Sieglu XIV

El sieglu XIV d. C. (sieglu decimocuartu dempués de Cristu) o sieglu XIV EC (sieglu decimocuartu de la Era común) empezó'l 1 de xineru de 1301 y terminó'l 31 d'avientu de 1400.

Sieglos Sieglu xiiiSieglu xivSieglu xv
Décades 1300131013201330134013501360137013801390
Tabla añal del sieglu XIV

Política

Ye ensin dulda ún de los más nefastos de la hestoria de la humanidá, el sieglu ta marcáu poles graves plagues y les guerres qu'afararon cuasi toa Europa. Ente 1315 y 1317 hebo la denomada Pequeña Edá de Xelu qu'acabó con miles de colleches causando miseria y fame. A mediaos de sieglu, ente 1348 y 1355 hebo un biltu de peste, nes sos variantes bubónica, neumónica y septicémica, denomada «peste negra», qu'acabó con un terciu de la población europea.

Por si esto fuera poco, la muerte del últimu rei de la dinastía de los Capetos en Francia, causó un conflictu européu pola socesión, los franceses coronaron a Felipe VI de Valois, primu hermanu del fináu rei Capetín. Pero como ye normal, nengunu de los otros pretendientes al tronu quedaron satisfechos, Eduardo III, rei d'Inglaterra y pretendiente lexítimu al tronu de Francia, empecipió les hostilidaes con Francia, dando entamu a la guerra de los Cien Años, una de les más duraderes de la hestoria de la humanidá.

Nel restu d'Europa, siguiríen los conflictos, en Castiella hebo una guerra civil pol tronu, ente Pedro I de Castiella, moteyáu "El Cruel", contra'l so hermanascu Enrique de Trastámara, el conflictu que calteníen Inglaterra y Francia treslladar a Castiella, sofitando unu a cada bandu. Per otra parte, l'Imperiu otomanu va siguir espardiéndose sobremanera al traviés de los Balcanes, anque un Imperiu bizantín yá bien amenorgáu, va aguantar inda les acometíes otomanes.

Acontecimientos reales

Guerres y política

  • 1322: Produzse la reunificación de Polonia sol reináu de Vladislao I.
  • 1328: Cola muerte de Carlos IV de Francia, dase fin a la dinastía de los Capeto.
  • 1336: Fúndase'l Imperiu Vijayanagara nel sur de la India.
  • 1337: En Francia empieza la guerra de los Cien Años, cola pretensión del rei inglés Eduardo III a la corona francesa.
  • 1340: La flota inglesa vence a la francesa na batalla de Sluys.
  • 1340-1396: Prodúcense les guerres búlgaru-otomanes.
  • 1346: Los franceses pierden na batalla de Crécy colos ingleses, na primera gran batalla de la guerra de los Cien Años.
  • 1351-1369: España la Primer Guerra Civil Castellana, ente Pedro I y Enrique de Trastámara, sofitáu'l primeru por Inglaterra y el segundu por Francia.
  • 1356: Los ingleses vencen a los franceses na batalla de Poitiers onde'l mesmu rei Juan II cai prisioneru.
  • 1368: En China termina la dinastía Yuan y empieza la dinastía Ming.
  • 1372: Una flota castellana (aliada de Francia) aniquila a una inglesa na batalla de La Rochelle.
  • 1378: Produzse la revuelta de los Ciompi en Florencia.
  • 1381: N'Inglaterra españa la rebelión de Wat Tyler.
  • 1385: Produzse la fusión de Polonia y Lituania sol reináu de Vladislao II.
  • 1389: Produzse la batalla de Kosovo ente otomanos y serbios.
  • 1396: Na batalla de Nicópolis, el sultán Bayaceo I vence a un exércitu aliáu d'húngaros, franceses y valacos.
  • 1397: Suecia, Noruega y Dinamarca se reunifican nun solu reinu por aciu la Unión de Kalmar.

Ciencia y Filosofía

  • 1326: Invéntase la primer arma real de fueu en Florencia.

Relixón

  • 1305: El papa Clemente V tresllada la sede papal de Roma p'Aviñón.
  • 1307: So les órdenes del rei Felipe IV de Francia, prinden a un grupu de los llamaos Caballeros Templarios y llévenlu a la Santa Inquisición pa que los xulguen y conderguen por estremaos crímenes en contra de la cristiandá. En 1312 Clemente V dexó a les presiones de Felipe IV y esllió la orde de los Templarios per aciu bulda papal. En 1314 esllise definitivamente.
  • 1378: Termina la guerra de los Ocho Santos con un tratáu de paz robláu en Tívoli en xunetu.

