Xunión Europea


La Xunión Europea (XE) (European Union (EU), n'inglés; Union Européenne (XE), en francés), ye la organización supranacional del ámbitu européu dedicada a incrementar la integración económica y política y a favorecer la cooperación ente los sos estaos miembros. La Xunión Europea nació el 1 de payares de 1993, fecha na que entró en vigor el Tratáu de la Xunión Europea, tamién conocíu como Tratáu de Maastricht, que foi ratificáu un mes enantes polos miembros de la Comunidá Europea (CE).

Col Tratáu de la Xunión Europea, dióse-yos la ciudadanía europea a los ciudadanos de caún de los estaos miembros.

Flag of Europe
Bandera europea
Lema: "Xuníos na diversidá"

EU on a globe

Miembros Flag of Germany.svg Alemaña
Bandera de Austria Austria
Flag of Belgium.svg Bélxica
Flag of Bulgaria.svg Bulgaria


Flag of the Czech Republic.svg Chequia
Flag of Croatia.svg Croacia
Flag of Denmark.svg Dinamarca
Flag of Slovakia.svg Eslovaquia
Flag of Slovenia.svg Eslovenia
Flag of Spain.svg España
Flag of Estonia.svg Estonia
Flag of Finland.svg Finlandia
Flag of France.svg Francia
Flag of Greece.svg Grecia
Bandera d'Hungría Hungría
Flag of Ireland.svg Irlanda
Flag of Italy.svg Italia
Flag of Latvia.svg Letonia
Flag of Lithuania.svg Lituania
Flag of Luxembourg.svg Luxemburgu
Flag of Malta.svg Malta
Flag of the Netherlands.svg Países Baxos
Flag of Poland.svg Polonia
Flag of Portugal.svg Portugal
Bandera del Reinu Xuníu Reinu Xuníu
Flag of Romania.svg Rumanía
Flag of Sweden.svg Suecia
Flag of Cyprus.svg Xipre

Conseyu Secretariáu xeneral: Bruxeles
Presidencia rotatoria
Presidente permanente: Herman Van Rompuy
Comisión Sede: Bruxeles
Presidente: Jean-Claude Juncker
Parllamentu Sedes: Estrasburgu, Bruxeles, Luxemburgu
Presidente: Josep Borrell
Bancu Central Européu Frankfurt
Superficie 4.455.789 km² (1 de mayu 2007)
Población 497.379.074 (1 de mayu 2007)
Densidá 114/km²
Moneda euru (€)
Fusu horariu UTC -1 bis +2,
-4 bis +4 con zones esternes
Himnu Himnu européu (Oda a l'Allegría)
Día d'Europa 9 de mayu
Idiomes más falaos alemán, francés, inglés, italianu, polacu, español, holandés, griegu, portugués, suecu.
Dominiu Internet .eu

Hestoria

La Xunión Europea ye una comunidá internacional formada por venti siete estaos miembros. Tien la función d'integrar económica y políticamente a cerca de 500.000 millones de persones. La so creación ye un procesu de 45 años que tien el so aniciu nes Comunidaes Europees. Organizaciones que se crearon pa evitar una nueva guerra n'Europa, en concretu ente Francia y Alemaña, yá qu'en 70 años estos dos países protagonizaren trés guerres. Les dos últimes, mundiales.

Cola Declaración Schuman, títulu col que se conoz el discursu pronunciáu pol Ministru d'Asuntos Esteriores francés Robert Schuman, el 9 de mayu de 1950 dase'l primer pasu pa la formación de la Xunión Europea, al proponer que'l carbón y l'aceru d'Alemaña y Francia sometiéranse a una alministración conxunta.

Asina que, cinco años depués de la Segunda Guerra Mundial, en 1950, decídese la creación de la primera de les comunidaes europees; la Comunidá Europea del Carbón y del Aceru, formada por Francia, Alemaña, Italia, Bélxica, Países Baxos y Luxemburgu. Países que punxeron en común la producción y distribución de carbón y aceru ente ellos. En 1951, col "Tratáu de París", la CECA echa a andar.

Nel añu 57, tres la robla del "Tratáu de Roma", creóse la Comunidá Europea de la Enerxía Atómica, que puxaba pol usu d'esta enerxía, pero con fines políticos. Nesi mesmu añu, creóse la más importante de toles competencies, la Comunidá Económica Europea, cola que se pretende un mercáu común de tou tipu de bienes, estremándose de les otres dos, que yeren pa coses concretes. Asina, el camín de la xunidá económica trai arreyáu la unidá política

Caúna de les comunidaes, tenía les sos propies instituciones, hasta qu'a mediaos de los 60 s'unifiquen.

En 1979 celebráronse les primeres eleiciones al Parllamentu européu por sufraxu universal direutu y a lo llargo de la década de los 80, va abriéndose'l camín a la creación de la Xunión Europea, procesu qu'encuma en 1992 cola robla en Maastricht del Tratáu de la Xunión Europea, conocíu popularmente como Tratáu de Maastricht, polos Ministros d'Asuntos Esteriores y d'Economía de los Estaos miembros, documentu qu'entraría en vigos un añu depués, dando llugar a l'actual Xunión Europea.

