Konfutsi

Kon Fu Dzı (daha çox bilinən adı Konfutsi. Çincə: 孔夫子, 28 sentyabr E.ə. 551 - E.ə. 479) qədim dövr Çin filosofu və mütəfəkkiri. Kun Tsı da adlanır. Çin fəlsəfi sisteminə onun qədər təsir göstərmiş başqa filosof tapmaq çətindir. Bu təsir o qədər güclü olmuşdur ki, Konfutsianizm adlı yeni bir dinin yaranmasına səbəb olmuşdur. Sonradan ona "Yüz min nəslin atası" kimi görkəmli bir adın verilməsi də bunu göstərir.

Dahi Çin mütəfəkkiri Konfutsinin siyasietik görüşləri şagirdləri tərəfindən tərtib edilmiş "Lun yuy" ("Söhbətlər və mülahizələr") kitabında ifadə edilmişdir. Konfutsiçilik e.ə. II əsrÇində rəsmi ideologiya kimi qəbul olunmuş, dövlət dini rolunu oynamış, çinlilərin dünyagörüşünə və həyat tərzinə əsaslı təsir göstərmiş və indi də göstərməkdədir.

Adı tarixdə 100 ən nüfuzlu şəxs siyahısına 5-ci və tarixdə 100 ən çox öyrənilmiş şəxsiyyətlər siyahısına 81-ci şəxs olaraq daxil edilib.

Konfutsi
çin 孔子
çin 孔夫子
Confucius Tang Dynasty
Doğum tarixi e.ə. 551[1]
Vəfat tarixi e.ə. 479[2][1]
Elm sahəsi fəlsəfə

Konfutsinin həyatı

Konfutsinin hansı sülalədən gəldiyi mövzusunda qəti məlumat yoxdur. Tso-chuanda Konfutsinin Shang sülaləsinin (M. Ö. 1450 -1050) kral ailəsindən gəldiyi göstərilməkdədir (Tso-chuan 618 -19). Soy elmsə (généologie), onun, Shang sülaləsindən gələn Sung Dükünün atalarından olduğunu qəbul edər. Amma, bu bir dəlilə söykənilərək deyil, onun çox təbii olaraq bir hökmdar sülaləsindən gəlməsi lazım olduğu düşünülərək irəli sürülmüşdür. Onun Lu dərəbəyliyindən Tsu şəhərində (Şantung əyalətində, bu günki Ch'iü-fu'ya yaxın) M. Ö. 551də doğulmuş olduğu bir çox sənəddə təsdiqlənməkdədir.

Konfutsinin ailə vəziyyəti və ictimai mövqeyinin nə olduğu üzərində də qəti bir mühakiməyə çatmaq gücdür. Bildiyimiz şey, onun kiçik yaşda yetim qaldığı, bir qardaşı, qardaş(bacı) oğlus(n)u, bir oğulu və bir qızı olduğudur. Lu dərəbəyliyində Kung adını daşıyan tək adam oydu.

Konfutsinin siyasi həyatda yüksək mövqelərdə olub olmadığı da Konfutsiçilər üçün bir problem olmuşdur. Meng-tzu, onun anbar gözətçilik etdiyini və daha əvvəl özünün də söylədiyi kimi, dolanışığını təmin etmək üçün qoyunlara çobanlıq etdiyini yazar (Meng-tzu, 5, [2] 5.4). Yenədə Konfutsinin Lu dərəbəyliyində yüksək mövqelərdə yol tapıldığını və siyasi həyatda böyük rollar oynadığı göstərilir. Dahası, Lu dərəbəyliyində ədalət naziri olduğu mövzusunda da israr edilir. Tso-chunan, Mo-tzu və Meng-tzu da bundan danışarlar. (*)

Rongo Analects 02
Kon Fu Dzının analektləri (Ədəbi toplusu)

Konfutsinin siyasi təlimi, dövləti ideal şəkildə idarə edilməsinin mənəviyyata, xüsusilə "qızıl orta" və "insanpərvərlik" kimi etik anlayışlara əsaslanmasından irəli gəlir. Bu anlayışlar "düzgün yol"u (dao) təşkil edir. Öz-özü ilə və başqa insanlarla uzlaşmada yaşamaq istəyən hər kəs bu yolu izləməlidir. "Alicənab ərlər" (idarəçilər) öz rəiyyətinə qayğı göstərməli, onları öz əxlaqi nümunələrinin gücü ilə tərbiyə etməlidirlər. Konfutsi o insanları alicənab hesab edirdi ki, onlar öz həyatlarında əxlaq ehkamlarına əməl etsin: özünə qarşı tələbkar ol, başqaları ilə uzlaşmada yaşa, öz işlərində vəzifənə və qanuna əməl et və s. Çin mütəfəkkiri dövlətin patriarxal-paternalist konsepsiyasını inkişaf etdirirdi. Konfutsiyə görə, dövlət böyük ailədir, burada hökmdar — ata, təbəələr isə — onun oğullarıdır. Təbəələrin əsas səxavəti hökmdara sədaqət, bütün "böyüklərə" itaət və hörmət etməkdən ibarətdir.

