قوزئی باتی

قوزئی‌باتی، قوزئی و باتی آراسیندا اولان یؤندور. انگلیسجه North West، و عربجه شمال غرب دئییلیر.

G-AZ-Cografi yonler
جوغرافی یؤنلری

آیریجا باخینیز

قوزئی

گۆنئی

دوغو

باتی

گۆنئی‌دوغو

گۆنئی‌باتی

قوزئی‌دوغو

اردبیل

اردَبیل (تاریخی آدی: آرتاويل) ، ایرانین بؤیوک شهرلریندن و اردبیل ویلایتینین مرکزی، ایرانین قوزئی باتی بؤلگه‌سینده آذربایجاندا یئرلشمکده‌دیر.

اردبیل شهری آذربایجان و ایرانین بؤیوک شهرلریندن بیری دیر. بۇ شهر اردبیل اوستانینین مرکزی اولاراق، ۵۲۹٬۳۷۴ نفر نۆفوسا مالیک‌دیر. اردبیل شهری ساوالان داغی نین اتگینده یئرلشیب و آذربایجان جومهوریتی ایله ۲۵ کیلومتر فاصیله‌سی واردیر. اردبیل شهرینین اهالی‌سی آذربایجان تورکجه‌سینده دانیشیرلار. بۇ شهر آذربایجانین قدیم شهرلریندن دیر و ۵۰۰۰ ایله یاخین قئیدمتی واردیر. بۇ شهر بنی‌امیه حوکومتی زامانی آذربایجانین مرکزی اولوبدور و سونرالار بابک خرمدین قیامی‌نین مرکزینه چئوریلیب‌دیر. صفوی‌لر زامانیندا حوکومتین رسمی مرکزینه چئوریلیر و شهرین ان آبادانلیق دوروانی بۇ ایل‌لره عایید دیر. بۇ شهر ۱۳۷۲ -اینجی ایلده اردبیل اوستانی قورولاراق بۇ اوستانین مرکزی اولور.

ایران

ایران ایسلام جومهوریتی (اینگیلیسجه: Islamic Republic of Iran، فارسجا: جمهوری اسلامی ایران‎) _ باتی‌آسیادا بیر دؤولت و اؤلکه‌دیر. قوزئی‌دن ائرمنیستان (۳۵ کیلومتر)، آذربایجان جومهوریتی (۶۱۱ کیلومتر) و تورکمنیستانلا (۹۹۲ کیلومتر)، دوغودان افقانیستان (۹۳۶ کیلومتر) و پاکیستانلا (۹۰۹ کیلومتر)، باتی دان عراق (۱۴۵۸ کیلومتر) و تورکیه (۴۹۹ کیلومتر) ایله سینیرداش‌دیر.

قوزئی‌دن خزر دنیزی ایله، گونئی‌دن فارس کؤرفزی و عومان دنیزی ایله ایحاطه اوْلونموش‌دور.

اراضی‌سی ۳۱ اوستانا بؤلونموشدور. اوستانلارا رهبرلیگی داخیلی ایشلر ناظیری طرفیندن تعیین ائدیلن اوستاندارلار ائدیر. اوستانلار اؤز نؤوبه‌لرینده شهریستانلارا (بؤلگه‌لره) بؤلونورلر. شهریستانلارین ترکیبینه شهرلر و دیگر اراضیلر داخیلدیرلر. شهریستانا رهبرلیک ائدن مأمورلار بعضاً تعیین اوْلونور بعضاً ده سئچیلیرلر. عالی حاکیمیت دینی لیدئره و یا ایجرا ائدیجی شورایا مخصوصدور. قانون‌وئریجی حاکیمیت مجلیس مخصوصدور. موعاصیر ایراندا جومهوری (پرزیدنت و پارلامئنتین سئچیلمه‌سی) و تئوکراتیک ایداره فورماسی‌نین جیزگیلرینی تاپماق اولار. ۱۹۷۹-جو میلادی ایلینده و اوندان سوْنرا قبول اولونموش اساس قانون گؤره حیاتین بوتون طبقه‌لری‌نین اساسیندا ایسلام اصللری دورمالیدیر، بونا گؤره ده اؤلکه‌نی یالنیز دینه عاید اوْلان اینسانلار- عولمالار ایداره ائده بیلرلر. عالی دینی حاکیم (عؤمورلوک سئچیلیر) اؤلکه‌ده غئیری-محدود حاکیمیته مالیکدیر. دینی رهبر داخیلی و خاریجی مسئله‌لر اوزره ان عادیل حاکیم حساب اوْلونور. عالی دینی رهبر همچینین اوردویا رهبر تعیین ائتمه، موحاریبه و یا صولح اعلان ائتمه کیمی صلاحیتلره مالیکدیر.