N'avientu de 2009, tres el fracasu de la Constitución europea, entra en vigor el Tratáu de Lisboa, col que la Xunión Europea tien capacidá xurídica pa roblar alcuerdos internacionales.


Cronoloxía:

Símbolos

European Union symbols
Mapa de los estaos miembros de la XE que roblaran la declaración amiesta al Tratáu de Lisboa sofitando l'usu de los símbolos europeos:      Roblantes de la declaración (16).      Non roblantes de la declaración (11).

Cola entrada a valir del Tratáu de Lisboa, los símbolos de la XE como la bandera, el lema, l'himnu o'l Día d'Europa nun son xurídicamente venceyantes, anque toos ellos atópense n'usu. Magar esto, dieciséis países miembros declararon la so llealtá a los símbolos de la Xunión Europea nuna declaración amiesta al tratáu.

Instituciones y política

La XE cuenta con siete instituciones, caúna coles funciones que vienen darréu:

Amás cuenta tamién con cuatro importantes organismos: el Comité Económicu y Social Européu, el Comité de les Rexones, el Bancu Européu d'Inversiones, el Defensor del Pueblu Européu y la Europol.

Organización territorial

Estaos
Idioma llocal *
Alemaña Deutschland DE
Austria Österreich AT
Bélxica Belgique/België BE
Bulgaria Bălgarija BG
República Checa Česká republika CZ
Croacia Hrvatska HR
Dinamarca Danmark DK
Eslovaquia Slovensko SK
Eslovenia Slovenija SI
España España ES
Estonia Eesti EE
Finlandia Suomi FI
Francia France FR
Grecia Ellada GR
Hungría Magyarország HU
Irlanda Éire IE
Italia Italia IT
Letonia Latvija LV
Lituania Lietuva LT
Luxemburgu Luxembourg LU
Malta Malta MT
Países Baxos Nederland NL
Polonia Polska PL
Portugal Portugal PT
Rumanía România RO
Reinu Xuníu United Kingdom GB
Suecia Sverige SE
Xipre Kypros CY
Pendientes d'integración
Macedonia del Norte Северна Македонија MK
Turquía Türkiye TR
Serbia Srbija SR
Montenegro Crna Gora CG
Islandia Ísland IS
Albania Shqipërisë AL
Further European Union Enlargement

Rexón ultraperiférica de la Xunión Europea

Departamentos franceses d'ultramar: Guyana Francesa (GF ) - Guadalupe (Francia) (GP) - Reunión (RE) - Martinica (MQ)
Rexones Autónomes de Portugal: Madeira (Mad) - Azores (Azo)
Comunidá autónoma española de les Islles Canaries (Can)


2007

Abreviatures

° : fecha de nacencia

† : fecha de la muerte

Alemaña

Alemaña (n'alemán Deutschland), oficialmente República Federal d'Alemaña ye un país d'Europa central que forma parte de la Xunión Europea. Llenda pel norte col mar del Norte, Dinamarca y el mar Bálticu; al este con Polonia y la República Checa; al sur con Austria y Suiza, y al oeste con Francia, Luxemburgu, Bélxica y los Países Baxos. El territoriu d'Alemaña abarca 357.021 km² y tien un clima templáu. Con más de 82 millones d'habitantes, representa la mayor población ente los estaos miembros de la Xunión Europea y ye'l llar del tercer mayor grupu d'emigrantes internacionales.

Les pallabres alemán y Alemaña provienen del llatín y yeren utilizaes na antigüedá polos romanos pa nomar a los alamanes —nun ye lo mesmo qu'alemanes—, el pueblu xermánicu más averáu al territoriu del Imperiu Romanu. D'ehí foi usada pa nomar al país enteru. Amás d'alemán, ta tamién espardíu l'usu del xentiliciu xermanu, deriváu del nome con que los romanos se referíen a les tribos non romanes de la fastera central d'Europa, territoriu al que llamaben Xermaña. Dende'l sieglu X, los territorios alemanes formaron una parte central del Sacru Imperiu Romanu Xermánicu qu'avagó hasta 1806. A lo llargo del sieglu XVI, les rexones del norte del país convirtiéronse nel centru de la Reforma Protestante. Como un modernu estáu-nación, el país foi mecío en mediu de la Guerra franco-prusiana en 1871. Tres la Segunda Guerra Mundial, xebró en dos estaos a lo llargo de les llinies d'ocupación aliaes en 1949 pero reunificóse de nuevu en 1990. Foi miembru fundador de la Comunidá Europea (1957), que se convirtió na Xunión Europea en 1993. Ye parte de la zona Schengen y adoptó la moneda común europea, l'euru, en 1999.

