Tanaj

El Tanaj (del acrónimu n'hebréu תַּנַךְ tanakh) ye'l conxuntu de los 24 llibros de la Biblia hebrea. Constitúi aquello que los cristianos denominen “Antiguu Testamentu”. Los testos tán escritos mayoritariamente n'hebréu antiguu. Tamién hai dellos pasaxes n'araméu antiguu (Llibru de Daniel, Llibru de Esdras, y otros).

Targum
Estazo del Tanaj.
Alba Bible 68v69r.l
Tanaj n'español. Biblia d'Alba, 1422-1433, fols. 68v-69r: Moisés y l'encruz del Mar Coloráu.

Terminoloxía

El Tanaj tamién se llama Mikrá (מקרא, que significa ‘llectura’ o ‘lo que ye lleíu’).

Historia

La llista (o canon) de llibros bíblicos hebreos inspiraos quedó establecida definitivamente pal xudaísmu nel sieglu II de la era cristiana, pol consensu d'un grupu de sabios rabinos que consiguieren escapar del asediu de Xerusalén nel añu 70 y que fundaren una escuela en Yamnia. A estos llibros conózse-yos como protocanónicos, y formen el Canon Palestinense o Tanaj.

Esti canon significó'l refugu de dellos llibros, que pasaron a conocese como deuterocanónicos, qu'un grupu de maestros xudíos incluyera nel Canon d'Alexandría o Biblia de los Setenta nel sieglu II a. C. La forma “deuterocanónico” significa ‘segundu canon’ en contraste col términu “protocanónico” que significa ‘primer canon’. Sicasí'l primer canon, n'orde cronolóxicu, foi'l d'Alexandría.

Significáu del nome

El acrónimu Tanaj son los trés lletres iniciales hebrees de caúna de los trés partes que lo componen, a saber:

  1. La Torá (תּוֹרָה), ‘Instrucción’ o ‘Llei’
  2. Los Nevi'im (נְבִיאִים), ‘Profetes’
  3. Los Ketuvim (כְּתוּבִים), ‘Escritos’

La lletra inicial kaf de כְּתוּבִים (Ketuvim) (escribir de derecha a esquierda) ye lletra final nel acrónimu תַּנַ"ךְ (Tanaj), y por ser última lletra toma la forma de kaf final ( ךְ ) y pronúnciase nidia, como J, non como K; por eso ye Tanaj y non “Tanak”.

Rellación del Tanaj cola Biblia cristiana

L'Antiguu Testamentu católicu y ortodoxu contién siete llibros non incluyíos nel Tanaj, llamaos Deuterocanónicos. Les traducciones de la Biblia qu'utilicen los grupos protestantes xuntar al canon hebréu, esto ye, solu trenta y nueve llibros del Tanaj.

Orde del Tanaj

Los llibros nel Tanaj arrexuntar en trés conxuntos: la Llei o Instrucción (Torá), los Profetes (Nevi'im) y los Escritos (Ketuvim). De siguío numbérense los llibros que pertenecen a cada apartáu:

Torá (תּוֹרָה) Llei o Instrucción

La Torá conozse tamién como'l Pentateuco, del griegu πέντε, pente, ‘cinco’, y τεῦχος, teûjos, ‘funda pa llibros’; proveniente del hebréu חֲמִשָּׁה חֻמְשֵׁי תּוֹרָה, Jamishá Jumshei Torá, ‘los cinco quintos de la Torá’ o a cencielles חֻמָּשׁ, Jumash, ‘cinco’, una conxugación de חמש (Jamesh).

  1. Xénesis (בֵרֵאשִׁית) [bereshit ‘nel empiezu’]
  2. Éxodu (שְמוֹת) [shmot ‘nomes’]
  3. Levítico (וָיִקְרָא) [vayikra ‘(y) llamar’]
  4. Númberos (בַמִדְבָר) [bamidbar ‘nel desiertu’]
  5. Deuteronomio (דְבָרִים) [dvarim ‘pallabres’]

