Sieglu XVI

Empezó'l 1 de xineru de 1501 y terminó'l 31 d'avientu de 1600. Empezó col añu xulianu de 1501 y remató tantu nel calendariu xulianu o del gregorianu 1600 (dependiendo del cómputu utilizáu; el calendariu gregorianu introdució un ralu de 10 díes n'ochobre de 1582).[1]

Vio a España y Portugal esquizar el denomináu "Nuevu mundu". Cola conquista y sometimientu de los imperios azteca y inca, l'Imperiu español estendió los sos dominios dende l'actual California hasta'l ríu Biobío en Chile, siendo l'imperiu global más estensu mientres 300 años. Polo xeneral, el sieglu XVI foi un periodu de puxanza económica pa Europa.

España alzóse como la superpotencia d'esi sieglu y axuntó un imperiu xigantescu, con posesiones per tol mundu. Algamó'l so apoxéu al anexionar l'Imperiu portugués. Dominó extensísimos territorios americanos, dende los actuales Estaos Xuníos hasta la zona de Chile y Arxentina, posesiones alredor d'África, numberoses colonies n'Asia frutu de la conquista de Portugal. Amás de media Italia, los Países Baxos, la Borgoña, etc.

A raigañu del descubrimientu d'América a finales del sieglu XV, el sieglu XVI prosiguió coles grandes esploraciones, principalmente españoles y portugueses, pel Nuevu Mundu, el Pacíficu, Asia, etc. España completó la primer vuelta al mundu de la Hestoria. La economía globalizóse, creándose un primitivu capitalismu.

N'Europa, la reformes protestantes aldericaben l'autoridá del papáu y de la Ilesia católica. N'Inglaterra, l'autoritariu Enrique VIII dixebró l'autoridá papal del so reinu, y establecióse como cabeza de la Ilesia anglicana pa poder divorciase. Estes guerres relixoses provocaron más palantre, nel sieglu XVII, la guerra de los Trenta Años, qu'acabó cola supremacía de la Casa d'Habsburgu n'Europa. Mientres, n'Oriente Próximu, l'Imperiu otomanu baxu Suleimán el Magníficu.

Sieglos Sieglu xvSieglu xviSieglu xvii
Décades 1500151015201530154015501560157015801590
Tabla añal del sieglu XVI

Acontecimientos relevantes

Guerres y conquistes

1526: l'Imperiu otomanu vence a Hungría na batalla de Mohács onde fina'l mesmu rei Lluis II d'Hungría.

Colonisation 1550
Delles potencies europees en 1550.
  • 1552: Rusia conquista'l kanato de Kazán.
  • 1553: María I d'Inglaterra convertir na reina d'Inglaterra, asocediendo al so padre, Enrique VIII.
  • 1556: Rusia conquista'l kanato de Astracán.
  • 1558: el reinu d'Inglaterra pierde la ciudá de Calais a manos de Francia, que llevaba 200 años sol so control.
  • 1558: Francia recupera la ciudá de Calais, que llevaba 200 años sol control d'Inglaterra.
  • 1560: na batalla de Los Gelves, una flota otomana vence a una flota hispanu-veneciana.
  • 1560: en Xapón, Oda Nobunaga facer col control de too el país.
  • 1565: los caballeros Hospitalarios, sofitaos pol Imperiu español vencen a los otomanos nel Sitiu de Malta.
  • 1568-1648: nos Países Baxos produz la Guerra de los Ochenta Años, onde les Provincies Xuníes van independizar del dominiu español.
  • 1569: créase la República de los Dos Naciones cola Unión de Lublin.
  • 1571: la flota de la Lliga «Santa» vence a la flota otomana na batalla de Lepanto.
  • 1571: los tártaros de Crimea tomen y escalen Moscú, quemando tou sacante'l Kremlin.
  • 1572: Francisco de Toledo remata la conquista del Imperiu inca col asesinatu de Túpac Amaru I.
  • 1573: remata'l asediu de Haarlem con victoria española.
  • 1574: los rebeldes neerlandeses aguanten nel asediu de Leiden.
  • 1576: los Tercios españoles remontar en Aalst, dirixir a Amberes y escalar, pola falta de pagos.
  • 1578: el rei de Portugal, Sebastián I de Portugal, muerre na batalla de Alcazarquivir.
  • 1579: pola Unión d'Utrecht oficialícense les Provincies Xuníes de los Países Baxos.
  • 1580: la corona española y portuguesa unificar en Felipe II.
  • 1584-1585: los Tercios españoles asedian Amberes, y remata con una gran victoria pa les armes españoles.
  • 1585-1604: produzse la Guerra anglu-española que va rematar col Tratáu de Londres.
  • 1588: produzse'l desastre de la Armada Invencible, colo que fracasa'l plan español pol cual pretendíase que los tercios invadiern'Inglaterra y destronaren a Sabela I.
  • 1592-1598: Corea refuga dos invasiones xaponeses cola ayuda de China.
  • 1600: Produzse la Batalla de Sekigahara, qu'empecipia'l Periodu Edo en Xapón con dominiu de los Tokugawa.

