Инглиз теле

Ингли́з теле, ингл. (the) English (language)Британияла, АҠШ-та, Австралияла һәм ҡайһы бер башҡа илдәрҙә рәсми тел, БМО-ның алты рәсми теленең береһе.

Инглиз теле
Үҙатама:

English language

Илдәр:

Австралия, АҠШ, Бөйөк Британия, Һиндостан, Ирландия, Либерия, Мальта, Канада, КАР, Яңы Зеландия

Anglospeak

Һөйләшеүселәр һаны:

Тыуған тел: 322 миллион
Икенсе тел: 180 миллион

Рейтинг:

2 (тулы һөйләшеүселәр буйынса)

Классификация
Категория:

Евразия телдәре

Һинд-Европа ғаиләһе

Көнбайыш-герман тармағы
Анлофриз төркөмө
Тел коды
ГОСТ 7.75–97:

анг 45

ISO 639-1:

en

ISO 639-2:

eng

ISO 639-3:

ENG

Ҡылым һөйкәлештәре

Инглиз телендә ҡылымдың өс һөйкәлеше бар:

  1. бойороҡ һөйкәлеше (Imperative mood). Мәҫәлән: Do help me! Ярҙам ит миңә!
  2. Хәбәр һөйкәлеше. Мәҫәлән: It will not take him much time to translate this text., Does it usually take you long to get to house? , It took him hours and half to translate this text., Тексты тәржемә итеү өсөн, уның 1,5 сәғәт ҡулланылды.
  3. Теләк һөйкәлеше

Ҡылым

Инглиз телендә ҡылымдар бүленәләр :

  • Төҙөлөү буйынса — ябайға, яһалмаға, ҡушмаға. Ябай ҡалымдар префикстар һәм суффикстарһыҙ була. Яһалма ҡылымдар ябай ҡылымдарҙан барлыҡҡа килә, префикстар (мәҫәлән, un-, re-, dis-) йәки суфикстар (мәҫәлән, -ize, -ify, -en) ҡушып. Ҡушымта ҡылымдар төрлө структуралар ҡушылып төҙөлә.
  • Ҡылымдар артынан тултырыусы булмау йәки булыу — күсемле һәм күсемһеҙ.
  • Үҙенең II и III форма төҙөү буйынса — дөрөҫ һәм яңылыш

Һәр ҡылым 4 формалы :

Infinitive Past Simple P II P I
come
[ kʌm ]
came
[ keɪm ]
come
[ kʌm ]
coming
[ ˈkʌm.ɪŋ ]
килергә
go
[ ɡəʊ ]
went
[ went]
gone
[ ɡɒn ]
going
[ ˈɡəʊ.ɪŋ ]
йөрөргә
speak
[ spiːk]
spoke
[ spəʊk ]
spoken
[ ˈspəʊkən ]
speaking
һөйләргә
know
[ nəʊ]
knew
[ njuː ]
known
[ nəʊn ]
knowing
белергә
feel
[fiːl ]
felt
[felt]
felt
[felt]
feeling
һиҙеү, тойоу
hear
[ hɪər]
heard
[ hɜː(r)d]
heard
[ hɜː(r)d]
hearing
тыңларға
see
[ siː]
saw
[ sɔː ]
seen
[ siːn ]
seeing
күрергә

Эйәртеүле ҡушма һөйләм

Эйәртеүле ҡушма һөйләм инглиз телендә баш һәм эйәрсән һөйләмдәрҙән тора. Мәҫәлән: He says that they know english well .

Инглиз теленең замандары

Simple Continues Perfect Perfect Continues
Active voice 1) Present Simple 1) Present Continues
‘to be’ +PI
1) Present Perfect
have +PII
1) Perfect
Continues Tense
2)Past Simple 2)Past Continues 2)Past Perfect 2) Present Perfect
Continues
3) Future Simple 3) Future Continues 3) Future Perfect 3) Future Perfect
Continues
4) Future in the Past 4) Future in the Continues 4) Future in the Perfect 4) Future in the Past
PerfectContinues
Passive voice 1) Present Simple 1) Present Continues 1) Present Perfect ----------
2) Past Simple 2) Past Continues 2) Past Perfect ---------
3) Future Simple -------------- 3) Future Perfect -------------------
4) Future in the Past ---------- 4) Future in the Perfect ----------