Ye una república parllamentaria federal de selce estaos (Bundesländer). La capital y ciudá más grande ye Berlín. Ye miembru de les Naciones Xuníes, la OTAN, el G8, les naciones G4, y firmó'l Protocolu de Kioto. Ye la tercer mayor economía mundial en cuantes al PIB nominal, la primera d'Europa, y el mayor esportador de mercancíes del mundu en 2007. En términos absolutos, asigna'l segundu mayor presupuestu añal de l'ayuda al desendolcu nel mundu, mientres que los sos gastos militares ocuparon el sestu llugar. El país desendolcó un altu nivel de vida y afitó un sistema completu de seguridá social. Tien una posición clave nes decisiones europees y caltién una estrecha rellación con delles asociaciones a nivel mundial. Ye reconocida como xefa nos seutores científicu y teunolóxicu.

Austria

Austria, oficialmente República d'Austria, ye una república federal parllamentaria, miembru de la Xunión Europea de magar 1995. El so nome Österreich significa Imperiu del Este n'alemán.

Ta asitiada n'Europa central, ensin salida al mar. Tien llendes al norte con Alemaña y la República checa, al oeste con Suiza y Liechtenstein, al sur con Italia y Eslovenia y al oeste con Hungría y Eslovaquia.

Bruxeles

Bruxeles (neerlandés: Brussel; francés: Bruxelles; alemán: Brüssel) ye la capital de Bélxica y tamién forma parte de la mayor ciudá el país, xunto col restu de conceyos que formen la Rexón de Bruxeles-Capital, con alredor d'un millón d'habitantes. Pol so caráuter de sede pa munchos muérganos de la Xunión Europea y de la OTAN, recibe a vegaes el calificativu de "capital d'Europa", magar que nun lo seya oficialmente.

Bulgaria

Bulgaria (en búlgaru България, treslliteráu 'Bǎlgariya') oficialmente República de Bulgaria (Република България, tr. Republika Bǎlgariya) , ye un estáu del sureste d'Europa, na Península Balcánica. Llenda con Rumanía al norte, con Serbia y Macedonia del Norte al oeste, con Grecia y Turquía al sur y con el mar Negru al este. La so capital y ciudá principal ye Sofía; otres ciudaes importantes son Plovdiv, Varna y Burgas. Ye, colos sos 110.994 km² d'estensión, el 16ᵘ mayor país d'Europa.

Ente les primeres sociedaes qu'ocuparon el solar de l'actual Bulgaria rescampla, nel Neolíticu, la cultura de Karanovo, con cronoloxíes d'hasta 6.500 AP. Ente los sieglos VI y III e.C. la rexón foi campu de batalla ente los tracios, los perses, los celtes y los antiguos macedonios; la estabilidá nun habría llegar hasta la conquista romana, nel añu 45. La ruptura del Imperiu romanu en dos dexó Bulgaria dientro la metá oriental, y los bizantinos perdieron parte del territoriu a manes d'una horda de búlgaros, qu'aportaron a la zona nel sieglu VII. Estos búlgaros fundaron, en 632, el Primer Imperiu búlgaru, que dominó bona parte de los Balcanes ya influenció enforma la cultura de los eslavos al traviés del desarrollu del alfabetu cirílicu. L'imperiu sobrevivió hasta que, a entamos del sieglu XI, l'emperador bizantín Basiliu II conquistolu. Una revuelta de los búlgaros, en 1185, estableció el Segundu Imperiu búlgaru, qu'algamó'l so cumal nel reináu d'Iván Asen II (1218-1251). L'imperiu, bayuroso en lluches feudales internes, desintegrose en 1396 pol puxu del Imperiu otomanu, que habría poner el país na órbita turca por cinco sieglos.

La guerra ruso-turca de 1877-1878 acabó propiciando la formación del actual estáu búlgaru. Muncha población d'etnia búlgara quedó fuera de les llendes pactaes nel tratáu de paz de San Stefano, qu'acabó con esa guerra, y eso traxo inestabilidá a la zona, con engarradielles continues colos países vecinos y l'aliniamientu con Alemaña nes dos guerres mundiales. En 1946 Bulgaria convirtiose nún réxime socialista de partíu únicu, miembru del bloque soviéticu. El Partíu Comunista perdió'l monopoliu del poder nes eleiciones que siguieron a les revueltes de 1989, y de magar el país ta na transición hacia un sistema democráticu d'economía de mercáu. La Constitución de 1991 define'l país como una república parlamentaria xunitaria, con un altu grau de centralización política, alministrativa y económica. La mayoría de la población vive en Sofía y nes capitales de les 27 provincies, de resultes d'un éxodu rural que llevó la decayencia demográfica al campu dende finales de la década de 1980.

Bulgaria ye miembru de la Xunión Europea, la OTAN y el Conseyu d'Europa, ye un miembru fundador de la Organización pa la Seguridá y la Cooperación n'Europa y tien ocupao trés vegaes un asientu nel Conseyu de Seguridá de les Naciones Xuníes. La so economía de mercáu forma parte del Mercáu Únicu Europeu, y rescampla nella el sector servicios, siguíu n'importancia pol industrial (especialmente industries mecániques y minería) y l'agrícola. Ún de los mayores problemes del país ye la corrupción, perestendida pola cadarma socioeconómica y política.