Nevi'im (נְבִיאִים) o los Profetes

  1. Josué (יֵהוֹשע) o (יֵהוֹשוּע) [Yehoshua ‘Dios ye salvación’, ‘salvador’]
  2. Xueces (שוֹפְטִים) [Shoftim ‘xueces’]
  3. Samuel (I Samuel y II Samuel) (שְמוּאֶל) [Shmuel ‘Dios escucha’]
  4. Reyes (I Reis y II Reis) (מֶלַכִים) [melajim ‘reis’]
  5. Isaías (יֶשַעָיה) [Yeshayah ‘Dios va salvar’] o (יֶשַעָיהוּ) [Yeshayahu]
  6. Jeremías (יִרְמִיה) [Irmiya ‘Dios llevanta’] o (יִרְמִיהוּ) [Irmiyahu]
  7. Ezequiel (יֶחֵזְקֵאל) [Yejezquel ‘Dios va fortalecer’]
  8. El llibru de los 12 profetes menores: (תְרֶי עַשַר) [treyə rustir, n'araméu, ‘dolce’]
    • Oseas (הוֹשֶע) [Hoshe'a ‘salvó’]
    • Joel (יוֹאֶל) [‘Él ye Dios’]
    • Amós (עַמוֹס) [Amos ‘ocupáu’, ‘el que lleva la carga’]
    • Abdías (עוֹבַדְיה) [Ovadyah ‘Siervu de Dios’]
    • Jonás (יוֹנַה) [Yonah ‘palombu’]
    • Miqueas (מִיכַה) [Mijah, hai quien piensen que significa ‘¿quién como Dios?’]
    • Nahum (נַחוּם) [Najum ‘confortáu’]
    • Habacuc (חָבַקוּק) [Javaquq, una planta, en acadio, o ‘abrazáu’]
    • Sofonías (צְפַנְיה) [Tzfaniyah ‘norte de Dios’, ‘despintáu de Dios’ o ‘agua de Dios’]
    • Hageo (חָגַי) [Jagay ‘descansu’ en llingües semítiques, ‘el mio descansu’ n'hebréu]
    • Zacarías (זכַרְיה) [Zakhariyah ‘Dios alcuérdase’]
    • Malaquías (מַלְאַכָי) [Malají ‘el mio mensaxeru’, o ‘el mio ánxel']

Ketuvim (כְּתוּבִים) o los Escritos

  1. Salmos (תְּהִילִים) [Tehilim ‘allabancies’]
  2. Proverbios (מִשְׁלֵי) [Mishlei ‘paecese’, ‘ser asemeyáu’; na so forma intensiva, ‘comparar’, ‘asemeyar’]
  3. Job (אִיּוֹב) [Iyov ‘aquel que soporta penalidaes’]
  4. El Cantar de Cantar (שִׁיר הַשִּׁירִים) [Shir HaShirim —superlativu— ‘el más formosu de los cantares’, ‘el cantar por excelencia’]
  5. Rut (רוּת) [Rut ‘la compañera fiel']
  6. Llamentos (איכה) [Eijah]
  7. Eclesiastés (קֹהֶלֶת) [Qohéleth ‘el congregador’]; (ἐκκλησιαστής) [Ekklesiastés ‘miembru de la congregación’ o ‘miembru de l'asamblea’]
  8. Ester (אסתר) [Ester] o (הדסה) [Hadasa] [‘mirto’, ‘arrayán’ o ‘murta’], [Ester, n'asiriu babilónicu, ‘astru’ o ‘estrella’]
  9. Daniel (דָּנִיּאֵל) [Daniyyel ‘Dios ye'l mio Xuez’ o ‘xuiciu de Dios’].
  10. Esdras (עזרא) [Ezrá ‘al que Dios ayuda’] y Nehemías (נְחֶמְיָה) [Nejemyah o Nejemyahu ‘reconfortado por Dios’]
  11. Cróniques (I Cróniques y II Cróniques) [Divrei HaYamim Alef, Bet]

Traducciones

El Tanaj ta siendo anguaño traducíu del hebréu antiguu y l'araméu antiguu al hebréu modernu nel Estáu d'Israel, na llamada traducción Tanaj Ram.

Bibliografía

  • Blatt (2016). Biblia, Corán, Tanaj: tres lectura sobre un mesmu divos. Turner.