Дөрөҫ булмаған ҡалымдар исемлеғе

Infinitive ' Past Simple P II
awake [ə'weik] awoke [ə'wəuk] awoken [ə'wəukən] уятыу
be [bi:] was,were [wɔz], [wз:] been [bi:n] булыу
bear [bɛə] bore [bɔ:] born [bɔ:n] тыуырға, килтерергә
beat [bi:t] beat [bi:t] beaten ['bi:tn] туҡмарға
become [bɪ 'kʌm] became [bɪ 'keɪm] become [bɪ 'kʌm] булырға
begin [bɪ 'gɪn] began [bɪ 'gæn] begun [bɪ 'gʌn] башланырға
bend [bend] bent [bent] bent [bent] бөгөлөргә
bind [baɪnd] bound [baʊnd] bound [baʊnd] бәйләргә
bite [baɪt] bit [bɪt] bitten ['bɪtn] тешләү
bleed [bli:d] bled [bled] bled [bled] ҡан ебәреү
blow [blou] blew [blu:] blown [bloun] өрөргә
break [breɪk] broke [brouk] broken ['broukən] ватырға
breed [bri:d] bred [bred] bred [bred] тәрбиәләү
bring [brɪŋ] brought [brɔ:t] brought [brɔ:t] килтереү
build [bɪld] built [bɪlt] built [bɪlt] төҙөү
burn [bɜ:rn] burnt [bз:nt] burnt [bз:nt] яныу
burst [bз:st] burst [bз:st] burst [bз:st] шартлатыу
buy [baɪ] bought [bɔ:t] bought [bɔ:t] һатып алыу
cast [kɑ:st] cast [kɑ:st] cast [kɑ:st] ҡалдырыу, ташлау
catch [kætʃ] caught [kɔ:t] caught [kɔ:t] тоторга
choose [tʃu:z] chose [tʃouz] chosen ['tʃouzən] һайлау, һайлап алыу
come [kʌm] came [keɪm] come [kʌm] килергә
cost [kɒst] cost [kɒst] cost [kɒst] стоить
cut [kʌt] cut [kʌt] cut [kʌt] Киҫергə
dig [dɪg] dug [dʌg] dug [dʌg] Ҡаҙырға
do [du:] did [dɪd] done [dʌn] эшләргә
draw [drɔ:] drew [dru:] drawn [drɔ:n] рисовать, тащить
dream [dri:m] dreamt [dremt] dreamt [dremt] мечтать, сниться
drink [drɪŋk] drank [dræŋk] drunk [drʌŋk] эсергә
drive [draɪv] drove [drouv] driven ['drɪvən] водить
eat [i:t] ate [eɪt, et] eaten ['i:tn] ашарға
fall [fɔ:l] fell [fel] fallen ['fɔ:lən] йыгылырға
feed [fi:d] fed [fed] fed [fed] ашатырға
feel [fi:l] felt [felt] felt [felt] чувствовать
fight [faɪt] fought [fɔ:t] fought [fɔ:t] Көрəшергə
find [faɪnd] found [faʊnd] found [faʊnd] табыу
fit [fit] fit [fit] fit [fit] подходить по размеру
fly [flaɪ] flew [flu:] flown [floun] осоу
forget [fər 'get] forgot [fər 'gɒt] forgotten [fər 'gɒtn] онотоу
forgive [fər 'gɪv] forgave [fər 'geɪv] forgiven [fər 'gɪvən] кисереү
freeze [fri:z] froze [frouz] frozen ['frouzən] өшөү
get [get] got [gɒt] got [gɒt] алырға
give [gɪv] gave [geɪv] given ['gɪvən] биреү
go [gou] went [went] gone [gɒn] йөрөү
grow [grou] grew [gru:] grown [groun] үҫеү
hang [hæŋ] hung [hʌŋ] hung [hʌŋ] висеть, развешивать
have [hæv] had [hæd] had [hæd] иметь
hear [hɪər] heard [hɜ:rd] heard [hɜ:rd] ишетеү
hide [haɪd] hid [hɪd] hidden ['hɪdn] йәшереү
hit [hɪt] hit [hɪt] hit [hɪt] попадать в цель
hold [hould] held [held] held [held] держать
hurt [hɜ:rt] hurt [hɜ:rt] hurt [hɜ:rt] ранить, ушибить
keep [ki:p] kept [kept] kept [kept] держать, сохранять
kneel [ni:l] knelt [nelt] knelt [nelt] становиться на колени
knit [nɪt] knit [nɪt] knit [nɪt] Бəйлəргə
know [nou] knew [nu:] known [noun] белергə
lay [leɪ] laid [leɪd] laid [leɪd] Һалырға
lead [li:d] led [led] led [led] вести, возглавлять
lean [li:n] leant [lent] leant [lent] наклоняться
learn [lɜ:rn] learnt [lɜ:rnt] learnt [lɜ:rnt] уҠырға, өйрəнергə
leave [li:v] left [left] left [left] оставлять, покидать
lend [lend] lent [lent] lent [lent] занимать, одалживать
let [let] let [let] let [let] позволять
lie [laɪ] lay [leɪ] lain [leɪn] лежать
light [lait] lit [lit] lit [lit] освещать, зажигать
lose [lu:z] lost [lɒst] lost [lɒst] терять