Bélxica

El Reinu de Bélxica ye un país nel noroeste d'Europa asitiáu a la oriella del Mar del Norte y con llendes al sur con Francia y Luxemburgu, al norte colos Países Baxos y al este con Alemaña. Ye ún de los miembros fundadores de la Xunión Europea. Bélxica tien una población d'alrodiu diez millones y mediu de persones, esbillaes per un área de cerca de 30.000 quilómetros cuadraos.

Bélxica ta llingüísticamente dixebrada. Tien dos llingües principales: el 60% de la so población, principalmente na rexón de Flandes, fala neerlandés, mentantu qu'al rodiu del 40% fala francés (na rexón de Valonia, al sur, y na Rexón de Bruxeles-Capital, una rexón oficialmente billingüe qu'acueye tamién una minoría de falantes de neerlandés). Menos d'un 1% de los belxicanos vive na Comunidá xermanófona, al este del país. Davezu, esta bayura llingüística aporta a conflitos políticos y culturales, y asina s'espeya nel complexu sistema de gobiernu de Bélxica y na so hestoria política.

El nome de Bélxica remanez del so nome llatín de la parte más septentrional de la Galia, Gallia Belgica, y esti nome remanez d'una grea de tribes celtes, los belgues. Hestóricamente, Bélxica foi parte de los Países Baxos, que tamién comprenden los autuales Países Baxos y Luxemburgu, y cubríen una rexón daqué mayor que l'actual Benelux.

Dende caberos de la Edá Media hasta'l sieglu XVII, foi el centru del comercio y la cultura. Dende'l sieglu XVIII hasta la Revolución belxicana de 1830, Bélxica, n'aquella dómina denomada los Países Baxos del Sur, foi el llugar d'alcuentru de munches batalles ente los poderes europeos, y ye por ello que tiense ganao el nomatu de "campu de batalla d'Europa"Más recién, Bélxica es miembro fundaor de la Xunión Europea y abelluga la so sé en Bruxeles, asína como munches otres organizaciones internacionales, como la OTAN.

Comisión Europea

La Comisión Europea representa’l poder executivu dientro de la Xunión Europea y defiende los intereses de la organización nel so conxuntu. La Comisión propón la llexislación y les politiques al Parllamentu Européu y al Conseyu de la Xunión Europea o Conceyu de Ministros, que son les instituciones que llueu tienen que facer les lleis.

La Comisión ta formada por 27 comisarios, ún por cada país. Los comisarios son elexíos por cinco años y son independientes de los gobiernos que los nomen, defienden los intereses de tolos europeos, non del so Estáu.

Les decisiones son tomaes de forma colexada, ye dicir, la mayoría de los miembros tien qu'asumir lo que la mayoría decide, polo que tien qu'haber un ciertu alcuerdu.

El presidente de la Comisión Europea ye elexíu pol Conseyu Européu y el Parllamentu aceptalu o refugalu. Una vez elexíu impón a cada comisariu’l so cargu, cargos que se somenten a votación en bloque pol Parllamentu.

La institución fai proyeutos de llei, toma la iniciativa llexislativa, y el Conseyu de Ministros y el Parllamentu deciden si esi proyeutu va convertise nuna llei europea o non.

Amás, la Comisión vela pol cumplimentu del drechu comunitariu, sancionando o denunciando, y tamién tien el deber de desendolcar les llei europees.

Croacia

Croacia, oficialmente República de Croacia (en croata: Republika Hrvatska, Hrvatska AFI: [xř̩.ʋaː.ʦkaː]), ye una república democrática parllamentaria, de la Xunión Europea, allugada ente Europa Central, Europa del Sur y el mar Mediterraneu; llenda pol nordeste con Hungría, pol este con Serbia, pol sureste con Bosnia y Herzegovina y Montenegru, pol noroeste con Eslovenia y pol suroeste col mar Adriáticu; onde comparte una llende marítima con Italia.

La so capital y ciudá más importante ye Zagreb. Tien una estensión territorial de 56 594 km² —esta cifra inclúi les más de mil islles asitiaes frente a la costa del mar Adriáticu— y tien un clima variáu, na so mayor parte continental y mediterraneu. En cuantes a l'alministración política, el país ta dixebráu en vente condaos y la ciudá de Zagreb. La población xube a más de 4,29 millones d'habitantes, cuasi toos son croates de relixón católica.