Ciencia y teunoloxía

Relixón

Desastres

Cultura

A esti periodu llámase-y sieglu de los xenios, por apaecer los trés grandes artistes: Leonardo da Vinci, Rafael y Miguel Ángel

Persones relevantes

Anne boleyn
Ana Bolena, llamada «la reina consorte más influyente ya importante qu'Inglaterra tuvo nunca»
Suleiman2
Solimán I, moteyáu «Solimán el Magníficu».

Notes

  1. Obres de referencia modernos nel periodu tienden a siguir la introducción del calendariu gregorianu n'ares de la claridá; asina'l catálogu d'eclises llunares de NASA estatuye que "el calendariu gregorianu utilizar pa toles feches dende'l 15 de oct de 1582 d'equí p'arriba. Antes d'esa fecha, utilízase'l xulianu." Pa les feches del 15 d'ochobre de 1582, tien de tenese curiáu pa evitar el tracamundiu de los dos estilos.

Enllaces esternos

1580

1580 (MDLXXX) foi un añu bisiestu entamáu en vienres del calendariu xulianu, y un añu bisiestu entamáu en martes del calendariu gregorianu prolépticu.

1594

1594 (MDXCIV) foi un añu común empezáu en sábadu.

Actor

Un actor (femenín: actriz) ye una persona qu'interpreta a un personaxe nuna obra de cine, televisión, radio, o teatru.

El primer actor del que se tien conocencia escrita foi'l griegu Tespo, qu'actuó nel Teatru de Dionisiu nel añu 534 enantes de Cristo. Na escena, Tespo faló en primer persona, colo qu'asumía por primera vegada a un personax estremáu de la so personalidá nun espectáculu. Hasta entós, les hestories narrábense énte'l públicu, pero siempres cantando y en tercera persona.

La profesionalización de la actuación aniciose n'Europa nel sieglu XVI; n'Italia, coles primeres compañíes profesionales de la Commedia dell'Arte; n'Inglaterra, coles compañíes sofitaes pola nobleza nos tiempos de la reina Sabela (como la "Lord Chamberlain's Men," la compañía de William Shakespeare, que llueu pasó a nomase "King's Men"); o en Francia, cola "Comédie Française."

Hasta'l sieglu XVII namás los homes podíen ser actores al nun considerase decoroso qu'una muyer actuara nun escenariu. Poro, na época de Shakespeare los papeles femeninos yeren interpretaos por homes o por mozos. Foi nos teatros de Venecia onde entamó un cambeu que permitió a les muyeres trabayar como actrices.

Angola

Angola ye un país de la costa occidental d'África que llenda al norte y al oeste cola República Democrática d'El Congu, al este con Zambia, al sur con Namibia y al oeste col Océanu Atlánticu. L'enclave de Cabinda ta estremáu del restu del territoriu pola salida a la mar de la República Democrática d'El Congu.