make [meɪk] made [meɪd] made [meɪd] делать
mean [mi:n] meant [ment] meant [ment] значить
meet [mi:t] met [met] met [met] встречать
mistake [mis'teik] mistook [mis'tuk] mistaken [mis'teik(e)n] ошибаться
pay [peɪ] paid [peɪd] paid [peɪd] платить
put [pʊt] put [pʊt] put [pʊt] класть, ставить
read [ri:d] read [red] read [red] читать
ride [raɪd] rode [roud] ridden ['rɪdn] ехать верхом
ring [rɪŋ] rang [ræŋ] rung [rʌŋ] звонить, звенеть
rise [raɪz] rose [rouz] risen ['rɪzən] подниматься
run [rʌn] ran [ræn] run [rʌn] бежать
say [seɪ] said [sed] said [sed] говорить
see [si:] saw [sɔ:] seen [si:n] видеть
seek [si:k] sought [sɔ:t] sought [sɔ:t] искать
sell [sel] sold [sould] sold [sould] продавать
send [send] sent [sent] sent [sent] посылать
set [set] set [set] set [set] класть, ставить
shake [ʃeɪk] shook [ʃʊk] shaken ['ʃeɪkən] трясти
shine [ʃaɪn] shone [ʃoun, ʃɒn] shone [ʃoun, ʃɒn] светить, сиять, блестеть
shoot [ʃu:t] shot [ʃɒt] shot [ʃɒt] стрелять
show [ʃou] showed [ʃoud] shown [ʃoun] показывать
shrink [ʃriŋk] shrank [ʃræŋk] shrunk [ʃrʌŋk] садиться (о материале), уменьшать(ся), сокращать(ся)
shut [ʃʌt] shut [ʃʌt] shut [ʃʌt] закрывать
sing [sɪŋ] sang [sæŋ] sung [sʌŋ] петь
sink [sɪŋk] sank [sæŋk] sunk [sʌŋk] тонуть
sit [sɪt] sat [sæt] sat [sæt] сидеть
sleep [sli:p] slept [slept] slept [slept] спать
smell [smel] smelt [smelt] smelt [smelt] нюхать, пахнуть
slide [slaid] slid [slid] slid [slid] скользить
sow [sou] sowed [soud] sown [soun] сеять, засевать
smell [smel] smelled [smeld] smelled [smeld] нюхать, пахнуть
speak [spi:k] spoke [spouk] spoken ['spoukən] говорить
spell [spel] spelt [spelt] spelt [spelt] произносить по буквам
spend [spend] spent [spent] spent [spent] тратить
spill [spɪl] spilt [spɪlt] spilt [spɪlt] проливать
spit [spɪt] spat [spæt] spat [spæt] плевать
split [splɪt] split [splɪt] split [splɪt] расщеплять
spoil [spoɪl] spoilt [spoɪlt] spoilt [spoɪlt] портить
spread [spred] spread [spred] spread [spred] распространять(ся)
stand [stænd] stood [stʊd] stood [stʊd] стоять
steal [sti:l] stole [stoul] stolen ['stoulən] воровать
stick [stik] stuck [stʌk] stuck [stʌk] приклеивать(ся), застревать, упорствовать
sting [stiŋ] stung [stʌŋ] stung [stʌŋ] жалить
strike [straɪk] struck [strʌk] struck [strʌk] ударять, бастовать
strive [straɪv] strove [strəuv] striven ['strɪvn] стараться, стремиться
swear [sweə] swore [swɔ:] sworn [swɔ:n] давать клятву
sweep [swi:p] swept [swept] swept [swept] мести, подметать
swim [swɪm] swam [swæm] swum [swʌm] плавать
take [teɪk] took [tʊk] taken ['teɪkən] брать, взять
teach [ti:tʃ] taught [tɔ:t] taught [tɔ:t] учить
tear [teər] tore [tɔr] torn [tɔrn] рвать
tell [tel] told [tould] told [tould] рассказывать
think [θɪŋk] thought [θɔ:t] thought [θɔ:t] думать
throw [θrou] threw [θru:] thrown [θroun] бросать
understand [ʌndər 'stænd] understood [ʌndər 'stʊd] understood [ʌndər 'stʊd] понимать
upset [ʌp'set] upset [ʌp'set] upset [ʌp'set] опрокидывать, расстраивать (планы), огорчать
wake [weɪk] woke [wouk] woken ['woukən] просыпаться
wear [weər] wore [wɔr] worn [wɔrn] носить
weep [wi:p] wept [wept] wept [wept] плакать
wet [wet] wet [wet] wet [wet] мочить, увлажнять
win [wɪn] won [wʌn] won [wʌn] выигрывать, побеждать
wind [waind] wound [waund] wound [waund] извиваться, обматывать, заводить (часы)
write [raɪt] wrote [rout] written ['rɪtn] яҙырға

