اوردو

اوردو، بیر دؤولتین سیلاحلی قووتلری‌نین بیرلیگی‌نین آدی‌دیر. اوردولار بیر اؤلکه‌نین ایچینده‌کی میلتی ائشیک تهدیدلردن قوروماق اوچون قورولورلار آما بعضی دؤولت‌لر هجوم ائتمک اوچون ده قوللانیرلار. اوردولار یالنیز ساواش زامانی دئییل، میلتین احتیاجی اودوغو هر زاماندا یاردیم ائتمک وظیفه‌سی وار.

Prince Rupert - 1st English Civil War

بیرده باخ

آزتک ایمپراتورلوغو

آزتک ایمپراتورلوغو (اینگیلیسجه: Aztec Empire, فرانسه‌جه: Empire aztèque, ایتالیاجا: Impero azteco, روسجا: Ацтекская империя) قوزئی آمریکادا بیر اسکی دؤولت. آزتک ایمپراتورلوغو ۱۴۲۸ میلادی ایلینده قۇرولدو و ۱۵۲۱ میلادی ایلینده داغیلدی.

آلتین اوردو

آلتین اوردو خانلیغی ۱۲۴۰-نجی و ۱۵۰۲-نجی میلادی ایل‌لر آراسیندا خزر دنیزینین قوزئیینده اوروپانین دوغوسو و آسیانین باتیسیندا حاکیم اوْلان تورک خانلیق دیر. بۇ خانلیق ایله قیپچاق کؤکلو میصر مملوک‌لاری آراسیندا یاخین باغلانتی وار ایدی کی تورک‌لرین میصرده گوجونو چوخالدیب، میصرین آبادلاشماسینا یاردیم ائتدی. رشید الدین فضل الله همدانی یازان جامع التواریخ کیتابیندا آلتین اوردو خانلیغینا گؤره دگرلی بیلگی‌لر ذیکر اوْلوب دور.

ائلخانیلر

ائلخانیلر دؤولتی و یا هولاکولر دؤولتی – ۱۲۵۶-جی ایلده چنگیزخانین نوه‌سی هولاکوخان (۱۲۵۶-۱۲۶۵) طرفیندن یارائدیلمیش دؤولت.اوْنون حاکملری ائلخان آدلاندیریلدیغینا گؤره بۇ دؤولته، بیرده ائلخانیلر دؤولتی ده دئییلیر. "ائلخان" آدی "تابع اوْلان خان‌لیق" معناسینی وئریر.

ارنان کورتز

ارنان کورتئز یا هرنان کورتئس (د. 1485 اؤ. 2 آرالیق 1547)، ایسپانیا آدینا مئکزیکا'نی ایشغال ائدن دئنیزچی‌دیر. هئرناندو ویا فئرناندو اولاراق دا بیلینیر، آنجاق توم مئکتوبلارینی هئرنان کورتئس آدییلا ایمضالامیشدیر.

بوگونکو پئرو اولان اینقا توپراقلارینی ایشغال ائدن فرانچیسجو پیزاررو'نون ایکینجی درجه‌دن عمیسی اوغلودور. کوبا'نین ایسپانیوللارجا ایشغال ائدیلمه‌سینده گؤره‌و آلمیش و باشاریسی بورادان گئنیش بیر تاراضی و یئرلی کؤله‌لر ایله اؤدوللندیریلمیشدیر. یئنی دونیا'نین زنگینلیگینی آنلامیش، کوبا والیسیندن آناقیطایا سئفر ائتمک اوچون یاردیم ایسته‌میشدیر. والی، قیطانی اؤزو ایشغال ائتمک ایسته‌دیگی اوچون ساده‌جه تیجارت قورماسینا و کئشیف ائتمه‌سینه ایذین وئرمیش، آنجاق کورتئس والینی آلداداراق مئکزیکا'نی ایشغال ائتمیشدیر.