El nome del país vien de la pallabra bantú n'gola, que yera'l títulu que recibíen los xefes nativos nel sieglu XVI, cuando entamó la colonización portuguesa.

Canadá

El Canadá ye un país de la fastera septentrional d'América del Norte. Les sos diez provincies y trés territorios estiéndense dende l'océanu Atlánticu al Pacíficu, y pel norte hasta l'océanu Glacial Árticu, y tienen una estensión de 9,98 millones de km², que convierten al Canadá nel segundu país más grande del mundu. La so frontera meridional colos Estaos Xuníos, amás, ye la frontera binacional más llarga del mundu. La mayoría del país tien un clima frío o mui frío n'iviernu, pero la fastera más meridional tien branos templaos. Canadá ta poco pobláu, y la mayoría'l so territoriu ta ocupáu por viesques y tundra, amás de pola cordelera de les Montañes Rocoses. Ta perurbanizáu: el 82% de los sos 35,15 millones d'habitantes concéntrense en ciudaes de gran y medianu tamañu, les más d'elles cerca de la so frontera meridional. La so capital ye Ottawa, y les trés mayores aglomeraciones de población son les ciudaes de Toronto, Montreal y Vancouver.

Varies poblaciones indíxenes habitaron l'actual Canadá por miles d'años primero de qu'aportaran los europeos. Los primeros d'estos foron los británicos y franceses, qu'establecieron colonies dende'l sieglu XVI; la primera foi la colonia de Canadá, fundada por Francia en 1535. Como resultáu de dellos conflictos armaos, la Norteamérica británica ganó y perdió territorios hasta que, a finales del sieglu XVIII, controlaba la mayoría del actual territoriu canadiense. El 1 de xunetu de 1867 les colonies de Canadá, Nueva Brunswick y Nueva Escocia federáronse pa formar un dominiu federal semiautónomu que recibió'l nome de Canadá. De magar entamó un proceso d'adición de territorios y provincies al dominiu hasta llegar a los actuales. Canadá algamó la independencia gradualmente, nún procesu qu'entamó col nomáu gobiernu responsable na década de 1830 y que finó cola patriación de la Constitución en 1982. Sicasí, dende 1931, cola promulgación del Estatutu de Westminster, Canadá yera un país práuticamente independiente, una y bones l'únicu poder que nun tenía yera'l de poder enmendar la so propia constitución.

Canadá ye una democracia parllamentaria federal y una monarquía constitucional, cola reina Isabel II d'Inglaterra como xefa d'estáu. El país, que ye oficialmente billingüe a nivel federal, ye, como resultáu de la inmigración a gran escala de munchos otros países, una de les naciones más multiculturales y con mayor diversidá étnica del mundu. Su economía ye la décima mayor del mundu, y básase na esplotación de los sos bayurosos recursos naturales y de la so importante actividá comercial. La llarga y complexa rellación ente Canadá y el so vecín del sur, Estaos Xuníos, tuvo a lo llargo de tola so historia un impautu importante na so economía y cultura.

Canadá ye un país desarrolláu qu'ocupa'l décimu llugar nel ránking del Índiz de Desarrollu Humanu, y la de so ye la décimoquinta renta per capita mayor del mundu. Ocupa los primeros llugares del mundu no que cinca a tresparencia gubernamental, llibertaes civiles, calidá de vida, llibertá económica y educación. Pertenez a la Commonwealth y a la Organización Internacional de la Francofonía, y tamién a bien d'instituciones internacionales ya intergubernamentales como les Naciones Xuníes, la Organización del Tratáu del Atlánticu Norte, el G-7, el Grupu de los Diez, el G20, el Tratáu de Llibre Comerciu d'América del Norte y el Foru de Cooperación Económica Asia-Pacíficu.

Dramaturgu

Un dramaturgu (griegu: δραματουργός, de δρᾶμα; drama y έργον; xera) ye un escritor de testos lliterarios compuestos pa ser representaos nun espaciu escénicu. A estos testos dáse-yos el nome d'obres teatrales o obres dramátiques.