Алфавит

Латин алфавитында нигеҙләнгән һәм 26 хәрефтән тора. 6 хәреф һуҙынҡы өндө белдерә: A, E, I, O, U, Y.
20 хәреф тартынҡы өндәрҙе билдәләй: B, C, D, F, G, H, J, K, L, M, N, P, Q, R, S, T, V, W, X, Z.

Диграфтар

  1. sh = [ʃ], «shine» [ʃajn];
  2. zh = [ʒ], «Zhukov» [ʒukov] ;
  3. ch = [tʃ], «China» [çajnə];
  4. kh = [χ], «Kharkov» [xarkov]
  5. th = [ð] йәки [θ],башҡортса Ҙ «the» [ðe], «think» [θiŋk] башҡортса Ҫ.
23 апрель

23 апрель — григориан стиле буйынса йылдың 113-сө (кәбисә йылында 114-се) көнө. Йыл аҙағына тиклем 252 көн ҡала.

== Байрамдар ==

Халыҡ-ара байрамдар Халыҡ-ара инглиз теле көнө.

Халыҡ-ара китаптар һәм автор хоҡуғын һаҡлау көнө. Милли байрамдар Төркиә — Балалар көнө. Һөнәри байрамдар Украина — Психолог көнө.

28 август

28 август — григориан стиле буйынса йылдың 240-сы (кәбисә йылында 241-се) көнө. Йыл аҙағына тиклем 125 көн ҡала.

== Байрамдар ==

Халыҡ-ара байрамдар

Милли байрамдар Мексика — Өлкәндәр көнө. Һөнәри байрамдар

Австралия

Австралия — көньяҡ ярымшарҙарҙа урынлашҡан дәүләт. Рәсми атамаһы Австралия берлеге.

Америка Ҡушма Штаттары

Америка Ҡушма Штаттары (ингл. The United States of America, USA) — Төньяҡ Америкала урынлашҡан дәүләт. Майҙаны буйынса донъяла дүртенсе (9 518 900 км²), халыҡ һаны буйынса өсөнсө (304 млн кеше) урында тора. Баш ҡалаһы — Вашингтон.

Америка Ҡушма Штаттары төньяҡта Канада, көньяҡта Мексика менән сиктәш. Көнбайыш яры Тымыҡ океан, көнсығыш яры Атлантик океан менән йыуыла. Административ яҡтан ил 50 штатҡа һәм 1 федераль округҡа (Колумбия) бүленә.

АҠШ-ла юридик рәүештә рәсми тел юҡ.

АҠШ ҙур иҡтисад ҡеүәте, иң ҙур армия менән донъяла тәьҫир итеү үҙәге булып тора. Башҡа илдәргә мәҙәни, фән, йәмғиәт, сәйәсәт яҡтан ҙур йоғонто яһай.

Багам Утрауҙары

Багама утрауҙары (ингл. Bahamas) Кариб дингеҙенең төньяк утрауҙарында урынлашҡан дәүләт. Илдә 700 утрау (30-ында ғына йәшәйҙәр) һәм 2000 коралл рифтар.

2009 йылдың 1 апреленән Рәсәй Федерацияһы граждандары өсөн визаһыҙ режим керетелгән.

