 аўтаномных супольнасцей, якія ў сваю чаргу падзяляюцца на правінцыі. Утварэнне аўтаномных супольнасцей прадугледжана Канстытуцыяй 1978 года, (у прыватнасці артыкул 152.1 устанаўлівае істытуцыянальную аснову гэтых аўтаномных супольнасцей - Заканадаўчая Асамблея, абіраная ўсеагульным галасаваннем, Савет Урада з выканаўчымі функцыямі і Старшыня аўтаномнай супольнасці, абіраны Заканадаўчай Асамблеяй), іх межы, як правіла, супадаюць з межамі правінцый, якія ўваходзяць у гістарычныя вобласці, хоць некаторыя рэгіёны сталі развіваць сваю ідэнтычнасць толькі пасля пераходу да дэмакратыі (прыклады — Мадрыд, Рыёха). Аўтаномныя супольнасці маюць уласныя статуты; урады супольнасцей падзяляюць уладу з цэнтральным урадам. Прадстаўнічымі органамі аўтаномных супольнасцей з'яўляецца парламенты (Parlamento), у Астурыі — генеральная ўправа (Junta General), у Мурсіі, Эстрэмадуры і Мадрыдзе — сходы (Asamblea), у Арагоне, Кастыліі-ла-Манчы, Кастыліі-і-Леоне і Валенсіі — палаты (cortes), выканаўчымі органамі — урады (Gobierno), у Галісіі, Эстрэмадуры, Кастыліі-ла-Манчы, Кастыліі-і-Леоне — управы (Junta), у Арагоне і Навары — дэпутацыі (Diputación), у Андалусіі, Астурыі і Валенсіі — саветы (Consejo), кожны з гэтых выканаўчых органаў складаецца са старшыні (Presidente) і саветнікаў (Consejero).

Галецыя

Галецыя (лац. Gallaecia, Callaetia, Galecia) — правінцыя Рымскай імперыі і каралеўства ранняга сярэднявечча. Размяшчалася на паўночным захадзе Іспаніі (прыблізна сучасныя паўночная Партугалія і Леон (правінцыя), Астурыя, Галісія ў Іспаніі). Паселішча Bracara Augusta, сучасны партугальская горад Брага, лічыцца гістарычнай сталіцай Галецыі.

Галісійская мова

Галісійская мова (Galego) — мова раманскай групы, ставіцца да Ібера-раманскай падгрупе раманскіх моў. Мова Галісіі згодна з пунктам 2 артыкула 3 Канстытуцыі Іспаніі 1978 года і артыкула 5 Статута пра аўтаномію Галісіі нароўні з іспанскай з'яўляецца афіцыйнай. На галісійскай мове кажа карэннае насельніцтва гістарычнай вобласці Галісія на паўночным захадзе Пірэнейскага паўвострава. Па прыблізных ацэнках агульная колькасць гаворачых на галісійскай мове ў 2-й палове XX стагоддзя складала каля 4 мільёнаў чалавек: 2 мільёна 700 тысяч у Галісіі, 1 мільён - у краінах Новага Свету, каля 250 тысяч - у Іспаніі па-за Галісіі. У гістарычным плане дыялекты галісійскай мовы больш архаічныя, бліжэйшымі да агульнараманскай мовы Галецыі (лац. Gallaecia, Callaetia, Galecia), і большай часткай з'яўляюцца аўтахтонным развіццём народнай латыні на яе тэрыторыі, у той час як дыялекты партугальскай мовы з'яўляюцца вытворнымі ад іх і не аўтахтоннымі, а прыўнесеных на тэрыторыю сучаснай Партугаліі ў працэсе Рэканкісты.

Герб Іспаніі

Герб Іспаніі — вядомы на працягу ўсёй гісторыі краіны. На ім прадстаўленыя ўсе каралеўствы, якія аб'ядналіся ў сучаснай Іспаніі: Кастылія прадстаўленая замкам; Леон, Астурыя і Галісія — львом; Арагон, Каталонія і Балеарскія астравы — чатырма чырвонымі палосамі на залатым фоне; Навара — у выглядзе ланцугоў; Андалусія намаляваная ў выглядзе граната, бо ў Іспаніі ён расце ў асноўным толькі на землях Гранады — апошняй мусульманскай дзяржавы, захопленай хрысціянскімі каралямі падчас Рэканкісты; гербавая лілія ўяўляе караля і яго сям'ю, а карона, вянчаючая герб, — знак таго, што Іспанія — каралеўства; калоны сімвалізуюць Гераклавы Слупы, так раней звалі Гібралтар, які ў свой час лічыўся краям свету. Цікава адзначыць, што ўсім вядомы знак долара — гэта тыя самыя Гераклавы Слупы, абвітыя стужкай.