Ecuador

L'Ecuador, oficialmente República del Ecuador (Ikwadur Ripuwlika en quechua) ye una república democrática representativa asitiada na fastera noroccidental d'América del Sur, que llenda con Colombia al norte, con Perú al este y al sur, y col océanu Pacíficu al oeste. El país compriende, amás del territoriu continental, l'archipiélagu de les islles Galápagos, asitiáu metanes l'océanu Pacíficu, a unos 1000 km de la costa ecuatoriana. La capital del país ye Quitu, y la ciudá más grande Guayaquil.

Nel territoriu qu'anguaño ye l'Ecuador vivíen bayura de grupos tribales amerindios, que foron siendo incorporaos progresivamente al imperiu inca demientres el sieglu XV. Nel sieglu XVI el territoriu foi colonizáu por España, que foi el so dueñu hasta la independencia del país, formando parte con Colombia y Venezuela de la Gran Colombia, en 1820. En 1830 separtose d'esa entidá política, siendo de magar un estáu soberanu independiente. El legáu de dambos imperios, l'español y l'inca, tien el so reflexu na gran diversidá étnica de la so población. La mayoría de los sos 16,4 millones d'habitantes son mestizos, y el restu de la población fórmenla descendientes puros de poblaciones amerindies, europees y africanes. L'español ye la llingua oficial del país, y ye la que fala la mayoría de la población; sicasí, hai otres 13 llingües amerindies, incluyíes el quechua y el shuar, que tienen reconocimientu oficial.

Dende'l puntu de vista económicu L'Ecuador ye un país con una economía en desarrollo perdependiente de la esportación de materies primes, principalmente productos agrícoles y petroleu. El so sistema de gobiernu ye una república presidencial democrática.

Equus ferus caballus

El caballu ye un mamíferu, les femes llámense yegües o burres.

Ye perisodáctilu, de la familia los équidos. Animal herbívoru, cuadrúpedu y de pescuezu llargu y corvu.

Domesticáu nes estepes del este d'Asia, pente los años 2.500 a 2.000 enantes de Cristu, teniendo gran valor militar y pal tresporte.

Los esploradores europeos que llegaron a América nel sieglu XVI, consiguieron la so adopción polos pueblos nativos, munchos de los cuales camudaron les sos costumes d'agricultores pa volver a la caza (Pampa, praderes de Norteamérica).

La castra típica d'Asturies ye un poni nomáu asturcón.

Estaos Xuníos d'América

Los Estaos Xuníos d'América, conocíos tamién como Estaos Xuníos, y tamién como América polos sos habitantes, ye una república federal compuesto por 50 estaos, el distritu federal de Columbia (nel que s'alluga la so capital, Washington DC), cinco grandes territorios autónomos (Puertu Ricu, Guam, les Islles Vírxenes d'Estaos Xuníos, les Islles Marianes del Norte y Samoa Americana) y otros territorios menores. 48 de los sos estaos, y el distritu federal, son contiguos, y llocalícense na rexón central d'América del Norte, ente Canadá y Méxicu; los otros dos estaos, Alaska y l'archipiélagu de Ḥawai, asítiense respeutivamente na parte noroccidental de Norteamérica y nel océanu Pacíficu. Con una estensión de 9,8 millones de km² y una población de más de 324 millones d'habitantes, los Estaos Xuníos son el tercer país mayor del mundu por superficie total y tamién el terceru con mayor población. Ye ún de los países del mundu más multicultural, con una población étnicamente mui diversa como resultáu de varios sieglos d'inmigración a gran escala dende otros países del mundu. La so xeografía y clima son tamién perdiversos, lo que da al país gran abondancia d'ecosistemes distintos, con bayura de flora y fauna.