Берләшкән Милләттәр Ойошмаһы

"ООН" бите бында йүнәтелә.

"UN" бите бында йүнәтелә.Берләшкән Милләттәр Ойошмаһы, БМО (ингл. United Nations, рус. Организация Объединённых Наций — донъяла тыныслыҡ һәм именлекте һаҡлауҙы, дәүләттәр араһында күп яҡлы бәйләнештәрҙе үҫтереүҙе үҙ эшмәкәрлегенең маҡсаты итеп ҡуйған халыҡ-ара ойошма. БМО ҡарарҙары Ойошма системаһына ҡараған махсус маҡсатлы агентлыҡтар, бәйле ойошмалар, шуралар һәм ағза илдәрҙең структуралары арҡылы тормошҡа ашырыла.

Бөйөк Британия

Бөйөк Брита́ния (ингл. Great Britain), рәсми исеме — Бөйөк Британияның һәм Төньяҡ Ирландияның Берләшкән Короллеге (ингл. The United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland), инглиз телендә Берләшкән Короллек тип аталыуы ла осрай (ингл. United Kingdom) — Төньяҡ-көнбайыш Европалағы дәүләт, БМО Именлек Советы һәм Европа Берләшмәһе ағзаһы.

Башҡалаһы — Лондон. Идара итеү формаһы — парламентлы (конституцион) монархия.

Административ-территориаль бүленеүе формаһы буйынса унитар дәүләт булыуына ҡарамаҫтан, Англиянан тыш бөтә Берләшкән Короллек өлөштәренең ҙур автономияһы бар.

Берләшкән Короллек Бөйөк Британия утрауында һәм өлөшләтә Ирландия утрауында урынлашҡан. Шулай уҡ Берләшкән Короллеккә инмәгән әммә уның өлөшө булған Британиянан бойондороҡло территориялар һәм Британияның Корона биләмәләре бар.

Майҙаны — 244,9 мең км2. Дәүләт башлығы — королева (король). Халҡы — 60,4 млн кеше (2005): инглиздәр (83 %), шотландтар (8,6 %), валлийҙар (4,9 %), ирландтар (2,9 %). Рәсми тел — инглиз теле. Диндарҙарҙың күпселеге — протестанттар.

Ил Төньяҡ Атлантик Килешеү Ойошмаһы — НАТО ағзаһы.

Бөрө (ҡала)

Бөрө ҡалаһы — Башҡортостандың иң боронғо ҡалаларының береһе, Бөрө йылғаһының Ағиҙелгә ҡойған ерендә урынлашҡан. Халҡы — 41635 кеше.

Донъя телдәре

Ерҙә 7 меңдән ашыу тел бар.

Коммуникациялар үҫкән һайын йәнле телдәр һаны ике аҙнаға 1 тел тиҙлеге менән ҡыҫҡара бара .

Иң таралған 40 телдә Ер халҡының 2/3 өлөшө һөйләшә. Бөтәһенән элек ҡытай, һинд, инглиз, испан, ғәрәп, рус һәм португал телдәрендә һөйләшеүселәр күп. Француз теле ярайһы уҡ киң таралған, әммә уны туған (беренсе) теле тип һанаусылар һаны сағыштырмаса әҙ.

Әлеге ваҡытта юғалып барғандар иҫәбенә 400-ләп тел инә.

Тел шул телдә һөйләшкән һуңғы кеше менән бергә үлә, шунлыҡтан яҙмаһы булмаған халыҡтарға юҡҡа сығыу айырыуса көслө янай.

Телдәрҙең һәләк булыу сәбәптәренең береһе — һөйләшеүселәрҙең һибелеп ултырыуы. Планета халҡының 80 процентына — 80 тел, ә 3,5 мең телгә ни бары 0,2 процент тура килә. Телдәрҙең юғалыуына килтергән төп сәбәптәр тип глобалләшеү һәм миграция атала. Кешеләр ауылдарҙан ҡалаларға китә һәм үҙ халҡының телен юғалта.

Әле булған телдәрҙең яртыһы тиерлек XXI быуат уртаһына ҡулланыуҙан төшөп ҡаласаҡ. Күп телдәр уларҙа һөйләшеүселәрҙең көслөрәк тел мөхитенә инеүе арҡаһында юғала, шунлыҡтан тәү сиратта дәүләтселеге булмаған әҙ һанлы халыҡтарҙың теленә юғалыу хәүефе янай. Әгәр телде балаларҙың 70 проценттан кәме өйрәнһә, ул юғалып барыусылар иҫәбенә инә. ЮНЕСКО-ның «Юғалыу хәүефе аҫтындағы донъя телдәре атласы» мәғлүмәттәре буйынса, әлеге ваҡытта Европала яҡынса 50 телгә юғалыу янай.