Дэвіз «Plvs Vltra» — лац.: далей мяжы (Да адкрыцця Амерыкі Калумбам: Non Plvs Vltra — лац.: далей няма куды, таму што Гераклавы слупы лічыліся канцом свету).

Каралеўства Леон

Каралеўства Леон (ісп.: Reino de León) — сярэднявечнае каралеўства ў паўночна-заходняй частцы Пірэнейскага паўвострава.

Утворана ў 910 годзе пасля раздзела каралеўства Астурыя паміж сынамі караля Альфонса III. Пры каралю Ардоньё II Леон, Астурыя і Галісія ізноў былі аб'яднаны. Сталіца была перанесена ў 908 годзе з Аўеда ў горад Леон. Дзяржава атрымала назву Каралеўства Леон і Астурыя.

Амаль адразу каралеўства пачынае пашырацца на поўдзень і ўсход, запаўняючы зноў занятыя землі шматлікімі замкамі. Гэтыя тэрыторыі сталі графствам Бургас, але ў 930-х гадах, калі граф Фернан Гансалес пачаў кампанію па пашырэнні Бургаса і здабыцці ім незалежнасці, яны былі адарваны ад Леона. Фернан Гансалес прысвоіў сабе тытул герцага Кастыліі ў гонар мноства замкаў і працягнуў пашыраць свае ўладанні за кошт Леона, уступіўшы ў саюз з Халіфатам, аж да 966 года, калі яго спыніў Санча Тоўсты Леонскі.

Леон быў захоплены ў 1037 годзе каралём Кастыліі Фернанда I Вялікім, які прысвоіў сабе тытул караля Леона. Два каралеўствы пазней падзяліліся каля 1195 года, калі сур'ёзнае паражэнне Альфонса VIII аслабіла аўтарытэт Кастыліі, але былі аб'яднаны зноў у 1230 годзе пад кіраваннем Фердынанда III. Пазней каралі Кастыліі працягвалі называцца таксама каралямі Леона і ўключаць льва ў сімволіку свайго сцяга. У аб'яднаным Іспанскім каралеўстве Леон атрымаў сціплы статус генеральнага капітанства.

Сучасная правінцыя Леон заснавана ў 1833 годзе.

Кельтыберы

Кельтыберы — група плямёнаў ў цэнтральнай і паўночнай Іспаніі і ў Партугаліі дарымскага перыяду. Назва тых кельтыбераў адлюстроўвае той факт, што ў іх культуры прасочваюцца як кельцкія, так і іберскія элементы. Застаецца незразумелым, з'яўляліся культыберы змяшанымі кельтамі і іберамі ці прадстаўлялі адну з гэтых двух груп з істотным культурным уздзеяннем іншай. Невядомым застаецца таксама, наколькі доўгай з'яўляецца іх самастойная гісторыя.

Частай памылкай з'яўляецца распаўсюджванне тэрміна «кельтыберы» на ўсе народы Пірэнейскага паўвострава дарымскай эпохі, якія размаўлялі на іспана-кельцкіх мовах. Памылка гэтая звязана з тым, што толькі кельтыберы пакінулі пасля сябе пісьмовыя помнікі, хоць займалі адносна невялікую частку Пірэнейскага паўвострава.

Летапісцы апісвалі тых кельтыбераў як ваяўнічы народ. У II стагоддзі да н. э. кельтыберы былі падпарадкаваныя рымлянамі. Кельтыберская спадчына сустракаецца ў іспанскай правінцыі Галісія. Захаваліся пісьмовыя помнікі кельтыберыйскай мовы.

Кельцкія нацыі

Кельцкія нацыі — агульная назва тых рэгіёнаў Заходняй Еўропы, дзе захаваліся да новага і найноўшага часу кельцкія мовы альбо, шырэй, кельцкія культурныя элементы. Агульнапрызнанымі з'яўляюцца шэсць кельцкіх нацый: Ірландыя, Уэльс, Шатландыя, Брэтань, Корнуал і востраў Мэн. Сярод іншых рэгіёнаў, якія прэтэндуюць на ўключэнне ў гэты шэраг – Галісія і Астурыя.