Ver tamién

Enllaces esternos

Abraham

Abraham o Abrahán (n'hebréu: אַבְרָהָם, Avraham; n'árabe ابراهيم, Ibrāhīm) ye, pa la relixón xudía, cristiana y islámica, el primeru de los patriarques postdiluvianos del pueblu d'Israel y del pueblu árabe. El so nome significa 'padre de munchos pueblos' y, según el relatu del Xénesis, Dios otorgar a un home llamáu Abram, o Abrán, nel momentu d'establecer un conveniu con él, qu'incluyía los so deséu de convertilo nel orixe d'un pueblu del que sería los so Dios y al que-y daría la tierra de Canaán como posesión perpetua.Abraham foi'l padre d'Ismael y Isaac, considerándose-y según la tradición bíblica ser el fundador del xudaísmu. Jacob, fíu d'Isaac y nietu de Abraham, tuvo doce fíos que fundaron les doce tribus d'Israel. El pueblu xudíu considérase descendiente de Judá y Benjamín, dambos bisnietos de Abraham. De la llinia de Judá baxaron los reis David y Salomón. Xudíos, cristianos y musulmanes perciben en Abraham al Padre de los Creyentes.

Adán

Adán (del hebréu: אָדָם; árabe: آدم) ye, según les relixones Abrahámicas, el primera home creáu por Dios sobre la Tierra; fechu de folla, sobre'l cual se Le insufló l'aliendu de la vida, según narra'l relatu bíblicu. El Corán nomar cronológicamente primeru de los Profetes. La Fe Bahá'í considera a Adán como'l primera "Mensaxeru de Dios".

Antiguu Testamentu

L'Antiguu Testamentu ye —según el canon cristianu— la primer parte de la Biblia. Contién el Pentateuco, y otres series de llibros históricos, sapienciales y proféticos. En total numberar nel Antiguu Testamentu 39 llibros na versión protestante, 46 llibros na versión de la Ilesia católica, y 51 llibros na de la Ilesia ortodoxa.

Los xudíos estremen los llibros del Tanaj en tres grupos distintos: Torá (la Llei), Neviim (los Profetes) y Ketuvim (los Haxógrafos).

El grupu denomináu testigos de Jehová prefier la espresión Escritures Hebrees pa referise a esta colección de llibros.

Biblia hebrea

Biblia hebrea o Biblia hebraica ye un términu xenéricu pa referise a los llibros de la Biblia escritos orixinalmente n'hebréu y araméu antiguos. Afaise bien estrechamente al conceutu xudíu Tanaj y al cristianu Antiguu Testamentu (particularmente na versión de dellos grupos cristianos (Evanxélicos), que nun inclúin les partes deuterocanónicas del Antiguu Testamentu y el Anagignoskomena ortodoxu).

El términu Biblia hebrea nun implica nengún xéneru de denominación, numberación o ordenación de llibros, que ye bien variable. (Vease Canon bíblicu).

Nel estudiu eruditu de güei, ye común referise a los trés ediciones de la obra denomada Bibla hebrea editada por Rudolf Kittel. Nesti contestu ye frecuente l'abreviatura BH, o BHK (K por Kittel), o (onde se refieren a les distintes ediciones), BH1, BH2 y BH3.

Les primeres dos ediciones apaecieron ente 1906 y 1913 respeutivamente; la diferencia ente elles ye leve, salvu por una llista d'erros na segunda. La segunda edición foi reimpresa delles vegaes. Reprodució'l testu hebréu atopáu na tercer edición foi reemplazada pola Biblia Hebraica Stuttgartensia.

David

David (hebréu: דָּוִד, «l'amáu» o «l'escoyíu de Dios»; c. 1040-966 e.C.) foi un rei israelita, socesor del rei Saúl y el segundu monarca del Reinu d'Israel, llogrando unificar el so territoriu ya inclusive espandilo, de manera d'entender les ciudaes de Xerusalén y Samaria, Petra, Zabah y Damascu. La hestoria de David figura na Biblia, nos Llibros del profeta Samuel y nel Llibru de los Salmos. David foi unu de los grandes gobernantes d'Israel y padre d'otru d'ellos, Salomón. Ye veneráu como rei y profeta nel xudaísmu, el cristianismu (católicos el 29 d'avientu) y l'islam.

Elíes

Elías foi un profeta hebréu que vivió nel sieglu IX a.Y.C. El so nome ye una forma helenizada que provién del nome hebréu Ēliyahū (אליהו) y que significa "El mio Dios ye Yahvéh". Elías yera natural de Tishbé, na rexón de Galaad y al oriente del río Xordán. A él refierse la Biblia en 1 Reis 17-21 y 2 Reis 1-2.

Eva

Eva (del hebréu חַוָּה, ḥavvâ, árabe حواء, ḥawā') ye, según la Biblia, la primera muyer que Dios creó sobre la Tierra y la muyer d'Adán, el primera home.