Австралия, Һинд-Ҡытай, Америка, Африкалағы һәм утрауҙарҙағы ерле халыҡтарҙың телдәре бигерәк тә ҙур хәүеф аҫтында.

Замбия

Замбия (ингл. Zambia), тулы рәсми исеме — Замбия Республикаһы (ингл. Republic of Zambia) — Көньяҡ Африкалағы дәүләт. Конго Демократик Республикаһы, Танзания, Малави, Мозамбик, Зимбабве, Ботсвана, Намибия, Ангола менән сиктәш, диңгеҙгә сығыу юлы юҡ. Баш ҡалаһы һәм иң ҙур ҡалаһы — Лусака.

1964 йылда Бөйөк Британиянан бойондороҡһоҙлоҡ алған.

Иордания

Иорда́ния (ғәр. الأردن‎, Эль-Урдунн) — Яҡын Көнсығышта урынлашҡан ғәрәп дәүләте. Көньяҡтан Сүриә, төньяҡ-көнсығыштан Ираҡ, көньяҡтан Сәғүд Ғәрәбстаны, көнсығыштан Израиль һәм өлөшләтә танылған Фәләстин Дәүләте менән сиктәш. Иордания үле диңгеҙ яры буйында урынлашҡан.

Илдең 90 % биләмәһен сүллек һәм ярымсүллек алып тора.

Туристарҙы Иорданияға Үле диңгеҙ пляжы, Акаба ҡултығының корал рифтары, боронғо ҡала Петра йәлеп итә.

Иордания халҡы 6,2 млн, халыҡтың 95 % — ғәрәптәр. Күпселек халыҡ шәфи сөнни:әр (ислам) динендә. 6% кеше христиан динендә, әммә парламентта уларҙың өлөшө 20%.

Ғәрәп теле рәсми тел тип танылған. Әммә бизнеста, хөкүмәтте, белемле кешеләр араһында инглиз теле таралған. Ғәрәп һәм инглиз телдәре бөтә мәктәптәрҙә мәжбүри уҡытыла. Айырым мәктәптәрҙә француз теле уҡытыла, әммә был телде белеү мөһим түгел.

Канада

Кана́да (ингл. Canada [ˈkænədə], франц. Canada [kanaˈda]) — Төньяҡ Америкала урынлашҡан дәүләт, ҙурлығы буйынса донъяла өсөнсө урында. Атлантик, Тымыҡ һәм Төньяҡ Боҙло океандары менән йыуыла. Көньяҡтан һәм төньяҡ-көнбайыштан АҠШ, төньяҡ-көнсығыштан Дания (Гренландия) һәм көнсығыштан Франция (Сен-Пьер һәм Микелон) менән сиктәш. Канада менән АҠШ сиге —донъялағы иң оҙон ил сик.

Канада — инглиз һәм француз телдәре федераль кимәлдә рәсми тип таналған, ике телле, мәҙәниәте күп ҡырлы, парламентар системалағы конституцион монархия иле. Канаданың иҡтисады күп тармаҡлы, тәбиғи ресурстарға һәм сауҙаға нигеҙләнгән, сәнәғәте технологик яҡтан киң үҫешкән ил.

Көнсығыш Тимор

Көнсығыш Тимо́р (Тимо́р-Ле́шти йәки Тимо́р-Ле́сте), Көнсығыш Тимор Демократик Республикаһы — Көньяҡ-көнсығыш Азияла урынлашҡан дәүләт. Көнсығыш Тимор дәүләтенә Тимор утрауының көнсығыш өлөшө һәм шул уҡ уртауҙың көнбайышында ҙур булмаған эксклав (Окуси-Амбено провинцияһы), шулай уҡ Атауро (төньяҡта) һәм Жаку (көнсығышта) утрауҙары керә.

Сьерра-Леоне

Сьерра-Лео́не республикаһы — Көнбайыш Африкалағы Атлантик океан яры буйында урынлашҡан дәүләт. Гвинея һәм Либерия менән сиктәш. Майҙаны — 72 тыс. км². Башҡалаһы — Фритаун ҡалаһы.