Los primeros habitantes del país emigraron dende Asia, al traviés del estrechu de Bering, a lo menos fai 15.000 años y a ellos xuniéronse los colonos europeos a partir del sieglu XVI. Los Estaos Xuníos formáronse a partir de la xuntura de trece colonies britániques espardíes a lo llargo la costa Este (la que mira pal océanu Atlánticu) del continente. Los problemes ente Gran Bretaña y les sos colonies norteamericanes foron aumentando tres de la Guerra de los Siete Años, y culminaron na nomada Revolución Americana, na que los delegaos de les trece colonies decidieron por unanimidá declarase independientes de la so metrópoli. La guerra que siguió a esa declaración d'independencia finó en 1783, col reconocimientu del nuevu estáu por Gran Bretaña; foi la primer guerra d'independencia d'una colonia escontra la so metrópoli europea que ganó la colonia. L'actual constitución adoptóse en 1788 como una modificación de los Artículos de la Confederación, l'acuerdu inicial de 1781 ente les trece colonies que foi denunciáu por dalgunes por tener dao demasiaos poderes al gobiernu federal. Les primeres diez enmiendes al testu de 1788, nomadas conxuntamente la Carta de Derechos (Bill of Rights), foron diseñaes pa garantizar les llibertaes civiles fundamentales de los ciudadanos, y ratificaes en 1791.

Los nacientes Estaos Xuníos aniciaron una agresiva espansión per toa América del Norte demientres el sieglu XIX, desplazando a les tribus de nativos americanos, tomando nuevos territorios y convirtiéndolos en nuevos estaos que s'incorporaben a la Xunión. Pa 1848 la federación estendíase yá d'océanu a océanu. Na segunda metá del sieglu XIX la Guerra civil estauxunidense supunxo el final de la esclavitú. Pa finales d'esi sieglu entamó la espansión del país hacia'l Pacíficu ( Ḥawai convirtióse nel 50ᵘ estáu en 1898), nún momentu en que la so economía entamó a espolletar enforma. La guerra hispano-estauxunidense de 1898 y la Primer Guerra Mundial confirmaron l'estatus del país como una potencia militar de nivel mundial. Estaos Xuníos acabó la Segunda Guerra Mundial como una superpotencia: foi el primer país en desarrollar armes nucleares y el primeru n'usales en batalla. Esti calter de superpotencia acentuóse tres del final de la Guerra Fría: tres de la disolución de la Xunión Soviética en 1991 los Estaos Xuníos quedaron como única superpotencia del mundu.

Los Estaos Xuníos son la primer economía del mundu, col mayor productu nacional brutu (PNB), tantu nominal como real. Figura nos primeros puestos en múltiples ránkings de desarrollu económicu y social, como los que miden l'ingresu mediu por persona, el desarrollu humanu o la productividá por trabayador. Magar qu'aveza a considerase la so economía como post-industrial, con un sector servicios dominante, el so sector manufactureru ye entá el segundu mayor del mundu. Con namái un 4,4% de la población mundial, tien un PNB que ye'l 25% del mundial, y el so gastu militar ye'l 33% del total agregáu del de tolos países del mundu; de resultes d'ello, ye la principal potencia económica y militar del planeta. La so influyencia política y cultural nel restu del mundu ye enorme, y ye tamién un país líder n'investigación científica y nel desendolcu d'anovaciones teunolóxiques.

Fotografía

La fotografía ye la teúnica de grabar imáxenes (semeyes) fixes sobre un material sensible a la lluz basáu nel principiu de la cámara escura. Na cámara escura proyeútase una imaxe recoyida por una lente o un conxuntu de lentes sobre una superficie, quedando la imaxe reducida de tamañu y nidia. Utilízabense hasta hai poco pa almacenar les fotos de forma esclusiva les películes fotográfiques, usando anguaño tamién sensores dixitales.

La pallabra fotografía vien del griegu y significa "dibuxar cola lluz" (de photos = lluz, y graphis = dibuxu).