Konfutsinin siyasi idealı — xeyirxah aristokratların gerçəkləşdirdiyi bir hakimiyyət, hər bir insanın vəzifəsinə ciddi riayət etməsi və qoyulmuş mərasimlərə əməl olunmasıdır. İctimai düzənin saxlanması üçün o, rituallara və mənəviyyata çox əhəmiyyət verirdi. Qədim çinli filosof, mənşəyinə görə deyil, tərbiyəsinə və öz bacarığını inkişaf etdirmə qabiliyyətinə görə əlicənab sayılan ideal insan (tszyun-tszı) konsepsiyasını hazırlamışdı. Konfutsi hesab edirdi ki, insan ilk növbədə humanist, insanlara qarşı sevgili (jen), ədalətli, sadiq, səmimi olmalı, həmişə biliklərə can atmalı, valideynlərinə, xüsusilə də yaşlılara hörmətlə yanaşmalıdır. Mütəfəkkir ailədə, cəmiyyətdə, dövlətdəki insanlar arasında ideal münasibətlər qanununu aşağıdakı şəkildə ifadə etmişdi: "Özünə rəva bilmədiyini, başqalarına etmə".

Hsiao termini: Ÿn köhnə çağlarda və sonra Konfutsi zamanında, ailəyə çox əhəmiyyət verilirdi. Ailə bağlarına hörmət göstərməyənlərin "Göy" tərəfindən cəzalandırılacaqları düşüncəsi vardı. Anaya ataya bağlılıq və hörmət mövzusuna çox əhəmiyyət verilirdi. İşdə Konfutsi bunu ələ alaraq "Hsiao" inancını meydana gətirmişdir. Burada ailə üzvlərinin bir-birlərinə qarşı olan tapşırıqları düşünülmüş, sonra bu genişlədilərək hökmdarla xalq arasındakı bağları da əhatə etmişdir. İki cür "Hsiao" vardır. Biri "Fiziki Hsiao", yəni anaya ataya kömək; o biri "Müqəddəs 'Hsiao", yəni ana ata yaşadığı müddətcə onlara maddi rahatlıq təmin etmənin yanında, istəklərini yerinə yetirmək, onları səhv olan şeylərdən qorumaq deməkdir. Öldükdən sonra da, qurbanlar təqdim edərək xatirələrini davam etdirmək və beləcə ölməzliklərini təmin etmək demək idi. Beləcə, "Hsiao" ümumiyyətlə bütün ərdəmlərin kökü, göyün yolu və insanın bir tapşırığıdır.

Jen termini: əxlaqi düşüncələrin qaynağıdır; amma bu termin, Lun-yüdə, insanların bir-birinə qarşı göstərdikləri incə duyğuları, sevgi və ərdəmi, iyilikseverliyi, yaxşılığı və primitivi insanı içinə götürməkdədir. Bu, eyni zamanda kitabın bir çox yerində keçən "Tê" (Ÿrdəm) ilə eyni anlama gəlməkdədir.

Tao termini: Konfutsi fəlsəfəsinin mərkəz anlayışı "Tao"dur; bu söz, Konfutsidən əvvəlki bürünc yazılarda və sonrakı yazında, "yol; idarə etmək; davranmaq və anlamaq" mənalarına gəlmişdir. Lun-yüdə də bu mənaları içinə al/götürməklə birlikdə, daha başqa mənalarda da istifadə edilmişdir. Ona görə Tao, kəslərin və dövlətin izləməsi lazım olan ülküsel yoldur. Bu ərdəmi, ədaləti, incəliyi, səmimiliyi və hörməti də içinə al/götürməkdədir. Musiqiyə və "Li"yə möhkəm möhkəmə bağlıdır. İnsanların pis işlər etməsini maneələr/mane olar və insanlar arasında yoldaşlığı təmin edər. Xalq Taoya sahib olsa, lazım olduğu kimi idarə olunacaq və əxlaq qanunları da yer üzündə suveren olacaq.