Hebréu tiberianu

El hebréu tiberiano ye una tradición oral de la pronunciación de formes antigües del hebréu, especialmente l'hebréu del Tanaj, escrita polos miembros de la escuela masorética de la comunidá xudía de Tiberíades, na temprana Edá Media, a los entamos del sieglu VIII. Utiliza diacríticos llamaos Niqud pa les vocales y signos de "cantillación" agregos a les lletres del alfabetu tradicional. Magar estos símbolos empezaron a usase na temprana edá media, la tradición oral que reflexen ye muncho más antigua.

El sistema tiberiano de la vocalización del Tanaj representa la so propia tradición oral. Otros dos tradiciones locales crearon sistemes d'escritura nel mesmu periodu temporal, son llamaes "Tierra d'Israel" y Babilónica. El primeru nun tuvo influencia histórica, pero'l sistema Babilónicu foi dominante en dalguna árees mientres munchos sieglos, subsistiendo inda. A diferencia del Sistema Tiberiano, que de normal asitia los símbolos de vocales debaxo de les lletres hebrees, el sistema Babilónicu allugar sobre les lletres.

Magar primeramente foi usáu pa reflexar la forma tradicional de llectura del Tanaj, darréu foi aplicáu a otros testos, y usáu comúnmente polos xudíos con distintes tradiciones pa la llectura del hebréu.

Ilesia

Pa otres aceiciones sobre la pallabra iglesia ver Ilesia (dixebra)

L'aceición más avezada de la pallabra ilesia griegu (ἐκκλησία) llatín ekklēsía (asamblea, conceyu) refierse al conxuntu o congregación de los fieles cristianos, yá seya de mou total o particular. Ye tamién el llugar de cultu de la fe cristiana

Jacob

Jacob ye unu de los patriarques na Biblia. La so hestoria ye cuntada nel Llibru de la Xénesis.

en hebréu: יַעֲקֹב, Yá'akov, 'sosteníu pol talón'

n'árabe يعقوب, YáʿqūbnDepués foi conocíu como *

n'hebréu: יִשְׂרָאֵל, Israel, 'el qu'engarra al pie de Dios'

n'árabe اسرائيل, Isrāʾīles.Yavé de cutio declaró'l so amor por Jacob: «... yo amé a Jacob, y odié a Esaú...».Cunta'l relatu bíblicu que Jacob mercó la primogenitura del so hermanu Esaú por un platu de llenteyes. A la so esposa, Raquel, llograr del so tíu Labán en cuenta de catorce años de trabayu: dempués de los siete primeros años de trabayu Labán engañar, apurriéndo-y a la so fía Llea. Una selmana dempués apurrió-y a la so fía Raquel en cuenta de otros siete años.Dios renombró a Jacob como Israel tiempu dempués qu'esti protagonizara una llucha contra un ánxel, y nel so momentu aportaría a el padre de los israelitas.Según la tradición, Jacob probablemente nació en Lahai-roi, unos venti años dempués del matrimoniu ente Isaac y Robeca, cuando pa esi tiempu'l so padre tenía 60 años d'edá, y el so güelu Abraham, 160 años. Al igual qu'el so padre, Jacob yera de disposición sele, porque, según el relatu, él yera un ish tam, un home senciellu y puru. Tamién diz que xacía «na tienda», lo cual podría ser una señal de que yera amás estudiosu.

Yera'l segundu nacíu de los fíos mellizos de Isaac y Robeca. Mientres l'embaranzu, los neños lluchaben dientro d'ella. Cuando Robeca consultó-y a Dios el porqué de la llucha, recibió'l mensaxe de parte d'Él, que dos naciones, bien distintes ente elles, taben formándose nel so banduyu, y que'l mayor sirviría al menor. Robeca siempres recordó estes pallabres. Ello ye que ella siempres favoreció a Jacob. Mentanto, el so padre, Isaac, siempres favoreció a Esaú, l'otru fíu mellizu, quien yera un activu home de campu y un gran cazador.

Ketuvim

Los Ketuvim (n'Hebréu: כְּתוּבִים, «Escritos») ye la tercera de los trés partes en que s'estrema'l Tanaj (la Biblia hebrea, lo que los cristianos conocen como'l Antiguu Testamentu ; depués de la Torá o Pentateuco, y de los Nevi'im. tanaj ye un acrósticu de les pallabres Torá (Pentateuco), Nevi´im (profetes) y Ketuvim (Escritos).

