کونفوسیوس

کونفوسیوس (چینجه: 孔夫子 سپتامبر ۵۵۱ م. اؤ- ۴۷۹ م. اؤ) قدیم دؤور چین فیلسوفو و مۆتفکیری. کون تزسی ده آدلانیر. چین فلسفه‌سی سیستمینه اونون قدر تأثیر گؤسترمیش باشقا فیلسوف تاپماق چَتیندیر. بۇ تأثیر اوْ قدر گۆجلو اوْلموشدور کی، کونفوسیوسچولوق آدلی یئنی بیر دینین یارانماسینا سبب اوْلموشدور. سونرادان اونا «یوز مین نسلین آتاسی» کیمی گؤرکملی بیر آدین وئریلمه‌سی ده بونو گؤستریر.

Confucius 02
孔夫子

گؤرونتولر

Konfuzius
Confucius 02
Confuciustombqufu
Konfuzius-1770
اؤلکه

اؤلکه معین سرحده و دؤولت سووئرئن‌لیگینه مالیک جوغرافی اراضی اوْلوب، سربست و یا باشقا دؤولتین حاکمیتی آلتیندا فعالیت گؤستره بیلیر.

چوخ واخت اؤلکه ایله دؤولت آنلاییش‌لاری بیر-بیرینه ترس کیمی ایشلدیلیر. آنجاق اونلارین آراسیندا معین فرق واردیر. اؤلکه داها چوخ مدنی، جوغرافی بیرلیک و باشقا عامل‌لری نظره آلدیغی حالدا، دؤولت ایلک نؤوبه‌ده معین اراضی داخیلینده حاکمیتین سیاسی سیستئمینی تصویر ائدیر.

مثلاً، بریتانیا ایمپئراتورلوغو بیر دؤولت‌دیر، اما بیر نئچه اؤلکه‌دن عبارت‌دیر. باشقا مثال، چاغداش آذربایجان و کوممونیست دؤنمینده آذربایجان - عئینی اؤلکه اولاراق قالمیش، اما دؤولت دییشیلمیش‌دیر.

اورقانیک شیمی

بؤتؤن جانلی اورگانیزملر اؤزوی کیمیا لردن میدان گلمیشدیر. ساچلاریمیز، دریمیز و …

ایسلام

ایسلام عربجه: الإسلام‎ بیر تک تانریلی، ابراهیمی دونیا دینی دیر.

ایسلام آدی سلم کؤکوندن گلیر. عمومی اولاراق بۇ کؤکون ایکی معناسی واردیر. بونلار ۱- باریش و صولح (سلام دا بۇ کؤک ده‌ن دیر) ۲- بویون ایمک آللاها تسلیم اولماق دیر.

اسلام بیر نئچه طریقتلره بؤلونور. اونلاردان ان بؤیوکلری سنی لیک و شیعه لیک دیر. اسلام دینی نین مقدس کتابی قرآن و بۇ دینی گتیرین پیغمبرین آدی محمد بن عبدالله دیر. و ایبراهیم‌لیق دینلردن دیر.

اینسان

اینسان یوخسا علمی آدی ائیله هومو ساپینس:Homo sapiens- اینسان یادا بیلن اینسان. اینسان کیمی هومو جینسینده تک جانلی تورور.

آناتومیک اولاراق ۲۰۰٬۰۰۰ ایل اونجه آفریقا دا تاپیلمیش و ۵۰٬۰۰۰ ایل اونجه کوچموشدور

بیتکی

بیتکی‌؛ آغاج، اوْت و چیچک کیمی توْپراغا کؤک سالاراق یئتیشن یارادیقلارا دئییلر. بیتکیلرله برابر بعضی تک سلوللولار فوتوسنتز قابلیّتینه صاحیب‌دیرلر.

بیلشیک

بیلَشیک، یوخسا ترکیب ایکی یا داهاچوخ جینس‌ده آتومون یاراتدیغی مادده‌لره دئییلیر. بیلشیک‌لرین اَن کیچیک قورولوشو موْلکۇل‌لاردیلار.