Desastres

Cultura

  • 1325: los mexiques funden la ciudá de Méxicu-Tenochtitlán nel centru del llagu de Texcoco.
  • 1364: fúndase la Universidá de Cracovia, más conocida como Universidá Jagellónica por Casimiro III de Polonia.
  • Na India publica'l llibru Samkhia-sutra, qu'hasta'l sieglu XIX va atribuyir al míticu sabiu Kapilá.

Persones destacaes

Phil6france
Felipe VI, primer rei de la dinastía Valois.
  • Bertrand du Guesclin (1314/1320-1380): militar y condestable francés.
  • Carlos I Roberto d'Hungría (1288-1342): rei de Hungría.
  • Carlos II de Navarra (1332-1387): rei de Navarra y pretendiente al tronu de Francia.
  • Carlos IV de Francia (1294-1328): rei de Francia, últimu rei de la dinastía Capeto.
  • Carlos IV de Luxemburgu (1316-1378): emperador del Sacru Imperiu Romanu Xermánicu.
  • Casimiro III de Polonia (1310-1370): rei de Polonia, últimu rei de la dinastía de Piastes.
  • Christine de Tríen (1364-1430): poeta francesa.
  • Dante Alighieri (1265-1321): poeta italianu.
  • Dmitri Donskói (1350-1389): príncipe de Moscú.
  • Don Juan Manuel (1282-1324): escritor castellanu.
  • Eduardo III d'Inglaterra (1312-1377): rei d'Inglaterra y precursor de la Guerra de los Cien Años.
  • Eduardo de Woodstock (1330-1376): fíu del rei Eduardo III. Conocíu como «El Príncipe Negru».
  • Enrique II de Castiella (1333/1334-1379): rei de Castiella.
  • Felipe VI de Francia (1295-1350): rei de Francia, primer rei de la dinastía Valois.
  • Geoffrey Chaucer (1343-1400): escritor, poeta y filósofu inglés.
  • Giotto di Bondone (1267-1337): pintor, escultor y arquiteutu italianu.
  • Giovanni Boccaccio (1313-1375): escritor y humanista italianu.
  • Gregorio XI (1336-1378): papa de Roma, últimu papa del pontificáu d'Avignon.
  • Guillaume de Machaut (1300-1377): poeta y compositor francés.
  • Guillermo de Ockham (1280/1288-1349): filósofu inglés, monxu franciscanu.
  • Ibn Battuta (1304-1368/1377): esplorador árabe.
  • Ibn Jaldún (1332-1406): filósofu, historiador, economista y demógrafu árabe.
  • Isabel de Francia (1292-1358): fía del rei Felipe IV de Francia y reina consorte d'Inglaterra.
  • Juan de Mandeville (-1372): escritor flamencu.
  • Luis I d'Hungría (1326-1382): rei de Hungría y Polonia.
  • Mansa Musa (1312-1337): rei del Imperiu de Malí.
  • Oleg II de Riazán (1330-1335 - 1402): Gran príncipe de Riazán
  • Osmán I (1258-1326): líder de los otomanos, fundador del Imperiu otomanu.
  • Pedro I de Castiella (1334-1369): rei de Castiella.
  • Petrarca (1304-1374): llíricu y humanista italianu.
  • Ricardo II d'Inglaterra (1367-1400): rei d'Inglaterra.
  • Roberto I d'Escocia (1274-1329): rei d'Escocia.
  • Simone Martini (1284-1344): pintor italianu.
  • Tamerlán (1336-1405): fundador de la dinastía Timúrida.
  • Toqtamish (mediaos del sieglu XIV-1406), kan de la Horda d'Oru
  • Zhu Yuanzhang (1328-1398): emperador chinu, fundador de la dinastía Ming.

Ver tamién

  • Crisis del sieglu XIV

Enllaces esternos

1400

Anguaño empezó un día xueves asina como el calendariu xulianu.

Lanzarote

Lanzarote ye una islla del archipiélagu canariu, nel océanu Atlánticu. Pertenez a la provincia de Les Palmes. La so capital ye Arrecife.

El nome de la islla procede del marín xenovés Lanceloto Malocello, quien la visitó nel sieglu XIV. Con 147.023 habitantes (2017) Lanzarote ye la tercer islla más poblada de Canaries, tres Tenerife y Gran Canaria. Con una superficie de 845,94 km² ye la cuarta islla más estensa del archipiélagu. Nel centru-suroeste de la islla atopa'l Parque nacional de Timanfaya, que ye una de les principales atracciones turístiques de Lanzarote. La islla ye na so totalidá dende 1993 Reserva de la Biosfera de la UNESCO.

