خاندان

خاندان و یا سولاله شاهلیق قورولوشلو دؤولتلرده ایرث اساسیندا نسیل حاکیمیّتی سیلسیله‌سی دیر.

ائحقاقی لر

ائحقاقی لر بیر قروپ آذربایجان تورک‌لری دیرلر کی شیعه مذهبینین شیخییه طریقتینین ائحقاقییه قولونا باغلی دیرلار کی اکثرییتی کووئیتده

و بیر آزی دا

عیراقین کربلا شهرینده و ایران دا یاشاییرلار.

آذربایجان لی شیخی لرین باشچی سی بو سویدان سئچیلر.

ائحقاقی لرین منشالری ایرانین دوغو آذربایجان اوستانینده اولان اوسکو بولگه سی دیر.

احمدشاه قاجار

احمدشاه قاجار یادا سوُلطان احمد شاه (دوغوم: ۱۹۳۰-میلادی، اؤلوم: ۱۸۹۷-میلادی) - قاجارلارین سوْنونجو شاهی، (۱۹۲۵-۱۹۰۹) اون آلتی ایل شاهلیق ائدیب.

اورمیه خانلیغی

اورمیه خانليغی (اینگیلیسجه: Khanate of Urmia ) ؛ 1747 و 1868/1869-جو میلادی ايللر آراسيندا، مرکزي اورمیه شهري اولماقلا، آذربايجانين غربينده يئرلشميش ان نوفوذلو خانليقلاردان بيري.

اوشون قوجا اوغلو سگرک بویو (اونونجو بوی)

اوشون قوجا اوْغلو سگرک بوْیو دده قوْرقود کیتابی‌نین درسدن نۆسخه‌سی اساسیندا اوْن ایکی بوْیدان بیریدیر.

اولگن

اۆلگن و يا بای-اۇلگئن - تۆرک میفوْلوْژیسینده اساس تانریلاردان بیری. اؤلکن (اۆلکئن، اۆلگؤن) خان و مغول دیلینده اۇلگان خان.

بؤيوک آقاخان

بؤیوک آقا خان، چاراویماقدا حاکیم اولان کورانلینین قارداشی اوغلو ایدی. بؤیوک آقا خان‌دان قاباق «ولي‌محمد خان» آديندا بير شخص قالاچايي‌نين بئش کندی قلعه، ارزه‌خوران، کیلیسه، خیراوا، کند میانا و اؤرجک و بير نئچه اطراف کندين خاني ايميش.بؤیوک آقا خان ارزه خوران دا اوتوراردی و او کندده یئرلشن قاجار دؤورونه عاید حسینیه‌نی ایشلتدیرمیش.

بیرینجی گؤی تورک خاقانلیغی

بیرینجی گؤی‌ تورک خاقانلیغی٬ آسیا هۇن خاقانلیغیندان سوْنرا٬ تۆرکلرین یاراتدیغی ان بۇیوک حؤکومت اوْلاراق تاریخ عرصه‌سینه چیخدیغی کیمی «تۆرک» آدینی دا رسمی اوْلاراق حؤکومت آدی حالینا گتیرمیش و «تۆرک» آدی‌نین بۆتون دۆنیا طرفیندن تانینماسینا سبب اوْلموش بیر ایمپیراتورلوق.

آدی مۆختلیف منبعلرده، بیلگه خاقان و کۆل تیگین یازیلاریندا تۆروک، کؤک تۆروک و آزلیق طرفیندن قبول اوْلونموش یاناشمایا گؤره اؤکوک تۆروک، توْنیوکوک یازیلاریندا ایسه تۆرک شکلینده خاطیرلانماقدادیر. گؤی تورکلردن چین منبع‌لرینده توژوئ (چین 突厥) شکلینده بحث اوْلونور.