آزتک توپراقلارینا آلدیقدان سونرا، اوردوسوندا فیرار اولماماسی ایچین، توم گمی‌لرینی باتیرتمیشدیر. یانیندا توپچو، زیره‌لی آتلی، زیره‌لی یایا و توفکچی بیرلیکلری داخیل، 40.000'ه یاخین بیر اوردو توپلادیغی بیلینمکده‌دیر. چوخ ریوایته گؤره بو سایینی یئرلی قبیله‌لردن توپلادیغی آداملارلا 100.000'ه چیخاردیغی سانیلماقدادیر. بعضی قبیله یئرلیلری، آزتک'لرین دوشمانی اولدوقلاری اوچون کورتئس' تئنوچتیتلان'ین یولونو گؤستره‌رک، شئهری تاژماسینا یاردیمچی اولموشدورلار. آزتک ایمپاراتورو مونتزوما قارشیسینداکی بو گوجه ایلک باشلاردا دیرنمه‌میش، حتی اونلارا باشکند'ت کیلیسه قورمالارینا دا ایجازه وئرمیشدیر. آما سونرالاری شئهیرده‌کی بعضی یئرلی ساواشچیلار، کورتئس'ین شهرده ایستیلا و یاغما سئببییله اولدوغونو آنلامیش و عیصیان چیخارمیشدیلار. چیخان عیصیاندا ایمپاراتور مونتزوما باشیندان یارالانمیش و قیسا سوره سونرا اؤلموشدور. کورتئز یانینداکی بیرلیکلرییله زور شرایطده آیریلدیغی شهری، اصلی اوردوسویلا قوشاتمیش و اوزون بیر سالدیری و ییخیمدان سونرا شئهری ائله کئچیرمیشدیر. یئرلی خالقی اولدورمه‌سییله ده بیلینیر. قیزیل و ده‌یه‌رلی موجوهرلر اوچون دونیاداکی ان بویوک سۏی‌قیریملاردان بیرینی یاپمیشدیر. آزتکلرین باش شهری تئنوچتیتلان'ی (و گونون شرطلری ایچینده 200.000 نوفوسو ایله ایستانبول و پاریس'دن سونرا ان بویوک 3. شهر اولاراق بیلینیر) یئرله بیر ائتمیشدیر. بربرلیگی ایله بیلینیر، چوخ سرت و رحمسیزدیر. بو اوزدن کئندیسیندن قورقولان و ایسته‌نیلمین بیر کیشی اولموشتور. ایسپانیا'یا چاغریلیپ، یئتکیلری آزالتیلمیشتیر. 1541'ده اولکه‌سینه‌ دؤنوب عثمانلی'یا قارشی آچیلان جزایر ساواشینا قاتیلمیش؛ اؤلومدن زور قورتولموشدور.

اوردو دیلی

اوردو دیلی و یا اوردوجا (urdu dili, urduca) پاکیستان و هیندوستان دا یایغین اولاراق ایستیفاده اولان دیل‌دیر. پاکیستان‌ین ایکی رسمی دیلیندن بیری‌دیر. هیندوستانین بعضی بؤلگه‌لرینده ده رسمی دیل‌دیر. "اوردو" (urdu) تورکجه‌ده‌کی "اوُردو" (ordu) کلمه‌سیندن گئلمکده‌دیر. بو اوزدن اوُردو دیلی (ordu dili) ده دنیر. هیندچه‌یه چوخ بنزمک‌له برابر اوردوجا اؤزللیکله هیندوستانین قوزئیینده موسلمانلارین داها یوغون اولدوغو یئرلرده دانیشماقدادیر. بعضاً اوُردوجا دیه ده آدلانماقدادیر و اوُردونون دانیشدیغی دیل معناسینا گلیر.

بو دیل هیندآوروپا دیل عائیله‌سیندن دیر اما بو دیلین ایچینده، تورکجه و عربجه کلمه‌لرله دولودور.