T'ien termini: Konfutsi fəlsəfəsində dinlə əlaqədar görüşlər qaranlıqdır. Köhnə çağlarda ruhlara və atalara təqdim edilər təqdim edilirdi. Bunlardan ən güclüsü "Ti" idi. Chou sülaləsi dövründə (M. Ö. 1050 — 247) tanrısal güc "T'ien" olmuşdu. Yeri göy idi. Eyni zamanda səma üçün də istifadə edilmişdir. Lun-yüdə də görüldüyü kimi, Konfutsi "Ti"dən heç danışmamış, daha çox "'TİEN"lə maraqlanmışdır. Ona görə „T'ien", o zaman aydın olduğu kimi göydə oturan, pis hökmdarları cəzalandıran, yeni xanadanlar quran və ərdəmliləri mükafatlandıran ataların ortaq bir adı deyildi. O, fərdi olmayan ahlaksal bir güc, ən uca bir varlıq və doğanın nizamı və özü idi. Beləcə „T'ien", hər şeyin üstündə bir varlıq idi; yaradıcı idi (Tanrı).

"Lun-yü"də də görüldüyü kimi, yaxşı bir hökumət, xalqa yaxşı qida, kifayət qədər silah təmin edən, xalqın etibarını qazanan bir hökumətdir. Xalqın etibarını qazanmayan hökumət ayaqda dayana bilməz. O, qorxuyla idarə olunan dövləti deyil, hökmdarla uyruğu arasında qarşılıqlı bir razılaşma,ortaq yol tapılan bir rəhbərliyi müdafiə etmişdir. Bu nöqtədə, müasir demokratiya qaydalarıyla bənzərlik göstərir. „Lun-yü"də də görüldüyü kimi, o, ölçü olaraq sıravi insanları, xalqı ələ alır və onların yetişdirilməsini, onların xoşbəxtliklə qovuşdurulmasını istəyir.

Konfutsinin siyasi karyerası

50 yaşında Konfutsi siyasi karyeraya başlayaraq Luda yüksək vəzifəyə təyin edildi. Amma tezliklə intriqalara dözməyərək istefa verdi və 13 il boyunca Çinin ərazisini səyahətə çıxdı. E.ə. 484-cü ilə Luya qayıtdı və Şutszin, Şitszin, Litszi, Yuetszin, Çuntsyu kitablarının redaktəsi, yayılması və müəllimliklə məşğul oldu. Konfutsi Çinin daxili krizislərlə müşayət olunan sosial və siyasi dəyişikliklər dönəmində yaşamışdır. Patriarxal-qohumluq normaları dağılmışdı, daxili ədavət soylu nəsilləri parçalayırdı. Tarixi ənənələrin dağılması, məmurların acgözlüyü və satqınlığı, sadə xalqın kasıblığı və iztirabları ölkənin taleyini düşünənlərin ciddi narazılığına səbəb olurdu.

Geniş yayılmış fikirlərin əksinə olaraq, Konfutsini sözün mütləq mənasında dinin banisi hesab etmək olmaz. Doğrudur, onun adı çox vaxt Budda və Zərdüştlə yanaşı çəkilir, amma əslində Konfutsinin dünyagörüşündə etiqad məsələlərinə çox az yer verilib. Etik-siyasi təlim olan konfutsiçiliyin mərkəzində insan əxlaqı, ailə və dövlətin idarə olunması məsələləri durur. Konfutsi üçün çıxış nöqtəsi kimi "səma" və "səmavi təsir" konsepsiyası əsas götürülür. Öz əsrinə tənqidi yanaşaraq ötən əsrləri üstün tutan Konfutsi bu müqayisənin əsasında özünün tzyun-tszı insanının mükəmməl idealını yaratdı. Müəyyən keyfiyyətlərə malik insan bu keyfiyyətləri Dao mənəvi qanunları ilə uzlaşdırmalıdır. Bu mükəmməlləşmənin məqsədi xeyirxah xadim (tzyun-tszı) səviyyəsinə çatmaq idi. Tzyun-tszı 2 vacib üstünlüyə –humanizm və borcluluq duyğusuna maik olmalı idi. Konfutsi təlimində əsas yerijen (insanilik, humanizm) – ailə, cəmiyyət və dövlətdə insanlar arasında münasibətlər tutur. Bu konsepsiyanın "nəyi ki, özünə arzulamırsan, onu başqasına etmə" prinsipi idi. Konfutsi ailəni əsas nümunə götürən cəmiyyətin bütün üzvləri arasında vəzifələrin dəqiq bölünməsi ilə çıxış edən siyasi konsepsiya da hazırlamışdı.