La primer fotografía paez que la fixo en 1826 Nicéphore Niepce. Esta imaxe necesitó ocho hores d'esposición a la lluz. En 1839 Jacques Daguerre desendolcó un procesu basáu na plata nomáu Daguerrotipu, l'antecesor de la fotografía instantánea. William Fox Talbot creyó un métodu basáu nel cloruru de plata que producía una imaxe en negativu.

La cámara escura foi inventada nel sieglu XVI por artistes pa facer bocetos y les carauterístiques del nitratu de plata descubrióla Johann Schultze en 1724.

En 1901 Kodak sacó al mercáu la so cámara que ye'l modelu de toles que vinieron dempués. La fotografía en color y la automatización del enfoque y el cálculu de la velocidá d'esposición y apertura del diafragma sedríen desendolcos posteriores. En 1925 salía la Leica de 35mm.

La primer fotografía en color fíxola James Clerk Maxwell en 1861. La primer película fotográfica en color (AutoChrome) salió en 1907. Agfacolor desendolcó una teunoloxía en color en 1936 que llega anguaño.

En 1990 apaez la cámara dixital.

Nicaragua

Nicaragua, oficialmente República de Nicaragua, ye'l mayor de los países d'América Central. Asitiáu ente los 11 y 14 graos al norte del Ecuador, llenda al norte con Hondures, al sur con Costa Rica, al este col mar Caribe y al oeste col océanu Pacíficu. El país ta dixebráu, dende'l puntu de vista de la so xeografía física, en trés estayes: les tierres baxes del Pacíficu; la zona central, montañosa y con un clima húmidu y frescu; y les tierres baxes de la fastera caribeña. Na fastera occidental del país alcuéntrense los dos mayores llagos d'agua dulce d'América Central: el llagu Managua y el llagu Nicaragua. Arrodiándolos, y estensiéndose al noroeste d'ellos, siguiendo'l valle del golfu de Fonseca, hai una estensión de tierres baxes de gran fertilidá, una y bones el suelu viose históricamente arriquecíu poles cenices de los cercanos volcanes de les tierres altes del centru'l país. Dende'l puntu de vista de la biodiversidá Nicaragua ye'l país más ricu de toa América Central.

Les tierres qu'anguaño son Nicaragua foron conquistaes pol Imperiu español nel sieglu XVI, y pertenecieron a él hasta que'l país algamó la independencia en 1821. De magar el país tuvo una vida política convulsa, con problemes constantes y diverses dictadures qu'acabaron provocando l'españíu de la revolución nicaraguana de les décades de 1960 y 1970. Anguaño, el país ye una república democrática representativa, y ta conociendo un periodu de crecimientu económicu moderáu y estabilidá política. Nel 1990 foi elexida presidenta Violeta Chamorro, que foi la primer muyer xefa d'estáu na historia d'América Central y la segunda en tol continente americanu.

La población del país ye d'unos seis millones de persones, y una cuarta parte d'ellos viven na capital, Managua, que ye la tercer mayor ciudá d'América Central. La composición racial del país ye un amiestu nel que hai un 17% de blancos, un 9% de negros, un 4% d'amerindios puros y un 69% de mestizos de toa triba. La llingua oficial ye l'español, magar que les tribus indíxenes de la costa oriental falen les sos llingües propies (miskito, sumo, rama... ) y l'inglés criollo. Esti amiestu de tradiciones culturales produció una gran diversidá de tendencies artístiques y lliteraries. Destaquen, ente más otros, los escritores Rubén Darío, Ernesto Cardenal y Gioconda Belli.

Océanu Pacíficu

L'océanu Pacíficu ye la mayor de les divisiones oceániques de la Tierra. Estiéndese dende'l océanu Glacial Árticu al norte hasta'l océanu Glacial Antárticu (o, según les definiciones, hasta l'Antártida) al sur, y ta arrodiáu por Asia y Australia al oeste y por América al este.