ایسلند

ایسلند آداسی اوروپانین قوزئی ینده یئرلَشن بیر اؤلکه دیر . بۇ اؤلکه نین نفوسو ۳۲۰ مین نفر ، باشکندی ایله ان بویوک شهری ده ایسه ریکیاویک دیر .

پول بیریمی ایسلند کورونو ، رسمی دیلی ده ایسلندجه دیر .

ایسلند ۱ دسامبر ۱۹۱۸ ده دانمارکدان باغیمسیز اولدو .

برنی، تاسمانی

برنی اینگیلیسجه: Burnieاوسترالیانین تاسمانی اوستانی‌نین قوزئی باتی تاسمانی بؤلگه‌سینده یئرلَشن بیر شهردیر. بۇ شهرین 19,329 نفر جمعیتی واردیر.

تاجیکیستان

تاجیکیستان( تاجیکجه: Ҷумҳурии Тоҷикистон)اورتا آسیا اؤلکه لریندن بیریدیر. بو اؤلکه چین، افغانیستان، قیرقیزیستان واوزبکیستان اؤلکه‌لری‌له قونشودور.

تاجیکیستان دنیزه چیخیشی اوْلمایان دؤولتلردن بیریدیر و اراضیسی پامیر داغلارینین اَتکلرینده یئرلشیر. باتی و قوزئی باتی طرف‌دن اؤزبکیستانلا، قوزئی طرف‌دن قیرغیزیستانلا، دوغو طرف‌دن چینله و گونئی طرف‌ده ایسه افغانیستانلا همسرحددیر.

تهران

تِهْران و یا تهران شهری (اینگیلیسجه: Tehran، فارسجا: تهران‎، اسکی یازیلاردا: طهران) _ ایران اؤلکه‌سی‌نین پایتختی و ان بؤیوک و ان چوخ نۆفوسلو شهری‌دیر. تهران، ایران‌ین قوزئی-باتی (شمالغرب) بؤلگه‌سینده یئرلشمیش بیر شهردیر. بۇ شهر ایران ایسلام جومهوریتی‌نین باشکندی‌دیر، هابئله تهران اوستانی'نین و تهران بؤلگه‌سی'نین ده مرکزی‌دیر. مساحتی ۱۵۰۰ مربع کیلومتر، اهالی‌سی‌نین سایی ۲۰۱۸-اینجی میلادی ایلده آپاریلمیش رسمی سیاهی‌یا آلماسی‌نین نتیجه‌لرینه اساساً ۹٬۰۳۳٬۰۰۳ نفردیر، کی بو باخیم‌دان، باتی آسیا'نین ان چوخ نۆفوسلو و ان بؤیوک شهری سایا گلیر، آیریجا تهران کلان‌شهری، اورتا دوغو'نون اۆچونجو بؤیوک و نۆفوسلو کلان‌شهری دیر.

تهران، بیر نظره گؤره دونیانین ان بؤیوک آذربایجانلیلار یاشایان شهری، و هابئله ایستانبول‌دان سوْنرا، دونیانین ایکینجی بؤیوک تۆرکلر یاشایان شهری‌دیر.

جنوب

گۆنئی، دؤرد آنا یؤندن (اصلی جهتلر دن) بیریدیر. انگلیسجه South، و عربجه جنوب دئییلیر.

گونئی خالق دانیشیغیندا داغین گون دَیَن و کؤلگه ده قالمایان بؤلوملرینه ده دئییلر. قار بو بؤلوملرده چوخ قالماز و تئزلیکله اَریییر.

خزر خاقانلیغی

خزر خاقان‌لیغی یا دا خزر ایمپیراتورلوغو و یا خزر دؤولتی (۶۱۸-۱۰۴۸) – ۶۱۸-اینجی میلادی ایلده غربی گؤی تورک دؤولتی‌ندن آیریلان‌دان سوْنرا خزر تورکلری الی‌ایله یارانمیش بیر دؤولت‌ایدی. بو دؤولت قارا دنیزین قوزئی (شومال) ساحیللری، کیئفه قدرکی بۇ گونکو اوکراین توْپراقلاری دیر، خزر دنیزی‌نین قوزئی (شیمال) و قوزئی-باتی و باتی‌سی (بو گونکو آذربایجان جومهوریّتی) نی اؤرتن گئنیش توْرپاقلاردا حؤکوم سورموش اوْلان تورک دؤولتی. بعضی قایناق‌لاردا مانقیشلاق‌دان آرال گؤلونه قدر اوْلان توْرپاقلار دا خاقانلیغا داخیل ائدیلیر. ایلک باشکندی بلنجر، سوْنرا سمندر، و سوْنراسی دا ایدیل شهری اوْلموش‌دور. خاقانلیغین اراضیسی بعضی قایناق‌لارا گؤره، بو گونکو ایرانین قوزئیی و بو گونکو تۆرکیه‌نین دوغو قیسمتلرینه ده گؤستریلیر.