Ла-Карунья (правінцыя)

Ла-Карунья (ісп.: La Coruña, галіс.: A Coruña) — правінцыя на паўночным захадзе Іспаніі ў складзе аўтаномнай супольнасці Галісія. Адміністрацыйны цэнтр — Ла-Карунья.

Луга (Іспанія)

Луга (галіс.: Lugo) — горад у паўночна-заходняй Іспаніі, аўтаномнай супольнасці Галісія. Насельніцтва — 97 635 (2011). Луга з'яўляецца адзіным горадам у свеце, які акружаны поўнасцю захавалымі рымскімі сценамі, якія дасягаюць у вышыню ад 10 да 15 метраў і маюць сістэму з 71 вежы і 10 брам. Гэтыя сцены III стагоддзя знаходзяцца пад абаронай ЮНЕСКА, гэта значыць унесены ў Cусветнай спадчыны ЮНЕСКА. Мост праз раку Мінью па сутнасці мае рымскае паходжанне, аднак праз шматлікія рамонты на працягу стагоддзяў яго рымскі характар​​ быў страчаны.

Нілтан Сантус

Ні́лтан дус Рэйс Са́нтус (парт.: Nílton dos Reis Santos; 16 мая 1925, Рыа-дэ-Жанэйра — 27 лістапада 2013, там жа) — футбаліст зборнай каманды Бразіліі. Абаронца. Чэмпіён свету 1958, 1962.

Пантэведра (правінцыя)

Пантэведра (ісп.: і галіс.: Pontevedra) — правінцыя на паўночным захадзе Іспаніі ў складзе аўтаномнай супольнасці Галісія. Адміністрацыйны цэнтр — Пантэведра.

Сант’яга-дэ-Кампастэла

Сант’я́га-дэ-Кампастэ́ла (ісп.: Santiago de Compostela) — горад у паўночна-заходняй Іспаніі, сталіца аўтаномнай супольнасці Галісія. Насельніцтва — 95 207 (2011).

У кафедральным саборы горада пахаваныя мошчы аднаго з 12 апосталаў Хрыста — святога Якава (ісп: Сант’яга Старэйшы альбо Хакоба (Santiago el Mayor o Jacobo), па-галісійску: Сант'яга Старэйшы (Santiago o Maior)). Паводле легенды, святы Якаў, хрысціцель і патрон усяе Іспаніі, прайшоў пешкі ўсю дарогу на Пірэнейскі паўвостраў. Таму больш за 1000 гадоў існуе каталіцкі шлях-прошча — шлях святога Якава, які вядзе ў сталіцу Галісіі. Гэты шлях неаднаразова быў тэмай сюжэтаў літаратуры і кінамастацтва.

ФК Дэпартыва Ла-Карунья

«Дэпартыва» (ісп.: Real Club Deportivo de La Coruña) ― іспанскі футбольны клуб з горада Ла-Карунья з аўтаномнай супольнасці Галісія. Заснаваны ў 1906 годзе. Хатнія гульні праводзіць на стадыёне «Рыясор», што ўмяшчае 32 660 гледачоў.

Пераможца чэмпіянату Іспаніі (2000) і яшчэ пяць разоў фінішаваў другім (1950, 1994, 1995, 2001 і 2002). Двойчы выйграваў Кубак Іспаніі і тройчы Суперкубак. Пяць разоў прымалі ўдзел у Лізе чэмпіёнаў і столькі ж разоў у Кубку УЕФА. Да правядзення чэмпіянату Іспаніі клуб шэсць разоў станавіўся чэмпіёнам Галісіі (1927, 1928, 1931, 1933, 1937, 1940).

Галоўным праціўнікам клуба з’яўляецца іншая каманда з Галісіі — «Сельта» з Віга. Традыцыйна гуляе ў бела-сініх паласатых кашулях і сініх шортах і гетрах.

Эркуліс Брыту Руас

Э́ркуліс Бры́ту Ру́ас (парт.: Hércules Brito Ruas; нар. 9 жніўня 1939, Рыа-дэ-Жанэйра, Бразілія) — бразільскі футбаліст, абаронца. Чэмпіён свету 1970 у складзе нацыянальнай зборнай Бразіліі.

Аўтаномныя супольнасці
Аўтаномныя гарады
Суверэнныя тэрыторыі

На іншых мовах

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.