Con una estensión de 165,25 millones de km², esta sodivisión del Océanu Mundial -y, por tantu, de la hidrosfera- cubre'l 46% de la superficie acuática de la Tierra y alredor del 33% de la so superficie total, siendo, poro, mayor que la suma de toles mases de tierra del planeta. L'ecuador sodivídelu en océanu Pacíficu Norte y océanu Pacíficu Sur, con dos esceiciones: les islles Galápagos y Gilbert, que s'estienden al norte y al sur d'elli, considérense parte del Pacíficu Sur La fosa de les Marianes, na fastera occidental del Pacíficu Norte, ye'l puntu más fondu de la superficie terrestre, llegando hasta los 10.911 m de fondura.

Los primeros occidentales qu'avistaron el océanu Pacíficu ficiéronlo a entamos del sieglu XVI, cuando l'esplorador español Vasco Núñez de Balboa cruzo l'istmu de Panamá en 1513 y descubrió lo qu'elli llamó Mar del Sur. El nome actual dió-ylu l'esplorador portugués Fernandu de Magallanes demientres la espedición española que circunnavegó'l mundu en 1521. Dempués de bordear el cabu d'Hornos alcontró vientos favorables al aportar a mar abiertu, y poro decidió llamar Mar Pacifico al océanu que travesaba.

Piratería

Esti artículu cinca sobre la piratería marítima, pa otros usos ver Piratería (dixebra)

La piratería ye l'actividá dedicada al asaltu y saquéu de barcos n'alta mar, esta alquier una importancia hestórica que rescampló dende entamos del sieglu XVI fasta'l primer terciu del sieglu XIX.

Esta actividá apaez espeyada yá en testos clásicos, anque con una perfuerte venceya a les actividaes comerciales y Roma tuvo qu'enfrentase al problema de la piratería nel Mar Mediterraneu. Los viquingos fixeron actividaes pirátiques pel norte d'Europa. A entamos del sieglu XVI el Mediterráneo foi escenariu del renacer d'esta actividá. Estos pirates teníen les sos bases na Berbería (costa del norte d'África), especialmente nos puertos d'Arxel, Trípoli y Tunicia. Atacaben los barcos nel Mediterraneu y nel océanu Atlánticu y esfarrapaben les sos costes. Llegaron actuar pel norte en Gran Bretaña y n'Islandia. L'orixe llueu del desendolque d'estes flotes de pirates alcuéntrase na victoria final de los cristianos sobre los musulmanes na península Ibérica en 1492. Los musulmanes espulsaos d'España instaláronse na costa norte d'África u creyaron estaos autónomos o, en dalgún casu, provincies dependientes del Imperiu otomanu. Los asaltos, n'orixe actos de venganza escontra España, afeutaron a barcos de toles naciones.

Sieglu

Un sieglu ye una unidá de tiempu qu'equival a un periodu de 100 años.

Universidá d'Uviéu

La Universidá d'Uviéu, foi fundada no cabero del sieglu XVI pol arzobispu católicu Fernando de Valdés Salas, Inquisidor Xeneral, espresada nel so testamentu y executándose cuarenta años dempués de la so muerte. La Universidá contó con bulda d'erección pol Papa Gregoriu XIII, de 15 d'ochobre de 1574, roblada por Real Cédula de Felipe III, de 18 de mayu de 1605, entamando al cabu les sos actividaes el 21 de setiembre de 1608.

Arriendes de los tradicionales d'Uviéu, anguaño tien campus tamién en Xixón y Mieres. Ye la única universidá pública d'Asturies, y foi una de les diez universidaes d'España nel sieglu XIX.

Zea mays

El maíz ( tamién conocíu como maís, meíz, millu o borona) ye una planta yerbácea añal, de la familia de les gramínees que se cultiva pa consumu tanto humanu como animal. El so nome científicu ye Zea mays.

Esta especie, orixinaria de Méxicu (Valle de Tehuacán), llegó a Europa nel sieglu XVI y cultívase anguaño en tol mundu, siendo'l cereal más plantáu, per delantre del trigu y del arroz.

N'otres llingües

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.