Nel entamu del sieglu VII los croates aportaron a la zona y dos sieglos más sero organizáronse en dos ducados. Nel 925 Tomislav tornóse nel primer rei, enantando'l status del estáu a un reinu. El Reinu de Croacia caltuvo la so soberanía cuasi dos sieglos, y algamó'l mayor puxu durante'l reináu de Pedro Krešimir IV y Demetrio Zvonimir. Croacia afitó una xunión personal con Hungría en 1102. En 1527, aceñáu pol espardimientu otomán, el parllamentu croata escoyió a Fernandu I d' Habsburgu como socesor del tronu croata. En 1918, tres la Primer Guerra Mundial, formó parte del curtiu Reinu de los Serbios, Croates y Eslovenos, que s'axebrara d'Austria–Hungría, y que dempués tornóse nel Reinu de Yugoslavia. Durante la Segunda Guerra Mundial anicióse un Estáu títere de l'Alemaña Nazi. Darréu de la guerra, Croacia foi ún de los miembros fundadores y elementu federal de la Segunda Yugoslavia, un Estáu socialiegu. En xunu de 1991 Croacia declaró la so independencia, que foi reconocida'l 8 d'ochobre d'esi añu. La guerra croata d'Independencia tuvo llugar nos cuatro años socesivos a la declaración.

En 2012 Croacia caltenía un Índiz de Desendolcu Humanu peralto. El Fondu Monetariu Internacional clasificóla como una economía emerxente y en desendolcu, mientres que'l Bancu Mundial identificóla como una economía d'altos ingresos. Croacia ye miembru de la ONX, el Conseyu d'Europa, la OTAN, la Organización Mundial de Comerciu y ye miembru fundador de la Xunión pol Mediterraneu. Amás, en xunetu de 2013 Croacia accedió a la Xunión Europea. Como un miembru enceso de les Fuercies de paz de les Naciones Xuníes, tien aportáo con tropes a la misión de seguridá de la OTAN n'Afganistán y durante la dómina de 2008 a 2009 ocupó un asientu del Conseyu de Seguridá de la ONX.

La economía croata ta dominada pol seutor servicios, siguío pola industria y l'agricultura. El turismu ye una fonte d'ingresos importante durante'l branu, ya que'l país s'afaya dientro de los vente destinos turísticos más visitaos nel mundu. L'estáu controla una parte de la economía, con un gastu gubernamental importante y el so cimeru sociu comercial ye la Xunión Europea. Dende 2000 el país invirtió n'infraestructura, especialmente en caminos y medios de tresporte, asina como nos corredores Pan-Europeos. El gobiernu croata apurre un sistema de salú universal y educación primaria y secundaria gratuites, mientres sofita la cultura per aciu d'estremaes instituciones públiques y inversiones nos medios de comunicación y la lliteratura. La nación rescampla poles sos aportaciones culturales, artístiques y científiques, a mayores de la so gastronomía, vinos y fitos deportivos.

Estonia

Estonia ye un país de la Xunión Europea, asitiáu a orielles del mar Bálticu y con llendes con Rusia al este y Letonia al sur. Tien una población estimada (01.06.2010) de 1.340.021 habitantes, y el so idioma oficial ye l'estonianu.

El 20 d'agostu de 1990, el parllamentu proclamó la independencia d'Estonia, declarada illegal por Moscú pero ratificada en referendu en 1991. Dempués de los socesos d'agostu de 1991 na Xunión Soviética, el parllamentu tornó a proclamar la independencia, siendo reconocida pola Xunión Europea, los Estaos Xuníos y aceutada pola Xunión Soviética'l 6 de setiembre de 1991.

Euru

L'euru (EUR o € ISO 4217 ) ye la moneda única de 19 de los 28 países de la Xunión Europea dende l'1 de xineru de 1999.

Italia

Italia, oficialmente la República italiana (Repubblica Italiana n'italianu), ye un país d'Europa que forma parte de la Xunión Europea (XE).

El so territoriu consiste cimeramente na Península Itálica y dos grandes islles nel mar Mediterraneu: Sicilia y Cerdeña. Pel norte ta bordeáu pelos Alpes, per onde llenda con Francia, Suiza, Austria y Eslovenia. Los estaos independientes de San Marín y Ciudá del Vaticanu son enclaves dientro'l territoriu italianu. Italia forma parte del G8 o grupu de les ocho naciones más industrializaes del mundu. Asitiada nel corazón del antiguu Imperiu Romanu, ta enllena d'ayalgues que reconstrúin la hestoria de los pegoyos de la civilización occidental.

Italia foi llar de munches cultures europees como los Etruscos y los Romanos y tamién foi el bierzu del movimientu de la Renacencia, qu'entamó na rexón de Toscana y ceo s'espardió per toa Europa. La capital d'Italia, Roma, foi per sieglos el centru políticu y cultural de la civilización occidental, y tamién ye la ciudá santa pa la Ilesia Católica, pues dientro de la ciudá s'alcuentra'l microestáu del Vaticanu.