اوروپادا قۇرولان ایلک تورک دؤولتلریندن ان قوت‌لی‌سی و ان اۇزون عؤمورلوسو خزر خاقان‌لیغی‌دیر. قارا دنیزین شیمالینا قدر حاکیمیّتی‌نی گئنیش‌لندیرَن غربی گؤی‌تورک دؤولتی‌نین داوا‌می کیمی میدانا گلمیشدیر. گؤی‌تورک خاقانلیغی VII عصرین باشلانغیجیندا خزر دنیزی و قارا دنیز آراسیندا داغینیق حال‌دا یاشایان سابار، اوْگور و اوْنوگور کیمی تورک طایفه لری قوت‌لی بیر بیرلیک کیمی تشکیلاتلاندیلار و بۇ بیرلیک "خزرلر" آدی آلتیندا قافقاز تاریخینده ایز قوْیدو.

خزرلره بیزانس ایمپیراتورلوغو و چین قایناقلاریندا "تورک " و یا "تورک خزر"، باشقا قایناقلاردا ایسه "کاسپی" آدی ایله راست گلمک اوْلار.

خزر دنیزی

خزر دنیزی - بؤیوک‌لوگونه و بعضی فیزیکی–جوغرافی علامتلرینه گؤره دونیانین ان بؤیوک گؤلودور. خزر دنیزی اوروپا و آسیانین کسیمینده یئرلشیر. اونو دونیانین باشقا ایری سو حوضه‌لری ایله بیلاواسیطه علاقه‌سی اولمادیغینا گؤره گؤل ده آدلاندیریرلار. بۇ باخیمدان خزر دونیادا ان بؤیوک گؤل‌دور.

خررین ساحه‌سی ۳۸۰ مین مربع کیلومتردیر. ساحیل خطینین عومومی اوزونلوغو (پئری متری) ۶۳۸۰ کیلومتردیر. ان اوزون ساحه‌سینین اوزونلوغو ۱۲۰۵ کیلومتر، انی ۵۵۴ کیلومتر، ان درین یئری ۱۰۲۵ متردیر. خزرین سویّه‌سی اوقیانوس سطحیندن ۲۸ متر آشاغیدادیر.

خیبر

خیبر عبرانیجه خیبر:قالا (عرب دیلی:: مدینة الخیبر) عربیستاندا مدینه شهرینین قوزئی باتی طرفینده بیر کیچیک شهر و بؤلومدی.مدینه ده شام یؤلوندا بیر بؤلگه دی.اسکیده یئددی قالا و کند و نخلیستان اولوردو.بو یئرلر 7 اینجی هیجری ایلده پئیغمبر امرینه علی بن ابی طالب الی ایئله توتولدو.علی بو بؤلگه نین قالاسین آلدی و قالا قاپیسین قالخان ائتدی.فدک کندی یاکلاشیک بو یئرده اولور.

دوونپورت، تاسمانی

دوونپورت اینگیلیسجه: Devonportاوسترالیانین تاسمانی اوستانی‌نین قوزئی باتی تاسمانی بؤلگه‌سینده یئرلَشن بیر شهردیر. بۇ شهرین 27,887 نفر جمعیتی واردیر.

سنت پترزبورق

سنت پترزبورق (روسجا: Санкт-Петербург) (قدیمی آدلاری؛ ۱۹۱۴–۱۹۲۴: پتروقراد و ۱۹۲۴–۱۹۹۱: لنین‌قراد) روسیه فدراسیونونون فدرال و اهمیت‌لی شهری، روسیه‌نین قوزئی-باتی فدرال دایره‌سی‌نین سیاسی مرکزی، روسیه فدراسیونو اساسی قانون محکمه‌سی‌نین، موستقیل دؤولت‌لر بیرلیگی مجلیسی، ۱۹۹۲-جی ایلدن روسیه لنین‌قراد ویلایتی‌نین حاکیمیت اورقان‌لاری‌نین یئرله‌شدییی شهر. ۲۰ و ۱۹. یوز ایللرده روسیه ایمپیراتوری‌سینین پایتختی. شوروی دؤورون‌دن قهرمان شهر.