Lituania

La República de Lituania (en lituanu Lietuva, Lietuvos Respublika) ye un país bálticu, de la fastera nororientl del continente européu, que pertenez a la Xunión Europea. Asítiase a lo llargo'l llitoral meridional del mar Bálticu, al este de Suecia y Dinamarca. Llenda al norte con Letonia, al sur con Polonia y Bielorrusia, al este con esti caberu país y al suroeste col exclave rusu de Kaliningráu. La so población ye de 2,8 millones d'habitantes, y la so capital y ciudá más importante y poblada ye Vilnius. Los lituanos son un pueblu bálticu, y falen en lituanu, una de les dos úniques llingües vives (la otra ye'l letón) de la rama báltica de la familia llingüística indoeuropea.

La fastera suroriental del litoral del mar Bálticu tuvo habitada, demientres sieglos, por diversos pueblos bálticos. Na década de 1230 les tierres de l'actual Lituania foron xunificaes por Mindaugas, rei de Lituania; el 6 de xunetu de 1253 fundose'l primer estáu lituanu, el reinu de Lituania. Demientres el sieglu XIV el Gran Ducáu de Lituania foi el país más estensu d'Europa, dominando les actuales Lituania, Bielorrusia y Ucraína y partes de Polonia y Rusia. Al traviés de la Unión de Lublin de 1569 Lituania y Polonia formaron una xuntura voluntaria de dos estaos, la nomada República de les Dos Naciones. Esta duró más de dos sieglos, hasta que los estaos vecinos la desmantelaron nel periodu que foi ente 1772 y 1795, quedándose l'Imperiu rusu cola mayor parte del actual territoriu lituanu.

De la que finaba la Primer Guerra Mundial, el 16 de febreru de 1918, roblose l'Acta d'Independencia de Lituania, que dio orixe a la moderna República de Lituania. Demientres la Segunda Guerra Mundial el país foi ocupáu, primero polos soviéticos y dempués polos alemanes, hasta que nel emburrión final del Exércitu Coloráu hacia Alemaña el país volvió a ser ocupáu polos rusos. El 11 de marzu de 1990, un añu anantes de la disolución formal de la Xunión Soviética, Lituania convirtiose nel primeru de los países bálticos en proclamase independiente. De magar tien ingresao na Xunión Europea, el Conseyu d'Europa y en bien d'otres instituciones supranacionales europees, incluyíes la Organización del Tratáu del Atlánticu Norte o'l Bancu Nórdicu d'Inversión (Nordic Investment Bank).

Numberación romana

El sistema numbéricu representáu polos numerales romanos orixinose na Antigua Roma, y foi la forma usada pa escribir los númberos en toa Europa hasta finales de la Edá Media. Nesti sistema los númberos represéntense por combinaciones de lletres del alfabetu llatín. Los numberales romanos, tal y como los conocemos anguaño, básense en siete símbolos:

L'usu de los numberales romanos continuó bien de tiempu dempués de la desapaición del Imperiu romanu. Dende'l sieglu XIV pa en delantre esti sistema de numberación foi sustituyíu, na mayoría de los usos, pol más cenciellu de los numberales arábigos. Por embargu, esti procesu foi gradual ya incompletu, y l'usu de los numberales romanos, magar que p'asuntos d'importancia menor, continúa nel sieglu XXI.

Sieglu

Un sieglu ye una unidá de tiempu qu'equival a un periodu de 100 años.

Universidá de Barcelona

La Universidá de Barcelona (en catalán y oficialmente Universitat de Barcelona, "UB") ye una universidá pública española con sede na ciudá de Barcelona. Foi fundada en 1450 y ye considerada como una de les universidaes más importantes d'España pola so tradición, prestíu, calidá y selectividá d'ingresu». Ye la universidá d'España meyor asitiada nos rankings QS World University Rankings, Academic Ranking of World Universities y SCImago.Les sos facultaes tán distribuyíes en Barcelona y la so contorna: el campus d'Universidá, el del Raval, el de Diagonal, el de Bellvitge, el de Torribera, el de Mundet, el de Sants y el d'Hospital Clínicu. La Biblioteca de la Universidá de Barcelona, con 1.611.721 volumes, ye la segunda biblioteca universitaria más grande d'España dempués de la Biblioteca de la Universidá Complutense de Madrid.

N'otres llingües

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.