Lituania

La República de Lituania (en lituanu Lietuva, Lietuvos Respublika) ye un país bálticu, de la fastera nororientl del continente européu, que pertenez a la Xunión Europea. Asítiase a lo llargo'l llitoral meridional del mar Bálticu, al este de Suecia y Dinamarca. Llenda al norte con Letonia, al sur con Polonia y Bielorrusia, al este con esti caberu país y al suroeste col exclave rusu de Kaliningráu. La so población ye de 2,8 millones d'habitantes, y la so capital y ciudá más importante y poblada ye Vilnius. Los lituanos son un pueblu bálticu, y falen en lituanu, una de les dos úniques llingües vives (la otra ye'l letón) de la rama báltica de la familia llingüística indoeuropea.

La fastera suroriental del litoral del mar Bálticu tuvo habitada, demientres sieglos, por diversos pueblos bálticos. Na década de 1230 les tierres de l'actual Lituania foron xunificaes por Mindaugas, rei de Lituania; el 6 de xunetu de 1253 fundose'l primer estáu lituanu, el reinu de Lituania. Demientres el sieglu XIV el Gran Ducáu de Lituania foi el país más estensu d'Europa, dominando les actuales Lituania, Bielorrusia y Ucraína y partes de Polonia y Rusia. Al traviés de la Unión de Lublin de 1569 Lituania y Polonia formaron una xuntura voluntaria de dos estaos, la nomada República de les Dos Naciones. Esta duró más de dos sieglos, hasta que los estaos vecinos la desmantelaron nel periodu que foi ente 1772 y 1795, quedándose l'Imperiu rusu cola mayor parte del actual territoriu lituanu.

De la que finaba la Primer Guerra Mundial, el 16 de febreru de 1918, roblose l'Acta d'Independencia de Lituania, que dio orixe a la moderna República de Lituania. Demientres la Segunda Guerra Mundial el país foi ocupáu, primero polos soviéticos y dempués polos alemanes, hasta que nel emburrión final del Exércitu Coloráu hacia Alemaña el país volvió a ser ocupáu polos rusos. El 11 de marzu de 1990, un añu anantes de la disolución formal de la Xunión Soviética, Lituania convirtiose nel primeru de los países bálticos en proclamase independiente. De magar tien ingresao na Xunión Europea, el Conseyu d'Europa y en bien d'otres instituciones supranacionales europees, incluyíes la Organización del Tratáu del Atlánticu Norte o'l Bancu Nórdicu d'Inversión (Nordic Investment Bank).

Madrid

La villa de Madrid (tamién Madrí o Madril) ye la capital d'España y de la Comunidá de Madrid. Fundóse a partir d'un enclave árabe (al-Maǧrīṭ , المجريط) conquistáu por Alfonsu VI en 1083. Felipe II fízola sede de la corte reemplazando a Toledo. Dende entós ye la capital d'España, menos el periodu que va dende 1601 a 1606 nel que lo foi Valladolid. Con 3.207.247 habitantes (2013), ye la ciudá más grande del país, la tercera ciudá más poblada de la Xunión Europea, por detrás de Londres y Berlín, y la so área metropolitana ye la cuarta más poblada (detrás de les de París, Londres y la Rexón del Rhur).

Parllamentu Européu

El Parllamentu européu (conocíu tamién como Eurocámara) ye l'asamblea parllamentaria de la Xunión Europea y l'únicu parllamentu plurinacional elixíu por sufraxu direutu nel mundu. Nel Parllamentu tán representaos los pueblos d'Europa, ye la institución encargada de representar a los ciudadanos de los 27 Estaos miembros.

Anguaño, tien xunto al Conseyu de la Xunión Europea, el poder llexislativu comunitariu. Tamién ye l'encargáu d'investir a los miembros de la Comisión Europea y d'aprobar los presupuestos de la Xunión.

El Parllamentu ta consideráu la "primera institución" de la Xunión Européa yá que ye mentada en primer llugar en tolos trataos y tien un precedente protocolariu sobre toles demás autoridaes a nivel européu. Xunto col Conseyu de la Xunión Européa, el Parllamentu forma parte de la rama bicameral llexislativa de les instituciones de la Xunión. Sicasí, tovía tien menos poderes que los parllamentos estatales na mayoría de los Estaos democráticos.

La Eurocámara ta compuesta por 736 diputaos, que dende 1979 son elixíos por sufraxu universal. Enantes d'esi añu, los diputaos yeren elixíos polos parllamentos estatales. A cada país corresponde-y un númberu determináu d'escaños nel Parllamentu según la so población. Asina Alemaña tien 96 mientres que Malta tien 5.

Les eleiciones europees se faen en tol continente más o menos nos mesmos díes. Los parllamentarios elixíos nun s'agrupen por paises, sinón por ideoloxía, siendo los dos grandes partíos européos el Partíu Socialista Européu y el Partíu Popular Européu. Lo lóxicu ye que cada parllamentariu actúe según la so ideoloxía, non según los intereses del so país.

Los diputaos surdíos depués de les eleiciones europées voten por un presidente de la Eurocámara, con unes funciones asemeyaes a cualesquier parllamentu democráticu. Anguaño, el presidente del Parllamentu europeu ye'l conservador polacu Jerzy Buzek.