Həmçinin bax

  1. 1 2 3 (not translated to en-gb) Encyclopædia BritannicaEncyclopædia Britannica, Inc., 1768. — T. 22.
  2. Stanford Encyclopedia of PhilosophyStanford University, 1995. — ISSN 1095-5054
Bakı Dövlət Universitetinin Filologiya fakültəsi

Universitetin filologiya fakültəsi 1919-cu ildə tarix-filologiya fakültəsinin (tarix və lisanə fakültəsi) dil-ədəbiyyat və Şərq şöbələri şəklində təşkil olunmuşdur. Fakültənin ilk dekanı prof. N.A.Dubrovski olmuşdur (1919-1920). Hazırda fakültə dekanı dos. M.Vəliyevdir.

Azərbaycan filologiyasının ən görkəmli nümayəndələri – Mikayıl Rəfili, Məmmədağa Şirəliyev, Feyzulla Qasımzadə, Məmməd Arif, Həmid Araslı, Mir Cəlal Paşayev, Muxtar Hüseynzadə, Əli Sultanlı, Cəfər Xəndan, Məmməd Cəfər Cəfərov, Məmmədhüseyn Təhmasib, Hadi Mirzəzadə filologiya fakültəsində milli kadrların hazırlanmasında böyük xidmətlər göstərmişlər.

Fakültənin əsas elmi tədqiqat sahələri: Azərbaycan dilinin tarixi və müasir vəziyyəti; Qədim və müasir türk dilləri; Azərbaycan ədəbiyyatı; Xarici ölkələr ədəbiyyatı; Rus dilçiliyi problemləri.

Professor-müəllim heyətinin ümumi sayı 246 nəfərdir. Elmi-tədqiqat laboratoriyalarında 29 nəfər elmi işçi çalışır. Laborant, metodist və texniki işçilərin sayı 56 nəfərdir.

Fakültədə 1025 nəfər bakalavr (əyani şöbədə – 657 nəfər, qiyabi şöbədə – 368 nəfər), 118 nəfər magistr (əyani şöbədə – 62 nəfər, qiyabi şöbədə – 56 nəfər), 8 nəfər aspirant təhsil alır. Dissertantların sayı 63 nəfərdir.

Fakültədə 16 kafedra, 3 elmi-tədqiqat laboratoriyası fəaliyyət göstərir.

Bakalavr pilləsində aşağıdakı ixtisaslar üzrə kadrlar hazırlanır:

1.Azərbaycan dili və ədəbiyyatı

2.Rus dili və ədəbiyyatı

3.Alman dili və ədəbiyyatıMagistratura pilləsində aşağıdakı ixtisaslar üzrə kadrlar hazırlanır:

1.Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi

2.Xarici ölkə xalqları ədəbiyyatı (rus ədəbiyyatı)

3.Xarici ölkə xalqları ədəbiyyatı (dünya ədəbiyyatı)

4.Türk xalqları ədəbiyyatı

5.Ədəbiyyat nəzəriyyəsi

6.Folklorşünaslıq və mifologiya

7.Azərbaycan dili və ədəbiyyatının tədrisi metodologiyası və metodikası

8.Ədəbi tənqid nəzəriyyəsi və tarixi

9.Azərbaycan dili

10.Türkologiya

11.Ümumi dilçilik

12.Xarici dil (rus dili)

Bakı Dövlət Universitetinin Jurnalistika fakültəsi

BDU Jurnalistika fakültəsi - 1945-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetin filologiya fakültəsi nəzdində jurnalistika şöbəsi açılmışdır. Sistemli şəkildə jurnalist kadrları hazırlığı prosesinə dövrün tanınmış praktikləri İsrafil Nəzərov, Nəsir İmanquliyev, Qılman İlkin, Cümşüd Əzimov və başqaları cəlb olunmuşlar. Şöbəyə dosent Həsən Şahgəldiyev rəhbərlik etmişdir. Az yaxşı. Cındırxanadı. İndiki dekan başda olmaqla

Bakı Dövlət Universitetinin Şəki filialı

Bakı Dövlət Universitetinin Şəki filialı — Azərbaycanın Şəki şəhərində fəaliyyət göstərmiş keçmiş təhsili müəssisəsi.

Bizim universitet (film, 1969)

Bizim universitet qısametrajlı sənədli televiziya filmi rejissor Arif Qazıyev tərəfindən 1969-cu ildə çəkilmişdir. Azərbaycan Televiziyasında istehsal edilmişdir. Film Azərbaycan Dövlət Universitetinin (indiki BDU) 50 illiyinə həsr olunmuşdur.