بریتانیا هیندوستانی

بریتانیا هیندوستانی (British Raj) - جنوبی آسیادا (ایندیکی هیندوستان، پاکیستان، بنقلادش) XVIII عصرین اورتالارین‌دان ۱۸۵۸-نجی ایله‌دک شرقی-هیند شیرکتینین، سوْنرا ایسه ۱۹۴۷-نجی ایله‌دک بریتانیا ایمپیراتورلوغونون حاکمیتین‌ده اوْلان اراضی.

رویتلینقن

رویتلینقن (اینگیلیسجه: Reutlingen، فارسجا: رویتلینگن‎، عربجه: رويتلينغن‎، روسجا: Ройтлинген) دا بیر اسکی دؤولت.

ساسانیلر

ساسانیلر ایراندا ۴۲۷ ایل حۇکومت سورن سلطنت سیلسیله‌دیر. بو سیلسیله‌نین حۇکومتی ۲۲۴ میلادی دن ۶۵۱-نجی ایله‌جن اوْلوبدور.

ساسانیلر ایمپیراتورلوغو – ۲۲۶-جی ایلدن ۶۵۱-نجی ایله قدر مۆعاصیر ایران، عیراق، افقانیستان، پاکیستان، تورکمنیستان و آذربایجان اراضیلرینی ایحاطه ائتمیش تاریخی دؤولت. سوسان و شوش شهرینده منشألی ساسانیلر سولاله‌سینین اساسینی ۲۲۶-نجی ایلده 1 اردشیر (آردشیر بابکان) اشکانیلرین سونونجو شاهی اولان V اردوانی مغلوب ائتدیکدن سونرا قویموشدور. بونونلا دا اشکانیلر یا آرشاکیلر سولاله‌سینین حاکمیّتینه سون قویولموش ساسانیلر دؤولتی یارانمیش‌دیر.

سوئیس

سوئیس (آلمانجا: Schweiz، فرانسه‌جه: Suisse، ایتالیاجا: Svizzera، لاتین‌جا: Confoederatio Helvetica) یادا رسمی آدیلا سوئیس کونفدراسیونو، ۲۶ کانتون‌دان اولوشان بیر فدرال چمهوریت‌دیر. سوئیس‌ین باشکندی برن و ان بؤیوک ایله اؤنم‌لی شهرلری ژینیو ایله زوریخدیر.

بو اؤلکه باتی اوروپادا اولاراق، قوزئی‌دن آلمانلا، گونئی‌دن ایتالیا ایله، باتی‌دان فرانسه، دوغودان ایسه اوتریش و لیختین‌ایشتاینلا قونشودور.

اوْرتا آوروپادا آلپ داغلاریندا و دنیزه ساحلی اوْلمایان بیر اؤلکه‌دیر. تاریخی اوْلاراق بیر کونفدراسیا اوْلان اؤلکه ۱۸۴۸-جی ایلدن بری بیر فدراسیادیر. بانک‌چی‌لیق و مالییه قیسمتلاریندا چوْخ گۆج‌لو بیر ایقتصادیاتا صاحیب اوْلان سوئیس اۇزون مدت‌دیر سیاسی و ساواش طرف‌سیزلیک عنعنه‌سینه مالیک‌دیر. بۇ سببلره گؤره بیر چوْخ بینلخالق تشکیلاتلارین تدبیرلری بۇ اؤلکه‌ده کئچیرلیر.

اؤلکه‌نین رسمی آدی لاتینجا اوْلان Confoederatio Helvetica, Helvetler کونفدراسیاسی معناسینی وئرمک‌ده‌دیر. دؤرد رسمی دیل‌دن هر هانسی بیرینه اؤنجه‌لیک وئرمه‌مک مقصدی ایله لاتینجا ایستیفاده ائدیلیر.

شیان‌بئی دؤولتی

شیان‌بئی دؤولتی اینگیلیسجه: Xianbei state آسیادا بیر اسکی دؤولت. بو دؤولتی 93 میلاددان اؤنجه قۇرولدو و 234 میلاددان اؤنجه داغیلدی.