La sede oficial del Parllamentu européu ta n'Estrasburgu, onde se celebren los 12 periodos parciales de sesiones plenaries mensuales, anque les comisiones del Parllamentu tamién s'aconceyen en Bruxeles y la Secretaria Xeneral del Parllamentu y los sos servicios alministrativos tán en Luxemburgu.

Polonia

Polonia ye un país européu, asitiáu nel centru del continente. País eslavu, tien llendes con Rusia (enclave de Kaliningráu), Lituania, Bielorrusia, Ucraína, Eslovaquia, República Checa, y Alemaña. Ye miembru de la Xunión Europea dende 2004.

Reinu Xuníu

El Reinu Xuníu de Gran Bretaña ya Irlanda del Norte ye un país del norte d'Europa miembru de la Xunión Europea (XE) formáu por Inglaterra, Escocia y Gales (na islla de Gran Bretaña) ya Irlanda del Norte (na islla d'Irlanda). Ye una monarquía constitucional y una democracia parllamentaria. La principal cámara del Parllamentu ye la Cámara los Comunes, integrada por 650 parllamentarios elixíos por sufraxu universal. Unes 700 persones puen optar a ún escañu na cámara cimera, o Cámara de los Lores (títulu vitaliciu). Esiste un Parllamentu allugáu n'Escocia, con sede n'Edimburgu, con grandes poderes llocales, y una Asamblea Galesa, con sede en Caerdydd, con autoridá más llimitada.

Los ingleses suponen más del 80% de la población, los escoceses casi el 10% y los galeses ya irlandeses del norte parte del restu. El Reinu Xuníu tamién recueye diverses comunidaes d'inmigrantes, sobro too, de les sos antigües colonies del Caribe, India, Paquistán, Bangladesh y África. La so economía ta sofitada nel Sector Servicios, magar que caltién la so capacidá industrial nel seutor de les cimeres teunoloxíes ente otros. L'área metropolitana de Londres ye una de les places finacieres más importantes del mundu.

República d'Irlanda

Irlanda, oficialmente la República d'Irlanda (n'Irlandés:Poblacht Na h'Éireann, n'Inglés: Republic of Ireland) ye un país del noroeste d'Europa que forma parte de la Xunión Europea. El so territoriu abarca aproximao cinco sestes partes (26 de los sos 32 condaos) de la islla d'Irlanda (la más occidental de les nomaes Islles britániques), contra la costa del noreste d'Europa. El sextu restante pertenez a Irlanda del Norte, una rexón alministrativa del Reinu Xuníu y parte de la provincia irlandesa histórica del Ulster. La so capital y principal ciudá ye Dublín, asitiada na fastera oriental del país, y qu'agospia, na so área metropolitana, alredor d'un terciu de los 4,75 millones d'habitantes del país. La República d'Irlanda llenda per tierra namái con Irlanda del Norte, y per mar col océanu Atlánticu al norte y oeste, el Mar Célticu al sur, la canal de San Xurde al sureste y el mar d'Irlanda al este.

Políticamente organízase como una república parllamentaria xunitaria. El so poder llexislativu, el Oireachtas, compriende dos cámares: una cámara baxa, el Dáil Éireann, y una cámara alta, el Seanad Éireann. El xefe del estáu ye'l presidente (Uachtarán), con funciones principalmente ceremoniales magar que con dellos poderes ya obligaciones importantes. El xefe del gobiernu ye'l primer ministru (Taoiseach), elexíu pola cámara baxa y nombráu pol presidente, que ye l'encargáu de nomar a los demás ministros del so gobiernu.

El estáu foi creáu, col nome d'Estáu Llibre Irlandés, en 1922, de resultes de la firma del tratáu anglo-irlandés. Continuó siendo, sicasí, un dominiu británicu hasta 1937, cuando se aprobó una nueva constitución na que l'estáu pasó a nomase Irlanda y convirtiose nuna república dirixida por un presidente ensin funciones executives. De resultes de l'aprobación de l'Acta de la República d'Irlanda en 1948, el país foi proclamáu oficialmente como república en 1949, y convirtiose'n miembru de les Naciones Xuníes n'avientu de 1955. En 1973 integrose na Comunidá Económica Europea, antecesora de la Xunión Europea. El país nun mantuvo rellaciones formales con Irlanda del Norte la mayoría de los años del sieglu XX, pero nes décades de 1980 y 1990 los gobiernos irlandés y británicu entamaron a negociar, colos partíos políticos d'Irlanda del Norte, p'algamar una solución al problema de la partición de la islla. Dende la robla del Alcuerdu de Vienres Santu de 1998 el gobiernu irlandés y el executivu autonómicu d'Irlanda del Norte collaboren, al traviés del Conceyu Ministerial Norte-Sur (North-South Ministerial Council), creáu nesi alcuerdu, en delles árees d'actividá política y económica.