Cəbrayıl Ələsgərov

Cəbrayıl Ağəli oğlu Ələsgərov ADU-nun rektoruCəbrayıl Ağəli oğlu Ələsgərov yoldaş Azərbaycan SSR Xalq Maarifi Nazirinin müavini vəzifəsindən azad olunmaqla, Azərbaycan KP MK-nın Məktəblər Şöbəsinin müdiri təsdiq edilsin.

Cəmil Quliyev (akademik)

Quliyev Cəmil Bahadur oğlu (16 dekabr 1927, Ağdam – 27 dekabr 2010, Bakı) — professor, 1972–1978-ci illərdə o Azərbaycan EA Tarix İnstitutunun direktoru, 1976–1990-cı illərdə Azərbaycan EA-nın vitse-prezidenti, 1975–1988-ci illərdə Azərbaycan Sovet Ensiklopediyasının Baş redaktoru, 1989–1990-cı illərdə Azərbaycan Dövlət Universitetinin rektoru, 1976–1991-ci illərdə və 1997-ci ildən 2007-ci ilədək Azərbaycan MEA Rəyasət Heyətinin üzvü, 1972-ci ildə Azərbaycan EA-nın müxbir üzvü, 1980-cı ildə həqiqi üzvü.

Konfutsi (dəqiqləşdirmə)

Konfutsi — Çin filosofu və mütəfəkkiri.

Konfutsiçilik — Çində dini-etik təlimİnstitutlarKonfutsi İnstitutu

Konfutsi İnstitutu (Xəzər Universiteti) — Xəzər Universitetində olan qurumlardan biri; Bakı Dövlət Universitetinin nəzdində olan Konfutsi İnstitutunun filialı;

Konfutsi İnstitutu (BDU) — Bakı Dövlət Universitetinin nəzdində olan qurumlardan biri; Azərbaycan-Çin Təhsil və Araşdırma Mərkəzi.FilmlərKonfutsi (film, 1940) — Çin filmi

Konfutsi (film, 2010) — Çin filmi

Konfutsi İnstitutu

Konfutsi İnstitutu (çin 孔子学院) — Çin Xalq Respublikası Təhsil Nazirliyinə bağlı qeyri-kommersiya ictimai təhsil təşkilatı; xaricdə Çin dilinin yayılması üçün Çin mədəniyyət və təhsil mərkəzidir. Mərkəzi iqamətgahı Xanban adlanır.

Konfutsi İnstitutu (BDU)

Konfutsi İnstitutu — Bakı Dövlət Universitetinin nəzdində olan qurumlardan biri; Azərbaycan-Çin Təhsil və Araşdırma Mərkəzi.

Konfutsi İnstitutu (Xəzər Universiteti)

Konfutsi İnstitutu — Xəzər Universitetində olan qurumlardan biri; Bakı Dövlət Universitetinin nəzdində olan Konfutsi İnstitutunun filialıdır. Direktoru xanım Fen-xuadır.

Konfutsiçilik

Konfutsiçilik (Çincə: 儒學, köhnə 儒学) — Çində dini-etik təlim

Tarixdə 100 ən çox öyrənilmiş şəxsiyyətlər siyahısı (Konqres Kitabxanası)

Tarixdə 100 ən çox öyrənilmiş şəxsiyyətlər siyahısı - ABŞ Konqresi Kitabxansının 2008-ci lin əvvəlinə aid kataloqlarının məlumatları əsasında hazırlanıb. Siyahı konkret bu şəxslərə həsr edilmiş monoqrafiyaların sayına əsasən tərtib edilib.

Karl Marks (Marx) (1818—1883) - alman filosofu, 3180

İmmanuel Kant (Kant) (1724—1804) - alman filosofu, neoklassik alman fəlsəfəsinin banisi, 2005.

Vladimir Lenin (Lenin) (1870—1924) - rus inqilabçısı, dünyanın ilk sosialist dövləti olan SSRİ-nin qurucusu və ilk rəhbəri, 1970.

Avraam Linkoln (Lincoln) (1809—1865) - ABŞ Prezidenti, 1933.

Adolf Hitler (Hitler) (1889—1945) - alman siyasətçisi, 1773.

Fridrix Hegel (Hegel) (1770—1831) - alman filosofu, 1654.

Ziqmund Freyd (Freud) (1856—1939) - Avstriya psixoloqu, psixoanaliz elminin banisi, 1537.

Mahatma Qandi (Gandhi) (1869—1948) - hind mütəfəkkiri və ictimai xadimi, 1487.