لاهور

لاهور (اوردو: لاہور، پنجاب: لہور)، پاکیستانین شیمال-شرقین‌ده پنجاب اوستانینین اداره مرکزی اوْلان شهر. بو شهر پاکیستانین ایکینجی بؤیوک شهری اوْلوب نوفوسو (۲۰۱۱ تخمینی ایله) تخمیناً ۱۱ میلیونا یاخین دیر. قورولدوغو بؤلگه اکین‌چی‌لییه اویغون‌دور، آیریجا اهمیت‌لی بیر توْخوما شهری‌دیر. لاهور، مین ایل بویونجا اوزانان زنگین بیر تاریخه صاحب اولماقلا بیرلیک‌ده پاکیستانین اهمیت‌لی بیر مدنیت مرکزی‌دیر. دۆنیانین ان سیخ اهالی‌سی اوْلان شهرلرین‌دن بیری اوْلان لاهور، ایقتیصادی، سیاسی، نقلیات، ایله‌نجه و تحصیل مرکزی اولماغا داوام ائدیر.

مولداوی

مولداوی یا دا رسمی آدیلا مولداوی جمهوریتی اوروپانین دوغوسوندا و اوکراین ایله رومانی آراسیندا یئرلشن بیر بیر اؤلکه‌دیر. باشکندی کیشینف شهری‌دیر.

مونتینیقرو

مونتینیقرو، اوروپانین گونئی‌دوغوسوندا و آدیریاتیک دنیزینین یانیندا یئرلشن بیر اؤلکه‌دیر. مونتینیقرونین باشکندی ایله ان بؤیوک شهری پودیقوریتسادیر.

نهج الفرادیس

نهج الفرادیس ـ آلتین اوردو دؤورونده محمود بلغاری‌نین یازدیغی تورکجه اثردیر.

نوروژ

نوروژ، یادا رسمی آدیلا نوروژ شاهلیغی، اوروپانین قوزئی‌ینده یئرلشن بیر اؤلکه دیر. نوروژ ۳۸۵٬۲۵۲ کیلومتیر مساحت ایله، ۵٬۱۰۹٬۰۵۹ نفر جمعیتی واردیر. بۇ اؤلکه دوغودان سوئدله قوزئی‌دوغودان ایسه روسیه و فنلاند ایله قونشودور.

هولند

هولند ( هولندجه: Nederland ) یا دا هولند شاهلیغی ( هولندجه: Koninkrijk der Nederlanden )هولندجه نین باتی‌سیندا یئر‌لشن بیر اؤلکه دیر. هولند دوغودان آلمانلا، گونئی‌دن بلژیکله، قوزئی ایله باتی‌دان ایسه قوزئی دنیزله قونشودور. بۇ اؤلکه‌نین باشکندی آمیستیردام شهری‌دیر. اما دولت له پارلمان لاهه شهرینده یئر آلیب‌دیر. بۇ اؤلکه‌نین روتیردام بندری اوروپانین ان بؤیوک بندری‌دیر.

کراچی

'کراچی' (اوردو: کراچی)، پاکیستان 'دا سیند اوستانی' نین ایداره مرکزی اولان شهر.

۲۰۱۰-جی ایلده ۱۸ میلیونا چاتان اهالیسیله اؤلکه‌نین ان بؤیوک، دۆنیانین ایسه ۱۱. بؤیوک شهری‌دیر. اؤلکه‌نین صنایع و تیجارت مرکزی اولان شهر، اؤلکه‌نین جنوبون‌دا، هیند اوقیانوسو ساحلین‌ده قورولموش‌دور.

گلستان بالترکی

تورکجه گلستان یا گلستان بالترکی یا گلستان سعدی ترجمه‌سی ۱۳۹۱ نجی میلادی ایلده یازیلان سیف سرایی اثری. شیرازلی سعدینین فارسی دیلینده گلستان اثرینه مناسبت یارادیلمیش.

آیری دیل‌لرده

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.