1926

Сонал
1918 • 1919 • 1920 • 1921 — 1922 — 1923 • 1924 • 1925 • 1926
АнцІсонал
1900-лел1910-лел1920-лел1930-лел1940-лел
ГІасраби
XIX гІасруXX гІасруXXI гІасру

Лъугьа-бахъинал

Гьаруна

Хвана

Сон Гьаб соназул хIакъалъулъ макъала буго тIинчI, ва гьaб жеги хIадур гьечIо.
Гьабе кумек Википедиялъе, битIизабе ва гьалде тIаде жо жубай.
30 май

30абилеб май — Григорианияб каленьдаралда лъагIалил 150-абилеб къо (високосныял сонаца 151-абилеб). ЛъагIел сверизе хутIула 215 къо.

XX гІасру

XX гІасру — ккола григорианияб календаралъул 1901 соналъул 1 январалдаса 2000 соналъул 31 декабралде щвезегІан букІараб заман.

Бекьилъ

Бекьилъ (гІур. Бетли), ккола Дагъистан жумгьурияталъул Унсоколо мухъалъул росу.

Гьеб гъорлъе уна ХъахІабросо росдал администрациялде.

Гьеб ккола росдал советалъул центрлъун 1926-1947) соназда.

ГIалиханмахьи

ГӀалиха́нмахьи (дарг. ГIялиханмахьи) — ккола Россиялъул Дагъистан жумгьурияталъул ГӀахъуша мухъалъул росу (1926-28 соназда, 1934-52 ва 1992 соналдаса нахъе). 1933 сон швезегӀан росу Лаваша мухъалъда гъоркьо унеб букӀана, 1946-56 соназдаса нахъе — гьанже гьечӀеб ЦӀадахӀари мухъалъда.

ГІабдулгІазиз ибну ГІабдурахІман СагІуд

ГІабдулгІазиз ибну ГІабдурахІман СагІуд (гӀар. عبد العزيز بن عبد الرحمن بن فيصل آل سعود‎‎), гьединго къокъго абун тола Ибну СагІуд яги ГІабдулгІазиз II яги ГІабдулгІазиз ибну ГІабдурахІман (26 ноябир 1880 — 9 ноябир 1953) — СагІудиязул ГІарабиялъул тІоцевесев хан ва гьелъие кьучІ лъурав (1932—1953). ГІарабистан цогьабиялъе гІоло гІемерал рагъал гьаруна гьес. 1902—1926 соназда — Наждалъул амир, худаб — 1932 соналде щвезегІан — Наждалъул ва ХІижазалъул хан.

ГІахьвахъ мухъ

ГІахьвахъ мухъ — Дагъистаналда бугеб муниципалияб мухъ.

Административияб центр — КІаратІа росу.

Дагъистан

Дагъистан республика (Дагъистан) (гІур. Республика Дагестан) — Россиялъул Федерациялда гъорлъ унеб пачалихъ.

Тахшагьар — МахIачхъала.

ХIукуматлъун рикIкIана 1921 соналъул 20 январалъ.

Дагъистаналъул гIорхъабазда руго: Азербайджан — бакъдасеб рахъалда, Грузия — къиблаялъулгун бакътІерхьул рахъалда, Чачан республика — бакътІерхьул рахъалда, гьединго Ставропол улка — хьундасебгун бакътІерхьул рахъалда ва Калмыкия — хьундасеб рахъалда.

ЛъаратІа мухъ

ЛъаратІа мухъ (гІур. Тляратинский район) — Дагъистаналъул район.

ГIадамазул къадар бахуна 22 882 чиясдаАдминистративияб марказ — ЛъаратІа.

МагІарулал

Аварал ялъуни магІарулал ккола Кавказалъул миллатазул цояб, тарихияб къагІидаялъ жидеца гIумру гьабун бугел Дагъистаналъул ракьалъул кIудияб бутIаялда, Буртиялъ, Гъалмугъалъ ва цогидал россиялъул ракьаздаги; ва гьединго Азарбижаналдаги (Билкан, Закатала ва КъахIиб мухъазда). Аваразлу диаспораби руго Хъизихъалдаги ва Туркиялдаги. Авазалул миллат ккола Дагъистаналъул бищун кІудияб миллатлъун. Кинабниги авар халкъалъул къадар бахуна 1 млн. чиясде, гьезул 912 090 чи вуго Россиялда. Миллияб мацІ — Авар мацІ.