Irlanda ta ente los 25 países más ricos del mundu en términos de Productu Interior Brutu, de resultes ente otres coses d'una serie de polítiques económiques lliberales adoptaes tres de la entrada del país na Xunión Europea. Ente los años 1995 y 2007 el país algamó una gran prosperidá, que foi interrumpida de sópitu pola crisis financiera qu'entamó en 2008 nel contestu de la crisis económica mundial. Sicasí, otra vuelta el país amosó gran vitalidá económica, y en 2015 la de so foi la economía que más creció na Xunión Europea, ya Irlanda vuelve a ocupar los puestos más altos nos ránking de riqueza y bienestar de los países. Amás d'eso, tamién ocupa un llugar destacáu nos ránking relativos a cuestiones como llibertá de prensa o derechos civiles. Irlanda ye miembru fundador del Conseyu d'Europa y de la Organización pa la Cooperación y el Desenvolvimientu Económicos (OCDE), y, consecuentemente cola política de neutralidá militar y non alineamientu adoptada inmediatamente enantes de la Segunda Guerra Mundial, nun ye miembru de la Organización del Tratáu del Atlánticu Norte.

Suecia

Suecia (suecu: Sverige) ye un país européu asitiáu n'Escandinavia, llendando con Noruega y Finlandia y con costes nel Mar Bálticu. Ye miembru de la Xunión Europea.

Ucraína

Ucraína o Ucrania (n'ucraín Україна, treslliteráu Ukrayina) ye un país n'Europa del este que llenda col Mar Negru al sur, Rusia al este, Bielorrusia al norte y Polonia, Eslovaquia, Hungría, Rumanía y Moldavia al oeste. Sacante Crimea, la población del país ye de 42,5 millones d'habitantes, que faen d'elli el 32ᵘ máspobláu del mundu. La so capital y ciudá principal ye Kiev. La so llingua oficial ye l'ucraín, y el so alfabetu ye cirílicu. Les relixones más siguíes nel país son la ortodoxa y el catolicismu griegu. Ucraína caltién anguaño (2018) una disputa territorial con Rusia sobro la soberanía de la península de Crimea, que foi anexonada por Rusia en 2014. El país tien una estensión de 603.628 km², que faen d'elli el país completamente européu más grande, y el 46ᵘ mayor del mundu.

El territoriu de la moderna Ucraína tuvo habitáu dende'l 32.000 e.C. Demientres la Edá Media la zona foi un centru fundamental de la cultura eslava oriental, con el poderosu Rus de Kiev como niciu de l'actual identidá ucraniana. tres de la so fragmentación nel sieglu XIII el territoriu foi disputáu, gobernáu y dividíu por dellos estaos foriatos, como Lituania, Polonia, Austria-Hungría, l'Imperiu otomanu y Rusia. Hebo una república cosaca demientres los sieglos XVIII y XIX, pero'l so territoriu foi repartíu ente Polonia y Rusia, y finalmente fundiose na Xunión Soviética a finales de la década de 1940 pa formar la República Socialista Soviética d'Ucraína. En 1991, tres de la disolución de la Xunión Soviética, el país algamó la independencia.

De magar Ucraína declarose neutral: algamó un alcuerdu militar parcial con Rusia y otros estaos ex-soviéticos al tiempu qu'establecía una asociación cola OTAN en 1994. En 2013, dempués de qu'el gobiernu del presidente Viktor Yanukovych decidiera suspender l'Alcuerdu d'Asociación Ucraína-Xunión Europea y buscara estrechar los llazos económicos con Rusia, estalló una fola de manifestaciones y protestes de varios meses de duración, que foi conocida como Euromaidán y que derivó na Revolución Ucraína de 2014, que acabó col derrocamientu de Yanukovych y l'establecimientu d'un nuevu gobiernu. Nesti contestu produciose l'anexón de Crimea por Rusia en marzu de 2014, y l'españíu de la Guerra nel Donbáss n'abril de 2014. El 1 de xineru de 2016 entró en vigor el componente económicu del Alcuerdu de Llibre Cambiu cola Xunión Europea.

Ucraína ye un país en víes de desarrollu, que tien en 2018 el segundu productu internu brutu per capita d'Europa, con tases peraltes de probeza y corrupción. Por embargu, ye, polo fértil y estensu de les sos zones agrícoles, ún de los principales esportadores de cereal del mundu, y mantién el segundu mayor exércitu en tamañu d'Europa, dempués del de Rusia. La población del país ye multiétnica: un 77,8% d'ellos son ucraínos, y hai tamién una gran minoría de rusos, amás de xeorxanos, rumanos, bielorrusos, tártaros de Crimea, xudíos, búlgaros y húngaros. Políticamente'l país ye una república xunitaria semipresidencialista con división de poderes. El país ye miembru de les Naciones Xuníes, el Conseyu d'Europa, la Organización pa la Seguridá y la Cooperación n'Europa y la organización GUAM, y ye ún de los estaos fundadores de la Comunidá d'Estaos Independientes.

N'otres llingües

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.