اهالی‌سی ۵٫۱۹۱٫۶۹۰ نفر (۲۰۱۵). اهالی‌سی بیر میلیون‌دان چوْخ اوْلان و قوزئی‌دا یئرلشن تکجه شهر. اوروپادا یئرلشن شهرلر آراسین‌دا اهالی‌سینه گؤره اوچونجو شهر. قوزئی اوروپادا، روسیه‌نین قوزئی-غربین‌ده، بالتیک دنیزی‌نین فین خلیجی‌نین ساحیلین‌ده، اورا تؤکولن نوا چایی‌نین ساحیلین‌ده یئرلشیر. روسیه‌نین واجیب ایقتیصادی، علمی، مدنی و تاریخی شهری، بؤیوک حمل و نقل ایتیصالی‌دیر. شهر مرکزین‌ده‌کی تاریخی عابیده‌لر یونسکونون دونیا میراثی فهرستینه داخیل‌دیر.

عیبری دیلی

عبری دیلی یا عبرانیجه (עברית تلفظ: ایوْریت)، سامی دیللرین بیر عضوو. عربجه و آرامیجه ایله بیر عائیله ده یئر توتور.۷ میلیونا یاخین چوخو ایسرائیل و آمریکادا دانیشانی وار.

قدیم تاتار تورکجه‌سی

اسکی تاتار تورکجه‌سی (اسکی تاتار ایملاسیلا: يسكى تاتار تلى، İske Tatar Tele، آیریجا اسکی باشقیرد دیلی و یا وولقا تورکی) وولقا- اورال بؤلگه‌سینده‌کی بعضی قورپلار(تاتارلار، باشقیردلار، قازاقلار و ...) آراسیندا ایشله‌نیلن ادبی بیر دیل ایدی. اورتاچاغدان 19.عصره قدر موسلمان تورک دونیاسیندا یازیلی ادبیاتی اولان بؤلگه‌سل بیر تورک دیلی ایدی.

اسکی تاتار دیلی، قیپچاق(قوزئی باتی) تورکجه‌سی‌نین بیر عوضوودور آنجاق قیسماً اسکی بولغار دیلیندن تؤره‌میشدیر. اسکی تاتار تورکجه‌سینده قول علی طرفیندن یازیلدیغی دوشونولن ایلک شعر، وولقا بولغارلاری‌نین دؤنمینه عاییددیر. اسکی تاتار تورکجه‌سینده، عرب و فارس دیللریندن آلینتی سؤزلر واردیر.

مدین

مدین (عربجه: مَـدْيَـن‎‎)، شام اؤلکه سینده عربیستان یاریم آداسینین قوزئی باتی طرفینده گؤی دنیزه یاخین بیر شهری ایدی.قورآن و توراتدا بو شهرین آدی گلیبدیر.

مراغه

ماراغا (اینگیلیسجه: Maragheh، فارسجا: مراغه‎) ایرانین شرقی آذربایجان اوستانین‌دا بیر شهردیر. تبریزدن ۱۳۰ کیلومتر گونئی دوغودا و سهند داغی‌نین گونئیین‌ده یئرلشیر. ماراغا بؤلگه‌سینین اهالی‌سی ۳۰۰-مین نفر دیر و ماراغا شهرین اهالیسی ۲۰۰۶-نجی ایلده ۱۴۶٬۴۰۵ کیشی حساب‌لانیب‌دیر کی بۇ باخیم‌دان شرقی آذربایجان اوستانین‌دا -تبریز شهرین‌دن سوْنرا- ایکینجی ان بویوک و نوفوس‌لی شهردیر.

منجوان بؤلومو

منجوان بؤلومو یا دا مینجاوان بؤلومو، دوغو آذربایجان اوستانینین بؤلوملریندن دیر کی خوداآفرین بؤلگه‌سینده یئرلشیبدیر. بو بؤلومون مرکزی عاشیقلی کندی دیر. بو بؤلومون شهری یوخدور و اوچ قصبه دن عیبارتدیر، دوغو دیزمار قصبه‌سی، دوغو منجوان قصبه‌سی، باتی منجوان قصبه‌سی، منجوان بؤلومونون قصبه لرین تشکیل وئریرلر.

پالرمو

پالرمو (سیجیلیاجا: پالرمو، یونانجا: پانورموس) ایتالیانین جنوبون‌دا تاریخی بیر شهر اوْلوب، آوتونوم بؤلگه اوْلان سیسیل موختار ویلایتینین و پالرمو اوستانینین باشکندی‌دیر. شهر ۲۷۰۰ ایللیک مدتین‌ده زنگین تاریخ‌ده مدنیت و آرخیتئکتوراسی ایله تانینیر. پالرمو سیسیل آداسینین قوزئی-باتی حیصّه سینده یئرلشه‌ن و تیرئ دنیزیده‌کی پالرمو کؤرفزینین ساغین‌دادیر.

پورتو

پورتو(پورتوقال دیلی: Porto) یوخسا "اپورتو" پورتوقال اؤلکه سینده بیر شهر آدی قوزئی باتی طرفده

آیری دیل‌لرده

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.