Сьерра-Леоне минерал, ауыл хужалығы, балыҡ ресурстарына бай, шулай ҙа донъялағы иң фәҡир илдәрҙең береһе. 2009 йылда йән башына төшкән продукт — 900 долл. (донъяла 215-се урын). Халыҡтың 70 % тирәһе ярлылыҡ аимәленән түбәнерәк йәшәй.

Эшләүселәрҙең яртыһы натуралы ауыл хужалығы менән шөғөлләнә: дөгө, кофе, какао, пальмы (сәтләүек һәм май), арахис үҫтереү; мал аҫраү; балыҡсылыҡ.

Сәнәғәттә — алмаздар сығарыу, һыра, сигарет, аяҡ кейемдәре етештереү.

Тувалу

Тува́лу (тувалу Tuvalu, ингл. Tuvalu; 1975 йылға тиклем — Э́ллис утрауҙары) — Полинезиялағы тымыҡ океандағы дәүләт.

Уэльс

Уэ́льс (уэльс телендә [ˈkəmrɨ], ингл. Wales [ˈweɪlz], Ва́ллис; франц. Pays de Galles) — Бөйөк Британияның иң әһәмиәтле булған 4 административ- сәйәси өлөшөнөң береһе. Элекке кельт ырыуҙарҙын конгломераты.

Халыҡ-ара хоккей федерацияһы

Халыҡ-ара хоккей федерацияһы (ингл. International Ice Hockey Federation, IIHF) — шайба менән хоккей, инлайн-хоккей һәм роликтағы хоккейҙы ҡараған, үҫтергән халыҡ-ара спорт ойошмаһы.

Үҙенең бөтә бөтә донъялағы башлығына ҡармаҫтан, федерация Америка Ҡушма Штаттарында һәм Канадала хоккейҙы үҫтереүҙә йоғонто яһауҙары сикле, унда иң ҙур ойошма — Милли Хоккей Лигаһы. АҠШ һәм Канада берҙән бер ағзалар был ойошмала, кемдең үҙ правилдары бар.

Рәсми телдәрҙең ҡабул итеү ваҡыттары тураһында төрлө ерҙә төрлөсә әйтелә — Инглиз теле 1920, 1978,1946, немец — 1954. Әлеге ваҡытта, федерация уставы буйынса, инглиз теле берҙән бер рәсми тел, әммә немец һәм урыҫ телдәренә синхрон тәржемә итеү мотлаҡ. Беренсе конгреста 1908 йылда рәсми тел кеүек ҡабул ителгән Француз теле әлеге ваҡытҡа үҙ статусын юғалтҡан.

Шри-Ланка

Шри-Ла́нка́ (синг. ශ්රී ලංකා, там. இலங்கை), рәсми исеме Демократи́ческая Социалисти́ческая Респу́блика Шри-Ла́нка́ Социалистик Демократик Республикаһы (синг. ශ්රී ලංකා ප්රජාතාන්ත්රික සමාජවාදී ජනරජය, там. இலங்கை சனநாயக சோசலிசக் குடியரசு) — көньяҡ Азияла Һиндостандың көньяҡ-көнсығышында шул исемдәге утрауҙа урынлашҡан дәүләт. Португалдар баҫып алған көндән азатлыҡ алған көнгә тиклем европа телдәрендә ил Цейлон (порт. Ceilão һүҙенән) тип аталған.

Рәсми баш ҡалаһы Шри-Джаяварденепура-Котте (парламент һәм юғары суд урынлашҡан урын),

Ғәмәлдәге баш ҡалаһы: Коломбо (хөкүмәт, президент резеденцияһы урынлашҡан ҡала).

Һиндостан

Һиндостан (деванагари яҙмаһында: भारत Bhārat), рәсми атамаһы Һиндостан Республикаһы (Bhārata Gaṇarājya), Көньяҡ Азиялағы дәүләт. Майҙаны буйынса донъяла етенсе, халыҡ һаны буйынса икенсе ил, шулай уҡ ул либераль демократия дәүләттәре араһында иң ҙуры. Һиндостандың диңгеҙ ярҙары ете мең саҡрымдан күберәк. Һиндостан көнбайышта Пакистан менән, төньяҡ-көнсығышта Ҡытай, Непал һәм Бутан менән, көнсығышта Бангладеш һәм Мьянма менән сиктәш.

Башҡа телдәрҙә

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.