بیوکیمیا

بیوْکیمیا (بیوْلوژی و یا فیزیولوژی کیمیا) — بیوْلوژی کیمیا (بیوْکیمیا) – جانلی اوْرقانیزملردکی ماده لرین کیمیوی ترکیبینی و خاصه لرینی، اوْنلارین چئوریلملرینی و هم ده اوْرقانیزملرین حیات فعالیتینین اساسینی تشکیل ائدن کیمیوی پروْسئسلری و ماده لر مۆبادیله سینی اؤیرنن علمدیر. بیوْکیمیانی، عادتاً، – استاتیک، دینامیک و فۇنکسیونال بیوْکیمیایا بؤلورلر.

جانلی بیلیم

جانلی بیلیمی یا زیست شناسی و یا بیولوژی (بیوس – جانلی، لوگوس – علم) جانلی طبیعت حاقیندا کومپلکس علمدیر. حال-حاضیردا یئر اۆزرینده مؤوجود اوْلان و محو اوْلموش کُلّی میقداردا نؤع مۆختلیف ‌لییی، اوْنلارین قۇرولوشو و فونکسیاسی، منشیی، چوْخالماسی و اینکیشافی، جانلی و جان‌سیز طبیعت‌له علاقه‌سینی اؤیرنیر. بیولوژی حیاتا خاص اوْلان عۆمومی و اؤزل قانون اویغونلوقلاری بللی ائدیر. بیولوژینین چوْخلو بؤلمه‌لری‌نین اوْلماسینا باخمایاراق، قانون اویغونلوقلار، اساساً، عۆمومی بیولوژی طرفیندن تدقیق ائدیلیر. عۆمومی بیولوژی اؤزونده، اساساً، یئر اۆزرینده حیاتین عمله گلمه‌سی حاقیندا نظریه‌نی، سلول حاقیندا نظریه‌نی (سیتولوژی)، مولکولی بیولوژی، اینسان حاقیندا نظریه‌نی، اکولوژی، ژنتیک، بیوسفر حاقیندا نظریه‌نی، تکامول نظریه‌سینی (داروینیزمی)، اوْرقانیزمین اینکیشافینی اؤیرنیر.

خوْردالیلار

خوْردالیلار اینگیلیسجه: Chordate، فارسجا: طنابداران‎ دسته‌سینه عایید حئیوان نؤعو.

ساواش

ساواش و یا مۆحاریبه — گئنیش اینسان جمعیتلری آراسیندا باش وئرن٬ عۆمۇمی معناسییلا یۇخاری درجه‌ده شیدّته شامیل اوْلان حادیثه٬ چارپیشما٬ چاتیشمادیر. سوْیوق ساواش کیمی سیاسی اساسلی ساواشلار اوْلسا دا٬ ساواش سؤزجوگو سیلاحلی جمعی چاتیشما اوْلاراق ایشلنیر.

شعر

شعر وزنلی اولاراق، نظمه چکیلمیش، بدیع تفکوردن یارانان یازیدیر.

شهر

شهر — اهالی سايینا گؤره بؤيوک، مرکزلشدیریلمیش و اراضیجه محدود ياشايیش منطقه‌‌سی. اهالیسی کند تسرروفاتیندان کنار فعالیتله مشغولدور. ائففئکتلی اؤزونویداره، تجهیزات و نقلیات ستروکتورونا مالیکدیر. شهرلرین ساکینلری ائتنیک، دیل، سوسیال، مدنی، دینی و س. باخیمدان موختلیف اولا بیلر.

شهرلر علمی باخیمدان مدنیتلرین ياخینلاشماسی‌نین ایدئال حالی حساب ائدیلیر. آدامباشینا دوشن اراضی چوْخ آز اولور. بیر قايدا اولاراق اؤزونه‌مخصوص مدنیته و جدی سوسیال طبقه‌‌لشمه‌يه مالیکدیر. بۇ خصوصیتلر اونلاری کندلردن و يا خصوصی مقصدلر اوچون اینسانلارین جمعلشدیگی ياشايیش منطقه‌‌لریندن جدی فرقلندیریر.

ياشايیش منطقه‌سی‌نین شهر ستاتوسونا عاید ائدیلمه‌سی هر اؤلکه‌نین قانونلاری اساسیندا موعيين ائدیلیر. بۇ طلب موختلیف اؤلکلرده موختلیفدیر — دانمارکدا ۲۵۰ نفر، ژاپوندا ۵۰ مین نفر.

شیعه

شیعه ایسلام دینین بیر قول و مذهبی دیر.