تئلیم خان

تئلیم خان (1729ـ1861) - «سلطان الشعرای عراق عجم» و «دده تئلیم خان» لقبی ایله آنیلان حکیم تئلیم خان، ساوه شهری‌نین تورک دیلینده یازیب یارادان شاعیرلریندن دیر. تئلیم خان ساوه، آوج، همدان، زنجان، قزوین، اراک، قوم، بویین زهرا، تاکیستان تورک‌لری آراسیندا تانینمیش شاعیردیر. قومدان قزوینه کؤچ ـ قون ائدن شاهسئون‌لر و ایران گونئی‌لرینده یاشایان قاشقای ائل‌لری آرساسیندا دا تئلیم خانین شعرلری یایقین دیر و شاهسئون اوزان‌لاری آرتیق تئلیم خانین شعرلریندن اوخویارلار.

خارزمشاهلار سولا‌له‌سی

خارزمشاهلار سولا‌له‌سی یادا خیوه شاهلاری (اینگیلیسجه: Khwarazmian dynasty، فارسجا: خوارزمشاهیان‎، عربجه: خوارزميون‎، فرانسه‌جه: Khwârezm-Shahs، آلمانجا: Choresm-Schahs، ایتالیاجا: Impero corasmio، روسجا: Государство Хорезмшахов) آسیادا بیر اسکی خاندان. خارزمشاهلار تورک بیر خاندانایدیلر کی خارزمشاهلار ایمپیراتورلوغو'نو قوردولار. بو خاندانین بانیسی آنوش‌تکینایدی. خارزمشاهلارین قوردوغو دؤولتین رسمی دیلی خارزم تورکجه‌سی و فارس دیلیدی آمّا سارایلاریندا قپچاق تورکجه‌سینده ده دانیشیردیرلار. خارزمشاهلار سولا‌له‌سی ۱۰۷۷ میلادی ایلینده قۇرولدو و ۱۲۳۱ میلادی ایلینده داغیلدی.

خوی خانلیغی

خوي خانليغي - آذربايجان اراضيسينده خانليق. (18. يوزايلين اورتالاري - سونلاري). مرکزي خوي شهري. خوي خانليغي آراز چايي،ناخچيوان، ماکو، اورمیه، تبريز خانليقلاري و تورکيه ايله حودودلانيردي.

دارایی خاندانی

دارائی خاندانی، فتحعلي‌شاه‌ين اون‌بيرينجي اوْغلو اوْلان عبدالله میرزا دارانین تؤره‌مه‌سیندن اوْلان قاجار سلاله‌سی.

زنجان خانلیغی

زنجان خانليغي — تاريخي آذربايجان تورپاقلاريندا مؤوجود اولموش آذربايجان دؤولتلريندن بيري.

سلجوق خاندانی

سلجوق خاندانی یا دا سلجوقلولار، اورتا آسیا کؤکنلی اوغوز تورکلری نین بیر قولو اولان قینیق بویونا منسوب بیر عائیله. دوقاقین سویوندان گلن و سلجوقون قوردوغو بؤیوک سلجوقلو ایمپیراتورلوغو ایله بیر خاندان حالینی آلان سلجوقلولار ۱۱-اینجی و ۱۴-اونجو میلادی یوزایللری آراسیندا اورتا آسیا نین بؤیوک بیر بؤلومونو و اورتا دوغویو یؤنئتدی.

غریبی تبریزی منتشا اوغلو

غریبی تبریزی منتشا اوْغلو ـ اونونجو یوزایل تورک یازیچی و شاعیر.

قاجارلار

قاجارلار یا دا قاجار خاندانی و یا قاجار دؤولتی، تورک سویلو بیر حؤکومت. بو خاندان یاخین ایکی یوز ایل ایراندا و ایرانین بعضی اطراف اؤلکه‌لرینده حوکومت ائلییب، قاجار حؤکومتی نین اصل و نسبی اوغوز تورکلری‌نین ائل‌لری‌ندن بیری، یانی قاجار ائلیندن دیر. قاجار ائلی ایلکین قیزیلباشلاردان ایمیش. قاجارلار آزی ۹جو عصیردن قره‌باغدا، یوزغاتدا، آنادولودا یئرلَشن آیدین‌دا و شامدا یئرلَشن حلب‌ده و ۱۱جی عصیردن استرآباددا و مروده یاشاییرمیش‌لار. قافقازدا یاشایان قاجارلارین چوخلولوغو و قدیم‌لیگینه گؤره، داغیستان خالقی آزی ۱۳جو عصیره‌جه گنجه، قره‌باغ و ایروان خالقینا قاجار دئیرمیش‌لر. قاجارلار تاریخی‌نین ان اؤنملی حادیثه‌سی آغامحمدخانین قوزانماسی و ۱۱۶۱-اینجی گونشلی ایلده شاهلیغا چاتماسی دیر.