Lucifer

Lucifer (del llatín lux "lluz" y fero "llevar": "portador de lluz") según el Diccionariu de la llingua española definir como forma poética de llamar a un Lluceru, faciendo referencia al rellumu que se llogra del planeta Xúpiter y del planeta Venus a l'amanecida. Surdió na Antigua Grecia por cuenta de la ausencia de mecanismos pa estremar planetes y estrelles a güeyu.

Esti conceutu caltener na astroloxía de la antigua Roma na noción de la stella matutina (el lluceru del alba) contrapuestu a la stella vespertina o'l véspere (el lluceru de la tarde) o “véspero”.

Na tradición cristiana, Lucifer como sinónimu de lluceru (Isaías. 14:12) representa al ánxel cayíu, exemplu de guapura y sabiduría a quien la soberbia condució a los infiernos, tresformándose en Satanás (Moisés 4:1–4).

Nabucodonosor II

Nabucodonosor II (630 e.C.-Babilonia, 7 d'ochobre de 562 e.C.) ye probablemente'l gobernante más conocíu de la dinastía caldea de Babilonia. Reinó ente l'añu 604 a. C. y el 562 a. C.Ye conocíu pola conquista de Judá y Xerusalén, y pol so monumental actividá constructora en Babilonia, como los famosos Xardinos Colgantes de Babilonia. Foi tradicionalmente llamáu Nabucodonosor el Grande, pero la destrucción del Templu de Xerusalén y la conquista de Judá ganó-y una mala imaxe nes tradiciones xudíes y na Biblia, al contrariu de lo qu'asocede nel Iraq contemporaneu, onde ye glorificado como un líder históricu.

Nabucodonosor tuvo amás el templu Y.nam.khe, que recibía'l cultu a Ishkur, so la so custodia, calteníu con gran estima. Restauró'l templu Y.mes.lam y realizó reconstrucciones y ampliaciones nel templu Y.zida.

Noé

Noé (hebréu: נֹחַ Noaẖ, árabe: نُوح Nūḥ, griegu: Νώε Nóe, llatín: Noe) foi, acordies col Tanaj y la Biblia, xuntu cola so esposa, los sos trés fíos Sem, Cam y Jafet y les sos esposes, unu de los ocho supervivientes del gran diluviu creáu por Dios pa destruyir a los descendientes violentos de Adán y Eva. Cuando tenía 600 años, Yahvé dio-y instrucciones por que construyera un arca grande fecha de madera de gofer que sirvió p'allugar a él y a la so familia, según para toles especies d'animales, mientres el diluviu. Tamién ye consideráu poles relixones abrahámicas como'l padre de la humanidá al traviés de los descendientes de los sos trés fíos.Según les escritures, foi'l décimu y postreru de los superlongevos patriarques antediluvianos: Noé morrió 350 años dempués del Diluviu, a la edá de 950 años. Esto convertir nel segundu home más llonxevu de tola Biblia, tres Matusalén, que vivió 969 años, (el Pentateuco samaritanu atribúye-y 720). superando inclusive a Adán (930 años). En proporción a la so llarga vida, nició a los sos trés fíos cuando tenía 500 años. Depués de Noé la edá de muerte bástiase drásticamente a "solo" 120 años pa Moisés.

Salomón

El texto bíblicu referir a Salomón como'l tercer y últimu monarca del reino xuníu d'Israel (esto ye, enantes de la separación del territoriu israelita nos reinos de Judá ya Israel). Fíu del rei David, Salomón llogró reinar sobre un estensu territoriu mientres casi cuatro décades, posiblemente ente los años 965 y 928 e.C.Mientres el reináu de Salomón construyó'l primer Templu de Xerusalén y a él atribúyese-y l'autoría de los testos bíblicos titulaos Llibru de Eclesiastés, Llibru de los Proverbios y Cantar de Cantar.

Nel Tanaj y la Biblia hebrea conocer tamién como Jedidías.

Na Biblia dicir del rei Salomón que:

Heredó un considerable imperiu conquistáu pol so padre'l rey David, que s'estendía dende'l Valle Enchente na frontera con Exiptu, hasta'l ríu Éufrates, en Mesopotamia.

Tenía una gran riqueza y sabiduría.

Alministró'l so reinu al traviés d'un sistema de 12 distritos.