منطیق

منطیق یونانجا: λογική— مۆلاحیظه‌لر حاقّیندا علم، فیکیرلرده و فعالیّتده علاقه‌لر حاقّیندا علم — منطیقی دیل‌له جامع درک ائتمه‌نین قانونلاری، متودلاری و فوْرمالاری حاقّیندا علمدیر. منطیق حاقّیندا بیلیک‌لر تفکّورله آلیندیغیندان اؤترو، اوْ دۆزگون تفکّور حاقّیندا علم کیمی ده گؤتوروله بیلر. عئینی زاماندا منطیق دوْغرولاما و یا دانما متودلاری حاقّیندا علم کیمی ده قبول ائدیله بیلر. منطیق قازانیلمیش تجرۆبه و درک ائتمه واسیطه‌سییله حقیقتین الده ائدیلمه‌سی علمی ده آدلاندیریلیر.

منطیق بیلیمینین اینکیشافین‌دا ارسطو و قوتتلوب فرگهنین رولو بؤیوک‌دور. منطیق اساس اوْلاراق ایکی حیصّه یه بؤلونور. قدیمی منطیق اۆزرینده قۇرولموش فورمال منطیق و فورمال منطیق اۆزرینده قۇرولموش ریاضی منطیق.

منطیق بۆتون علملرین اینسترومنتی کیمی گؤتورولور.

نیتروژن

نیتروژن یوخسا ازوت (اینگیلیسجه: Nitrogen)، شیمیایی بیر نوع قازدیر.علامتی N اتوم سایی‌سی 7 فلز دئیل و طبیعتده قاز شکیلده گوروشور.

پایتخت

پایتخت یا دا باشکند و یا باش‌شهر (اینگیلیسجه: Capital)، بیر دؤولتین یؤنتیم (حؤکومت) مرکزی اولان شهر دیر.

بیر اؤلکه نین سیاسی ندن (علت) لره گؤره بیردن چوخ باشکندی اولابیلر. اؤرنک اولاراق، گونئی آفریقانین اداری باشکندی پرتوریا، یاساما (قانون قویما) باشکندی کیپ تاون، یارغی (قضاوت) باشکندی ده ایسه بلومفونتن دیر.چوخلوق بیر اؤلکه نین باشکندی، ان بویوک و اؤنملی شهری اولار، اما ترسینه ده اولابیلر. اؤرنک اولاراق، تورکیه نین ان بویوک ایله اؤنملی شهری ایستانبول اولارکن، باشکندی آنکارا دیر.

آنکارا تورکیه نین ایکینجی بویوک شهری دیر.

همچنین آمریکا نین دا ان بویوک شهری نیویورک اولارکن، باشکندی واشنگتون شهری دیر.

پریماتلار

پریماتلار اینگیلیسجه: Primate، فارسجا: نخستی‌سانان‎، پریماتس تیپینه عایید حئیوان نؤعو.

گوموش

گۆمۆش، (اینگلیسجه:silver، آنادولو تورکجه‌سی:Gümüş) پریودیک جدولده سمبولو "Ag" شیمیایی عنصور و یئر اۆزؤنده ان چوْخ اولان فلزلردن بیریدیر.

بو متال الکتریک جریانین ان یاخشی گئچیردن متالدیر.

۱۰۰۰ مقاله
آکتور و مدللر
رساملار و معمارلار
یازیچیلار، دراماتورقلار و شاعیرلر
بسته‌کارلار و موسیقیچیلر
تدقیقاتچیلار و سیاحلار
عالیملر، اختیارچیلار، ریاضیاتچیلار
فیلسوفلار و انسانچیلار
سیاسی اؤندرلر
دین آداملاری
فلسفه
دین
توپلوم
سیاست
آلیش-وئریش، حوقوق
اۇلوسلارآراسی تشکیلاتلار
دیل و ادبیات
آسترونومی
بیولوژی و آناتومی
اورقانیزم
شیمی
ایقلیم و ژئولوژی
فیزیک
ایلنجه
تاریخ٬ جوغرافیا
جوغرافیا
بؤلگه‌لر٬ قارّه‌لر
اؤلکه‌لر
شهرلر
سۇلار٬ آخینلار
داغلار٬ چؤللر

آیری دیل‌لرده

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.