МахІачхъала

МахIачхъала (лъар. Анжикъала, Магьачкъала, гІур. Махачкала́) — ккола Россиялъул жанубалда бугеб шагьар, Дагъистан жумгьурияталъул тахшагьар, халкъалъул рикIкIеналъул рахъалъ Шималияб Кавказалъул регионалда лъабабизе иргаялда бугеб ва Шималияб Кавказалъул федералияб округалъул чIахIиял шагьараздаса цояб.

Жакъа шагьар бугеб бакI гIуцIцIана 1844 соналъ, гIурусазул рагъул щулалъиялъул мурадалда ва гьелда цIар букIана Петровское.

1857 соналъ гьеб бакI кIодолъана ва гIадамал цIикIкIана, цинги гьелъие шагьаралъул статус щвана, ва цIарги кьуна порталъул шагьар Петровск абун, гьедин цIар кьеялъеги гIиллалъун лъугьана 1722—1723 соназда Персиялде кIанцIизе унаго, Пётр I-сесул аскариял гьанир чIеялда бан.

1918 соналъул 15 ноябралъ, гьеб заманаялъ вукIарав Дагъистаналъул бетIер Тарковскиялдаса НухI-Бегил амруялдалъун, шагьаралъул цIар хисун гьелъие кьуна Шамилил Хъала шагьар абураб цIар. Гьебги букIана кIудияв имам Шамил халкъазул рекIелъа инчIого вукIиналъул мурадалда гьабураб хIалтIи..

1921 соналъул 14 маялъ Дагъистаналъул савраталъул комимтеталъул амруялдалъун МахIачхъала лъугьана ДАССРалъул тахшагьарлъун ва цIарги хисана МахIачхъала абун, Унсоколоса савратчи МахIач ДахIадаевги кIодо гьавун..

Жакъа къоялда жаниб шагьар бугеб бакI, мугIрузул халкъазда гьоркьоб лъалеблъун букIана Гьоркьохъел гIасрабазул заманаялдасанго, Анжи-Хъала абураб цIаралда гъоркь — гьелъул магIнаги ккола «луълуъалъул хъала» - абураб, лъарагI мацIалдаса буссинабуни.

РСФСР

Россиялъул Советияб Федеративияб Социализмаялъул Республика (РСФСР) — 1991 соналъул 25 декабралде щвезегІан Россиялъул Федерациялда букІараб цІар.

СагІудиязул ГІарабия

СагIудиязул ГIарабия яги СагIудиязул ГIарабазул Къираллъи (гIараб мацIалда:المملكة العربية السعودية; al-Mamlakah al-ʻArabīyah as-Saʻūdīyah), ккола гIарабазул бащдабчIинкIиллъиялда бугеб пачалихъ. СагIудиялъул гIорхъода руго, Кувайт, Имаратал, Урдун, ГIиракъ, КъатIар ва Йаман хIукуматал. Гьединго СагІудиялъул ракьал чурула ГІарабазул ралъдал квачІалъ хьундабгун-бакъбаккудасан ва БагІараб ралъдаца — бакътІерхьудасан. Жакъа къоялда жаниб, СагIудиялъул гIадамазул къадар бахуна 27,136,977 миллион чиясде. Бусурбабазул къадар бахуна 99,9 % ялде.

СагIудиялъул тахшагьар - Ар-Рияд буго.

СагIудиязул ГIарабиялде гьединго абула «КІиябго хІарамалъул ракь» - абун, гьениб Маккагун Мадина букІиналъ. Гьеб пачалихъалъул къокъаб цІар гІараб мацІалда — ас-СагІудия (гӀар. السعودية‎‎) - абун буго.

ЦІакъ цІикІкІараб нартил нахърателалгун СагIудиязул ГIарабия ккола — Нарт къватІибе кьолел пачалихъазул гІуцІиялъул аслияб пачалихълъун. 2009 соналъ гьелъ кІиабилеб бакІ ккун букІана (Россиялдаса хадуб) нарт бахъиялъе ва гьеб къватІибе кьеялъе. СагІудиязул къватІибехун бугеб бича-хисиялдаса 95 % ккола нарт къватІибе кьеялъ ва гьебги ккола пачалихъалъул хайиралъул 75 %.

Цоги мацIазда

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.