موغان خاقان

مۇغان خاقان — بومین خاقانین ایکینجی اوْغلو٬ گؤی‌تۆرکلرین اۆچونجو خاقانی. مۇغان خاقان دؤنمی گؤی‌تۆرکلرین یۆکسلمه دؤنمی اوْلاراق تانیلیر.

نوقای تورکجه‌سی

نوقای تورکجه‌سی، نوقای دیلی نوقایجا ، تورک دیللرینین قیپچاق قولونا باغلی، نوقایلار طرفیندن دانیشیلان دیلدیر. ان چوخ روسیه فدراسیونونون جنوب قیسمتینده دانیشیلیر. بوگون کیریل الیفباسی ایله یازیلیر.

نوقای تورکجه‌سی‌نین دیالئکتلریندن قارا نوقایجا داغیستاندا، آغ نوقایجا کوبان چایی مسیرینده، او منطقه‌ده‌کی کاراچای-چرکسیادا و مینئرالنیه وودی(Mineralnye Vody) بؤلگه‌سینده، اصیل نوقایجا ایسه استاوروپول کرایدا دانیشیلیر. قارا نوقای و اصیل نوقای دیالئکتلری بیربیرینه چوخ یاخیندیر. آغ نوقایجا ایسه داها چوخ فرقلی‌دیر.

پهلویلر

پهلویلر و یا پهلوی سولاله‌سی ایراندا شاه سولاله‌سی‌دیر کی ۱۳۰۴-اونجو گونشلی ایل دن ۱۳۵۷-اینجی گونشلی ایله قدر ایران اؤلکه‌سینه حوکومت ائدیب. شاه‌لاری دا رضاشاه پهلوی و محمدرضا پهلوی‌دیر.

اسلامی اینقلاب نتیجه‌سینده پهلویلر سولاله‌سینه سون قویولدو. بعضی تاریخچیلره گؤره پهلویلر بیر تورک سولاله‌سی اولاراق بیلینیر.

یارادیلیش دستانی

یارادیلیش دستانی، تۆرکلرین آلتای-یاقوت واختیندا چیخان بیر دستاندیر. بۇندان باشقا، ایلک تۆرک دستانلاریندان اوْلما خصوصیتینه ده مالیکدیر. آسیا قیطعه‌سینین مۆختلیف بؤلگه‌لرینده یاشایان تۆرک بوْیلاری و آلتای تۆرکلری آراسیندا سؤیله‌نیلیر. تۆرک دستانلاری آراسیندا ان قدیمیدیر. رادلوف طرفیندن معین‌لشدیریب یازیا کئچیریلمیشدیر. قهرمانلارینین غئیری-عادی حرکتلرینی جوْشغولو، تؤره‌نسل بیر اۇسلوبلا ایضاح ائدن و عادتا بیر نئچه حیصه دن عبارت اوْلان منظوم آبیده‌لردیر. معلوم اوْلان ان قدیم ادبیات نوْعلریندن بیریدیر. آلتای داغلاریندا سؤیله‌نن یارادیلیش و تؤره‌ییش دستانلاری دئییل بۆتون اوْرتا آسیا ایله سیبیرین بئله، ان اینکیشاف ائتمیش و اوزرینده باغ ایله دایانیلان تۆرک میفوْلوْژیسی گؤستریجیلریدیر.

آیری دیل‌لرده

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.