Tuvo un gran harén, que incluyía a «la fía del faraón».

Honró a otros dioses na so vieyera.

Consagró'l so reináu a grandes proyeutos de construcción.Nel Corán, Salomón ye consideráu unu de los más importantes profetes. El musulmanes refiérense xeneralmente a él cola variante árabe, Sulayman.

Satanás

Satanás (en griegu antiguu: Σατανᾶς) o Satán (n'hebréu: שָּׂטָן satan, "adversariu"; n'árabe: شيطان Shaitán, "mal camín", "distante" o "diablu") ye una figura qu'apaez nos testos de les relixones abrahámicas que trai'l mal y la tentación, y ye conocíu como l'embullador que conduz a la humanidá pel mal camín. Dellos grupos relixosos enseñen que s'anició como un ánxel que cayó en desgracia con Dios, seduciendo a la humanidá nos caminos del pecáu, y quien tien el poder nel mundu cayíu. Na Biblia hebrea y el Nuevu Testamentu, Satanás ye principalmente un acusador y adversariu, una entidá decididamente malévola, tamién llamada'l diañu, que tien cualidaes demoníacas.

Nel satanismu teísta, Satanás ye consideráu una fuercia positivo y deidá que ye adoráu o veneráu. Nel satanismu ateísta —la filosofía d'Anton LaVey y la so ilesia— Satanás ye consideráu como un arquetipu de carauterístiques virtuoses.

Septuaginta

La Biblia griega, comúnmente llamada Biblia Septuaginta o Biblia de los Setenta (ἡ μετάφρασις τῶν ἑβδομήκοντα), y xeneralmente embrivida a cencielles LXX, ye una traducción en griegu koiné de testos hebreos y arameos más antiguos que les posteriores series d'ediciones que sieglos más tarde fueron asitiaes na forma actual del testu hebréu-araméu del Tanaj o Biblia hebrea. Representa una síntesis en que se sorraya'l monoteísmu xudíu ya israelita, según el calter universalista de la so ética.La Biblia Septuaginta foi'l testu utilizáu poles comunidaes xudíes de too el mundu antiguu más allá de Xudea, y depués pola ilesia cristiana primitiva, de fala y cultura griegues. Ello ye que la partición, la clasificación, l'orde y los nomes de los llibros del Antiguu Testamentu de les Biblies cristianes (cristianes ortodoxes n'Oriente, católiques y protestantes n'Occidente) nun vien del Tanaj o Biblia hebrea, sinón que provien de los códices xudíos y cristianos de la Septuaginta.

Talmud

El Talmud (hebréu: תַּלְמוּד [talmūd], «instrucción, enseñanza») ye una obra que recueye principalmente los discutinios rabíniques sobre lleis xudíes, tradiciones, costumes, narraciones y dichos, paráboles, hestories y lleendes.

Esisten dos conocíes versiones del Talmud: el Talmud de Xerusalén (Talmud Yerushálmi), que se redactó na entós acabante crear provincia romana llamada Philistea, y el Talmud de Babilonia (Talmud Bávli), que foi redactáu na rexón de Babilonia, en Mesopotamia. Dambes versiones fueron redactaes a lo llargo de munchos sieglos por xeneraciones d'eruditos provenientes de munches academies rabíniques establecíes dende l'Antigüedá.

Pal xudaísmu son importantes tantu la tradición oral como la tradición escrita. Conocíos como la Llei Escrita, la Torá y el Talmud, tienen el so orixe últimu en tradiciones orales. Siendo compilados, redactaos y escritos, conformen la tradición escrita del xudaísmu, magar dellos conceutos espresaos nel Talmud d'una manera evidente provienen de hagadot y midrashim, esto ye, relatos y narraciones propios de la tradición oral hebrea.

El Talmud estiende, alderica, cuestiona, esplica y complementa al Tanaj, pero nun puede, por definición, contradicir a la parte más importante o esencia de la mesma, a la Torá.

Xudaísmu

El términu Xudaísmu fai referencia a la relixón, tradición y cultura del pueblu xudíu. Ye la mas antigua de las relixones monoteistes principales, y la menor en númberu d'adeptos. La so practica tá basada nel conteniu de la Torá compuestu por cinco llibros. La Torá ye unu de los tres llibros que componen el Tanaj (Vieyu Testamentu, nel cristianismu).

N'otres llingües

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.