Fridrix Nitsşe (Nietzsche) (1844—1900), alman filosofu, 1468.

Martin Lüter (Luther) (1483—1546), alman din xadimi, 1390.

Foma Akvinski (Thomas Aquinas) (1225—1274), italiya filosofu və teoloqu, 1382.

Martin Haydeqqer (Heidegger) (1889—1976), alman filosofu, 1300.

Platon (Πλάτων) (427—347 b.e.q.), yunan filosofu, 1263.

Aristotel (Ἀριστοτέλης) (384—322 b.e.q.), yunan filosofu, 1227.

Mao Tsedun (毛泽东, Mao Zedong) (1893—1976) - Çin Xalq Respublikasının qurucusu və ilk rəhbəri, 1150.

Corc Vaşinqton (Washington) (1732—1799), ABŞ Prezidenti, 1124.

İosif Stalin (1879—1953), SSRİ dövlət xadimi, 1108.

Xristofor Kolumb (Colombo, Colón) (1451?—1506) — İspaniya qulluğunda olan Genuya səyahətçisi, 1092.

Napoleon Bonapart (Napoléon) I (1769—1821) — Fransa imperatoru, 1002.

Franklin Ruzvelt (Roosevelt) (1882—1945), ABŞ prezidenti, 988.

Avreli Avqustin (Augustinus) (354—430), filosof və teoloq, 950.

Rixard Vaqner (Wagner) (1818—1883), alman bəstəkarı, 840.

Karl Qustav Yunq (Jung) (1875—1961), İsveçrə psixoloqu, 826.

Volfqanq Amadey Motsart (Mozart) (1756—1791), Avstriya bəstəkarı, 759.

Yohann Volfqanq Göte (Goethe) (1749—1832), alman yazıçısı, 758.

Tomas Cefferson (Jefferson) (1743—1826), ABŞ prezidenti, 755.

Rene Dekart (Descartes) (1596—1650), fransız filosofu, 755.

Jan Jak Russo (Rousseau) (1712—1778), fransız yazıçısı və mütəfəkkiri, 735.

Bencamin Franklin (Franklin) (1706—1790), ABŞ alimi və siyasətçisi, 709.

Teodor Ruzvelt (Roosevelt) (1858—1919), ABŞ prezidenti, 708.

Lüdviq Vitgenşteyn (Wittgenstein) (1889—1951), Avstriya və Böyük Britaniya filosofu, 694.

Lüdviq van Bethoven (Beethoven) (1770—1827), alman və Avstriya bəstəkarı, 689.

Lev Tolstoy (1828—1910) rus yazıçısı, 681.

Sorn Kyerkeqor (Kierkegaard) (1813—1855), Danimarka mütəfəkkiri, 679.

Edmund Husserl (Husserl) (1859—1938), alman filosofu, 659.

Vudro Vilson (Wilson) (1856—1924), ABŞ prezidenti, 641.

Sokrat (Σωκράτης) (469?—399 b.e.q.), yunan mütəfəkkiri, 601.

İohan Sebastyan Bax (Bach) (1685—1750), alman bəstəkarı, 599.

Şarl de Qoll (de Gaulle) (1890—1970), Fransa prezidenti, 594.

Fridrix Engels (Engels) (1820—1895), alman filosofu, 584.

Con Kennedi (Kennedy) (1917—1963), ABŞ prezidenti, 572.

Benedikt Spinoza (Spinoza) (1632—1677), holland filosofu, 568.

Albert Eynşteyn (Einstein) (1879—1955), alman və amerika fiziki, 553.

Maks Veber (Weber), Макс (1864—1920), alman filosofu, 546.

Leonardo da Vinçi (Leonardo da Vinci) (1452—1519), İtaliya alimi və rəssamı, 536.

Uinston Çörçill (Churchill) (1874—1965) - Böyük Britaniyanın sabiq baş naziri, 533.

Pablo Pikasso (Picasso) (1882—1973), İspaniya rəssamı, 513.

II İoann Pavel (Johannes Paulus II) (1920—2005), Roma Papası, 507.

İsa (Ἰησοῦς Χριστός; ) (b. e. 5 il. — b. e. 30 il), Xristian dininin banisi, 500.

Karl Bart (Barth) (1886—1968), alman mütəfəkkiri, 492.

Rabindranat Taqor (Tagore; ঠাকুর) (1861—1941), hind yazıçısı, 488.

Jan Kalvin (Calvin) (1509—1564), İsveçrə din xadimi, 483.

Jan-Pol Sartr (Sartre) (1905—1980), fransız yazıçısı və filosofu — 479.

Çarlz Darvin (Darwin) (1809—1882), Britaniya bioloqu — 468.

Mikelancelo (Michelangelo) (1475—1564), İtalyan rəssamı, heykəltaraşı, arxitektor, şair — 465.

Uilyam Şekspir (Shakespeare) (1564—1616), Britaniya dramaturqu və şairi — 454.

Rembrandt (Rembrandt) (1606—1669), holland rəssamı — 452.

Aleksandr Puşkin (1799—1837), rus şairi və yazışısı — 443.

Qotfrid Leybnits (Leibnitz) (1646—1716), aılman alimi və filosofu — 442.

Frederik Şopen (Chopin) (1810—1849), polyak və fransız bəstəkarı — 441.

Den Syaopin (鄧小平, Deng Xiaoping) (1904—1997), Çin siyasətçisi — 440.

Devid Yum (Hume)(1711—1776), Britaniya filosofu — 436.

Teyyar de Şarden (Teilhard de Chardin) (1881—1955), fransız almi və müətəfəkkiri — 435.

Fyodor Dostoyevski (1821—1881), rus yazıçısı — 431.

Dante Aligyeri (Dante) (1265—1321), italyan yazıçısı — 427.

Jan Piaje (Piaget) (1896—1980), İsveçrə psixoloqu — 420.

Qautama Budda (गौतम बुद्ध) (563—483 до н. э.?) - Buddizm dininin banisi — 411.

Con Dyui (Dewey), Джон (1859—1952), ABŞ filosofu — 387.

Ronald Reyqan (Reagan) (1911—2004), ABŞ prezidenti — 383.

Blez Paskal (Pascal) (1623—1662), fransız alimi və mütəfəkkiri — 381.

Mustafa Kamal Atatürk (Atatürk) (1881—1938), Türkiyə prezidenti — 379.

Nikkolo Makiavelli (Machiavelli) (1469—1527), italyan mütəfəkkiri — 372.

Jak Lakan (Lacan) (1901—1981), fransız psixoloqu — 365.

Maksim Qorki (1868—1936), rus yazıçısı — 365.

Duayt Eyzenhauer (Eisenhower) (1890—1969), ABŞ prezidenti — 359.

Volter (Voltaire) (1694—1778), fransız yazışısı və mütəfəkkiri — 359.

Mişel Fuko (Foucault) (1926—1984), fransız filosofu — 350.

Antonio Qramşi (Gramsci) (1891—1937), italyan mütəfəkkiri və siyasətçisi — 344.

Con Lokk (Locke) (1632—1704), Britaniya filosofu — 343.

Anri Berqson (Bergson) (1859—1941), fransız filosofu — 341.

Konfutsi (孔夫子, Kong Fuzi) (551—479 до н. э.) - çin filosofu — 335.

Qalileo Qaliley (Galilei) (1564—1642), italyan alimi — 332.

Tomas Hobbs (Hobbes) (1588—1679), Britaniya filosofu — 330.

Fransisko Qoya (Goya) (1746—1828), ispan rəssamı — 328.

Qxoş (শ্রী অরবিন্দ, Ghose) (1872—1950), hind mütəfəkkiri — 320.

Corc Uoker Buş (Bush) (р.1946), ABŞ prezidenti — 312.

Yurgen Habermas (Habermas) (р.1929), alman filosofu — 308.

Viktor Hüqo (Hugo) (1802—1885), fransız yazıçısı — 307.

Mixail Qorbaçov (р.1931), SSRİ prezidenti — 306.

Makedoniyalı İskəndər (Ἀλέξανδρος ὁ Μέγας) (356—323 до н. э.), Makedoniya və Asiyanın çarı — 303.

Yohann Qotlib Fixte (Fichte) (1762—1814), alman filosofu — 295.

Uolt Uitmen (Whitman) (1819—1892), ABŞ şairi — 294.

Ernesto Çe Gevara (Guevara) (1928—1967) - argentina inqilabçısı — 294.

Jak Derrida (Derrida) (1930—2004), fransız filosofu — 291.

Artur Şopenhauer (Schopenhauer) (1788—1860), alman filosofu — 289.

Desiderius Erasmus (Erasmus) (1469—1536), holland mütəfəkkiri — 287.

Fridrix Şiller (Shiller) (1759—1805), alman yazıçısı — 277.

Benedetto Kroçe (Croce) (1866—1952), italyan filosofu — 275.

Onore de Balzak (Balzac) (1799—1850), fransız yazıçısı — 271.

Fridrix Şellinq (Schelling) (1775—1854), alman filosofu — 270

Tağı Şahbazi Simurğ

Tağı Şahbazi Simurq (1892-1937) – Bakı Dövlət Universitetinin ilk azərbaycanlı rektoru (sayca dördüncü) (1926-1929-cu illər), yazıçı, publisist, pedaqoq.

Vladimir Yelpatyevski

Vladimir Serqeyeviç Yelpatyevski ADU-nun rektoru

Xalq

Xalq — müxtəlif millətlərdən olub, bir dövləti təmsil edən insan cəmiyyətinə deyilir. Müxtəlif millətlərin fərqli insanlar bir hüquq məkanında yaşayırlar, dövlət qarşısında eyni məsuliyyəti daşıyır.

Yer kürəsində yaşayan bütün insanlar mənşəyinə görə eynidir. Lakin bütün insanlar ayrı-ayrı qruplara ayrılır ki, bu qruplar da xalq adlanır. Hər bir xalqın özünəməxsus mədəniyyəti, dili, dini, adət-ənənəsi, yaşayış tərzi, milli paltarları, folkloru, milli mətbəxi olur.

Dünya əhalisi dilinə və başqa milli əlamətlərinə görə böyük və kiçik qruplara bölünür. Belə əhali qrupuna xalq deyilir. Xalq sözü bir neçə mənada işlədilir:

Adi mənada - dövlətin, ölkənin əhalisi

Elmi mənada - insanların tarixən dəyişməkdə olan bilgisiDünyada sayca ən böyük xalq çinlilərdir. Onların sayı 1 milyarddan çoxdur. Xalq - insanların birliyinin tarixən qəbilə - tayfa birliyinin ardınca gələn və ibtidai icma qurluşunun xüsusi mülkiyyətçilik münasibətləri ilə əvəz edilməsi, siniflərin meydana gəməsi və inkişafı şəraitində müxtəlif tayfaların qovuşması, birləşməsi nəticəsində bərqərar olmuş formalardan biridir.

Hər bir xalqın özünün toplu adı vardır. Xalq anlayışı həm quldarlıq həm də feodalizm qurluşları üçün xasdır. Kapitalist münasibətlərin inkişafında insan birliyinin yeni forması millət əmələ gəlir.

Dünyada say etibarilə bir çox böyük və qədim xalqlar mövcuddur. Bunlara misal olaraq çinliləri, hindistanlıları, türkləri, ərəbləri və s. misal göstərə bilərik. Bu xalqların özünəməxsus tarixi, mədəniyyəti və adət-ənənələri vardır.

Çinlilər və hindistanlılar Cənub-Şərqi Asiyada, türklər isə Mərkəzi Asiya və Altay dağları ətrafında yaşamışlar. Sonralar türklərin yaşayış arealı daha da genişlənmişdir. Bu xalqların hər birinin özünəməxsus dinləri, adət-ənənələri olmuşdur. Bəşər tarixində bir çox yeniliklər məhz bu xalqların sayəsində əldə edilib. Kağız, kompas, barıt çinlilər; şahmat, 0 rəqəmi isə hindlilər tərəfindən yaradılıb. Çinlilər Konfutsi təliminə, hindistanlılar buddizmə, türklər isə səma cisimlərinə, şamanlığa inanmışlar.

Vətənimizin zəngin təbiəti hələ qədim dövrlərdən buranın yaşayış məskəninə çevrilməsinə səbəb olmuşdur. Tarixi mənbələrə görə, Azərbaycanın etnik tərkibi daim genişlənmişdir. Bu isə Azərbaycanın hələ çox qədimdən tolerantlığı ilə seçildiyini göstərir. Onun ərazisində Azərbaycan türkləri ilə bərabər, başqa azsaylı xalqlar da yaşayır. Bu xalqların sayı çoxdur. Bunlara dağ yəhudiləri, tatlar, talışlar, kürdlər, ingiloylar, avarlar, ləzgilər, və s. aid etmək olar. Hər bir xalq Azərbaycanda yaşasa da, özünəməxsus fərqli mədəniyyətin elementlərini qoruyub saxlamışdır. Bu mədəniyyət məişət həyatında, sənətkarlıqda, mətbəxdə, müxtəlif mərasimlərdə öz əksini tapmaqdadır.

Xəzərin Səsi

"Xəzərin səsi" — Xəzər Universitetinin internet radiosudur.

Çin fəlsəfəsi

Çin fəlsəfəsi — Çin dünyagörüşünün əsaslarından biri.

Başqa dillərdə

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.